پيشگفتار
آئين كار اصول شناخت , مكان‏يابي و طراحي فضاهاي باز براي بازي كودكان ۱ تا ۶ ساله كه بوسيله كميسيون فني مربوطه تهيه و تدوين شده و در سي و هشتمين كميته ملي آئين كار ساختمان مورخ ۷۳/۹/۲۱ مورد تائيد قرار گرفته , اينكه باستناد بند ۱ ماده ۳ قانون اصلاحي قوانين و مقررات موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مصوب بهمن‏ماه ۱۳۷۱ بعنوان استاندارد رسمي ايران منتشر ميگردد .براي حفظ همگامي و هماهنگي با پيشرفتهاي ملي و جهاني در زمينه صنايع و علوم ,آئين كارهاي ايران در مواقع لزوم مورد تجديدنظر قرار خواهند گرفت و هرگونه پيشنهادي كه براي اصلاح يا تكميل اين آئين كارها برسد در هنگام تجديدنظر در كميسيون فني مربوط مورد توجه واقع خواهد شد .بنابراين براي مراجعه به استانداردهاي ايران بايد همواره از آخرين چاپ و تجديدنظر آنها استفاده نمود .

در تهيه و تدوين اين آئين كار سعي شده است كه ضمن توجه به شرايط موجود و نيازهاي جامعه حتي‏المقدور بين اين آئين كار و آئين كار كشورهاي صنعتي و پيشرفته هماهنگي ايجاد شود .لذا با بررسي امكانات و مهارتهاي موجود و اجراي آزمايشهاي لازم اين آئين كار با استفاده از منابع زير تهيه گرديده است :

۱ ـ راهنماي آموزش و پرورش پيش دبستاني ـ دفتر آموزش و پژوهش و دفتر امور كودكان و نوجوانان ـ سازمان بهزيستي كشور سال .۱۳۷۲
۲ ـ روانشناسي رشد ( مفاهيم بنيادي در روانشناسي كودك ) تأليف آقاي دكتر احدي و خانم بني جمالي , چاپ و نشر بنياد .
۳ ـ مردم و پاركها ـ نادر موثقي ـ تهران ـ سال ۱۳۵۰
۴ ـ آئين‏نامه بهداشت محيط مدارس ـ وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي ـ سال .۱۳۶۳
۱- Educational building digest Unesco principal regional office for asia and the pacific
Bangkok; Thailand; design ideas for play spaces for three to six year olds-19.
2- De chiara and koppelman-time-saverstandards for site planning-1987
3- Ernst neufert architect’s data-1990.
4- The backyard landscaper-home planners, Inc. 1992.
5- Din 18034-1991
landschaft sbauarbeit, kinder spielgerate

آئين كار اصول شناخت , مكان‏يابي و طراحي فضاهاي باز براي كودكان ۱ تا ۶ سال

آئين كار اصول شناخت , مكان‏يابي و طراحي فضاهاي باز براي بازي كودكان ۱ تا ۶ سال ( پيش دبستاني )
مقدمه
بروز تغييرات اجتماعي و اقتصادي از قبيل رشد سريع جمعيت , تراكم مناطق شهري , كاهش واحدهاي فاميلي گسترده در اثر مهاجرت به شهرها , كاهش مراقبت والدين از فرزندان در نتيجه تغيير در هسته ساختار فاميلي , مشاركت بيشتر زنان ( مادران ) در فعاليت‏هاي اجتماعي , كاهش در عرصه ساختمانها و … نيازهاي فضايي جديدي را در سطح جامعه مطرح مينمايند كه از جمله آنها , فضاي بازي كودكان ميباشد . از طرفي ديگر سرزمين ما ايران از نظر جمعيتي داراي ساختي جوان است بدين معنا كه نزديك به نيمي از جمعيت آنرا افراد زير ۲۰ سال تشكيل ميدهند كه بيش از ۱/۳ اين گروه سني كودكان نيز ۶ سال هستند . نيازها و خواسته‏هاي اين گروه نيز همانند ساير مردم ابعاد مختلف رواني , اجتماعي , اقتصادي ـ فرهنگي و فيزيكي دارد وليكن به دليل اهميت و نقشي كه اين سالهاي نخست نسبت به ساير مراحل زندگي از نقطه نظر تكامل شخصيتي افراد دارا ميباشند , هرگونه برنامه‏ريزي و سرمايه‏گذاري در زمينه‏هاي گوناگون و برآوردن نيازهاي رشدي آن به گونه‏اي صحيح و منطقي تبعات مثبتي را در پي خواهد داشت كه كل جامعه از آن بهره خواهد برد .

