در کشور ما ایران، فراگیرترین نهادی که به امر آموزش و تربیت نیروی انسانی می‌پردازد، وزارت آموزش و پرورش است که نزدیک به یک‌چهارم جمعیت ایران را تحت پوشش خود قرار داده است.هفته گذشته سال تحصيلي ۸۵- ۸۶، برای حدود ۱۵ ميليون دانش‌آموز مقاطع مختلف، ۶ ميليون نفر در مقطع ابتدايي، ۴ ميليون و ۳۰۰هزار نفر در مقطع راهنمايي تحصيلي و ۴ ميليون و ۶۰۰ هزار نفر در مقطع متوسطه و پيش‌دانشگاهي، در کنار۱میلیون و , هزار ۱۸۰معلم آغاز شد. که بر اساس اعلام خبرگزاري ايلنا در ۴۸ هزار مدرسه و ۴۵۵ هزار كلاس درسي به امر تحصيل اشتغال دارند.

از ميان ۱۵ ميليون دانش‌آموزکشور، يك ميليون و ۲۰۰هزار نفر اختصاص به نوآموزاني دارد كه نخستين سال تحصيلي خود را امسال آغاز کردند.ر قرن ۲۱ ، در نظام ولایت فقیه، یک چهارم از جوانترین مقطع سنی جمعیت ایران ، در شرایطی به امر تحصیل مشغول است که تصور آن نیز برای انسان مشکل و موجبات حیرت است.
مشکلات کیفی آموزش در ایران ، در کنار کمبودهایی کمی، از قبیل وجود ۳۲هزار مدرسه تخريبي و خطرآفرين و۲۶هزار و ۶۱۰ مدرسه غيرمقاوم و هزینه های آموزشی و شهریه های سر سام آور و نیز وجود نابسامانیهای از قبیل اعتياد، مواد دخاني ، مسائل جنسي ، خشونت ، فقر و سوء تغذیه و …از جمله آسيبهايي است که جوانترین قشر جامعه ما در معرض آن قرار دارند.نگارنده در طی ۳ مقاله ، ۲ بخش را به کمبودهای کمی آموزش و پرورش کشور اختصاص و در بخش سوم به بررسی مشکلات کیفی آموزش در ایران در پرتو کمبودهای کمی آن میپردازم.

بودجه آموزش و پرورش ایران
در بخش آموزش و پرورش که در هر كشورى كليد توسعه پايدار و مبناى رشد و پيشرفت جامعه است، ملاحظه مى شود كه در ایران همواره به دليل كثرت نيروى انسانى و گستره وسيع دامنه عمليات آن ، بودجه آموزش و پرورش با کسری مواجه است . در سال ۸۴ آخرین سال حکومت خاتمی این وزارت خانه با كسرى شديد ۳۳۰۰ ميليارد تومانى مواجه بود و بودجه سال ۸۵ با وجود افزایش تعداد دانش آموزان و بالتبع افزایش نیازها تنها ۱۷۰۰ میلیارد تومان از کسری ۳۳۰۰ تومان را تامین کرده است. بنابراین هنوز وزارت آموزش و پرورش با کسری بودجه روبرو است. شایان توجه است درحالی که بودجه وزارت آموزش و پرورش در امسال تنها ۱۵ درصد افزايش داشته است ، بودجه برخي نهادهاي مذهبي تا ۲۰۰ درصد افزايش يافته است!

محمدرضا محدث معاون از برنامه‌ريزي و توسعه مديريت وزارت آموزش و پرورش اعلام کرد: طي سالهاي ‪ ۱۳۷۰‬تا ‪ ۱۳۷۴‬اين وزارتخانه از لحاظ اعتباري دوران ركود را گذارند و بدترين دوران سال ‪ ۱۳۸۳‬بود كه سهم این وزارت آموزش و پرورشاز توليد ناخالص ملي به ‪۲/۵‬ درصد رسيد. اکنون سهم اين وزارتخانه از توليد ناخالص ملي از ‪به ۳ درصد ارتقاء يافته است و محمود رشیدی “وزیر” آموزش و پرورش نیز اعلام کرد که بودجه سال ۸۵ آموزش و پرورش را قريب به ۶ هزار و ۱۰۰ ميليارد تومان اعلام کرد.

برای اینکه وضعیت نابسامان آموزش و پرورش کشور مشخص گردد لازم است خاطر نشان خوانندگان محترم سازم که در سال ۵۹ در دوران اولین حکومت منتخب و آزاد ملت که برنامه عدم وابستگی به فروش نفت و کاستن از حجم آن را به اجرا در آورده بود و کشور دچار جنگ نیز میبود و خرانه کشور همچون سال ۸۵ ، از اضافه درآمدهای میلیاردی از قبل قیمت ۷۰ دلاری هر بشکه نفت برخوردار نبود، سهم آموزش و پرورش را از تولید ناخالص ملی صرفا بعلت اهمیتی که حکومت وقت برای رشدکیفی نیروی انسانی قائل بود، ۴٫۳ درصد قرار داده بود. کمبودهای کمی در مدارس کنونی زمانی بخوبی آشکار میگردند که بدانیم برای رييس سازمان آموزش و پرورش آذربايجان شرقی در مصاحبه با ايرنا ” متوسط سرانه دانش – آموزي براي مقاطع سه‌گانه تحصيلي دراین استان را ‪ ۱۱۰‬هزار ريال ذكر میکند ومی افزاید كه اين رقم براي حمل يك بشكه نفت در زمستان به مدارس روستايي آذربايجان‌شرقي هم كافي نيست!و مجموع ‪ ۸۰‬ميليارد ريال سرانه دانش‌آموزي این استان در بين ‪ ۷۵۰‬هزار دانش‌آموز مشغول به تحصیل این استان تقسیم میگردد .”دراین میان در مقام مقایسه در سال ۸۴، در دوره خاتمی بودجه دبيرخانه مركزي ائمه جمعه را به میزان ۱۰۰ میلیارد ریال افزایش داد و میزان بودجه نهادهاى مذهبى در بودجه سال ‪ ۸۵

