آفات پسته تنوع زيادي دارند و هر آفت نيز طرز خسارت و بيولوژي خاص خود را دارا مي باشد در روش سنتي مبارزه با آفات با توجه به جمعيت و خسارت هر آفت و بدون در نظر گرفتن ساير آفات ووضعيت اكولوژيك منطقه به طريق شيميايي صورت مي گيرد بطوري كه مصرف بي رويه سموم باعث ايجاد مقاومت حشرات و بهم خوردن تعادل زيست محيطي واز بين بردن دشمنان طبيعي مي گردد.
درروشهاي نوين ، مبارزه با آفات با نگرش وسيع تري انجام مي گيرد و به جاي كنترل يك آفت ، كنترل كليه آفات و به جاي استفاده از يك روش از روشهاي مختلف مبارزه استفاده مي شود كه دراين خصوص موارد مختلف زيست محيطي و غيره نيز مورد توجه قرار مي گيرد از روشهاي نوين مي توان به مديريت كنترل تلفيقي مبارزه با آفات (I.P.M ) ومديريت تلفيقي محصول (I.C.M ) اشاره كرد . جا دارد اين روشها در كنترل آفات پسته مورد توجه واقع شده و مبارزه شيميايي به عنوان آخرين حربه مبارزه با آفات در برنامه ريزي ها قرار گيرد.

پسيل معمولي پسته ( شيره خشك ) agonosceiae pistaciae
پسيل معمولي پسته ازگروه آفات درجه يك پسته مي باشد كه درتمام مناطق پسته كاري كشور گسترش دارد باغداران به آن شيره خشك مي گويند زيرا عسلك دفع شده از انتهاي بدن (كورنيكول ) پوره ها در مقابل هوا خشك شده تبديل به دانه هاي مدور شكري مانند مي شود كهروي برگهاي زيرين وزير درختان مي زيرد و گاها شيره نباتي بصورت فتيله از انتهاي بدن پوره ها خارج مي شود.

زيست شناسي :
زمستان گذراني بصورت حشره كامل زير برگها ، شكاف ديوارها وزير علفهاي هرز مي باشد ، حشرات كامل از نيمه دوم اسفند ماه از محل زمستان گذراني خارج مي شوند ، حشرات ماده بعد از جفتگيري روي جوانه هاي متورم و پس از باز شدن برگها عمدتا روي برگها و يا زير برگها تخم ريزي مي كنند. معمولا تخم گذاري از نيمه دوم فروردين ماه شروع مي شود.
پسيل پسته ۶-۵ نسل دارد و نقطه اوج تراكم پوره ها در اواسط مهر ماه مصادف با صورتي شدن حاشيه برگها ورگبرگهاي اصلي و ارغواني شدن برگها مي باشد.

نحوه خسارت
نوزادان خسارت
نوزادان پسيل پس از خروج ازتخم تغذيه خود را با مكيدن شيره گياهي درختان پسته شروع مي كنند ، پوره ها در تمام مراحل دوره زندگي و حشرات كامل تا زمان مرگ به تغذيه خود ادامه مي دهند و مقادير بسيار زيادي عسلك كه به شكرك معروف است ترشح مي كنند ، تغذيه آفت از بافتهاي گياه موجب ضعف كلي گياه مي گردد. خسارت اقتصادي آفت بستگي به زمان و مرحله رشد اندامهاي گياه دارد. زمانهاي حساس خسارت اوايل شروع مغز بستن پسته و پس از آن مي باشد كه جمعيت بالاي آفت مي تواند موجب پوكي و نيم مغز شدن دانه ها گردد ضمنا حمله پسيل منجر به ريزش جوانه هاي در حال تشكيل سال آينده و نهايتا ريزش برگها مي شود بطوريكه گياه بشدت ضعيف شده و در سال آينده نيز رشد خوبي نخواهد داشت.
مبارزه با پسيل پسته

۱٫ ارقام متحمل :
آلودگي ارقام مختلف پسته به پسيل متفاوت است بطوريكه كمترين زادو ولد روي ارقام بادامي زرند، ايتاليايي درشت ، ايتاليايي ريز و سرخس دارد بطوريكه سرعت رشد پوره ها روي اين ارقام كندتر و ميزان مرگ و ميرنيزبالاست.
بطور كلي ارقام معروف و تجاري پسته شرايط مناسب تري براي افزايش جمعيت معمولي پسيل پسته دارند و به بيان ديگر، ارقام اكبري ، كله قوچي ،احمد آقايي درشت و ايتاليايي ريز مي باشند. كمترين نرخ رشد و افزايش پسيل برروي گونه هاي پسته وحشي كسور و بنه مي باشد.

