چکیده

 

مقدمه: افسردگی یک پدیده شایع در سالمندان است. از دست دادن دوستان و همسالان از یک سو و پدیده ی پیری و نزدیک شدن به سال های پایانی زندگی، موجب افزایش افسردگی در سالمندان می شود هدف: پـژوهش حاضـربا هـدف اثربخشی گروه درمانی شناختی -رفتاری بر افسردگی در سالمندان سوگ دیده انجام شد. روش:×پژوهش حاضر ازنوع شبه آزمایشی و طرح پیش آزمون×؛ پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری این پژوهش سالمندان دارای تجربـه ی سـوگ در مراکز سرای سالمندان شهر اردبیل در سال ۱۳۹۳ بودند. با استفاده از روش نمونه گیری در دسـترس ۳۰سـالمند دارای تجربه ی سوگ انتخاب شدند. از پرسشنامه افسرگی بک به عنوان پیش آزمون-پس آزمون در این پژوهش اسـتفاده شـد و مداخله شناختی رفتاری بصورت گروهی در ۸جلسه روی آنها اجراء شد. داده ها با استفاده از روش آماری تحلیل کو واریـانس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت . یافته ها: نتایج تحلیل داده ها حاکی از آن بود که درمان شناختی، – رفتاری گروهی بر افسردگی سالمندان موثر بوده است و بین دو گروه تفاوت معنی داری وجود داشته است.نتیجه گیری: با توجه به نتایج ایـن پژوهش، گروه درمانی شناختی رفتاری از طریق کمک به سالمندان در انجام تکالیف سرگرم کننده و مبـارزه بـا افکـار غیـر منطقی، موجب کاهش افسردگی سالمندان می شود.

 

 

 

کلید واژه: گروه درمانی شناختی رفتاری، افسردگی، سالمندان سوگ دیده.

 

 

مقدمه:

 

سوگَ حالت غم و اندوه و ناراحتی شدید درونی در واکنش به از دست دادن شخص یا عقیده و فکری خـاص اسـت. سوگ فرایندی است که در طول زمان تکامل می یابد، ولی مفهوم سوگ معمولا به کثرت واکنش های پیچیده ای اشاره دارد که پس از جدایی و از دست دادن، و علی الخصوص پس از فقدان و مرگ یـک عزیـز بـه وجـود مـی آیـد.[۱] حـال آنکـه

)۱مقاله مستخرج از پایان نامه)

۲نویسنده مسؤل

 

۳grief

 

 

۱

 

 

 

 

سوگواری به مفهوم دقیق تر به فرایندانحلال سوگ اطلاق می شود .[۲]شیوه های مرگ یکسـان نیسـتند و مـرگ ممکـن است ناگهانی، فجیع ، تدریجی یا مبهم باشد و واکنش به آن می تواند بهنجار یا نابهنجار باشد.[۳] دوام و تظاهر سـوگ در میان گروه های مختلف فرهنگی به میزان قابل ملاحظه ای متفاوت است.[۴]در برخی فرهنگ ها زمان اتفاق مرگ در نـوع سوگ باز ماندگان نقش پیدا می کند و تحقیقات نشان داده است که که تحمل مرگ هایی که در راه اهداف والا و ارزشـهای انسانی و دینی رخ داده است، سهل تر است.[۳] فرایند سوگواری شامل شوک اولیه ، ناباوری و انکار ، احساسات غیرواقعی ، نومیدی پس از درک واقعی بودن مرگ، کلنجار رفتن، خشمگین شدن و سرزنش دیگران، احساس خجالت و تقصیر، احساس تهی بودن و افسردگی قبل از پذیرش ناگهانی و تطبیق با آنچه اتفاق افتاده است، می باشد.[۵]سوگ پدیده ای رایج در بـین سالمندان است.ماهیت سالمندی ایجاب می کند که با فقدان های متعددی مواجه شود و موقعیت ها، موفقیتها و افراد مختلفی را از دست بدهد و نتواند با فقدان آنها خوب کنار آید.[۶] بنابراین مداخله در سوگ در بازتوانی افراد سالمند و درمان به موقـع آنها و همچنین کاهش علائم سوگ ضروری بنظر می رسد.