در دوره احمدی نژاد به طور متوسط “صد در صد” افزایش یافته است!
کلاسها ی مخروبه و آموزشگاه هاو فاصله ۵۰ درصدی تا حد مطلوب
مدیرکل دفتر پاسخگویی به شکایات وزارت آموزش و پرورش” از حضور ۱۵ میلیون دانش آموز و حدود یک میلیون نفر جمعیت فرهنگی در ۵۹۶ هزار و ۳۷۰ کلاس درس در مدارس سراسر کشور خبر داد. تعداد آموزشگاه های سراسر کشور را ۸۵ هزارو ۴۵۵باب مدرسه اعلام کرد و گفت: این تعداد مدرسه در محاسبات آموزش و پرورش و با در نظر گرفتن شیفت های آموزشی ۱۵۰هزار نوبت آموزشگاهی محسوب می شود و برای رسیدن به حد مطلوب آموزشی با کمبود ۵۰ درصدی آموزشگاه روبرو هستیم. سال تحصيلي ۸۵-۸۶ درحالي آغاز مي‌شود كه ۲۶هزار و ۶۱۰ مدرسه غيرمقاوم، ۳۲هزار مدرسه تخريبي و خطرآفرين و ۵ هزار مدرسه در كل كشور استيجاري هستند.”درواقع از مجموع ۱۵ میلیون جمعیت دانش آموزی ایران تعداد ۹ ميليون و ۲۰۰ هزار نفرشان از آموزش مناسب برخوردار نيستند و در مدارس دونوبته تحصيل مي‌‏كنند. براي حذف تمام مدارس دو نوبتي، ۲۱۰ هزار ميليارد ريال اعتبار مورد نياز است كه تاكنون هيچ اعتباري به آن اختصاص نيافته است.

مطابق اظهار نظر معاون سازمان نوسازي،توسعه و تجهيز مدارس، در حال حاضر ۱۵۲ هزار و ۴۸۴ كلاس در كشور در شرايط ۲ نوبته قرار دارند. ۳۰۰ ميليارد تومان تعهد خيرين مدرسه‌ساز امسال نيز همانند سالهاي تحصيلي گذشته سهم بزرگ و تاثيرگذار خود را در تحويل مدارس ايفا كرده اند. ۳۰ درصد مدارس احداثي كشور توسط خيرين بنا شده است. در سال ۸۴ نيز يكهزار و ۱۳۶ پروژه توسط مردم و خيرين به صورت مشاركتي احداث شد كه در مقابل، دولت تنها يكهزارو ۳۸۳ پروژه را در اين زمينه عملياتي كرد. همچنین خبرگزاری ایران نیوز اعلام کرد در آستانه سال تحصيلي جديد ۳۱ درصد مدارس عشاير برای ۵۳ هزار نفر دانش آموز عشایری در چادر و ۸ درصد كپر تشكيل مي‌شود. ۵۲ درصد مدارس عشاير سيار و نيمه سيار هستند وتعداد دانش‌آموزان عشايري در حال حاضر ۱۷۶ هزار نفر میباشد.

محرومیت ازتحصیل ، ترک تحصیل و میزان مردودی
هرچند سیستم آماری کشور دچار ضعف شدید اطلاع رسانی است، ولی با مشاهده اظهار نظر های منفرد برخی از روسای آموزش و پرورش استانها می توان پی به میزان ترک تحصیل کنندگان در گوشه و کنار کشور برد. برای نمونه رئیس سازمان آموزش و پرورش مازندران اعلام كرد: در چند سال اخیر¬ ۹۰هزار دانش‌آموز مقاطع مختلف تحصیلى این استان به ‌دلایلى ترك تحصیل كردند. این دانش‌آموزان ۱۱تا ‪ ۱۷سال سن دارند و بالاترین ترك تحصیل دانش‌آموزان مازندران مربوط به دوره متوسطه بوده است. و این معضل زنگ خطرى جدى محسوب می‌شود. وى همچنین از كسرى حدود هزار میلیارد ریالى این سازمان برای ۶۲۰ هزار دانش آموز این استان در سال جارى خبر داد و گفت: علاوه براین براى رفع مشكل ۶۰۰مدرسه تخریبى این استان ۱۳۰ میلیارد ریال اعتبار نیاز است.

