چكيده:
يكي از مفروضات اوليه حسابداري مديريت بيانگر آن است كه تغييرات هزينه ها رابطه اي متناسب با افزايش و كاهش سطح فعاليت دارد. اما به تازگي اين فرض با مطرح شدن بحث چسبندگي هزينه ها توسط آندرسون و همكارانش مورد بحث قرار گرفته است؛ به اين معنا كه ميزان افزايش در هزينه ها با افزايش در سطح فعاليت بيشتر از ميزان كاهش در هزينه ها در ازاي همان ميزان كاهش در سطح فعاليت است. هدف اصلي اين پژوهش آن است كه چسبندگي هزينه ها را در بورس اوراق بهادار تهران مورد مطالعه قرار دهد و هزينه هاي اداري،

عمومي و فروش و هزینه های کل و بهای تمام شده کالای فروش رفته به عنوان نمونه مورد واكاوي قرار گرفتند. به عبارت دقيقتر، هدف اصلي اين پژوهش پاسخ به اين پرسش ها است۱- آيا هزينه هاي اداري، عمومي و فروش، هزینه های کل و بهای تمام شده کالای فروش رفته چسبنده هستند؟ و ۲- در صورت وجود چسبندگي، شدت چسبندگي هزينه هاو بهای تمام شده چگونه است؟ نتايج اين پژوهش كه بر اساس اطلاعات شركت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، براي يك دوره ۶ ساله از سال ۱۳۸۳ تا

۱۳۸۹ است، نشان مي دهد در ازاي افزايش در سطح فروش، هزينه هاي اداري، عمومي و فروش ، هزینه های کل و بهای تمام شده کالای فروش رفته نیز افزايش مي يابد؛ در حاليكه در ازاي كاهش در سطح فروش؛ هزينه هاي اداري، عمومي و فروش فروش ، هزینه های کل و بهای تمام شده کالای فروش رفته نیزكاهش مي يابد. نتايج براي ۱۱۶ شركت فعال در بورس و صنايع مختلف نيز ارايه شده است.

واژه هاي كليدي: هزينه هاي اداري، عمومي و فروش، رفتار هزينه، رفتار چسبنده هزينه ها، شدت چسبندگي هزينه ها

مقدمه:
آگاهي از چگونگي رفتار هزينه ها نسبت به تغييرات سطح فعا ليت و يا سطح فروش از اطلاعات مهم براي تصميم گيري مديران در خصوص برنامه ريزي و بودجه بند ي، قيمت گذاري محصولات، تعيين نقطه سربه سر و ساير موارد مديريتي است در مدل ها ي سنتي رفتار هزينه ها در حسابداري مديريت، هزينه هاي متغير نسبت به تغييرات حجم فعاليت به طور متناسب افزايش يا كاهش مي يابند. به اين معنا كه بزرگي تغييرات در هزينه ها تنها به بزرگي تغييرات در حجم فعاليت وابسته است و جهت تغييرات (افزايش يا كاهش) در حجم فعاليت تأثيري روي بزرگي تغييرات در هزينه ها ندارد . اما نتا يج پژوهش هاي برخي از پژوهشگران در سالهاي اخير بيانگر آن است كه ميزان افز ايش در هزينه ها هنگام افزايش در سطح فعاليت، بيشتر از ميزان كاهش در هزينه ها هنگام كاهش در حجم فعاليت است. چنين رفتار هزينه ها را “چسبندگي هزينه ها ” مي ناميم . چسبندگي هزينه ها يكي از ويژگي هاي رفتار هزينه ها نسبت به تغييرات سطح فعاليت است و بيانگر آن است كه بزرگي افزايش در هزينه ها هنگام افزايش سطح فعاليت، بيشتر از بزرگي كاهش هزينه ها در هنگام كاهش در سطح فعاليت است.

