چکیده:

تنش شوری در گیاهان به تنش اسمزی، تنش اکسیداتیو و سمیت یونی منجر میشود. به منظور مطالعه اثرات شوری بر مقدار کاتالاز و پروکسیداز گیاه مرزهخوزستانی (Satureja khuzistanica)، آزمایشی بهصورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار سطح شوری با غلظتهای صفر، ۴۰، ۸۰ و ۱۲۰ گرم در ۱۰۰ کیلوگرم خاک NaCl، با ۶ تکرار انجام شد. نتایج نشان داد که مقدار کاتالاز با افزایش شوری از صفر تا ۱۲۰ گرم در ۱۰۰ کیلوگرم خاک افزایش یافت، مقدار پراکسیداز با افزایش شوری، پس ازیک روند کاهشی از صفر تا ۴۰ گرم نمک در ۱۰۰ کیلوگرم خاک، تا ۱۲۰ گرم نمک در ۱۰۰ کیلوگرم خاک بتدریج افزایش یافت؟

واژههای کلیدی: آنزیمهای آنتیاکسیدان، تنش شوری، مرزهخوزستانی.

مقدمه

شوری آب و خاک یکی از مشکلات جدی در کشاورزی است. کمبود منابع آب شیرین و استفاده ازآبهای شور یا آبهای با کیفیت پایین برای آبیاری باعث افزایش شوری خاک میشود که این مسئله میزان تولید محصول را تحت تأثیر خود قرار میدهد (سیلوا و همکاران، .(۲۰۰۸ طیف وسیعی از تنشهای محیطی مانند افزایش یا کاهش دما، خشکی، شوری و اشعه ماوراء بنفش و میکروبها برای گیاهان مضر هستند وان( برسگِم و همکاران، .(۲۰۰۱

بنابراین بهدلیل توسعه و افزایش زمینهای شور و کاهش زمین کشاورزی مطلوب برای کشت، شناسایی گیاهان دارویی مقاوم به شوری و یا عواملی که بتوانند اثرهای شوری را کاهش دهند، اهمیت زیادی دارد. پاسخ گیاهان به افزایش شوری پیچیدهاست و باعث تغییراتی در ویژگیهای مورفولوژیکی، فیزیولوژیکی و متابولیسم گیاه میشود (پریدا و داس، .(۲۰۰۵

شوری ناشی از سدیم کلراید از رایجترین انواع شوری در خاکهای زراعی ایران است که قابلیت تولید بسیاری از گیاهان زراعی و دارویی مهم را دچار محدودیت میکند. شوری باعث ایجاد تنش اسمزی در ریشه گیاه میشود. در این مورد اثر ناشی از تنش آب باعث میشود غلظت نمک محیط اطراف ریشه بیشتر از غلظت نمک درون ریشه شود و پژمردگی و نهایتاً کاهش شادابی و رشد را به دنبال دارد ( مانز و همکاران، .(۲۰۰۶ در شرایط شور، گیاهان نیاز به مکانیزمهای ویژهای برای تنظیم شرایط اسمزی داخلی و تغییر فشار در محیط ریشه دارند. گیاهان تحت تنش ازطریق تجمع اسیدهای آمینه آزاد، قندهای محلول و پروتئینها، پتانسیل اسمزی خود را کاهش میدهند و بدین طریق تنظیم اسمزی حاصل میشود. یکی از روشهای مؤثر مقابله با مشکل شوری، کشت واریتههای گیاهان مقاوم به شوری میباشد. از این رو لزوم بهکارگیری معیارهای مناسب برای گزینش ژنوتیپهای مقاوم به شوری ضروری است (جانز، .(۱۹۸۳

مرزهخوزستانی )Satureja khuzistanica Jamzad( متعلق به خانوادهی نعناعیان )Lamiaceae( است. یکی از گونههای اندمیک حوزه جنوب ایران است (عصری، .(۱۳۸۶ این گیاه دارویی اولین بار در سال ۱۹۹۴ به – عنوان گونهای جدید در فلور ایران (رویشگاه اصلی این گیاه دارویی ارزشمند، زاگرس میانی و مناطق جنوب لرستان، شرق ایلام و شمال خوزستان است) گزارش شد (جمزاد، .(۱۹۹۴ فرسام و همکاران (۲۰۰۴)، کارواکرول را بهعنوان ترکیب اصلی اسانس مرزهخوزستانی گزارش کردند. اسانسهای محتوی کارواکرول دارای فعالیت آنتیاکسیدانی و ضدمیکروبی قابل توجهی بوده و از این جهت حائز اهمیت هستند (واگنر و همکاران، .(۱۹۷۶