همچنین مدیر آموزش و پرورش شهرستان «اهر» معتقد است که ۴۳ درصد از دانش آموزان روستایی این شهرستان ترک تحصیل کرده یا بازمانده از تحصیل هستند.به گزارش ايلنا، معاون آموزشي موسسه آموزش از راه دور اعلام کرد که در سطح كشور بيش از ۱۳ ميليون فرد كم‌‏سواد بين ۱۱ تا ۴۵ سال نيز وجود داردکه سه ميليون نفرآن دانش آموز لازم التعليم ۱۱ تا ۱۷ سال را تشکیل میدهد. كه به دلايل محيطي، جسمي، اجتماعي، فرهنگي و همچنين دسترسي نداشتن به مدرسه، امكان جذب آنان در آموزش و پرورش وجود ندارد. معاون نظري و مهارتي آموزش و پرورش شهر تهران نیزدر گفتگو با خبرگزاری فارس اعلام کرده است که در سال گذشته ۱۹ درصد دانش‌آموزان پايه اول دبيرستان در تهران مردود شده اند. همچنین رئیس سازمان آموزش و پرورش استثنایی اعلام کرد: در ایران حداقل ۱۵۰ هزار نفر کم توان ذهنی داریم که فقط ۳۰ تا ۳۵ درصد را توانسته ایم تحت پوشش قرار دهیم. هم اکنون ۵ تا ۲۰ درصد دانش آموزان مشکل اختلالات یادگیری دارند که نوع افت نشان می دهد که آمار این دانش آموزان بالا است.

وضعیت نیروی انسانی در مدارس
رئيس كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس هفتم در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس معتقد است : در حال حاضر وضعيت نيروي انساني در آموزش و پرورش از نابساماني شديد رنج مي‌برد و داراي معلم مازاد و كمبود معلم در آموزش و پرورش هستيم! مسئولان آموزش و پرورش عنوان مي‌كنند كه تعداد معلمان مازاد در آموزش و پرورش ۱۹ هزار نفر است اما ما معتقد هستيم كه اين آمار بيشتر است. وقتی رييس آموزش و پرورش بخش ‪کوچک ۲۳‬هزار نفري كجور نوشهر اعلام میکند که اين نهاد با كمبود شديد نيروي انساني مواجه است و از ‪ ۶۸‬معلم مورد نياز براي مقطع ابتدايي ، فقط ‪ ۵۸‬معلم به تدريس دانش‌آموزان مشغول هستند. و نيروي انساني مورد نياز در بخش اداري اين نهاد را ‪ ۲۰‬نفر میباشند.میزان کمبود نیروی آموزشی در بخشهای دیگر کشور آشکار میگردد.

وضعیت تغذیه دانش آموزان
لیلا عیوض زاده عضو انجمن تغذیه ایران در گفتگو با ” مهر” اعلام کرد که بیش از ۵۰ درصد دانش آموزان کشور صبحانه نخورده مدرسه می روندو فقط نزدیک به ۳۶ درصد کودکان از همه گروه های غذایی مصرف می کنند .به گزارش ایسنا هر دختر و پسر ۷ تا ۱۸ ساله ايراني بايد در ماه ۳ کيلوگرم گوشت در سبد غذايي ماهانه خود داشته باشند تا ضمن تامين استاندارد نيازهاي غذايي خود، بتوانند به رشد مطلوب دست يابند. همچنين بايستی ماهانه ۱۰ ليتر شير و ۴٫۵ کيلوگرم ماست ،۳ کيلوگرم گوشت در جيره غذايي ماهانه دانش آموزان دختر ايراني يافت شود.

در سال تحصيلي جديدحکومت مقرر داشته است ۱۱ميليون دانش‌آموز مقطع ابتدايي و راهنمايي كشور شير رايگان دريافت مي‌كنند و به همين منظور سقف اعتباري براي توزيع ۱۶۵ هزار تن شير (سرانه ۱۴ كيلوگرم) در مدارس، در نظرگرفته شده است. اما وقتی هفت ميليون و ۴۶۵ هزار نفر از جمعيت کشور ما یعنی ۵/۱۰ درصد جمعيت شهرى و ۱۱ درصد جمعيت روستايى زير خط فقر مطلق قرار دارند ويك ميليون و ۹۸۳ هزار نفر از جمعيت كشور در سال ۸۴ زير خطر فقر شديد قرار داشتند وخط فقر شديد بر اساس ناتوانى در تامين ۲۳۰۰ كالرى در روز و خط فقر مطلق براساس حداقل درآمد مورد نياز براى تامين نيازهاى اساسى خوراكى و غير خوراكى از قبيل پوشاك و مسكن تعيين مي‌شود و اختلاف دهك بالاى درآمدى با دهك پايين در ايران ۱۷ برابر است ، میتوان پی برد که دانش آموزانی که در خط فقر شدید و مطلق قرار دارند، روزانه دچار چه میزان زجر و عذاب جسمی بر اثر گرسنگی میباشند و سرانه ۱۴ لیتر شیر اهدایی حکومت با نیاز ۱۰ لیتر ماهانه هر دانش آموز فاصله بسیار دارد و بی سبب نیست که طبق اعلام مديركل دفتر فعاليتهاي ورزشي آموزش و پرورش از بين ۴۰ ناهنجاري، ۸ ناهنجاري اصلي در بین دانش آموزان کشور شناسايي شده است ودر مجموع ۵/۱۱ درصد يك ميليون و ۵۹ هزار دانش‌آموز دختر ۲۲ استان كشور حداقل به يكي از ناهنجاريها مبتلا میباشند. وقتی مديرکل‌ دفتر سلامت‌ و رفاه‌ سازمان‌ مديريت‌ و برنامه‌ريزی‌ اعلام می کند که از هر ۱۰۰ نفری‌ که‌ به‌ مراکز درمانی‌ مراجعه‌ می‌کنند، سه‌ نفر آنان‌ به‌ علت‌ هزينه‌های‌ درمانی‌ سنگين‌ به‌ زير خط‌ فقر سقوط‌ می‌کند، می شود حدس زد که بطور روز افزون چه تعداد کثیری از جوانان کشور حتی از حق حیات محروم میشوند.