به منظور بررسي چسبندگي هزينه ها مي توان، به عنوان نمونه، رفتار هزينه هاي اداري، عمومي
و فروش نسبت به تغييرات سطح فروش را به طور معناداري بررسي و آزمون كرد ؛ زير ا سطح فروش محرك هزينه بسياري از اجزاي هزينه هاي اداري، عمومي و فروش است . همچنين اين آزمون از اهميت بالايي برخوردار است؛ زيرا ميانگين نسبت هزينه هاي اداري،عمومي و فروش به سطح فروش براي شركت ها ي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران نزديك به ۹٫۵ % بر اساس اطلاعات ارايه شده توسط نرم افزار صحرا است. بنابراين،با توجه به اهميت هزينه هاي اداري، عمومي و فروش در ساختار هزينه اي شركت ها، در اين پژوهش چگونگي رفتار اين هزينه ها نسبت به تغييرات سطح فروش و چسبندگي اين دسته از هزينه ها بررسي ميشود. در اين پژوهش همچنين چگونگي تغيير شدت چسبندگی

هزينه هاي اداري، عمومي و فروش، هزینه های کل و بهای تمام شده کالای فروش رفته در دوره هاي زماني مختلف و نيز در ميان شركت ها ي گوناگون ارايه خواهد شد . بدون ترديد آگاهي از نتايج اين پژوهش در ارزيابي دقيقتر عملكرد مالي، پيش بيني سودآوري شركت ها و تصميم گيري دقيقتر مد يران مهم است .(نمازی ، ۱۳۸۹،ص۸۶).

فصل اول
كليات تحقیق

۱-۱)مقدمه
سود به عنوان مهم ترین شاخص اندازه گیری عملکرد یک واحد اقتصادی یکی از مباحث حسابداری است که از دیرباز جایگاه ویژه ی خود را در مباحث نظری حفظ کرده است ( خالقی مقدم و آزاد ۱۳۸۳) حسابداران فعّال در حوزه حسابداری مدیریت به صورت سنتی بر رفتار هزینه ای به عنوان یک بعد مهم از تحلیل سود جهت استفاده ی مدیران نگاه می کنند همچنین تحلیل گران مالی نیز هزینه های آتی واحدهای اقتصادی را بر اساس فرایندی از پیش بینی درآمدهای آینده ، محاسبه می کنند . بنابراین پیش بینی رفتار هزینه یک بخش مهم و ضروری از پیش بینی درآمدهاست. پیش بینی سود از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا از متغیرهای موثر بر قضاوت ها و تصمیم گیری های استفاده کنندگان و عامل مهمی در کارآیی بازار سرمایه به حساب می آید البته ارزش پیش بینی اطلاعات حسابداری به این معنی نیست که خود اطلاعات یک پیش بینی است بلکه به معنای استفاده از این اطلاعات در فرآیند پیش بینی است .

 

۲-۱) تاریخچه مطالعاتی
تا کنون در ایران تحقیقی که از حیث موضوع ، اهداف و فرضیه ها مشابه این تحقیق باشد مشاهده نشده است با توجه به جدید بودن مفهوم چسبندگی هزینه در ایران تحقیقات اندکی در این مورد انجام شده است خالقی مقدم (۱۳۷۷) دقت پیش بینی سود توسط شرکت ها که توسط مدیریت اعلام می شود را در ۴۵ شرکت بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار داده است ارتباط ۴ متغیر قیمت سهام ، اندازه ، عمر شرکت و درجه اهرم مالی با دقت پیش بینی سود را با استفاده از رگرسیون های یک و چند متغیره مورد آزمون قرار داده نتایج آزمون فقط ارتباط بین دقت پیش بینی و متغیرهای قیمت سهام و اندازه شرکت را تایید نمود .

