ارائه مبنايي براي رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با تاکید بر کیفیت سود

چکیده
رتبه بندی مناسب شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران راهی برای هر چه کاراتر شدن بازار سرمایه ایران و وسیله ای برای یاری رساندن به سرمایه گذاران بالقوه جهت شناسایی شرکتهای مناسب سرمایه گذاری است.
در این تحقیق که از نوع پیمایشی است سعی در ارائه مبنایی جهت رتبه بندی شرکتهایی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با تاکید بر کیفیت سود را داریم. برای ارائه مبنای مورد نظر سؤالاتی را بصورت سؤالات اصلی و فرعی از طریق پرسشنامه مطرح کردیم که توسط جامعه آماری تکمیل گردید. سپس با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون کای اسکوئر

فرضیه های اصلی و فرعی تحقیق، در سطح اطمینان ۹۵% مورد آزمون قرار گرفت. نتایج حاصل از آزمون فرض ها حاکی از این بود که بین فراوانی های مشاهده شده و فرارانی های مورد انتظار تفاوت معنی داری وجود دارد و همچنین سؤالات مربوط به افشا و ارائه صورتهای مالی، جریان نقدی تولید شده و موجودی ها نسبت به سایر سؤالات اصلی از میانگین نمرات بالاتری برخوردارند و در مبنای ارائه شده تاثیرگذارترند. برای اینکه مبنای ارائه شده جهت رتبه بندی از قابلیت اتکای بالایی برخوردار باشد، سؤالات فرعی که میانگین نمرات آنها از ۷۵/۴ بالاتر بود به عنوان سؤالات منتخب برگزیده شدند. لازم به ذکر است که از ۸۳ سوال مطرح شده ۴۶ سوال دارای ویژگی ذکر شده بودند و مبنای نهایی ارائه شده ما را تشکیل دادند.

واژه های کلیدی:الگو (مبنا)، رتبه بندی، بورس اوراق بهادار، کیفیت سود،سود خالص یا زیان خالص

مقدمه
یکی ازاقلام حسابداری که در گزارش های مالی (صورت سود و زیان) تهیه و ارائه می شود سود خالص است. سود خالص گزارش شده در صورت های مالی به عنوان یکی از مهمترین معیارهای ارزیابی عملکرد و تعیین کننده ارزش بنگاه اقتصادی تلقی می گردد که همواره مورد استفاده طیف وسیعی از استفاده کنندگان نظیر حرفه حسابداری، مدیران مالی، تحلیل گران بازار سهام، سرمایه گذاران و سهامداران قرار می گیرد.از آنجائی که محاسبه سود خالص یک بنگاه اقتصادی متاثر از روش هاو برآوردهای حسابداری است، بدین لحاظ امکان دستکاری سود توسط مدیریت واحد تجاری وجود دارد. انگیزه مدیریت در دستکاری سود به منظور نیل به اهداف خویش که نه تنها الزاماً با اهداف صاحبان سهام همسو نمی باشد، بلکه در اکثریت قریب به اتفاق موارد، با اهداف واحد تجاری متضاد می باشد، صورت می گیرد.

به دلیل فوق، ارزش سود به عنوان یکی از مهمترین اهداف گزارشگری عملکرد و تعیین ارزش شرکت که در حقیقت مهمترین اهداف گزارشگری می باشد، مورد تردید واقع شده و اعتبار آن را مخدوش می گردد. وجود زمینه مناسب برای تخریب سود ناشی از تضاد منافع و همچنین به علت پاره ای از محدودیت های ذاتی حسابداری منجمله: (۱) نارسایی های موجود در فرایند « برآوردها» و پیش بینی های آتی و (۲) امکان استفاده از روش های متعدد حسابداری توسط بنگاه ها، موجب شده است که سود واقعی یک بنگاه از سود گزارش شده در صورت های مالی متفاوت باشد. موضوع کیفیت سود و نحوه ارزیابی آن مورد توجه محققان و دست اندرکاران حرفه حسابداری قرار گرفته است.در دو دهه اخیر مبحث “کیفیت سود” مورد توجه خاص متخصصین قرار گرفته و تلاش بر این بوده است که با دست یافتن به یک متدلوژی منطقی و معتبر، کیفیت سود مورد ارزیابی قرار گیرد.