مشکلات کیفی و کمی آموزش و پرورش
مدارس چند پایه:
در کلاس های درس چند پایه ، دانش آموزان اول تا پنجم ابتدایی به طور همزمان با حضور یک معلم بر سرکلاس، درس می خوانند. این کلاس ها نه تنها از موقعیت فیزیکی مناسبی برخوردار نیستند بلکه کتاب های درسی این کلاس ها با کتاب های درسی سایر دانش آموزان یکسان است، در حالی که موقعیت مکانی و تحصیلی این دانش آموزان با سایر دانش آموزان مدارس معمولی یکسان نیست . بزرگترین مشکل این است که معلمان بدون گذراندن دوره آموزشی خاص، باید ۳۰ کتاب درسی در پنج پایه درسی را طی ۱۳۲ ساعت با حداقل فضا و امکانات تدریس کنند. هر سال به دلیل مهاجرت روستائیان به شهرها و کاهش آمار دانش آموزی روستاها، آمار کلاس های چند پایه افزایش می یابد. در سال ۸۲ – ۸۱ میزان کلاس های چند پایه ۶۸/۳۰ درصد بود و در سال تحصیلی۸۲ این آمار به ۹ / ۳۱ درصد افزایش یافت. گفتنی است که بیشترین آمار کلاس های چند پایه به استان سیستان و بلوچستان با ۳ هزار و ۸۹۹ کلاس درس اختصاص دارد. طبق آمار وزارت آموزش و پرورش در مهر ماه ۸۳ میزان۸/۴۹ درصد از کلاس های درس مقطع ابتدایی در شهرها و ۲/۵۰ درصد از کلاس های درس در روستا ها دایر بودند که از این تعداد ۹/۳۱ درصد از کلاس های درس چند پایه بودند.جالب توجه اینکه کلاس های چند پایه فقط در روستاها دایر نیستند، بلکه در پایتخت نیز تعداد از این قبیل کلاسها چشمگیر است. در شهر تهران بیش از ۳۵ کلاس چند پایه و در شهرستان های استان تهران ۳۷۵ کلاس چند پایه وجود دارد.

دانش آموزان عشایر
یک میلیون و ۴۰۳ هزار نفر از جمعیت کشور در قالب ۲۰۰ هزار خانوار عشایر قرار دارند که از نظر پراكندگي جغرافيائي بيشترين تجمع عشاير در استانهاي فارس ، آذربايجان شرقي ، لرستان ، ايلام ، چهار محال و بختياري ، بوشهر ، خوزستان ، كهكيلويه و بوير احمد ، اصفهان ، كرمان ، كردستان ، كرمانشاه ، سيستان و بلوچستان ، مشاهده مي گردد. طبق آماری که مدیرکل دفتر آموزش و پرورش عشایر کشور به خبرگزاری ایرنا در۱۷ مهر ۸۴ ارائه داده است : ‪شمار دانش‌آموزان عشایر برخلاف مدارس عادی کشور، همچنان روبه افزایش است و امسال از ‪ ۱۸۰‬هزار نفر به ‪ ۱۸۲‬هزار نفر رسیده است و ۱۰۱ ‬هزار نفر از دانش‌آموزان دوره‌های ابتدایی، راهنمایی، متوسطه و پیش‌دانشگاهی عشایر کشور در سال تحصیلی جاری را پسران و ‪ ۸۱‬هزار نفر دیگر را دختران تشکیل می‌دهند . دانش‌آموزان دوره‌های مختلف تحصیلی عشایر کشور در شش‌هزار و ‪ ۱۰۰‬آموزشگاه ،دوهزار چادر و شماری کانتینر تحصیل می‌کنند و‪ ۵۳‬درصد دانش آموزان عشایر در سه هزار و ‪ ۲۰۰‬مدرسه سیار و نیم سیار تحصیل می‌کنند.
معاون‌آموزش عمومي سازمان آموزش و پرورش خراسان شمالي ( ایرنا ۲۱ مهر ۸۵) معتقد است: “سرانه تحصيلي هر دانش‌آموز عادي حدود ‪ ۲۰‬هزار ريال است و حال آنكه همين سرانه براي دانش‌آموزان عشاير ‪ ۸۰‬هزار ريال است.” درحالیکه مبلغ ۲۰۰۰ تومان سرانه دانش آموزی در این استان برابر با قیمت یک جفت دمپایی و یا ۱ شانه تخم مرغ میباشد !