خالقی مقدم و کرمی در تحقیقی با عنوان پیش بینی سود با استفاده از مدل مبتنی بر تغییر پذیری و چسبندگی هزینه به بررسی قدرت مدل پیش بینی سود مبتنی بر تغییر پذیری و چسبندگی هزینه در مقایسه با مدل های پیش بینی سود می پردازد . در این پژوهش جهت انجام تجزیه و تحلیل ها از داده های ۸۵ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در فاصله زمانی ۱۳۷۲ تا ۱۳۸۲ استفاده گردیده است . نتایج بدست آمده نشان می دهد که توان مدل پیش بینی سود مبتنی بر تغییر پذیری هزینه و چسبندگی هزینه به صورت معناداری بیشتر از دیگر مدل های پیش بینی است .

۱٫ فینگر (۱۹۹۴) در تحقیق خود با عنوان قدرت سود در پیش بینی جریان های وجوه نقد و سود، فایده مندی سود را در پیش بینی منافع آتی سرمایه گذای ، سود و جریان های وجوه نقد حاصل از عملیات ، آزمون کرده است . بر اساس یافته های این تحقیق ، سود متغیری معنی دار در پیش بنی سود برای ۸۸% شرکتهای مورد مطالعه است . همچنین سود به تنهایی همراه با جریان های وجوه نقد ، متغیری (متغیرهایی) معنی دار برای پیش بینی جریان های وجوه نقد در ۹۰% از شرکت های نمونه می باشد .
فیر فیلد و دیگران (۱۹۹۶)در تحقیق خود با عنوان تاثیر گزارش اجزای سود بر افزایش توان پیش بینی سود ، تلاش نمودند تا اثر گزارش اجزای سود در امر پیش بینی را مورد بررسی و آزمون قرار دهند .

 

۳-۱) بیان مساله
شناخت رفتار هزینه یکی از جنبه های بسیار مهم تجزیه و تحلیل سود برای مدیران است مطالعه رفتار هزینه نه تنها برای محققان آکادمیک بلکه برای آنهایی که فعالیت حرفه ای شان مستقیماً با فعالیت های شرکت در ارتباط است دارای اهمیت است در مدل رایج رفتار هزینه که در ادبیات حسابداری معمولاً پذیرفته شده است هزینه ها بر حسب تغییرات در سطح فعالیت به عنوان ثابت و متغیر در نظر گرفته می شوند در این مدل هزینه های متغیر به نسبت با تغییرات در محرک فعالیت در نوسان هستند (بالاک ریشان و گروکا ۲۰۰۸) با این پیش فرض که اندازه تغییر در هزینه ها تنها به میزان تغییر در سطح فعالیت بستگی دارد نه به مسیر تغییر . اما برخی نویسندگان مانند نورن و سودرستورم (۱۹۹۸) معتقد هستند هزینه ها با

افزایش حجم فعالیت افزایش بیشتری دارند نسبت به کم شدن شان به علت کاهش حجم فعالیت ها. این نوع از رفتار هزینه توسط اندرسون و بنکر و جانکیرمن (۲۰۰۳) به«هزینه های چسبنده »معروف شدند . به اعتقاد اندرسون و دیگران، هزینه ها هنگامی چسبنده هستند که مقدار افزایش در هزینه های مرتبط با افزایش حجم ، بزرگتر از میزان کاهش هزینه های

مرتبط با همان مقدار کاهش در حجم است. همچنین در صورت کاهش حجم فعالیت ، شرکت های دارای هزینه های چسبنده ، نسبت به شرکت های فاقد هزینه های چسبنده کاهش بیشتری در درآمد دارند یافته های چن و بنکر (۲۰۰۶) نشان می دهد که رفتار هزینه در مدل های مورد استفاده تحلیل گران مالی جهت پیش بینی سود نقش موثر دارد. همچنین این یافته ها جهت سرمایه گذارانی که از پیش بینی درآمدها جهت ارزش گذاری شرکت ها استفاده می کنند مفید است زیرا نتایج تحقیقات این دو نشان می دهد که وجود هزینه های چسبنده باعث ایجاد درآمدهای فرارتر در آینده و تغییر و تنوع در توزیع آن خواهد شد .

