سيستم هزينه هاي سفارش كار در شركت هايي مورد استفاده قرار مي گيرد كه هر محصول مشابه به طور اساسي با هم تفاوت داشته و بر طبق مشخصات دريافتي از مشتريان يا دستور ساخت توليد شود .يك سفارش ممكن است براي يك واحد محصول مانند ساخت يك پل يا يك گروه محصول مشابه مانند ساخت ۲۰۰عدد از يك صندلي باشد ،شركت هايي كه از سيستم هزينه يابي سفارش كار استفاده مي كنند عبارتند از :

شركت هاي پيمانكاري ،كشتي سازي ،هواپيما سازي ،توليد اثاثيه و چاپخانه ها.از شركت هايي كه داراي محصولات مختلف مي باشند و توليد آنها به شكل چرخه محصول مشابه و متناوب صورت مي گيرد مي توان از سيستم هزينه يابي سفارش كار استفاده نمود.به طور كل در يك كارخانه توليد اثاثه ممكن است در مدت يك ماه در ده روز اول ۵۰۰عدد صندلي در ده روز دوم ماه ۳۰۰عدد ميز و در ده روز سوم ماه ۲۵۰دست مبل راحتي توليد نمود .در چنين شرايطي هر گروه محصول مشابه را مي توان به عنوان يك سفارش تلقي نمود .در سيستم هزينه يابي سفارش كار هزينه هاي توليد(مواد مستقيم ،كار مستقيم و سربار كارخانه) هر سفارش تعيين گردد.در شكل زير سيستم هزينه يابي سفارش كار را نشان مي دهد .ميانگين قيمت تمام شده يك واحد هر سفارش به قرار زير محاسبه گرديده:

قيمت تمام شده هر سفارش = ميانگين قيمت تمام شده بايك واحد هرسفارش
تعداد سفارش
سيستم هزينه يابي مرحله اي:
هزينه يابي مرحله اي سيستمي است ،براي اندازه گيري و گزارش قيمت تمام شده محصولات مشابهي كه توليد آنها يك سري عمليات توليدي يكنواختي به صورت انبوه و پيوسته صورت مي گيرد.،مانند دايره تراشكاري يا مونتاژ ،معمولاً يك واحد محصول از دو يا چند دايره يا مركز هزينه عبور مي كند تا به انبار كالاي ساخته شده برسد .در هزينه يابي مرحله اي ،هزينه هاي توليد (مواد مستقيم ،كار مستقيم،سربار كارخانه) هر دايره به حساب موجودي كالاي در جريان ساخت همان دايره منظور مي شود . نمونه صنايعي كه از سيستم هزينه يابي مرحله اي استفاده مي نمايند عبارتند از:صنايع كاغذ ،فولاد و شيميايي.

روشهاي هزينه يابي محصول:
هر دو سيستم هزينه يابي سفارش كار و مرحله اي به سه روش واقعي،نرمال و استاندارد قابل اجرا مي باشند.روشهاي هزينه يابي واقعي ،نرمال و استاندارد را مي توان به صورت هزينه يابي متغير (مستقيم) و جذبي اعمال نمود كه به صورت شكل زير خلاصه گرديده است:

روشهاي هزينه يابي محصول:
هزينه يابي متغير(مستقيم) هزينه يابي واقعي هزينه يابي نرمال هزينه يابي استاندارد
مواد مستقيم واقعي واقعي استاندارد
كار مستقيم واقعي واقعي استاندارد
سربار متغير كارخانه واقعي بر آورد شده استاندارد
سربار ثابت كارخانه(۱) _ _ _
هزينه يابي جذبي
مواد مستقيم واقعي واقعي استاندارد
كار مستقيم واقعي واقعي استاندارد
سربار متغير كارخانه واقعي بر آورد شده استاندارد
سربار ثابت كارخانه واقعي بر آورد شده استاندارد
*
(۱)در هر دوره به حساب سود و زيان منظور مي شود.
ثبت هاي حسابداري در سيستم هزينه يابي سفارش كار:هزينه يابي واقعي
ريال ريال ريال
۱)موجودي مواد اوليه **
بستانكاران **
بابت خريد مواد اوليه