اكنون يكهزار و ‪ ۹۰۴‬دانش‌آموز عشايري در ‪ ۱۲۴‬كلاس ابتدايي، ‪ ۱۳‬كلاس راهنمايي و شش كلاس متوسطه استان خراسان شمالی مشغول تحصيل هستند. اين دانش‌آموزان در ‪ ۸۳‬آموزشگاه كه عمدتا به صورت چادر، کپر و يا ساختمانهاي مخروبه و نامناسب اداره مي‌شوند، درس مي‌خوانند. در استان خراسان شمالي پنج هزار خانوار عشايري با آمار جمعيتي حدود ‪۳۰‬ هزار نفر سكونت دارند. رئيس اداره آموزش و پرورش عشاير خوزستان نیز در گفت‌وگو باايسنا، اظهار داشت: خوزستان با داشتن ۱۷ هزار دانش‌آموز عشاير، بعد از سيستان و بلوچستان بيشتر تعداد دانش‌آموز عشاير را دارد.

مدیرکل دفتر آموزش و پرورش عشایری معتقد است:” در حال حاضر ۴۲۲۷ نفر از کادر آموزشی دفتر آموزش و پرورش عشایری را سرباز معلم و حق التدریسی ها تشکیل می دهد که باید برای آنها جایگزین داشته باشیم. درخواست تاسیس دو مرکز تربیت معلم عشایری را ۶ سال پیش دادیم، اما با توجه به عدم درک صحیح تصمیم گیرندگان از شرایط آموزش عشایری، مسئولان ۳ سال است به نتیجه ای نرسیده اند و این طرح در پیچ و خم مراحل اداری این طرح سرگردان ماند.”و بالاخره در مهر ماه امسال (۸۵) نخستين مركز تربيت معلم مستقل دخترانه عشاير كشور ،در شهر ياسوج و نخستین مركز تربيت معلم پسرانه در استان فارس گشايش يافت. در مركز تربيت معلم دخترانه عشاير ياسوج ‪ ۷۰‬دانشجو و در تربيت معلم پسرانه شيراز ‪ ۱۸۰‬دانشجو سال تحصيلي را آغاز كردند.

مدارس غیر انتفاعی و کیفیت آموزشی درآنها و وضعیت شهریه این مدارس
با تاسیس مدارس غیر انتفاعی که در واقع نام بی مسمائی است وکاملا هم انتفاعی میباشد) آموزش و پرورش هم طبقاتی شد. در حال حاضر طبق آماری که معاون مشارکت های مردمی” وزیر” آموزش و پرورش اعلام می دارد ، این مدارس بیش از یک میلیون و ۱۱۵ هزار یعنی ۳/۷ از دانش آموزان کشور را پذیرا می باشند. این تعداد در ۱۳ هزار و ۵۰۰ مدرسه و ۵۶ هزار کلاس درس در مدارس غیر انتفاعی مشغول تحصیل هستندو نیز۹۶ هزار و ۹۸۴ معلم آزاد و ۲۲ هزار نفر از معلمان مامور، مشغول به تدریس در مدارس غیر انتفاعی می باشند.

طبق اصل ۳۰ قانون اساسي، آموزش و پرورش حق گرفتن شهريه را ندارد؛ اما در قانون شوراها ماده‌اي را گنجانده اند (ماده ۱۱ ) که بر اساس آن مدیران مدارس موظفند مدرسه تحت مدیریت خود را بر اساس بودجه اعتبارات دولتی اختصاص یافته به مدرسه، کمک های مردمی، سهم اختصاص یافته از طریق شورای آموزش و پرورش منطقه و وجوه حاصل از ارایه خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه در مدارس اداره کنند. اما میزان شهریه هایی که این قبیل مدارس از مردم دریافت می کنند به حدی سرسام آور است که رییس کمیسیون آموزش و تحقیقات” مجلس” هفتم نیز گفته است(۱۳۸۴/۰۸/۰۳) : شهریه مدارس غیرانتفاعی بعضا ۴ برابر شهریه دانشگاههای غیر دولتی است!”

اصل سی‌ قانون اساسی نیز بر رایگان بودن آموزش عالی تا حد خودکفایی کشور تصریح می کند . ولی از زمانی که دردوران حکومت رفسنجانی دانشگاههای آزاد باب شد ،گرفتن شهریه های هنگفت نیز رسم گردید. بطوری که بگزارش خبر گزاری فارس در حال حاضر از حدود ۲ ميليون دانشجويي كه در دانشگاه‌هاي كشور تحصيل مي‌كنند فقط ۱۵ تا ۲۰ درصد از آنها در دانشگاه‌هاي روزانه دولتي و به صورت رايگان درس مي‌خوانند و مابقي دانشجويان شهريه مي‌پردازند؛ به عبارتي در حال حاضر ۸۵ درصد از دانشجويان شهريه مي‌پردازند. طرفه اینکه مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی طی یک اظهارنظر کارشناسی در مورد طرح «ساماندهی شهریه دانشگاهها و مراکز آموزش عالی» اعلام کرد: در حال حاضر نه تنها در بخشهای غیردولتی نظیر دانشگاه آزاد و مراکز آموزش عالی غیرانتفاعی تمام هزینه‌ها را دانشجویان یا خانواده‌هایشان می‌پردازند، بلکه ۷۵ درصد دانشجویان دانشگاههای دولتی نیز هزینه های تحصیلی خود را متقبل می‌شوند و در واقع فقط به ۲۵ درصد از پذیرفته‌شدگان کنکور خدمات آموزشی رایگان ارائه می‌شود. خانواده‌ها علاوه بر شهریه، هزینه معاش فرزندان دانشجوی خود شامل غذا، پوشاک، نظافت، رفت و آمد و امثال اینها را نیز تامین می‌کنند و برای برخی خدمات تخصصی خارج از کلاس درس مانند ثبت‌نام، استفاده از رایانه، حضور در مسابقات و موارد مشابه نیز هزینه هایی به خانواده‌ها تحمیل می‌شود.

