چکيده :
کمبود فضای آموزشی ، خصوصاً در مراکز پر جمعيت شهری به شدت احساس می شود . با توجه به اين امر مهم بر آن شديم تا تعداد مدارس کشور را از سال تحصيلی ۱۳۵۷- ۱۳۵۶ را ( بدون تفکيک سه مقطع ابتدايی ، راهنمايی ، متوسطه ) مورد بررسی قرار دهيم . بدين منظور از داده های کتاب “نمای رشد اقتصادی و اجتماعی ايران ” ( مطالعة داده های از پيش تهيه شده ) استفاده کرديم و با توجه به جدول زير ، به اين نتيجه رسيديم که تعداد واحد های آموزشی ( آموزشگاه ها ) به علت گسترش آموزش و پرورش به نقاط دور دست کشور ، خصوصاً مناطق روستايی ، در فاصله های سالهای ۵۷-۵۶ تا ۷۴-۷۳ به شدت افزايش يافته است .

درصد افزايش سال تحصيلی ۷۴-۷۳ سال تحصيلی۵۷-۵۶ مدارس
۵۶ ۶۱۸۸۹ ۳۹۶۴۶ ابتدايی
۴۴۱ ۲۲۶۵۱ ۵۱۴۲ راهنمايی
۳۸۹ ۹۰۶۳ ۲۳۳۲ دبيرستان و متوسطه

مقدمه :
از روزگار انسان های غار نشين تا به حال، آدمی هميشه آنچه را که می دانسته است ، به کودکان و جوانان خود آموخته است . اگر اين انتقال دانش و تجربه صورت نمی گرفت ، هيچ کودکی امکان زنده ماندن پيدا نمی کرد . زيرا هيچ کودکی نمی توانست بفهمد که کدام جانور خطرناک است و کدام گياه خوردنی است و يا برای گرم کردن خود چگونه باطد آتش روشن کند ؟ بعر از گذست صدها سال ، آدمی طرز نوشتن دانسته هايش را ياد گرفت و به اين ترتيب توانست اطلاعات بيشتری را ذخيره کند و به فـرزندان و نوه هايش بسپارد .پس از اختراع خط و الفبا ، مدرسه ها نيز آغاز به کار کردند . نخستين مـدرسه ای که در تـاريخ به آنـها اشـاره شده است ، در حـدود سـه يا چـهار هـزار سال قبل در مصر و بين النهرين شروع به کار نمودند .

به اين ترتيب ، مدرسه ها را به اين منظور ساختند که اطلاعات و دانش بزرگترها به کوچکترها منتقل شود و آنها با به کار بستن اين دانسته ها بتوانند برای زندگی در جهان آينده آماده شوند اما استخوان بندی اجتماعات بشری در روزگاران گذشته طوری بود که استفاده از مدرسه و آموختن سواد را برای همة کودکان و نوجوانان امکان پذير نمی ساخت . مثلاً در مصر جوانانی که می خواستند کاهن يا مأمور دولت يا معمار يا پزشک شوند ، می توانستند به مرحلة تحصيلات

عالی قدم بگذارند . ليکن فقط تعداد اندکی از جوان ها بودند که موفق می شدند صاحب اين تحصيلات شوند . ساکنان سرزمين فلسطين نيز سنتی طولانی در آموزش و پرورش و آموختن سواد داشتند . وقتی فلسـطيني ها به صـورت يک ملت مـستقل می زيستند ، پدر هر خانواده تاريخ ملت خويش ، قوانين و مذهب سرزمينش را به فرزندانش می آموخت . بعدها که سرزمين فلسطين به اشغال بيگانگان در آمد ، آنها کوشيدند جلوی نابود شدن سنت ها و اعتقاداتشان را بگيرند . در مـحيط زنـدگی آنـها مـدرسه هايی شکل گرفت که به هر کسی ( چه فقير و چه ني ) زبان و دين و تاريخ فلسطين و اقوام باستانی آن آموزش داده

می شد . امروزه با توجه به رشد جمعيت ، کمبود فضای آموزشی به شدت احساس می شود . هم چنين با توجه به توزيع نامتعادل جمعيت و ساخت سنی جوان در کشور و نيز با اهميت با اين امر که ۴۲% جمعيت کشور را جمعيت کمتر از هجده سال تشکيل می دهد تأمين نيازهای نوجوانان و جوانان به خصوص ايجاد فضاهای آموزشی ، اهميت زيادی دارد .