با توجه به اينكه بازار سرمایه در ایران یک بازار بی تجربه و یا کم تجربه می باشد و همچنین سرمایه گذاران در این بازار جوان هستند. سرمایه گذاران در خصوص تصمیم گیری در سهام شرکتها نیاز به اطلاعاتی دارند که از شفافیت کافی و مناسب برخوردار باشند. هدف اصلی گزارشگری مالی، این است که برای کسانی که به گزارشات مالی بیشترین علاقه را دارند،

اطلاعات مفیدی ارائه شود. سود از جمله مباحثی است که در گزارشات مالی آورده می شود. سود به عنوان محصول ارزشی شرکتها تقریباً در بازار سرمایه به عنوان مهمترین مبنای تصمیم گیری پذیرفته شده است و معیارمناسبی جهت ارزیابی عملکرد شرکتها می باشد. از این رو افشا مناسب و به موقع سود توسط مدیریت واحد گزارشگری باعث خواهد شد تا تصویر واضح و شفاف از وضعیت و عملکرد واحد تجاری نمایش داده شود. از طرف دیگر، تعیین ارزش شرکت نه تنها به کمیت سود بلکه باید به کیفیت آن نیز توجه شود. منظور از کیفیت سود، زمینه بالقوه رشد سود و میزان احتمال تحقق سودهای آتی است. به عبارت دیگر، ارزش یک سهم تنها به سود سال جاری شرکت بستگی ندارد بلکه به انتظارات از آینده شرک

ت، قدرت سودآوری سالهای آتی و ضریب اطمینان نسبت به سود آتی بستگی دارد. بنابراین ارائه سود تنها با هدف کمی پاسخگوی نیازهای استفاده کنندگان از صورتهای مالی و همچنین افشا مناسب پنین صورتهایی نخواهد بود. افشای مناسب اطلاعات، علی الخصوص، سود، باعث افزایش شفافیت صورتهای مالی واحد تجاری خواهد شد و در نتیجه باعث کاراتر

شدن بازار سرمایه و اندازه گیری دقیق و صحیح و عادلانه قیمت اوراق بهادار و تخصیص سرمایه به صورت مطلوب و بهینه خواهد شد. طبق پژوهشهای انجام شده بوسیله آقایان دکتر حسنعلی نیسانی و دکتر اسماعیل فدایی نژاد و دیگران مشخص شد که بورس اوراق بهادار تهران دارای کارایی حتی در شکل ضعیف نمی باشد. ارائه مبنایی جهت رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با تاکید بر کیفیت سود این امکان را می دهد تا سرمایه گذاران حقیقی و حقوقی به سهولت بتوانند شرکتهای کاراتر را نسبت به سایر شرکتها تمیز دهند و در نهایت سرمایه گذاری معقول و منطقی تری انجام دهند و از طرف دیگر شرکتهای کارا با سهولت بیشتری و ارزان تر به منابع مالی مورد نیاز خود دسترسی پیدا کنند. و این امکان به معنی حرکت بازار سرمایه به سمت کارایی است. این نقش در بازارهای کشورهای توسعه یافته بوسیله موسسات رتبه بند ایفا می شود. بازار سرمایه ایران فاقد چنین موسساتی بوده و تنها رتبه بندی رایج و معمول شرکتها، رتبه بندی بورس اوراق بهادار می باشد که نیاز به بررسی دارد.
مهمترین وظیفه بازار اوراق بهادار، انتقال کار و موثر سرمایه از پس اندازه کنندگان به سوی شرکتها و اشخاص نیازمند سرمایه است. اساساً سلامت اقتصادی بستگی به کارایی و موثر این وجوه از عرضه کنندگان به سوی متقاضیان وجوه سرمایه ای است. انتقال کارای وجوه نیازمند بازاری کارا است. تعریف و تبیین و بکارگیری مکانیزهها، روش ها و مدلهایی که مهیا کننده کارایی در بازار باشد، از یک طرف بر عهده متولیان بازار سرمایه و از طرف دیگر به عهده متخصصان ذیربط می باشد. ارائه مبنایی جهت رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با تاکید بر کیفیت سود در واقع گامی در جهت کاراتر کردن بازار اوراق بهادار تهران است.
هدف اين تحقيق ارائه مبنایی برای رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با تاکید بر کیفیت سود و همچنین افزایش شفافیت در خصوص رتبه بندی های صورت گرفته توسط بورس اوراق بهادار تهران مي باشد.
روش تحقیق
در اين تحقيق، از روش تحقيق پيمايشي و به منظور آزمون فرضيه ها، از پرسشنامه استفاده شده است.جامعه آماري اين پژوهش اعضاء هيات علمي حسابداري دانشگاههاي كشور، دانشجويان دوره دكتري حسابداري، و ساير تحليل گران صاحبنظر فعال در زمينه حسابداري(شاغلين در زمينه حسابداري) مي باشند.
از آنجائيكه افراد صاحبنظر در زمينه حسابداري محدود بوده و از طرفي فقط نظر فعالان آن در زمينه شاخصهاي ارائه شده در اين زمينه مدنظر بوده بنابراين تعداد پرسشنامه هاي ارائه شده كمتر از ديگر پژوهشها مي باشد و محقق در كنار جامعه آماري حضور يافته و در زمينه سوالات احتمالي پاسخگو شده است . فلذا پس از جمع آوري پرسشنامه هاي اوليه با توجه به نظرات آنان پرسشنامه ديگري طراحي و در اختيار صاحبنظران قرار گرفت است. از بين ۱۵۰ پرسشنامه نزديك به ۱۲۲ عدد بطور كامل جمع آوري گرديد.علي الرغم محدود بودن افراد جامعه، از فرمول نمونه گيري كوكران استفا

