چکیده

به منظور بررسی اثر سطوح مختلف اوره با پوشش گوگردی و بور بر مقدار ویتامین ث، فنل کل، ظرفیت آنتی اکسیدانی، و درصد اسانس میوه فیجوآ آزمایشی در سال ۱۳۹۲ در مرکز تحقیقات مرکبات کشور در شهرستان رامسر واقع در استان مازندران بصورت فاکتوریل در قالب بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارهای مورد بررسی شامل پنج سطح اوره با پوشش گوگردی (صفر، ۲۵۰ ، ۵۰۰ ، ۱۰۰۰ و ۱۵۰۰ گرم برای هر درخت) و چهار سطح بور (صفر، ۱۵، ۳۰ و ۴۵ گرم برای هردرخت) بودند. نتایج نشان داد که با افزایش مصرف نیتروژن مقدار ویتامین ث میوه فی جوآ افزایش یافت به طوری که بیشترین مقدار ویتامین ث از مصرف ۱۵۰۰ گرم اوره با پوشش گوگردی برای هر درخت بدست آمد. بالاترین مقدار فنل کل، ظرفیت آنتی اکسیدانی و درصد اسانس از کاربرد ۱۰۰۰گرم اوره با پوشش گوگردی برای هر درخت حاصل شد. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که بیشترین مقدار ویتامین ث، ظرفیت آنتی اکسیدانی و درصد اسانس میوه فی جوآ از مصرف ۱۵ گرم بور برای هر درخت بدست آمد. بور بر میزان فنل کل میوه فی جوآ اثر معنیداری نداشت.

واژههای کلیدی: اوره با پوشش گوگردی، درصد اسانس، ظرفیت آنتی اکسیدانی، فنل کل، فیجوآ و ویتامین ث.

مقدمه

در سالهای اخیر کارشناسان علم تغذیه پی بردند که مصرف روزانه میوهها و سبزیها سبب کاهش خطرات بیماریهایی مانند سرطان، بیماریهای قلبی و کبدی و بیماریهای ریوی میشوند. این اثرهای مفید آنها را به آنتیاکسیدانهای مختلف موجود در میوه و سبزی نسبت میدهند که شامل پلی فنولها، اسکوربیکاسید (ویتامین ث)، کارتنوئیدها و فلاونوئیدها و سایر مواد میباشند (آقاجانپور .(۱۳۹۰

فیجوآ ۱یک درخت یا درختچه همیشه سبز از خانواده مورد میباشد (سلیم (۲۰۱۰ و در ایران دارای سه گونه است۲ که فقط گونه سلویانا اهلی شده و مورد استفاده قرار میگیرد (فیفایی .(۱۳۷۶ فی جوآ درختی نیمه گرمسیری و بومی جنوب برزیل، با پراکندگی ثانویه در اروگوئه می باشد (ترزا و آنتونیتا .(۲۰۰۰ برگها، میوهها

æ شاخههای فیجوآ خاصیت ضد میکروبی، ضد توموری، ضد التهابی و آنتیاکسیدانی دارند (ایزوب و همکاران .(۲۰۰۳ فیجوآ میتواند به عنوان یک منبع غنی از مواد غذایی و فیبر، مورد توجه قرار گیرد (رومرو و همکاران .(۱۹۹۴ عمده قندهای موجود در میوه فیجوآ شامل فروکتوز، گلوکوز و ساکاروز میباشد (سلیم .(۲۰۱۰ میوه

æ برگ این گیاه در صنعت داروهای گیاهی میتواند به عنوان آنتیاکسیدانها، مواد ضدمیکروبی، ترکیبات ضدسرفه و سینهدرد، ترکیبات ضدالتهاب و ضدآلرژی مورد استفاده قرار گیرد. همچنین برگهای فیجوآ میتواند به عنوان چای مورد استفاده قرار گیرد که برای بیماریهایی نظیر سینهدرد، بیماریهای گوارشی، اسهال خونی، زخمهای مخاطی، دیابت و ناهنجاریهای تنفسی مفید می باشد(بیحان و پرال .(۲۰۱۱ فیجوآ دارای مقدار زیادی مواد فعال بیولوژیک از جمله کومارین، سینکومارین و متیل بنزوات است. مقدار ید در ارقام مختلف فیجوآ در حدود ۳۴ـ ۲۷ میلیگرم در هر صدگرم میوه تازه است و به دلیل ید بالا در میوه فیجوآ، از آن در درمان بیماریهای تیروئیدی هیپوتیروئیدیسم و گواتر استفاده میشود (قلی اف .(۱۳۷۲ بهعلاوه از میوه فیجوآ میتوان درصنایع کنسرو سازی، نوشابه سازی و بستنی سازی و یا بصورت چاشنی استفاده کرد (بیحان

æ پرال .(۲۰۱۱امروزه این گیاه بطور وسیع در آمریکا، فرانسه، اسپانیا، روسیه، استرالیا، ژاپن و بخصوص در نیوزلند کشت میشود(ژانگ و همکاران .(۲۰۱۰