با توجه به اين عوامل ، تعداد مدارس کشور را از سال تحصيلی ۱۳۵۷-۱۳۵۶ تا ۱۳۷۴-۱۳۷۳ را مورد بررسی قرار داديم . اين بررسی در ۶ فصل با عناوين نمودارها و تحليل داده ها ، شاخص های مرکزی شاخص های پراکندگی و… ، با استفاده از داده های کتاب ” نمای رشد افتصادی و اجتماعی ايران ” انجام شده است .
فصل اول : کليات

موضوع : تعداد مدارس کشور از سال تحصيلی ۱۳۵۷-۱۳۵۶ تا ۱۳۷۴-۱۳۷۶
جامعه : کل کشور

نمونه : اين بررسی به صورت سرشماری بوده و لذا دارای نمونه نيست .
متغير : تعداد مدارس کشور
نوع متغير : کمی پيوسته
روش جمع آوری داده ها : مطالعة داده های از پيش تهيه شده
داده ها ( به ترتيب از سال تحصيلی ۵۷-۵۶ تا ۷۴-۷۳ ) :
۴۸۰۰۰ – ۵۰۰۰۰ – ۵۲۰۰۰ – ۵۰۰۰۰ – ۵۵۰۰۰ – ۵۹۰۰۰ – ۶۱۰۰۰ ۶۳۰۰۰ – ۶۷۰۰۰ – ۶۹۰۰۰ – ۷۴۰۰۰ – ۷۵۰۰۰ – ۷۸۰۰۰ – ۸۲۰۰۰ ۸۵۰۰۰ – ۸۸۰۰۰ – ۹۲۰۰۰ – ۹۴۰۰۰

فصل دوم : دسته بندی داده ها و جدول فراوانی

کوچکترين داده (a) : 48000
بزرگترين داده (b) : 94000
دامنة تغييرات (R) : 94000 – 48000 = 46000
کل داده ها (n) : 1242000
جدول فراوانی :
شماره دسته ها فراوانی مرکز دسته فراواني تجمعي فراواني نسبي درصدفراواني نسبي
۱ ۵۷-۵۶ ۴۸۰۰۰ ۵/۵۶ ۴۸۰۰۰ ۰/۰۳۸۶ ۳/۸۶
۲ ۵۸-۵۷ ۵۰۰۰۰ ۵/۵۷ ۹۸۰۰۰ ۰/۰۴۰۲ ۴/۰۲

۳ ۵۹-۵۸ ۵۲۰۰۰ ۵/۵۸ ۱۵۰۰۰۰ ۰/۰۴۱۸ ۴/۱۸
۴ ۶۰-۵۹ ۵۰۰۰۰ ۵/۵۹ ۲۰۰۰۰۰ ۰/۰۴۰۲ ۴/۰۲
۵ ۶۱-۶۰ ۵۵۰۰۰ ۵/۶۰ ۲۵۵۰۰۰ ۰/۰۴۴۲ ۴/۴۲
۶ ۶۲-۶۲ ۵۹۰۰۰ ۵/۶۱ ۳۱۴۰۰۰ ۰/۰۴۷۵ ۴/۷۵
۷ ۶۳-۶۲ ۶۱۰۰۰ ۵/۶۲ ۳۷۵۰۰۰ ۰/۰۴۹۱ ۴/۹۱
۸ ۶۴-۶۳ ۶۳۰۰۰ ۵/۶۳ ۴۳۸۰۰۰ ۰/۰۵۰۷ ۵/۰۷

۹ ۶۵-۶۴ ۶۷۰۰۰ ۵/۶۴ ۵۰۵۰۰۰ ۰/۰۵۳۹ ۵/۳۹
۱۰ ۶۶-۶۵ ۶۹۰۰۰ ۵/۶۵ ۵۷۴۰۰۰ ۰/۰۵۵۶ ۵/۵۶
۱۱ ۶۷-۶۶ ۷۴۰۰۰ ۵/۶۶ ۶۴۸۰۰۰ ۰/۰۵۹۶ ۵/۹۶
۱۲ ۶۸-۶۷ ۷۵۰۰۰ ۵/۶۷ ۷۲۳۰۰۰ ۰/۰۶۰۴ ۶/۰۴
۱۳ ۶۹-۶۸ ۷۸۰۰۰ ۵/۶۸ ۸۰۱۰۰۰ ۰/۰۶۲۹ ۶/۲۹
۱۴ ۷۰-۶۹ ۸۲۰۰۰ ۵/۶۹ ۸۸۳۰۰۰ ۰/۰۶۶۱ ۶/۶۱