ده گرديد. براي تعيين تعداد نمونه مورد نياز بر آورد پارامتر مورد نظر (براي مثال ميانگين) بايد ميزان اشتباه مجاز (Permissible error) در بر آورد پارامتر را در نظر گرفت مقدار اشتباه مجاز (d) معمولا بصورت تفاوت ميان پارامتر و بر آورد آن بيان مي شود در اغلب پژوهش ها تعداد نمونه از طريق فرمول ذيل بدست مي آيد: (بازرگان هرندي،عباس و همكاران،۱۳۷۸)

= nتعداد نمونه، (۱۵۰ نفر) = Zمقدار متغيرنرمال (در اين جا برابر ۹۶/۱ در نظر گرفته شده با توجه به مقدار خطاي نوع اول) ، d = مقدار اشتباه مجاز (برابر ۰٫۰۸) ، s2= واريانس متغير مورد مطالعه (در اينجا از نسبت استفاده نموديم كه حداكثر مقدار آن يعني ۵/۰ در نظر گرفته شد.)
در این پژوهش برای گردآوری اطلاعات از پرسشنامه،كتب و مقالات مربوط به موضوع ونيز سايتهاي اينترنتي استفاده گرديد.
روشهای آماری قابل استفاده در این پروژه آمار توصیفی و تحلیلی است و ازآمار توصیفی برای تنظیم جداول فراوانی، رسم نمودارها استفاده می شود.و برای تجزیه و تحلیل از آزمون کای اسکوئر استفاده می شود.
تجزیه و تحلیل داده ها
الف)تجزیه و تحلیل توصيفي داده ها
با استفاده از آمار توصیفی، مشخصات عمومی افراد نمونه آماری بشرح ذيل مي باشد:
۱- جنسیت: از نظر ميزان فراواني جنسيت ۸۴ درصد از افراد نمونه مرد و بقیه زن م

 