در اين ميان فضاهاي بازي از جمله تمهيداتي هستند كه نيازهاي رشد كودكان را در تمام زمينه‏ها تامين مي‏كنند , چهار زمينه اصلي رشد كودكان شامل رشد جسمي , رشد شناختي , رشد اجتماعي و رشد عاطفي ميباشد كه تركيب متنوعي از آن‏ها مي‏تواند در زمين بازي قرار گيرد و لذا شناخت توانائيهاي جسمي و رواني كودكان در اين گروه سني و كاربرد ضوابطي در امر مكان‏يابي و طراحي فضاهاي باز براي بازي كودكان توسط برنامه‏ريزان , طراحان و مجريان اينگونه طرحها , امكان تجربيات متفاوتي را براي اين گروه سني فراهم ميآورد و قابل ذكر است كه تا كنون در مورد تهيه ضوابط و استانداردهاي مربوطه كمتر و يا بطور پراكنده كارهايي انجام شده است , و اينك با همكاري گروهي از كارشناسان و با بهره‏گيري از منابع و مآخذ داخلي و خارجي اقدام به تهيه و تدوين اصول و ضوابطي شده كه اميد است با بكارگيري نكات مندرج در اين آئين كار در هنگام طراحي مجتمع‏هاي زيستي اعم از مراكز شهري يا روستايي , فضاهاي بازي مناسب و در خور كودكان منطبق بر استانداردهاي رسمي و متداول درنظر گرفته شود . ۱ ـ هدف و دامنه كاربرد هدف از تدوين اين آئين كار تعيين اصول و ضوابطي در برنامه‏ريزي و طراحي فاضهاي باز و تجهيزات و تاسيسات آن براي بازي كودكان ۱ تا ۶ سال در كليه مراكز عمومي مثل پاركها , مراكز خريد , ميادين , مراكز مذهبي و فرهنگي و … و مراكز نيمه عمومي مثل مهد كودكها و مراكز آموزش و پرورش پيش از دبستان و مراكز درماني و … مراكز خصوصي از قبيل واحدهاي مسكوني , مجتمع‏هاي آپارتماني و … است به گونه‏اي كه كاربرد اين ضوابط توسط برنامه‏ريزان , طراحان و مجريان امر مناسب‏سازي وضع موجود و طراحي‏هاي آتي را به نحو مطلوب و منطقي سامان دهد .

بروز تغييرات اجتماعي و اقتصادي از قبيل رشد سريع جمعيت , تراكم مناطق شهري , كاهش واحدهاي فاميلي گسترده در اثر مهاجرت به شهرها , كاهش مراقبت والدين از فرزندان در نتيجه تغيير در هسته ساختار فاميلي , مشاركت بيشتر زنان ( مادران ) در فعاليت‏هاي اجتماعي , كاهش در عرصه ساختمانها و … نيازهاي فضايي جديدي را در سطح جامعه مطرح مينمايند كه از جمله آنها , فضاي بازي كودكان ميباشد . از طرفي ديگر سرزمين ما ايران از نظر جمعيتي داراي ساختي جوان است بدين معنا كه نزديك به نيمي از جمعيت آنرا افراد زير ۲۰ سال تشكيل ميدهند كه بيش از ۱/۳ اين گروه سني كودكان نيز ۶ سال هستند .