۱۵ ۷۱-۷۰ ۸۵۰۰۰ ۵/۷۰ ۹۶۸۰۰۰ ۰/۰۶۸۵ ۶/۸۵
۱۶ ۷۲-۷۱ ۸۸۰۰۰ ۵/۷۱ ۱۰۵۶۰۰۰ ۰/۰۷۰۹ ۷/۰۹
۱۷ ۷۳-۷۲ ۹۲۰۰۰ ۵/۷۲ ۱۱۴۸۰۰۰ ۰/۰۷۴۱ ۷/۴۱
۱۸ ۷۴-۷۳ ۹۴۰۰۰ ۵/۷۳
۱۲۴۲۰۰۰ ۰/۰۷۵۷ ۷/۵۷
فصل سوم : نمودارها و تحليل داده ها

۱ )نمودار ميله ای

۲) نمودار مستطيلی :

۳) نمودار دايره ای :

۴ ) نمودار چندبر فراواني :

۵ ) نمودار ساقه و برگ :
ساقه برگ
۴ ۸
۵ ۹ ۵ ۲ ۰ ۰
۶ ۹ ۷ ۳ ۱
۷ ۸ ۵ ۴
۸ ۸ ۵ ۲
۹ ۴ ۲

کليد نمودار :
۴۸۰۰۰ = ۸ ۴
۶ ) نمودار جعبه ای :
۵۵۰۰۰ = چارک اول
۸۲۰۰۰ = چارک سوم
۶۸۰۰۰ = ميانه

فصل چهارم : شاخص های مرکزی
داده ها :
۴۸۰۰۰ – ۵۰۰۰۰ – ۵۲۰۰۰ – ۵۰۰۰۰ – ۵۵۰۰۰ – ۵۹۰۰۰ – ۶۱۰۰۰ ۶۳۰۰۰ – ۶۷۰۰۰ – ۶۹۰۰۰ – ۷۴۰۰۰ – ۷۵۰۰۰ – ۷۸۰۰۰ – ۸۲۰۰۰ ۸۵۰۰۰ – ۸۸۰۰۰ – ۹۲۰۰۰ – ۹۴۰۰۰
۱ ) مد :
جامعه دارای يک مد است (۵۰۰۰۰ = مد)
۲ ) ميانه :
۶۸۰۰۰ = ۲ ÷ ( ۶۷۰۰۰ + ۶۹۰۰۰ ) = (چارک دوم) ميانه
چارک ها :
چارک اول (Q ) 55000 =
چارک سوم (Q ) 82000 =
3 ) ميانگين :
الف) ميانگين معمولی :
۴۸۰۰۰ + ۵۰۰۰۰+۵۲۰۰۰+۵۰۰۰۰+۵۵۰۰۰+۵۹۰۰۰
+۶۱۰۰۰+۶۳۰۰۰+۶۷۰۰۰+ ۶۹۰۰۰+۷۴۰۰۰+۷۵۰۰۰
+۷۸۰۰۰+۸۲۰۰۰+۸۵۰۰۰+۸۸۰۰۰+۹۲۰۰۰+۹۴۰۰۰ =۱۲۴۲۰۰۰
۱۲۴۲۰۰۰ ÷ ۱۸ = ۶۹۰۰۰

ب) ميانگين تخمينی :
Y = 1000
A =(48000-1000)+(50000-1000)+(52000-1000)+(50000-1000)+
(55000-1000)+(59000-1000)+(61000-1000)+(63000-1000)+
(67000-1000)+(69000-1000)+(74000-1000)+(75000-1000)+
(78000-1000)+(82000-1000)+(85000-1000)+(88000-1000)+
(92000-1000)+(94000-1000) =
A = 47000+49000+51000+49000+54000+58000+60000+
62000+66000+68000+73000+74000+77000+81000+84000+
87000+91000+93000=1224000
A= 1224000÷۱۸=۶۸۰۰۰ x=1000+68000=69000

ب) ميانگين وزن دار ( وزنی ) :
شماره دسته ها فراواني مرکز دسته مرکز دسته * فراوانی
۱ ۵۷-۵۶ ۴۸۰۰۰ ۵/۵۶ ۲۷۱۲۰۰۰
۲ ۵۸-۵۷ ۵۰۰۰۰ ۵/۵۷ ۲۸۷۵۰۰۰
۳ ۵۹-۵۸ ۵۲۰۰۰ ۵/۵۸ ۳۰۴۲۰۰۰
۴ ۶۰-۵۹ ۵۰۰۰۰ ۵/۵۹ ۲۹۷۵۰۰۰
۵ ۶۱-۶۰ ۵۵۰۰۰ ۵/۶۰ ۳۳۲۷۵۰۰
۶ ۶۲-۶۱ ۵۹۰۰۰ ۵/۶۱ ۳۶۲۸۵۰۰
۷ ۶۳-۶۲ ۶۱۰۰۰ ۵/۶۲ ۳۸۱۲۵۰۰