ی باشند.
۲- میزان تحصیلات: از نظر فراواني میزان تحصیلات فوق لیسانس ۶۷ درصد ،دكتري۲۵ درصد ،ليسانس ۸ درصد مي باشد كه بيشترين فراواني مربوط به مقطع فوق ليسانس مي باشد .
۳- رشته تحصیلی: از نظر ميزان فراواني رشته تحصيلي، حسابداري با ۸۲ درصد، اقتصاد با ۱۵ درصد و مديريت با ۳ درصد مي باشد كه بيشترين فراواني مربوط به فارغ التحصيلان رشته حسابداري مي باشد .
۴- نوع شرکت: از نظر ميزان فراواني نوع شركت ۶۳ درصد خدماتي و ۳۷ درصد مربوط به شركتهاي توليدي وتجاري مي باشدكه بيشترين فراواني مربوط به شركتهاي خدماتي مي باشد .
تجزيه و تحليل استنباطي داده ها
براي تجزيه و تحليل فرضيه ها از سوالهايي که توسط دیلوتی و تاچ و همچنین برخی از صاحبنظران کیفیت سود مطرح شده است، عنوان گرديده که در واقع هر کدام از آنها به عنوان یک فرضیه فرعی برای فرضیه اصلی به شمار می آیند. برای آزمون فرضیه های فرعی یعنی هر کدام از سوالات مطرح شده از آزمون کای اسکوئر استفاده می کنیم. در انجام آزمون فرضیه ها سطح معنی دار ۹۵% بوده بدین معنی که اگر ۵%p-value < باشد با احتمال ۹۵% مي توانيم بگوييم كه فرضيه H1 تائيد شده
فرضيه اول:در این فرضیه ۱۶ سوال در مورد موضوعات عمومی مرتبط با کیفیت سود عنوان گرديده كه موثر بودن موضوعات عمومی موثر در کیفیت سود و در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار می گیرد.
آزمون فرضیه اول
H0: کیفیت سود با تاکید بر موضوعات عمومی در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر نیست.
H1: کیفیت سود با تاکید بر موضوعات عمومی در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثراست.
جدول شماره (۱) میانگین و کای اسکوئر فرضیه های فرعی فرضیه اول (به صورت رتبه بندی شده)
سوالات مربوط به فرضیه اول کای اسکوئر میانگین
آیا سرعت تغییر در فناوری بر ارزش محصولات شرکت اثر گذاشته است؟ ۷۱٫۳۷۷ ۵٫۲۴۵۹
آیا معاملاتی با اشخاص وابسته وجود داشته است؟ ۶۵٫۵۰۸ ۵٫۲۲۹۵
آیا پاداش ها بر معیار سود استوارند؟ ۵۵٫۴۱ ۵٫۰۱۶۴
آیا معاملات تکراری بر بازده دوره جاری موثر بوده است؟ ۴۱٫۴۷۵ ۴٫۹۸۳۶
آیا روشهای حسابداری بکار رفته در واحد تجاری، جزء روشهای محافظه کارانه بوده است؟ ۲۲٫۵۹ ۴٫۹۳۴۴
آیا سود حاصل از معامله با اشخاص وابسته نسبت به کل سود با اهمیت بوده است؟ ۱۰۵٫۴۴۳ ۴٫۷۷۰۵
آیا مدیر در تهیه صورتهای مالی¬از قضاوتها، تخمین ها و برآوردهای زیادی استفاده کرده است؟ ۳۵٫۵۷۴ ۴٫۷۳۷۷
آیا تغییرات اصول حسابداری، تاثیر با اهمیتی در درآمد واحد تجاری داشته است؟ ۶۰٫۴۵۹ ۴٫۷۲۱۳
آیا معاملات غیر تکراری بر بازده دوره جاری موثر بوده است؟ ۷۷٫۴۴۳ ۴٫۶۸۸۵

آیا انگیزه مدیریت واحد تجاری از تغییرات اصول حسابداری بهبود سود بوده است؟ ۳۸٫۳۲۸ ۴٫۶۵۵۷
آیا اصول حسابداری، نسبت به دوره گذشته تغییر یافته است؟ ۳۵٫۶۷۲ ۴٫۵۷۳۸
آیا اصول حسابداری مورد استفاده، در راستای اصول بکار گرفته صنعت است؟ ۸۵٫۷۰۵ ۴٫۵۴۱۰
آیا روند بازده شرکت، متفاوت از هم نوعان خود در بازار و صنعت است؟ ۱۳۲٫۵۲۵ ۴٫۴۴۲۶
آیا بازده مورد انتظار تحلیل گران به بازده واقعی نزدیک می باشد؟ ۱۰۵٫۴۴۳ ۴٫۳۹۳۴

آیا تغییراتی غیر قابل توجیه در روشهای حسابداری وجود داشته است؟ ۲۴٫۹۵۱ ۴٫۲۷۸۷
آیا روند انحراف بین بازده واقعی و انتظارات مدیریت منطقی است؟ ۶۶٫۸۸۵ ۴٫۱۳۱۱
میانگین کل ۴٫۷۰۹۰
نتیجه آزمون فرضیه اول: با اطمینان ۹۵% فرض H0 رد می شود. چون مقدار میانگین کل (۷۰۹۰/۴) بدست آمده از میانگین فرضیه (۴) در سطح ۵% = α بزرگتر می باشد. بنابراین کیفیت سود با تاکید بر موضوعات عمومی در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثراست لذا در جدول اولویت بندی منظور خواهد شد.
فرضيه دوم : در این فرضیه ۸ سوال در مورد افشا و ارائه صورتهای مالی مرتبط با کیفیت سود عنوان شده است در این فرضیه موثر بودن افشا و ارائه صورتهای مالی در کیفیت سود و در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار می گیرد..
آزمون فرضیه دوم
H0: کیفیت سود با تاکید بر افشا و ارائه صورتهای مالی در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر نیست.
H1: کیفیت سود با تاکید بر افشا و ارائه صورتهای مالی در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثراست.