به گفته کارشناس مسئول مدارس غیر انتفاعی شهرستانهای استان تهران، شهریه مدارس غیر انتفاعی در مقطع اول تا پایه پنجم ابتدایی طی سال تحصیلی ۸۴-۸۳ میبایستی حداکثر ۳۰۰ هزار تومان بوده باشد. در حالی که حداقل شهریه دانش آموز اول ابتدایی در مدارس غیر انتفاعی شمال شهر تهران ۷۰۰ هزار تومان و حداکثر یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان برآورد می شود. هرچند که” مجلس” قانون دریافت کمک های مردمی را از زمان ثبت نام به طول سال تحصیلی تغییر داده و اجازه دریافت شهریه اجباری در زمان ثبت نام را از مدیر مدرسه گرفته است اما با تدابیری! همچون “عدم تحویل کارنامه دانش آموزان” این قانون نیز نمی تواند کارایی داشته باشد و دور زده می شود. با این حساب طبق اظهارمدیرکل دفتر مدارس غیر دولتی وزارت آموزش و پرورش دولت قصد دارد آمار ۳/۷ درصد جمعیت دانش آموزی مشغول به تحصیل در مدارس غیر انتفاعی را به ۳۰ درصد نیز برساند! وصد البته نهادهای نظامی و مافیای وابسته به حاکمیت در تاسیس واداره این قبیل مدارس اولویت دارند .چرا که معاون توسعه مشارکت های مردمی وزارت آموزش و پرورش در۱۳۸۵/۰۶/۱۱ با اشاره به روند گسترش و تقویت مدارس غیر انتفاعی ، اعلام کرده است: در تاسیس این مدارس موسسه های اسلامی مانند جامعه تعلیمات اسلامی، رستگاران سپاه – مدارس امام حسین(ع)- سپاه ، آستان قدس رضوی ، اوقاف و… در اولویت خواهند بود.”

حسن مسعودي مديركل مدارس غيرانتفاعي وزارت آموزش و پرورش در مصاحبه با ایرنا اعلام كرده است:” هم اكنون حدود۳۰ درصد ظرفيت مدارس غيرانتفاعي سراسر كشور خالي است و ظرفيت مدارس غيرانتفاعي براي جذب دانش آموز در مناطق بالاي شهر و شهرستانهاي بزرگ كامل است و رغبت دانش آموزان نقاط محروم و پايين شهر براي تحصيل در مدارس غيرانتفاعي اندك است .
در واقع دولت وظیفه خود را به عهده مردم قرار داده است . معاون توسعه مشارکت های مردمی وزارت آموزش و پرورش در۱۳۸۵/۰۶/۱۲ محاسبه کرد که: یک میلیون و ۵۰۰ هزار دانش آموز در مدارس غیر دولتی تحصیل می کنند که اگر هزینه تحصیلی آنان را محاسبه کنیم ، سالی ۹۰۰ میلیارد تومان به اعتبارات کشور کمک می شود. معاون مشارکت های مردمی وزیر آموزش و پرورش نیز ضمن قبول این که برخی موسسان این مدارس ( همان نهادهای وابسته به حاکمیت که توسط وزارت آموزش و پرورش در اولیت قرار گرفته اند ) از مردم شهریه های میلیونی اخذ می کنند، استدلال می آورد :”از آنجا که دولت برای هر دانش آموز سالی ۲۳۰ هزار تومان (۲۰۰ یورو)هزینه می کند ( جالب اینکه بدانیم این هزینه در آلمان برای دانش آموزان مقطع دبستان ۳۳۰۰ یوروو برای مقطع دبیرستان۷۰۰۰ یورو سالانه می باشد) در حالی که دانش آموزی که در مدارس غیر انتفاعی تحصیل می کنند فقط ۱۵ هزار تومان برای دولت هزینه دارد ! تا کنون مدارس غیر انتفاعی بیش از ۱۱۰ هزار شغل ایجاد کرده است که از این تعداد فقط ۱۰ هزار نفر نیروی رسمی وزارت آموزش و پرورش هستند.”

