اين رابطه بزرگترين رمز تعامل اجتماعي و تبادل فرهنگي انسان ها و ضامن تکامل آنها در طول تاريخ بوده، هست و خواهد بود. (نمودار شمارهي ١٦)

باتوجّه به مطالب ارائه شده مي توان گرايش معماري را در يک جمله جامع و مانع بيان نمود:

«بازآفريني و خلق فضا،  متناسب با نيازهاي متنوع انسان ها،  از عوامل مادي و صوري و در جهت کمال مقدر آنها». در تعريف فوق به چند نکته اشاره مي شود:

* معماري بازآفريني عناصري است در هيأت جديد نه تقليد است و نه آفرينش مطلق .

* تمام اجزا و عناصر معماري در خدمت فضايي هستند که محل حضور انسان و تأميين کننده نيازهاي اوست ،  بنابراين همه اجزاء و عناصر معماري به اعتبار فضاي خلق شده ،  قابل ارزيابي و نقد هستند و عنصر فضا، ماحصل معماري و اکسير و جوهر آن است .

* اصل عدالت يعني هر چيز در جاي مناسب خود،  بر همه پديدار هاي هستي حاکم است ١٧،  بنابراين معمار موظف است با شناخت کامل ،  اجزاء و عناصر معماري خود را به جا و مناسب ١٨ نيازهاي مخاطبين انتخاب نموده و بکار گيرد.

*معمار نبايد،  خودکامه و خود بنياد باشد،  بلکه معماري هنري،  اجتماعي ،  اجرايي و اقتصادي است و داراي بهره برداران خاص و عام،  بنابر اين معمار بايد مجموع نيازهاي مادي و روحي مخاطبين و بهره برداران را مورد توجّه دقيق و عميق قرار دهد.

*مخاطب معماران،  نوع انسان ها هستند و معماري هنر ماندگاري است که اغلب مورد بهره برداري چند نسل به طور،  مستقيم (از داخل بنا) و غير مستقيم (از خارج بنا) است . بنابراين معيار زيبايي شناسي معماران بايد جهت گيري فطري و فرا فردي داشته باشد تا سليقه هاي زود گذر.

* از آنجا که کالبد معماري در نهايت با عناصر مادي و صوري شکل مي گيرد،  معمار بايد مجموع اين عناصر و صور را بشناسد،  قوانين حاکم بر آنها و خواص آنها را بداند و در تجربه خود و ديگران آزموده باشد و مهارت هاي لازم را در بکار گيري آنها به دست آورده باشد تا بتواند آنها را به جا و مناسب به کار آورد.

* با توجّه به مضمون حديثي که مي فرمايد: « خداوند همه هستي را براي انسان آفريد و انسان را براي خود١٩» بنابراين در هم آهنگي با اين اصل حاکم بر هستي ،  اثر معماري هم بايد،  بستر ساز رشد  وکمال روحي و معنوي انسان باشد و هم در جهت صيرورت انسان،  طرّاحي و اجرا شود.(نمودارهاي ١٧)