نيازها و خواسته‏هاي اين گروه نيز همانند ساير مردم ابعاد مختلف رواني , اجتماعي , اقتصادي ـ فرهنگي و فيزيكي دارد وليكن به دليل اهميت و نقشي كه اين سالهاي نخست نسبت به ساير مراحل زندگي از نقطه نظر تكامل شخصيتي افراد دارا ميباشند , هرگونه برنامه‏ريزي و سرمايه‏گذاري در زمينه‏هاي گوناگون و برآوردن نيازهاي رشدي آن به گونه‏اي صحيح و منطقي تبعات مثبتي را در پي خواهد داشت كه كل جامعه از آن بهره خواهد برد .در اين ميان فضاهاي بازي از جمله تمهيداتي هستند كه نيازهاي رشد كودكان را در تمام زمينه‏ها تامين مي‏كنند , چهار زمينه اصلي رشد كودكان شامل رشد جسمي , رشد شناختي , رشد اجتماعي و رشد عاطفي ميباشد كه تركيب متنوعي از آن‏ها مي‏تواند در زمين بازي قرار گيرد و لذا شناخت توانائيهاي جسمي و رواني كودكان در اين گروه سني و كاربرد ضوابطي در امر مكان‏يابي و طراحي فضاهاي باز براي بازي كودكان توسط برنامه‏ريزان , طراحان و مجريان اينگونه طرحها , امكان تجربيات متفاوتي را براي اين گروه سني فراهم ميآورد و قابل ذكر است كه تا كنون در مورد تهيه ضوابط و استانداردهاي مربوطه كمتر و يا بطور پراكنده كارهايي انجام شده است , و اينك با همكاري گروهي از كارشناسان و با بهره‏گيري از منابع و مآخذ داخلي و خارجي اقدام به تهيه و تدوين اصول و ضوابطي شده كه اميد است با بكارگيري نكات مندرج در اين آئين كار در هنگام طراحي مجتمع‏هاي زيستي اعم از مراكز شهري يا روستايي , فضاهاي بازي مناسب و در خور كودكان منطبق بر استانداردهاي رسمي و متداول درنظر گرفته شود .

۱ ـ هدف و دامنه كاربرد
هدف از تدوين اين آئين كار تعيين اصول و ضوابطي در برنامه‏ريزي و طراحي فاضهاي باز و تجهيزات و تاسيسات آن براي بازي كودكان ۱ تا ۶ سال در كليه مراكز عمومي مثل پاركها , مراكز خريد , ميادين , مراكز مذهبي و فرهنگي و … و مراكز نيمه عمومي مثل مهد كودكها و مراكز آموزش و پرورش پيش از دبستان و مراكز درماني و … مراكز خصوصي از قبيل واحدهاي مسكوني , مجتمع‏هاي آپارتماني و … است به گونه‏اي كه كاربرد اين ضوابط توسط برنامه‏ريزان , طراحان و مجريان امر مناسب‏سازي وضع موجود و طراحي‏هاي آتي را به نحو مطلوب و منطقي سامان دهد . ۲ ـ تعاريف ۲ ـ ۱ ـ فضاي بازي : محيطي امن و سالم , مهيج و شادي‏آور براي بازي كودكان بطوريكه جسم بچه‏ها را تقويت نموده و ثبات عاطفي و احساسي آنها را باعث شده از طريق انواع بازي و فعاليت , آموزش‏هاي لازم را فرا گرفته و زمينه‏هاي پرورش خلاقيت نيز فراهم آيد . ۲ ـ ۲ ـ كودكان پيش‏دبستاني ( گروه سني ۱ تا ۶ سال ): سنين پيش از دبستان به مقطع سني از بدو تولد تا پايان ۶ سالگي اتلاق مي‏شود وليكن گروه سني منتخب در اين آئين كار گروه سني ۱ تا ۶ سال ميباشد .

هدف از تدوين اين آئين كار تعيين اصول و ضوابطي در برنامه‏ريزي و طراحي فاضهاي باز و تجهيزات و تاسيسات آن براي بازي كودكان ۱ تا ۶ سال در كليه مراكز عمومي مثل پاركها , مراكز خريد , ميادين , مراكز مذهبي و فرهنگي و … و مراكز نيمه عمومي مثل مهد كودكها و مراكز آموزش و پرورش پيش از دبستان و مراكز درماني و … مراكز خصوصي از قبيل واحدهاي مسكوني , مجتمع‏هاي آپارتماني و … است به گونه‏اي كه كاربرد اين ضوابط توسط برنامه‏ريزان , طراحان و مجريان امر مناسب‏سازي وضع موجود و طراحي‏هاي آتي را به نحو مطلوب و منطقي سامان دهد .