اما در مورد کمیت و کیفیت امکانات این قبیل مدارس ، باید توجه داشت در حالی که بر اساس استانداردهای جهانی فضای حرکتی هر دانش‌آموز ۵/۲ متر است، متاسفانه این رقم در کشور ما به دلیل کمبود فضای مناسب، برای دختران ۱۷ و پسران ۲۶ سانتی‌متر است، فضاهای مدارس غیر انتفاعی که اغلب خانه های اجاره ای هستند بسیار کوچک و تنگ میباشند و امکان تحرک را در زنگهای تفریح با توجه به کوچک بودن حیاط مدرسه از دانش آموز سلب مینمایند و کیفیت آموزش نیز در این قبیل مدارس روز بروز در حال نزول است. در واقع مدارس غیر انتفاعی را با این دیدگاه از مدارس دولتی تفکیک کردند که بتوانند در مقابل دریافت شهریه های هنگفت از اولیای دانش آموزان، وظیفه ای به مراتب سنگین تر در قبال آموزش و پرورش دانش آموزان آموزشگاه های خود داشته باشند. اما واقعیت این است که در گذر زمان، تحصیل و فراگیری علوم در این مدارس قربانی منافع اقتصادی بسیاری از مدیران و موسسان این مدارس گردیده است و اغلب مدارس غیر انتفاعی در اولویت برنامه های خود، فوق برنامه و همچنین برنامه های کمک درسی را منظور کرده اند تا از این طریق بتوانند به خواسته های خود دست یابند. اما آنچه را نمی توان انکار کرد سطح کیفی تحصیل در مدارس غیر انتفاعی است که به مراتب پایین تر از مدارس دولتی است .

بر اساس اظهارات رئیس سازمان آموزش و پروش استان اردبیل در ۱۳۸۴/۱۱/۰۳ ، تاکنون مدارس غیر انتفاعی در بالا بردن سطح علمی دانش آموزان هیچ نقشی نداشته اند. همچنین به گفته عضو هیات رییسه کمیسیون آموزش و تحقیقات “مجلس”، یکی از اهداف تاسیس مدارس غیرانتفاعی نمونه و برتر بودن این مدارس است در حالیکه بسیاری از مدارس حتی کیفیت آموزشی مدارس دولتی کشور با امکانات محدود را نیز ندارند.

مشکلات کمی و کیفی آموزش و پرورش
بی تردید در جامعه خشونت‌زا و استبداد زده کنونی ایر ان تمامی ابزارهای سیاسی، فرهنگی، اجتماعی ، اقتصادی و دینی در خدمت خشونت‌پروری و خشونت‌مداری است، دانش آموزان در معرض بيشترين آماج خشونت‌ها قرار دارند. اعتياد يكي از اساسي ترين مسايل اجتماعي جامعه ما گردیده است كه نيروهاي كارآمد و سرمایه های انسانی خصوصا جوان کشور را به تخريب میکشاند و مسیر هاي انحرافي ديگر را نيز هموار می سازد. در ایران مواد مخدر چهارمين عامل مرگ پس از تصادفات رانندگي، سكته قلبي و سوختگي است. بر اساس یک نظر سنجی ۸۷ درصد مردم كشور و ۸۵ درصد مردم تهران بعد از فقر و بيكاري ،مواد مخدر را سومين عامل نگراني خود عنوان مي‌‏كنند. هر چند بسیاری از مسئولان در قبال آمار افزایش تعداد معتادین در بین دانش آموزان به سکوت و یا تکذیب روی می آَورند ،اما با کتمان آمار مربوط به آسیب های اجتماعی و طرد دانش آموز آسیب دیده ، آسیب های اجتماعی درمان نمی شوند . از طرفی خطرات ناشی از گسترش كج رفتاريها و آسيب هاي اجتماعي از این دست، لزوم و عاجل بودن برنامه هاي پيشگيري اوليه از اعتياد را نه در شعار و تكرار آن، كه در عمل مطرح مي سازد . تنها باهمکاری سازمانهای غیردولتی و سایر نهادهای آموزشی و فرهنگی و استفاده از حضور مشاوران و مددکاران میتوان گام اساسی در جهت کاهش آسیب های اجتماعی در بین دانش آموزان و در نهایت جامعه برداشت. با هم به آمار دانش آموزان معتاد نظر افکنیم:

آخرین آماری که در مورد تعداد دانش آموزان و دانشجویان معتاد در کشور موجود است ، آماری است که مديركل امور فرهنگي ستاد مبارزه با مواد مخدر در ۲۲ شهریور۸۵ به شرح زیر اعلام کرده است: “بر اساس آمارهاي موجود در حال حاضر ۶۹/۲۰ درصد دانشجويان كشور در معرض خطر اعتياد قرار دارند . ۲۴/۲۲ درصد دانشجويان دانشگاه تهران, ۴۶/۲۵ درصد دانشجويان دانشگاه صنعتي اميركبير, ۴۲/۲۱ درصد دانشجويان دانشگاه صنعتي شريف و ۲۶/۲۵ درصد دانشجويان هنر تهران در معرض خطر اعتياد قرار دارند. ۳/۱۳ درصد دانش‌‏آموزان کشور (۳/۱۳ درصد از ۱۵ میلیون دانش آموزکشور بالغ بر ۲ میلیون نفر دانش آموز معتاد می شود! ) و ۷/۱۵ درصد دانش‌‏آموزان تهران در معرض خطر اعتياد قرار دارند. در حوزه سيگار كه پيش دروازه اعتياد است, ۳/۲۳ درصد دانش‌‏آموزان كشور و ۵/۲۶ درصد دانش‌‏آموزان تهران در معرض خطر مصرف سيگار قرار دارند. مديركل امور فرهنگي ستاد مبارزه با مواد مخدرافزود: ۸/۱۵ درصد دانش‌‏آموزان كشور و ۲۴ درصد دانش‌‏آموزان تهران در معرض خطر مصرف الكل قرار دارند كه استفاده از الكل ارتباط نزديكي با مصرف مواد مخدر دارد.” معاون سازمان آموزش و پرورش تهران نیز اعلام کرد سن گرایش دانش آموزان به اعتیاد بسیار پایین آمده و به ۱۳ سال رسیده است!