جدول شماره (۲) میانگین و کای اسکوئر فرضیه های فرعی فرضیه اصلی ( به صورت رتبه بندی شده)
سوالات مربوط به فرضیه دوم کای اسکوئر میانگین
آیا صورت سود و زیان، به صورت عملیاتی و غیرعملیاتی طبقه بندی شده است؟ ۱۰۴٫۰۳۳ ۵٫۷۵۴۱
آیا معامله با اشخاص وابسته به طور مناسب افشا شده است؟ ۹۳٫۸۰۳ ۵٫۶۲۳
آیا تغییرات حسابداری بطور مناسب افشا شده اند؟ ۶۹٫۰۱۶ ۵٫۳۹۳۴
آیا یادداشتها و افشاها، به وضوح کفایت سیاست و برآوردهای حسابداری را بیان می کنند؟ ۸۰٫۰۳۳ ۵٫۲۹۵۱
آیا معاملات پیچیده و غیر تکراری به طور کافی افشا شده¬اند؟ ۴۱٫۴۷۵ ۵٫۰۴۹۲
آیا ثبت دارایی ها و بدهی ها به ارزش متعارف بر بازده شرکت تاثیر با اهمیتی داشته است؟ ۳۷٫۸۳۶ ۴٫۸۰۳۳
آیا برای تعیین ارزش متعارف از روش های متداول حسابداری استفاده شده است؟ ۴۳٫۰۴۹ ۴٫۷۸۶۹
آیا دارایی و بدهی هایی وجود دارند که با ارزش متعارف ثبت شده باشند؟ ۷۰٫۵۵۷ ۴٫۴۹۱۸
میانگین کل ۵٫۱۴۹۶
نتیجه آزمون فرضیه دوم: با اطمینان ۹۵% فرض H0 رد می شود. چون مقدار میانگین کل (۱۴۹۶/۵) بدست آمده از میانگین فرضیه (۴) در سطح ۵% = α بزرگتر می باشد. بنابراین کیفیت سود با تاکید بر افشا و ارائه صورتهای مالی در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثراست و لذا در جدول اولویت بندی منظور خواهد شد.
فرضیه سوم:در این فرضیه ۴ سوال در مورد تعدیلات پیشنهادی ثبت نشده حسابرسان داخلی و مستقل مرتبط با کیفیت سود مطرح گرديده و موثر بودن تعدیلات پیشنهادی ثبت نشده حسابرسان داخلی و مستقل در کیفیت سود و در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار می گیرد.
آزمون فرضیه سوم
H0: کیفیت سود با تاکید بر تعدیلات پیشنهادی ثبت نشده حسابرسان داخلی و مستقل در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر نیست.
H1: کیفیت سود با تاکید بر تعدیلات پیشنهادی ثبت نشده حسابرسان داخلی و مستقل در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر است.

جدول شماره (۳) میانگین و کای اسکوئر فرضیه های فرعی فرضیه اصلی سوم ( به صورت رتبه بندی شده)
سوالات فرعی مربوط به فرضیه اصلی سوم کای اسکوئر میانگین

آیا تمامی تعدیلات مورد نظر حسابرسان داخلی و مستقل ثبت شده است؟ ۶۸٫۷۲۱ ۵٫۰۹۸۴
آیا نسبت تعدیلات پیشنهادی حسابرسان (ثبت نشده) اثر با اهمیتی بر بازده خواهد گذاشت؟ ۸۵٫۲۴۶ ۴٫۹۵۰۸
آیا دلایل مهمی برای عدم ثبت تعدیلات حسابرسان داخلی و مستقل وجود داشته است؟ ۵۰٫۶۳۱ ۴٫۶۲۳۰
آیا تعدیلات پیشنهادی ارتباط با اهمیتی با برآورد نمودن انتظارات تحلیل گران و مدیران در زمینه پاداش، تعهدات طرحها، سود و غیره دارد؟ ۵۵٫۴۱ ۴٫۶۰۶۶

میانگین کل ۴٫۸۱۹۷
نتیجه آزمون فرضیه سوم: با اطمینان ۹۵% فرض H0 رد می شود. چون مقدار میانگین کل (۸۱۹۷/۴) بدست آمده از میانگین فرضیه (۴) در سطح ۵% = α بزرگتر می باشد. بنابراین کیفیت سود با تاکید بر تعدیلات پیشنهادی ثبت نشده حسابرسان داخلی و مستقل در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثراست و لذا در جدول اولویت بندی منظور خواهد شد.