۲ ـ تعاريف
۲ ـ ۱ ـ فضاي بازي : محيطي امن و سالم , مهيج و شادي‏آور براي بازي كودكان بطوريكه جسم بچه‏ها را تقويت نموده و ثبات عاطفي و احساسي آنها را باعث شده از طريق انواع بازي و فعاليت , آموزش‏هاي لازم را فرا گرفته و زمينه‏هاي پرورش خلاقيت نيز فراهم آيد .

۲ ـ ۲ ـ كودكان پيش‏دبستاني ( گروه سني ۱ تا ۶ سال ): سنين پيش از دبستان به مقطع سني از بدو تولد تا پايان ۶ سالگي اتلاق مي‏شود وليكن گروه سني منتخب در اين آئين كار گروه سني ۱ تا ۶ سال ميباشد . ۳ ـ شناخت مراحل رشد و خصوصيات جسمي ـ رفتاري كودكان ۱ تا ۶ سال ( پيش‏دبستاني ) ۳ ـ ۱ ـ خصوصيات جسمي ـ رفتاري كودكان ۱ تا ۲ ساله 

۲ ـ ۱ ـ فضاي بازي :
محيطي امن و سالم , مهيج و شادي‏آور براي بازي كودكان بطوريكه جسم بچه‏ها را تقويت نموده و ثبات عاطفي و احساسي آنها را باعث شده از طريق انواع بازي و فعاليت , آموزش‏هاي لازم را فرا گرفته و زمينه‏هاي پرورش خلاقيت نيز فراهم آيد .
۲ ـ ۲ ـ كودكان پيش‏دبستاني ( گروه سني ۱ تا ۶ سال ):سنين پيش از دبستان به مقطع سني از بدو تولد تا پايان ۶ سالگي اتلاق مي‏شود وليكن گروه سني منتخب در اين آئين كار گروه سني ۱ تا ۶ سال ميباشد .

۳ ـ شناخت مراحل رشد و خصوصيات جسمي ـ رفتاري كودكان ۱ تا ۶ سال ( پيش‏دبستاني )
۳ ـ ۱ ـ خصوصيات جسمي ـ رفتاري كودكان ۱ تا ۲ ساله . ـ شروع به راه رفتن و صحبت كردن مي‏كند . ـ راحت راه ميرود و راحت زمين مي‏خورد . ـ مي‏تواند با كمك از پله‏ها بالا و پائين برود . ـ كنترل ادرار و مدفوع خود را مي‏كند . ـ نسبت به افراد غريبه واكنش نشان مي‏دهد .

۳ ـ ۱ ـ خصوصيات جسمي ـ رفتاري كودكان ۱ تا ۲ ساله .
ـ شروع به راه رفتن و صحبت كردن مي‏كند .
ـ راحت راه ميرود و راحت زمين مي‏خورد .

ـ مي‏تواند با كمك از پله‏ها بالا و پائين برود .
ـ كنترل ادرار و مدفوع خود را مي‏كند .
ـ نسبت به افراد غريبه واكنش نشان مي‏دهد .
ـ دوست دارد غذا خوردنش توام با بازي باشد .
– بزرگترها را به بازي با خودش مجبور مي‏كند .
ـ دوست دارد بچه‏ها در اطرافش باشند ولي مستقيما با آنها وارد بازي نمي‏شود .

ـ اشيأ مدور توجه اين كودكان را جلب مي‏كند .
ـ مي‏تواند به طور ايستاده خم شود و اسباب بازي خود را جمع كند .
ـ تطابق چشم با پا كامل نيست .
ـ حس كنجكاوي كودك شديد است .
ـ به فضاهاي كوچك و محدود عكس‏العمل نشان ميدهد و احساس دلتنگي مي‏كند .
ـ دوست دارد اشيأ را به داخل ظرفي ريخته و دو مرتبه بجاي اول برگرداند .