کودهایی که به صورت کنترل شده نیتروژن آزاد میکنند، با طولانی کردن مدت زمان آزاد سازی نیتروژن، مواد غذایی خود را در مراحل مختلف رشد گیاه و مطابق با نیاز آن آزاد می سازند (کارداریل .(۱۹۶۷ از آنجایی که بخش زیادی از نیتروژن موجود در کودهای معمولی نیتروژن دار، از جمله اوره شسته شده و از دسترس گیاه خارج میشوند، کودهای کندرها میتوانند اثر نیتروژن را در ریشه گیاهان افزایش دهند (بوسویل و همکاران .(۱۹۸۵ یکی از مناسبترین کودهای کندرها، اوره باپوشش گوگردی( ۳( SCU می باشد که حاوی نیتروژن و گوگرد می باشد(ملکوتی .(۱۳۷۵ نیتروژن با تأثیری که بر رشد رویشی و زایشی گیاهان دارد، باعث تغییراتی درعملکرد محصول می شود و کمیت و کیفیت مواد استحصال شده گیاهان را نیز تحت تأثیرقرار می دهد(عامری و همکاران .(۱۳۸۶ عثمان و عبدالرحمان (۲۰۰۹) گزارش کردند که افزایش مصرف اوره باپوشش گوگردی، منجر به افزایش ویتامینث در میوه گواوا گردید. رامیرز و همکاران (۲۰۱۱) گزارش کردند که با افزایش مصرف سطوح نیتروژن در فلفل، ابتدا ترکیبات فنلی افزایش یافت، ولی با افزایش سطح نیتروژن از میزان مواد فنلی کاسته شد. مصرف اوره با پوشش گوگردی، میزان اسانس را در اندام هوایی گیاه دارویی بادرنجبویه، بطور معنیداری افزایش داد. همچنین گوگرد موجود در پوشش اوره می تواند فعالیت نیتروژن را افزایش دهد و سبب هم افزایی در افزایش میزان اسانس گردد(کاندوپل و چاندل .(۱۹۹۳

بور یکی از عناصر ریز مغذی مورد نیاز گیاهان می باشد که غالباً در بسیاری از خاکها به میزان کم وجود دارد (فوست .(۱۹۸۹ بور محلول در خاک به صورت اسید بوریک B(OH)3 مشاهده میگردد که این حالت

برای جذب توسط گیاه ترجیح داده میشود. بور در فعالیتهای مریستم، سنتز اسیدنوکلوئیک و تشکیل دیواره

۱- Feijoa Sellowiana Berg

۲ – F. sellowiana, F. Shenkiana, F. odorata. 3 -Sulfur Coated urea

سلول شرکت مینماید (زرین کفش .(۱۳۷۶ بور جهت تولیدمثل، جوانهزنی گرده و رشد لولهگرده ضروری است و برای متابولیسم هورمونها و جابهجایی کلسیم، قندها و تنظیمکنندههای رشد و سنتز پروتئین اهمیت ویژهای دارد (کمالی و سیلدر .(۱۹۷۰ کاربرد بور می تواند منجر به بهبود در فتوسنتز و سایر فعالیتهای متابولیکی شود. فعالیتهای فتوسنتزی با حضور بور تسریع شده و سرانجام منجر به افزایش تولید در گیاهان می شود (وارما .(۱۹۷۳ دیکسیت و همکاران (۲۰۰۲) بیان کردند که در مسیرهای ساخت متابولیتهای ثانویه، بور بر تجمع میزان اسانس در گیاهان موثر است.

به دلیل این که فی جوآ گیاهی است که به آرامی رشد میکند و نیاز به کاربرد ملایمی از کودها دارد و مطالعات کمی در مورد مواد غذایی مورد نیاز فیجوآ انجام شده است، و با توجه به تأثیر نیتروژن و بور بر افزایش کمیت و کیفیت درختان میوه و عدم مطالعه آن بر روی فی جوا در این تحقیق اثر سطوح مختلف اوره با پوشش گوگردی و بور بر مقدار ویتامین ث، فنل کل، ظرفیت آنتی اکسیدانی، و درصد اسانس میوه فیجوآ مورد بررسی قرار گرفته است.

مواد و روش ها

این تحقیق در سال ۱۳۹۱- ۹۲در موسسه تحقیقات مرکبات کشور در شهرستان رامسر واقع در استان مازندران با عرض جغرافیایی ۳۶ درجه و ۵۴ دقیقه شمالی و طول جغرافیایی ۵۰ درجه و ۳۹ دقیقه شرقی و ارتفاع ۲۰ متر از سطح دریا اجرا گردید. آزمایش بصورت فاکتوریل در قالب بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای مورد بررسی شامل پنج سطح اوره با پوشش گوگردی (صفر، ۲۵۰، ۵۰۰، ۱۰۰۰، ۱۵۰۰گرم برای هر درخت) و بور در چهار سطح ( صفر، ۱۵، ۳۰ و ۴۰ گرم برای هر درخت) بودند. قبل از اجرای آزمایش، نمونه خاک از عمق صفر تا ۳۰ و ۳۰ تا ۶۰ سانتی متری خاک مزرعه تهیه و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آن تعیین گردید (جدول.(۱