۲)موجودي كالاي در جريان ساخت **
سفارش۱۰۰ **
سفارش۲۰۰ **
سفارش۳۰۰ **
كنترل سربار كارخانه **
مواد غير مستقيم **
موجودي مواد اوليه **
بابت تعداد مستقيم و مواد غير مستقيم مصرف شده

۳)كنترل حقوق و دستمزد **
وزارت اقتصاد و دارايي **
سازمان تأمين اجتماعي **
بانك **
بابت حقوق ____ ماه

۴)مو جودي كالاي در جريان ساخت **
سفارش ۱۰۰ **
سفارش۲۰۰ **
سفارش۳۰۰ **
كنترل سربار كارخانه **
كار غير مستقيم **
كنترل حقوق و دستمزد **
بابت منظور نمودن هزينه كار مستقيم و هزينه كار غير مستقيم به سفارشات سربار كارخانه

ريال ريال ريال

۵)كنترل سربار كارخانه **
استهلاك **
بيمه **
ساير **
بستانكاران **
پيش پرداخت ها **
ذخيره و استهلاك **
بابت هزينه هاي سربار انجام شده
۶)موجودي كالاي در جريان ساخت **
سفارش ۱۰۰ **
سفارش ۲۰۰ **
سفارش ۳۰۰ **

كنترل سربار كارخانه **
بابت منظور نمودن هزينه هاي سربار كارخانه به سفارشات
۷)موجودي كالاي ساخته شده **
موجودي كالاي در جريان ساخت **
سفارش ۱۰۰ **
سفارش ۲۰۰ **
بابت قيمت تمام شده سفارشات تكميل شده
۸)قيمت تمام شده كالاي فروش رفته **
موجودي كالاي ساخته شده **
سفارش ۱۰۰ **
بابت قيمت تمام شده سفارشات كالاها ي فروش رفته

در پايان دوره مالي به قيمت تمام شده كالاي فروش رفته به حساب سود و زيان بسته مي شود .صورت قيمت تمام شده كالاي ساخته شده و فروش رفته به نحوه محاسبه قيمت تمام شده كالاي ساخته شده و قيمت تمام شده كالاي فروش رفته را نشان مي دهد.اين صورت در
واقع حسابهاي صنعتي را در يك دوره حسابداري تجزيه و تحليل مي نمايد . صورت قيمت تمام شده كالاي ساخته شده و فروش رفته در پايان دوره حسابداري صنعتي تهيه مي گردد.
مثال:
شركت توليدي يزد داراي سيستم هزينه يابي سفارش كار مي باشد . موجودي هاي اول فروردين ماه ۱۳xx به شرح زير است:
موجودي مواد اوليه ۱۰۰۰۰۰
م.كالاي در جريان ساخت سفارش۱۱۰
مواد مستقيم ۱۴۰۰۰۰۰
كار مستقيم ۲۲۰۰۰۰۰
سربار كارخانه ۲۵۰۰۰۰۰
۶۱۰۰۰۰۰
م.كالاي ساخته شده(سفارش۱۱۰) ۹۰۰۰۰۰۰
شركت طي فروردين ماه در سفارشي به شماره هاي۱۲۰_۱۳۰ دريافت نموده است . مواد اوليه خريداري شده و مصرف شده طي فروردين ماه به شرح زير مي باشد:
مواد اوليه خريداري شده ۶۰۰۰۰۰۰
مواد اوليه مصرف شده:
مواد مستقيم
سفارش۱۲۰ ۲۴۰۰۰۰۰
سفارش۱۳۰ ۱۶۰۰۰۰۰
جمع ۴۰۰۰۰۰۰
۲۰۰۰۰۰۰
حقوق و دستمزد بر اساس كارت ساعت كاركرد كارگران و ليست حقوق فروردين ماه به قرار زير خلاصه شده است:
كار مستقيم
سفارش ۱۱۰ ۱۰۰۰۰۰۰
سفارش ۱۲۰ ۴۰۰۰۰۰۰
سفارش ۱۳۰ ۳۰۰۰۰۰۰
جمع ۸۰۰۰۰۰۰ ۳۰۰۰۰۰۰