در واقع به نظر می رسد رفتار هزینه یک عامل تعیین کننده ی موثر در دقت پیش بینی تحلیل گران باشد لذا با توجه به مطالب یاد شده تحقیق حاضر سعی در پاسخ به این سئوال دارد که چسبندگی زیاد هزینه تا چه میزانی باعث کاهش دقت پیش بینی سود توسط تحلیل گران مالی می شود ؟

۴-۱ ) چارچوب تحلیلی تحقیق
با توجه به مدل ارائه شده در بالا خطاي پيش بيني سود(ABS_FE ) به عنوان متغير وابسته در اين تحقيق مي باشد و چسبندگي هزینه ها (STICKY)، ارزش بازار حقوق صاحبان سهام (MV)، زیان واقعی(LOSS) ، پیش بینی زیان(Down)، ضریب تغییرات فروش(VSale) ، انحراف معیار پیش بینی های گزارش شده(Disp) ، نسبت سود ناویژه به فروش(Opelv) ، تغییرات سود نسبت به دوره ی قبل(Season) ، چسبندگی هزینه های فروش ، عمومی و اداری (COGS STICKY)، چسبندگی بهای تمام شده ی کالای فروش رفته(SGA STICKY) به عنوان متغيرهاي مستقل مي باشند . و با توجه به مدل ارائه شده بين خطاي پيش بيني سود با چسبندگي هزينه هاي اداري عمومي و چسبندگي بهاي تمام شده رابطه معني داري وجود دارد .

نمودار۱-۱ : چارچوب تحلیلی تحقيق

۵-۱) فرضیه های تحقيق
با توجه به پرسش های پژوهشگر ،فرضیه های زیر تبیین یافته است:
الف : فرضیه اصلی
افزایش چسبندگی هزینه ها ، دقت پیش بینی سود را در شرکت های پذیرفته شد در بورس اوراق بهادار تهران کاهش می دهد .
ب: فرضیات فرعی
۱ـ افزایش چسبندگی بهای تمام شده کالای فروش رفته ، دقت پیش بینی سود را در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران کاهش می دهد .
۲ـ افزایش چسبندگی هزینه های فروش ، عمومی و اداری ، دقت پیش بینی سود را در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران کاهش می دهد .

۶-۱) اهداف تحقيق
هدف علمی :
تأثیر رفتار هزینه بر پیش بینی سود در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
اهداف کاربردی:
۱٫ شناسایی تأثیر چسبندگی بهای تمام شده کالای فروش رفته بر دقت پیش بینی سود
۲٫ شناسایی تأثیر چسبندگی هزینه های فروش ، عمومی و اداری بر دقت پیش بینی سود

۷-۱) اهمیت و ضرورت تحقيق
مديران يک شرکت اغلب با مسائلي نظير برنامه ريزي و کنترل در شرکت تجاري روبرو هستند. در مرحله برنامه ريزي مديران به اطلاعات مربوط به هزينه ها جهت پيش بيني هزينه هاي آتي نياز دارند. با توجه به آن که تغييرات هزينه هاي آتي را مي توان در ارتباط با تغييرات درآمد فروش تعيين کرد بنابراين با مشخص شدن اين ارتباط مي توان ميزان هزينه ها را با توجه به ارتباط آنها با درآمد فروش پيش بيني کرد. همچنين حسابرسان با توجه به وجود اين ارتباط مي توانند ميزان صحيح اين هزينه ها و تغييرات آنها را با توجه به ميزان و تغييرات درآمد فروش معين کنند و تحريف هاي احتمالي را که در مورد ميزان هزينه ها در صورتهاي مالي مورد حسابرسبي وجود دارد را کشف نمايند. بنابراين تجزيه و تحليل ارتباط درآمد فروش با هزينه هاي يک شرکت ضروري به نظر مي رسد.

 

۸-۱) روش تحقيق
تحقیق حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ استنتاج توصیفی ـ تحلیلی و از لحاظ طرح تحقیق پس رویدادی می باشد.