۲٫مبارزه تلفيقي :
بكارگيري چند روش مبارزه از جمله مبارزه بيولوژيك ،كارتهاي زرد ، مبارزه مكانيكي و شيميايي و … كه بتوانند حداكثر بازدهي را داشته باشند مبارزه تلفيقي مي باشد بطوريكه مبارزه شيميايي به عنوان آخرين مبارزه مورد استفاده قرار گيرد.

۳٫مبارزه شيميايي :

براي مبارزه شيميايي از سموم ذيل استفاده مي شود.
كنسالت ۵/۰ليتر درهزار ليتر آب
كنفيدور ۴/۰ ليتر در هزار ليتر آب
دارتون ۵/۲ ليتر در هزار ليتر آب
ميتاك ( آميتراز ) ۵/۱ ليتر درهزار ليتر آب
موسپيلان ۲۰۰ – ۱۵۰ گرم درهزار ليتر آب
زمان مبارزه : وجود ۱۵ – ۱۰ عدد تخم و يا پوره پسيل درپشت و روي برگچه هاي پسته براي انجام مبارزه توصيه مي گردد.

۴٫ مبارزه بيولوژيك
۱ – ۴ . زنبور psyllaphagus pistacea عمده ترين پارازيتوئيد و عامل كنترل طبيعي جمعيت آفت پسيل پسته مي باشد و در تمام ايران پراكنده است ، در طول فصل رشد درخت پسته ، از اوايل بهار تا اواخر پاييز برروي درخت پسته فعال است و به تمام سنين پورگي پسيل حمله مي كند زندگي اين زنبور با پسيل كاملا مطابق دارد بطوريكه با هم به دياپوز رفته و از خواب بيدار مي شوند ، اين حشره در مرحله شفيرگي در داخل پوره هاي موميايي شده پسيل وارد دياپوز مي شود ، زمان ظهور زنبور ابتداي بهار است.
۲ – ۴ . حشره شكارگز بالتوري chrysopella carnea
از مهمترين بالتوري هاي شكارچي باغات پسته مي باشد كه از پسيل هم تغذيه مي كند . اين گونه با ترجيح غذايي شته خواري در محيط اكولوژيكي زراعي و مرطوب فعال مي باشد و گونه غالب پسته كاريهاي استان كرمان مي باشد و لاورهاي اين حشره نقش مهمي در كنترل پسيل پسته دارند و ازتخم و پوره هاي سنين مختلف پسيل تغذيه مي كنند .

۵٫ تله هاي چسبنده زرد رنگ :
يكي ديگر از روشهاي مبارزه تلفيقي استفاده از تله هاي زرد رنگ براي شكار حشرات كامل پسيل پسته مي باشد ، استفاده از تله هاي زرد رنگ چسبدار به منظور جلب حشرات كامل پسيل در نسلهاي مختلف آفت و به تعداد ۲ عدد تله به فاصله يك درخت در ميان روي درختان و در ارتفاع بالاتر از ۵/۱ متر از سطح زمين توصيه گردد. قابل ذكر است تله هاي زرد تاثير قاطعي در كنترل آفت ندارد ولي تا حدي از شدت طغيان جلوگيري مي كند.

پروانه چوبخوار پسته kermania postacilla
اين آفت در حال حاضر يكي از آفات درجه يك پسته محسوب مي شود و در اكثر مناطق پسته كاري كشور گسترش دارد.

زيست شناسي ( بيولوژي ) :
اين حشره زمستان را به صورت لارو كامل در داخل سرشاخه هاي پسته مي گذراند و در اواخر زمستان لاروها از شاخه ها خارج شده و در روي سرشاخه ها و نزديك جوانه ها مستقر مي شوند و پيله خاكستري رنگي بدور خود مي تنند ودر داخل آن تبديل به شفيره مي شوند پس از مدتي حدود ۲۵ – ۳۵ روز پروانه ها از شفيره ها خارج و پس از جفتگيري روي سرشاخه هاي سبز و خوشه ها تخمگذاري مي كنند از تخم ها لاروهاي كوچك سن يك خارج و بطور مستقيم وارد مغز محور خوشه و يا مغز سر شاخه هاي سبز مي شوند . اين آفت يك نسل در سال دارد.

طرز خسارت :
اين آفت فقط به درختان پسته حمله كرده و طرز خسارت آن به دو طريق است.
۱٫ بعضي از لاروهاي پروانه از مغز محور خوشه تغذيه نموده و باعث مرگ حدود ۵ تا ۸ درصد ميوه ها ي خوشه مي گردند ، گاهي نيز تمام خوشه خشكيده و باعث ريزش دانه ها مي گردد.
۲٫ عده اي ديگر از لاروها وارد شاخه شده و از مغز چوب تغذيه مي نمايند و بدين وسيله دالانهايي را در داخل چوب به وجود مي آورند ، شاخه هاي مورد حمله رشدشان كم و در نتيجه از مقدار كل محصول سال بعد كاسته مي شود.
مبارزه با پروانه چوبخوار پسته :
۱٫ مبارزه بيولوژيك :
دشمنان طبيعي متعددي در طبيعت جمعيت اين آفت را كنترل مي كنند بطوريكه چندين گونه زنبورپارازيتوئيد با تخمگذاري درون بدن آفت جمعيت را كاهش مي دهند منتهي در حال حاضر استفاده از اين حشرات كاربردي نشده است .