ساير هزينه هاي سربار كارخانه طي فروردين ماه ۷۲۰۰۰۰۰ ريال بوده بر مبناي تسهيم سربار واقعي كارخانه بين سفارشات هزينه كار مستقيم مي باشد . در فروردين ماه سفارشهاي ۱۲۰،۱۱۰،تكميل و سفارش۱۱۰،۱۰۰ تحويل مشتريان شده است.
مطلوبست:۱٫ ثبت عمليات فوق در دفتر روزنامه و انتقال آهنا به حساب هاي دفتر كل
۲٫ تهيه كارت هزينه سفارش (به شكل T)
3. تهيه قيمت تمام شده كالاي ساخته شده و فروش رفته براي ماه منتهي به ۳۱
فروردين ۱۳XX

۱)موجودي مواد اوليه ۶۰۰۰۰۰۰
بستانكاران ۶۰۰۰۰۰۰
ريال ريال ريال
۲)موجودي كالاي در جريان ساخت ۴۰۰۰۰۰۰
سفارش ۱۲۰ ۲۴۰۰۰۰۰
سفارش ۱۳۰ ۱۶۰۰۰۰۰
كنترل سربار كارخانه ۲۰۰۰۰۰
مواد غير مستقيم ۲۰۰۰۰۰
موجودي مواد اوليه ۴۲۰۰۰۰۰
۳)كنترل حقوق و دستمزد ۱۱۰۰۰۰۰۰
حسابهاي مختلف ۱۱۰۰۰۰۰۰

۴)موجودي كالاي در جريان ساخت ۸۰۰۰۰۰۰
سفارش ۱۱۰ ۱۰۰۰۰۰۰
سفارش ۱۲۰ ۴۰۰۰۰۰۰
سفارش ۱۳۰ ۳۰۰۰۰۰۰
كنترل سربار كارخانه ۳۰۰۰۰۰۰
كار غير مستقيم ۳۰۰۰۰۰۰
كنترل حقوق و دستمزد ۱۱۰۰۰۰۰۰

۵)كنترل سربار كارخانه ۷۲۰۰۰۰۰
حسابهاي مختلف ۷۲۰۰۰۰۰
ريال ريال ريال

۶)موجودي كالاي در جريان ۱۰۴۰۰۰۰۰
سفارش ۱۱۰ ۱۳۰۰۰۰۰
سفارش ۱۲۰ ۵۲۰۰۰۰۰
سفارش ۱۳۰ ۳۹۰۰۰۰۰
كنترل سربار ۱۰۴۰۰۰۰۰

۷)موجودي كالاي ساخته شده ۲۰۰۰۰۰۰۰۰
موجودي كالاي در جريان ساخت ۲۰۰۰۰۰۰۰۰
سفارش ۱۱۰ ۸۴۰۰۰۰۰
سفارش ۱۲۰ ۱۱۶۰۰۰۰۰

۸)قيمت تمام شده كالاي فروش رفته ۱۷۴۰۰۰۰۰
موجودي كالاي ساخته شده ۱۷۴۰۰۰۰۰

قيمت تمام شده سفارشات فروش رفته
سفارش ۱۰۰ ۹۰۰۰۰۰۰
سفارش ۱۱۰ ۸۴۰۰۰۰۰
۱۷۴۰۰۰۰۰
مطلوبست(۲)