۸ ۶۴-۶۳ ۶۳۰۰۰ ۵/۶۳ ۴۰۰۰۵۰۰
۹ ۶۵-۶۴ ۶۷۰۰۰ ۵/۶۴ ۴۳۲۱۵۰۰
۱۰ ۶۶-۶۵ ۶۹۰۰۰ ۵/۶۵ ۴۵۱۹۵۰۰

۱۱ ۶۷-۶۶ ۷۴۰۰۰ ۵/۶۶ ۴۹۲۱۰۰۰
۱۲ ۶۸-۶۷ ۷۵۰۰۰ ۵/۶۷ ۵۰۶۲۵۰۰
۱۳ ۶۹-۶۸ ۷۸۰۰۰ ۵/۶۸ ۵۳۴۳۰۰۰
۱۴ ۷۰-۶۹ ۸۲۰۰۰ ۵/۶۹ ۵۶۹۹۰۰۰
۱۵ ۷۱-۷۰ ۸۵۰۰۰ ۵/۷۰ ۵۹۹۲۵۰۰
۱۶ ۷۲-۷۱ ۸۸۰۰۰ ۵/۷۱ ۶۲۹۲۰۰۰

۱۷ ۷۳-۷۲ ۹۲۰۰۰ ۵/۷۲ ۶۶۷۰۰۰۰
۱۸ ۷۴-۷۳ ۹۴۰۰۰ ۵/۷۳ ۶۹۰۹۰۰۰
مجموع ۱۲۴۲۰۰۰ ۸۲۱۰۳۰۰۰

X = 82103000÷۱۲۴۲۰۰۰=۶۶/۱۰۵

فصل پنجم : شاخص های پراکندگی
۱ ) دامنة تغييرات :
R = 94000-48000=46000
2 ) چارک ها و دهک ها :
۵/۴ = ۴ ÷ ۱۸ = چارک
داده ها پس از حذف چارک ها :
۵۹۰۰۰-۶۱۰۰۰-۶۳۰۰۰-۶۷۰۰۰-۶۹۰۰۰-۷۴۰۰۰-۷۵۰۰۰-۷۸۰۰۰
= دهک ۱۸ ÷ ۱۰ = ۱/۸ ۲
داده ها پس از حذف دهک ها :
۵۲۰۰۰-۵۰۰۰۰-۵۵۰۰۰-۵۹۰۰۰-۶۱۰۰۰-۶۳۰۰۰-۶۷۰۰۰-۶۹۰۰۰-۷۴۰۰۰-۷۵۰۰۰-۷۸۰۰۰-۸۲۰۰۰-۸۵۰۰۰-۸۸۰۰۰

۳ ) واريانس :
الف ) روش اول

=
=

الف ) روش دوم

۲۱۸۵۵۵۵۵/۶

۴ ) انحراف معيار :
۶۲/۱۴۷۸۳

۵ ) ضريب تغييرات :
CV= 0/214
فصل ششم : نتيجه گيری
از اين درس نتيجه گرفتيم که تعداد واحدهای آموزشی ، به علت گسترش آموزش و پرورش به نقاط دور دست کشور ، خصوصا مناطق روستائي ، در فاصله سالهای تحصيلي ۵۷-۵۶ تا ۷۴-۷۳ به شدت افزايش يافته است .
پيشنهاد :
با اين وجود کمبود فضای آموزشی ، خصوصا در مراکز پر جمعيت شهری به شدت احساس می شود . پشتيبانی عموم مردم از دائر نمودن فضاهای آموزشی ، ضروری و مهم می باشد و افراد خيری که بتوانند ملک خود را در راستای خدمات آموزشی و فرهنگی به کار گيرند ، يقينا از اجر و پاداش خداوند منان برخوردار خواهند شد .

منابع :
کتاب نمای رشد اقتصادی و اجتماعی ايران – مرکز مطالعه پيشرفت های ايران
به من بگو چرا و چگونه – ترجمه سعيد درودی –چرا مدرسه ساخته شد ؟ – ص ۵۶۰