۲٫ استفاده از فرمونها :
از ديگر روشهاي كنترل اين آفت استفاده از فرمون ها ( موادي كه از پروانه هاي ماده ترشح مي شود و بوي آن در فضا پخش مي گردد ) براي جلب پروانه هاي نر مي باشد در حال حاضر استفاده از فرمونها در مرحله تحقيق مي باشد و نتايج بدست آمده در حد توصيه در سطح وسيع نيست.

۳٫ مبارزه شيميايي :
چون لاروهاي اين آفت چوبخوار بوده و در داخل سرشاخه هابسرمي برند مبارزه شيميايي نمي تواند به خوبي موثر واقع گردد و درصورت ضرورت و نياز به شيميايي در آلودگي هاي بالاي ۶۵ در صد از سم لاروين به نسبت ۱ كيلوگرم در هزار ليتر آب و در جمعيتهاي بين ۴۰ – ۶۰ در صد ازسموم رايج نظير اتيون ، اندوسولفان ، زولون به نسبت ۲ ليتر در هزار ليتر آب استفاده مي شود.

سن هاي زيان آور پسته pistachio
سنهاي زيان آور در باغات پسته عمدتا متعلق به خانواده سنهاي بد بو و سنهاي بذر خوار و سنهاي گياهي بوده و از آفات مهم پسته محسوب مي گردند كه شامل سن سبز با لكه سفيد، سن سبز يكدست ، سن قهوه اي و سن قرمز مي باشند.

زيست شناسي ( بيولوژي )
زمستان گذراني بصورت حشره كامل زير بوته هاي گياهان و پناهگاههاي مختلف مي باشد ، سنهاي كامل در اوسط فروردين از محل هاي زمستان گذران خارج شده و از ميزبانهاي تازه روئيده به ويژه اسپند تغذيه و بر روي آنها تخم ريزي مي كنند، در صورت نامساعد شدن شرايط طبيعي و خشك شدن ميزبان هاي وحشي وبالارفتن جمعيت به سمت باغات پسته هجوم مي آورند و ابتدا از علف هاي هرز اطراف و داخل باغ هاي پسته و سپس از ميوه هاي پسته تغذيه مي كند ، سن سبز با لكه سفيد و سن سبز يكدست و سن قرمز ۳ – ۵ نسل در سال و سن قهوه اي يك نسل در سال دارد .

نحوه خسارت سن ها :
نحوه خسارت سنها با توجه به مراحل رشد ميوه به شرح زير مي باشد.
الف : از مرحله تشكيل ميوه تا سخت شدن پوست استخواني
تغذيه سنها در اين مرحله باعث سياه شدن و ريزش ميوه ها درابتداي فصل مي گردد. در اين مرحله در اثر تغذيه سنها در روي پوست سبز ميوه شيره گياهي بصورت قطرات شفافي خارج شده و محل تغذيه كاملا مشخص مي باشد. هم چنين در سطح داخلي ميوه ها شبكه هاي تور مانند سفيد رنگي مشاهده مي شود . در روي پوست سبز ميوه ها ي در مرحله شروع سخت شدن پوست استخواني تا سخت شدن كامل آن لكه هاي قهوه اي رنگي مشاهده مي گردد.

ب : از مرحله سخت شدن پوست استخواني تا مغز بندي ميوه ها
دراين مرحله علائم تغذيه ولكه هاي قهوه اي رنگ در روي پوست سبز رويي پسته مشاهده نمي شود و محل تغذيه سنها در سطح داخلي پوست استخواني به صورت نقاط سياه رنگ ديده مي شود. تغذيه سن از جنين در حال رشد سبب پوكي و اسفنجي شدن جنين و تغذيه از ميوه هائيكه مغز رشد كرده دارند سبب ايجاد لكه هاي نكروزه فرو رفته قهوه اي رنگ بر روي مغز مي گردد در اين مرحله يعني در مرحله مغز بستن پسته سنها بويژه سنهاي سبز و قرمز و قهوه اي قادر به انتقال قارچ nematospora coryli نيز بوده و بيماري ماسوي پسته ( ماستي شدن اطراف مغز ميوه ها ) را بوجود مي آورند .
مبارزه با سن هاي پسته :