فرضيه چهارم:در این فرضیه ۱۷ سوال در مورد حسابهای دریافتنی و درآمد مرتبط با کیفیت سود عنوان شده است كه موثر بودن حسابهای دریافتنی و درآمد در کیفیت سود و در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار می گیرد..

آزمون فرضیه چهارم
H0: کیفیت سود با تاکید بر حسابهای دریافتنی و درآمد در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر نیست.
H1: کیفیت سود با تاکید بر حسابهای دریافتنی و درآمد در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر است.
جدول شماره (۴) میانگین و کای اسکوئر فرضیه های فرعی فرضیه اصلی چهارم( به صورت رتبه بندی شده)
سوالات فرعی مربوط به فرضیه چهارم کای اسکوئر میانگین
آیا درآمدهای واحد تجاری از قابلیت تکرارپذیری برخوردار است؟
۵۲٫۰۹۸ ۵٫۵۵۷۴
آیا سطح و تغییر در حسابهای دریافتنی نسبت به فروش با اهمیت بوده است؟ ۸۸٫۰۰۰ ۵٫۱۱۴۸
آیا فروش غیرعادی زیادی قبل از پایان دوره انجام شده است؟ ۴۲٫۰۹۸ ۵٫۰۴۹۲
آیا درآمد، محافظه كارانه شناسایی شده؟ ۲۲٫۹۸۴ ۵٫۰۳۲۸
آیا منابع درآمدی بزرگ و غیر تکراری افشا شده است؟ ۶۶٫۸۸۵ ۵٫۰۱۶۴
آیاروشهای بیان شده واحد تجاری برای شناسایی درآمدبادیگرشرکتهای صنعت یکسان¬است؟ ۵۶٫۴۲۶ ۴٫۹۸۳۶
آیاروش برآورد بدهی های سوخت شده، سود گزارش شده را تحت تاثیر قرار داده است؟ ۹۱٫۰۴۹ ۴٫۹۱۸۰
آیا در زمینه وصول مطالبات، عدم قطعیت یا ابهامی وجود دارد؟ ۶۶٫۸۸۵ ۴٫۸۱۹۷
آیا بابت فروش های اعتباری، ذخایر کافی گرفته شده است؟ ۸۱٫۱۱۵ ۴٫۸۰۳۳
آیا سطح و تغییر ذخیره برای مطالبات سوخت شده با اهمیت بوده است؟ ۸۳٫۸۶۹ ۴٫۷۷۰۵
آیا مطالبات مشکوک الوصول حسابهای دریافتنی روند غیر عادی دارد؟ ۴۷٫۶۰۷ ۴٫۷۲۱۳
آیا اقتضاهایی مربوط به فروش، همچون حق بازگشت،توانایی فروش مجددمشتری¬وغیره وجوددارد؟ ۹۵٫۳۴۴ ۴٫۶۳۹۳
آیا سطح و تغییر ذخیره برای برگشت از فروش با اهمیت بوده است؟ ۴۷٫۱۴۸ ۴٫۵۷۳۸
آیا شرکت دارای تعهدات پس از فروش است؟ ۳۰٫۶۲۳ ۴٫۴۰۹۸
آیا تغییری در رابطه بین درآمدهای تحقق یافته و تحقق نیافته بوجود آمده است؟ ۷۴٫۶۸۹ ۴٫۴۰۹۸
آیا با کاهش فروش، حاشیه ناخالص افزایش یافته است؟ ۳۱٫۰۸۲ ۴٫۱۶۳۹
آیا درآمدی وجود دارد که به کالاهای امانی مربوط باشد؟ ۳۷٫۰۴۹ ۳٫۸۶۸۹
میانگین کل ۴٫۷۵۶۰