در۲۱ شهریور ماه ۸۵ رئيس مركز مبارزه با مواد مخدر نيروي انتظامي تهران، با اشاره به كشف ۵/۳ تن انواع مواد مخدر در تهران، تصريح كرد:” در سال جاري ۵۰۰ هزار نوع!!! مواد شيميايي در تهران كشف شده كه اين رقم در كشور بي‌‏سابقه بوده و نشان دهنده تغيير الگوي مصرف مواد در تهران است”. فرماندار تهران از شناسایی بیش از ۱۴۰۰ نوع ماده مخدر صنعتی در تهران خبر داده است.

به گزارش ايلنا، معاون سياسي- امنيتي استانداري تهران، در جلسه شوراي هماهنگي مبارزه با مواد مخدر استان تهران گفت:” قيمت خرده فروشي مواد روان گردان مانند قرص هاي اکس در کشور هلند بين ۷ تا ۱۲ دلار است; اما قيمت اين مواد در تهران حدود يک هزار تا ۲ هزار تومان است. “به گفته وي:” قيمت کراک در سال هاي اخير از کيلويي ۳۵ ميليون تومان به ۶ ميليون تومان و قيمت هر کيلو شيشه (خالص ترین نوع هروئین که بسیار معتاد کننده و نیز کشنده است ) از ۱۲ ميليون تومان به ۶ ميليون تومان کاهش يافته است. ” دکترآذری پورعضو انجمن” زندگی بدون دخانیات” معتقد است :” از میان دانش آموزان ايراني مورد بررسی ۱/۳ درصد نوجوانان ۱۳ تا ۱۵ ساله کشور سیگاری بوده یعنی در روز حداقل یک نخ سیگار می کشند. از میان این نوجوانان سیگاری، ۸/۴ درصد آنها را پسران و ۳/۱ درصد را دختران تشکیل داده اند و ۱/۱۴ درصد از این نوجوانان مورد تحقیق نیز عنوان کرده اند که سایر محصولات دخانی نظیر قلیان را مصرف کرده اند.” مدیرکل دفتر بهداشت وزارت بهداشت نیز اعلام کرد که: “۱۵ تا ۴۰ درصد درآمدهای خانوار سیگاری ها صرف هزینه تهیه سیگار می شود.و هر ساله در ایران ۴ میلیارد تومان خرج خرید سیگار و حدود ۸ تا ۱۰ میلیارد تومان نیز صرف مخارج درمانی بیماران مبتلا به عوارض ناشی از سیگار می شود .بیشتر این هزینه به صورت یارانه ای است که دولت برای این هزینه های درمانی می پردازد .آمارها نشان می دهد هر ۱۰ دقیقه در ایران یک نفر به علت عوارض سیگار فوت می کند. زیرا سیگار هر سال جان ۵۰ تا ۶۰ هزار نفر را در کشور می گیرد.”

علل روی آوردن دانش آموزان به مصرف مواد مخدر
متاسفانه در این زمینه در سطح کشورکمتر تحقیقات مستقیمی بر روی جمعیت دانش آموزی انجام گرفته است . نتایج ۲ تحقیق در زمینه علل روی آوردن دانش آموزان به مواد مخدر که در تیر ماه ۱۳۸۰ انجام گرفته است درسمينار بررسي علل فرهنگي و اجتماعي گرايش جوانان به مواد مخدر انجام ارائه گردیده است . آقای علي محمد برزگري كارشناسي ارشد مهندسي سيستم هاي اقتصادي ، نتایج تحقیقی در این زمینه را در شهر کرمان اینچنین گزارش کرده است: براي اين هدف ۲۰۰ نفر از نوجوانان و جوانان دانش آموز و غير دانش آموز شهر كرمان كه به نوعي آلوده به مواد مخدر بودند شناسايي و تحقيق بر روي آنها انجام شد. براي استخراج نتايج روش مصاحبه با سئوالات از پيش تعيين شده آماده و محقق با برقراري ارتباط با اين افراد سعي نمود تا حتي المقدور نظر واقعي افراد آلوده به مواد را به رشته تحرير در آورد. نتايح بدست آمده از تحقيق مذكور را مي توان به شرح زير خلاصه نمود. در مجموع از ۲۰۰ نفر آزمودني ۸/۷۴ درصد (۱۸۷ نفر) اين افراد علت گرايش و جذب شدن به مواد مخدر را كنجكاوي و در جهت يافتن پاسخ به علامت سئوالي كه در ذهن آنها نسبت به مواد مخدر و اثرات آن نقش بسته بود را عنوان داشتند. البته در ادامه نيز خواهيم ديد كه براي رسيدن به اين سئوال از كجا و چگونه كمك گرفته اند.