۱٫ حمايت از دشمنان طبيعي بويژه زنبورهاي انگل تخم سنها با كاهش دفعات سمپاشي و عدم سمپاشي بي رويه

۲٫ مبارزه زراعي :
– اجتناب از كندن و از بين بردن ميزبانهاي وحشي سن ها در مناطق كوهستاني و دشتها ي اطراف باغات پسته
– اجتناب از كندن و از بين بردن علفهاي هرز ميزبان اطراف و داخل باغهاي پسته در زمانيكه سنها به سمت باغهاي پسته هجوم مي آورند زيرا در اين مرحله كندن علفهاي هرز سبب انتقال سنها برروي خوشه درختان پسته شده و خسارت شديدتر مي شود.
– از بين بردن علفهاي هرز از طريق شخم هاي بهاره و پائيزه در اوايل فصل قبل از هجوم سنها به باغها و در اواخر فصل پس از برداشت محصول جهت از بين بردن كانونهاي زمستانگذران آفت

۳٫ مبارزه شيميايي :
در صورت تراكم بالاي جمعيت و درصورت نياز به سمپاشي از حشره كشهاي آندوسلفان به نسبت ۲ – ۵/۲ ليتر در هزار ليتر آب و يا لباسيد (فنتيون ) به نسبت ۱- ۵/۱ ليتر در هزار ليتر آب ويا فنيتروتيون ( سوميتون ) به نسبت ۵/۱-۲ ليتر در هزار ليتر آب استفاده مي شود .
تاكيد مي نمايد كه به منظور حمايت از دشمنان طبيعي بويژه زنبورهاي انگل تخم ها كه در كنترل سن ها نقش مهمي دارند از سمپاشي هاي بي رويه در باغات پسته جلوگيري گردد.
زنبورهاي مغز خوار پسته

زنبور مغز خوار سياه پسته eurytoma plotnikovi
زنبور مغز خوار طلايي پسته megastigmus pistacia
اين زنبورها در اكثر مناطق پسته كاري ايران و دنيا وجود دارند و در بعضي از مناطق ايران خسارت زيادي وارد مي كنند ، زمستان را به صورت لارو كامل درون ميوه هاي پسته روي درخت و يا پسته هاي ريخته شده به زمين سپري و زنبور كامل در بهار خارج شده و پس از جفتگيري تخم خود را در مغز پسته مي گذارد و لارو از تمام محتويات مغز تغذيه مي كند.
زنبورمغز خوار سياه يك نسل در سال و زنبور مغز خوار طلايي دو نسل در سال دارد. بهترين روش مبارزه با اين آفت جمع آوري و سوزاندن پسته هاي آلوده روي درختان و پسته هاي روي زمين مي باشد ولي بايد دريك منطقه بطور همگاني اجرا شود .

پروانه برگخوار سفيد پسته ( رائوي پسته ) ocneria terebinthina
زمستان گذراني به صورت شفيره در پناهگاههاي مختلف داراي ۴-۵ نسل در سال دارد . تخم ريزي پروانه به صورت دستجاب ۵۰-۲۵ عددي بر پشت و روي برگها مي باشد. بدن لاروها مودار و پشم آلوده مي باشد و از برگها تغذيه و سبب توري شدن برگها مي شود.
براي مبارزه با اين آفت در صورت بالا بودن جمعيت از سموم زولون به نسبت ۲ – ۵/۲ ليتر در هزار ليتر آب و يا ديازينون به نسبت ۱ تا ۵/۱ ليتر درهزار ليتر استفاده مي شود.

سوسك سرشاخه خوار پسته : ( hylesinus vestitus )
اين آفت در استان كرمان به نام >>سوسكو << ناميده مي شود ، در تمام مناطق پسته كاري كشور وجود دارد.

زيست شناسي ( بيولوژي ) :
حشره كامل به جوانه هايي كه در محل اتصال دمبرگ قرار دارند حمله كرده آنها را سوراخ و دالان كوتاهي در وسط چوب ايجاد مي كند ، هر سوسك در طول زندگي خود غالبااز يك جوانه تغذيه مي كند ، سوسكها از نيمه دوم مهر ماه به تدريج از كانالهاي تغذيه اي خود در روي درختان خارج شده و به سمت چوبهاي پسته نيمه خشك و تازه هرس شده هجوم آورده و با نفوذ در آنها و ايجاد كانال در داخل آنها تخم ريزي مي كنند. لاروها زير پوست درختان پسته كه تازه خشك شده و يا زير پوست شاخه هاي هرس شده زندگي مي كنند و ضمن تغذيه دالانهايي ايجاد مي نمايند . سوسكهاي نسل جديد از فروردين ماه تا نيمه اول ارديبهشت از چوبها خارج و به جوانه هاي سرشاخه هاي جوان حمله مي كنند ، اين آفت يك نسل در سال دارد.