۹-۱) متغیر های تحقيق
متغیر های این تحقيق عبارتند از:

نگاره ۱-۱ متغیر های تحقيق
شماره فرضيه متغير مستقل متغير وابسته
اصلی STICKY، MV ، LOSS ، DOWN ، VSALE ، DISP ، OPLEV ، SEASON ABS-FEit
فرعی ۱ COGS-STICKY ، MV ، LOSS ، DOWN ، VSALE ، DISP ، OPLEV ، SEASON ABS-FEit
فرعی ۲ SGA-STICKY ، MV ، LOSS ، DOWN ، VSALE ، DISP ، OPLEV ، SEASON ABS-FEit

۱۰-۱) گرد آوری اطلاعات
داده های مورد نیاز پژوهش از طریق مطالعه ی مقالات داخلی و خارجی و مراجعه به صورتهای مالی و یادداشتهای همراه حسابرسی شده سالانه شرکت های سرمایه گذاری مورد مطالعه گردآوری شده است و همچنین اطلاعات از بانکهای اطلاعاتی و نرم افزاری موجود در بازار و پایگاه اینترنتی سازمان بورس اوراق بهادار گردآوری شده است .

۱۱-۱) حدود مطالعاتی
قلمرو تحقيق از لحاظ زمانی، مکانی و موضوعی به شرح زیر می باشد؛
• قلمرو موضوعی
قلمرو این تحقيق از نظر موضوعی : تأثیر رفتار هزینه بر پیش بینی سود در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
قلمرو زمانی
قلمرو این تحقيق از نظر زمانی هشت سال یعنی بین سالهای ۱۳۸۲ تا پایان ۱۳۸۹ می باشد.
• قلمرو مکانی
قلمرو تحقيق از نظر مكانی، شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد.

۱۲-۱) تعریف واژگان کلیدی و اصطلاحات

رفتار هزینه : واکنش هزینه به تغییرات صورت گرفته در سطح فعالیت .
چسبندگی هزینه : به این معنی است که نسبت کاهش هزینه ها در هنگام کاهش فروش کمتر از نسبت افزایش هزینه ها در هنگام افزایش فروش است (رفتار نامتقارن هزینه) .
هزینه های ثابت : هزینه هایی که مقدار کل انها با تغییر سطح تولید ثابت می ماند .
هزینه های متغیر : هزینه هایی که مقدار کل آنها با تغییر سطح تولید تغییر می کند .

فصل دوم
مروری بر ادبيات تحقيق

۱-۲ ) مقدمه
فرآيند مديريت هزينه مستلزم برنامه ريزي، کنترل و تصميم گيري است. مديران مي توانند هر يک از اين وظايف سه گانه را با دسترسي به موقع به اطلاعاتي که توسط سيستم حسابداري فراهم مي شود، به گونه اي مؤثر اجرا کنند، بسياري از اين اطلاعات برهزينه هايي که در شرکت رخ مي دهد تمرکز دارد. مثلاً در برنامه ريزي جداول پرواز هواپيمايي در شرکت هاي خطوط هوايي، مديران بايد به هزينه هاي سوخت هواپيما، ‌حقوق کارکنان پرواز، هزينه هاي نشست و برخاست هواپيما و نظير آن توجه کنند. کنترل هزينه هاي ساخت رايانه هاي شخصي در يک شرکت سازنده اين گونه رايانه ها مستلزم اين است که هزينه هاي ساخت به دقت اندازه گيري و رديابي شود. درتصميم گيري راجع به ساخت يک قطعه از قطعات منفصله اين گونه رايانه ها در داخل شرکت يا خريد آن از توليد کنندگان بيروني نيز مديريت بايد نسبت به هزينه هايي که در نتيجه ساخت اين قطعه در داخل يا خريد آن از بيرون واقع مي شود، توجه داشته باشد.
همه ي موارد بالا نمونه هايي از وضعيت هايي است که هر يک از آن ها بر نوع و مفهومي معين از هزينه ها تمرکز دارد. اولين اقدام مهم در مطالعه و بررسي هزينه ها دستيابي به شناخت از انواع رفتار هزينه هايي است در يک شرکت رخ مي دهد يا مطرح مي شود .
هزينه ها را مي توان از جنبه هاي گوناگون و براي مقاصد مختلف به گروه هاي متفاوت، طبقه بندي و توصيف کرد. ماهيت عمليات واحدهاي انتفاعي نيز مي تواند بر اين طبقه بندي و توصيف اثر بگذارد. اگر چه شرکت هاي توليدي، بازرگاني و خدماتي ممکن است هزينه هاي مشابهي را متحمل شوند اما طبقه بندي و توصيف هزينه هاي واقع شده در هر يک از اين شرکت ها مي تواند متفاوت باشد. در هر حال، اندازه گيري و طبقه بندي هزينه ها براساس رفتارهايي که در شرايط مختلف بروز مي دهند در انواع مؤسسات انتفاعي فوق العاده حايز اهميت و از لحاظ دستيابي به عمليات موفقيت آميز در مؤسسات توليدي، موضوعي حياتي است.