 

یکی از معروف ترین درمان های شناخته شده که که حجم عطیمـی از تحقیقـات را بـه خـود اختصـاص داده، درمـان شناختی -رفتاریٌ((CBT است. در رویکرد روان درمانی شناختی رفتاری، به مراجعان در رشـد مهـارت هـایی بـرای تغییـر رفتار، ارتباط با دیگران، حل مسئله، کشف افکار و عقاید تحریف شده، به چالش کشیدن بدن و تغییر باورها و نگرش هـای غیرمفید، و بازسازی شناختی کمک می شود.[۷] درمان شناختی رفتاری بصورت انفـرادی و گروهـی بکـار مـی رود.در ایـن درمان بصورت گروهی ، تغییرات درمانی حاصل از بینشی نیست که از تعامل گروهی نشئت مـی گیـرد، بلکـه در نتیجـه ی استفاده ی مراجع از راهبرد های تغییر که توسط درمانگر آموخته می شود به وجود مـی آیـد.[۸]معمـول تـرین فنـون مـورد استفاده در درمان شناختی رفتار گروهیٍاز نظر قمری کیوی و فتحی((۱۳۹۳ عبارتند از: بازسـازی شـناختی (تصـحیح افکـار ناکارامد)؛ تجربه ی رفتار (قادر ساختن افراد برای آزمایش افکار خود)؛ تنظیم خلق (ارزیابی درمانگر و کمک به اعضاءدرنظارت بر تعییرات عاطفی)؛ تکلیف منزل (فراهم کردن فرصت بدای تمرین و تقویت مهارتها) و جلسه ی حمایتی (تقویت و نگهداری مهرت پس از خاتمه ی درمان).[۹]حق رنجبر، اشک تراب و دادگری((۸۸۱۱ در تحقیقی با هدف بررسی اثربخشی درمان شناختی رفتاری به شیوهی گروهی بر میزان افسردگی گزارش دادند گـروه درمـانی شـناختی رفتـاری بـر کـاهش افسـردگی بیماران مبتلا به افسردگی خفیف موثراست.[۱۰]پژوهش پدرام، محمـدی، نظیـری و آیـین پرسـت((۸۸۱۱ بـا هـدف ارزیابی اثربخشی گروه درمانی شناختی- رفتاری بر اضطراب، افسردگی و امیدواری زنان مبتلا به سرطان سینه صورت گرفت و نتایج این پژوهش ضرورت بکارگیری درمان های روان شناختی در کنار درمان های متداول دارویی برای بیمـاران را نشـان می دهند.[۱۱] پژوهشی دیگر با هدف بررسی اثربخشی درمان شناختی – رفتاری مدیریت استرس بر اضطراب و افسـردگی بیماران زن مبتلا به آلوپسی آرئاتا انجام شد یافته های پژوهش نشان دادند که درمان شناختی – رفتاری مدیریت استرس در کاهش اضطراب و افسردگی مبتلایان به آلوپسی آرئاتا موثر است.[۱۲]

 

افسردگیَ رایج ترین بیماری های روانی است. ویژگی اصلی این اختلال یک دوره ی زمانی حد اقل دو هفته ای اسـت که طی آن یا خلق افسرده است و یا علاقه و احساس لذت ، تقریبأ در طی همه ی فعالیت هـا از دسـت مـی رود ، تغییـر در اشتها یا وزن ، خواب و فعالیت روانی -حرکتی، خستگی و کاهش انرژی که ممکن است به صـورت کـاهش عملکـرد هـای اجتماعی ، شغلی و تحصیلی بروز کند، احساس بی ارزشی و گناه ، اشکال در تفکر، تمرکز یا تصمیم گیری و افکار خود کشی یا اقدام برای خودکشی از دیگر علائم افسردگی است. [۱۳] افراد افسرده اغلـب روزهـا، تقریبـا هـر روز افسـرده هسـتند