بخش اول : تعاريف هزينه ، ويژگي ها ، رفتار و چسبندگي هزينه
۲-۲) تعریف هزینه
هزینه در ادبیات حسابداری به طرق زیر تعریف شده است .
۱٫ هزینه از دیدگاهی گسترده شامل تمامی اقلام بهای تمام شده منقضی شده است که قابل کسر کردن از درآمد فروش می باشد .
۲٫ هزینه ها عبارتند از کاهش ناخالص در داراییها یا افزایش ناخالص در بدهیها که بر اساس اصول پذیرفته شده حسابداری اندازه گیری شده و حاصل فعالیتهای انتفاعی موسسه می باشد.
۳٫ هزینه ها عبارتند از خروج یا مصرف داراییهای واحد انتفاعی یا ایجاد بدهیها (یا ترکیبی از هر دو) طی یک دوره مالی که از تحویل یا تولید کالاها ، ارائه خدمات ، یا سایر فعالیتهای اصلی و مستمر یا عملیات کانونی آن ناشی شده باشد .
تعریف اول . رویکرد سنتی درآمد فروش ـ هزینه را منعکس می کند . در تعریف دوم ( از APB#A ) ارتباطی بین هزینه و خالص داراییهای ایجاد شده است اما اندازه گیری کماکان بر قواعد مربوط به درآمد فروش ـ هزینه مبتنی می باشد . تعریف سوم ( از SFAC#6 ) انعکاسی قوی از رویکرد دارایی ـ بدهی محسوب می شود اما در موارد عملی ، شناخت هزینه کماکان بر رویکرد درآمد فروش ـ هزینه مبتنی است و هزینه ها با درآمد فروش شناسایی شده مقابله می شود .
اصطلاح هزینه نظیر اصطلاح درآمد فروش مفهومی جاری است . بر اساس تعاریف ارائه شده بالا، هزینه ها معرف تغییرات مساعد در منابع واحد انتفاعی و در نتیجه کاهش سود است . اما تمامی تغییرات نامساعد در منابع، هزینه محسوب نمی شوند . بلکه هزینه ها عبارتند از بکارگیری یا مصرف کالاها و خدمات در فرایند تحصیل درامد فروش . اقتصاددانان ، نیروی کار ، مواد و سرمایه ای را که به فرایند تولید کالاها و خدمات وارد می شوند اصطلاحاً عوامل تولید می نامند . از این دیدگاه هزینه ها عبارتند از انقضای عوامل تولید که بطور مستقیم یا غیر مستقیم به تولید و فروش محصولات واحد انتفاعی مربوط می باشند (شباهنگ، ۱۳۸۷، ص ۲۱۹)