نتیجه آزمون فرضیه چهارم: با اطمینان ۹۵% فرض H0 رد می شود. چون مقدار میانگین کل (۷۵۶۰/۴) بدست آمده از میانگین فرضیه (۴) در سطح ۵% = α بزرگتر می باشد. بنابراین کیفیت سود با تاکید بر حسابهای دریافتنی و درآمد در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثراست و لذا در جدول اولویت بندی منظور خواهد شد.
فرضيه پنجم :در این فرضیه ۴ سوال در مورد هزینه ها مرتبط با کیفیت سود مطرح شده است، مطرح شده است كه موثر بودن هزینه ها در کیفیت سود در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار می گیرد.
آزمون فرضیه پنجم

H0: کیفیت سود با تاکید بر هزینه ها در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر نیست.
H1: کیفیت سود با تاکید بر هزینه ها در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر است.
جدول شماره (۵) میانگین و کای اسکوئر فرضیه های فرعی فرضیه اصلی پنجم ( به صورت رتبه بندی شده)
سوالات فرعی مربوط به فرضیه اصلی پنجم کای اسکوئر میانگین
آیا یک هزینه بزرگ غیرعادی پس از پایان دوره رخ داده است؟ ۳۸٫۴۲۶ ۵٫۰۴۹۲
آیا هزینه¬هایی وجودداردکه معوقه شده¬اند؟ ۸۰٫۸۲۰ ۴٫۹۸۳۶
آیا مواردی بوده که هزینه ¬های تکرارپذیری، به نادرستی بصورت غیرتکراری ظاهر شوند؟ ۶۵٫۹۶۷ ۴٫۶۲۳۰
آیا به منظور افزایش سود عملیاتی یا حاشیه سود، هزینه ها به دیگر بخشهای صورت سود (زیان) انتقال یافته است؟ ۲۸٫۴۹۲ ۴٫۴۰۹۸

میانگین کل ۴٫۷۶۶۴
نتیجه آزمون فرضیه اصلی پنجم: با اطمینان ۹۵% فرض H0 رد می شود. چون مقدار میانگین کل (۷۶۶۴/۴) بدست آمده از میانگین فرضیه (۴) در سطح ۵% = α بزرگتر می باشد. بنابراین کیفیت سود با تاکید بر هزینه ها در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثراست و لذا در جدول اولویت بندی منظور خواهد شد.
فرضيه ششم:در این فرضیه ۶ سوال در مورد موجودی ها مطرح شده است و موثر بودن موجودی ها در کیفیت سود و در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار می گیرد.

آزمون فرضیه ششم
H0: کیفیت سود با تاکید بر موجودی ها در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر نیست.
H1: کیفیت سود با تاکید بر موجودی ها در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر است.
جدول شماره (۶) میانگین و کای اسکوئر فرضیه های فرعی فرضیه اصلی ششم ( به صورت رتبه بندی شده)
سوالات فرعی مربوط به فرضیه اصلی ششم کای اسکوئر میانگین

آیا روش های ارزیابی موجودی کالا بر سود گزارش شده تاثیر گذاشته است؟ ۶۱٫۹۳۴ ۵٫۳۷۷۰
آیاروش مورد عمل شرکت برای اندازگیری و ارائه موجودی های کالا، مطابق با دیگر شرکتهای صنعت بوده است؟ ۵۹٫۹۶۷ ۵٫۰۸۲۰

 

بقيه جدول شماره (۶) میانگین و کای اسکوئر فرضیه های فرعی فرضیه اصلی ششم ( به صورت رتبه بندی شده)
سوالات فرعی مربوط به فرضیه اصلی ششم کای اسکوئر میانگین
آیا سطح و تغییر در کل موجودی های کالا نسبت به فروش با اهمیت بوده است؟ ۵۵٫۶۳۹ ۵٫۰۱۶۴
آیا بابت ضایعات، برگشت و تضمین موجودی ها، ذخایر کافی گرفته شده است؟ ۷۶٫۹۸۴ ۴٫۸۶۸۹
آیا انحرافاتی در شمارش انبارگردانی مشاهده شده است؟ ۴۳٫۹۳۴ ۴٫۸۰۳۳
آیا رابطه غیرعادی بین موجودی ها و فروش بطور طولانی مدتی وجود داشته است؟ ۴۶٫۶۸۹ ۴٫۷۲۱۳
میانگین کل ۴٫۹۷۸۲
نتیجه آزمون فرضیه اصلی ششم: با اطمینان ۹۵% فرض H0 رد می شود. چون مقدار میانگین کل (۹۷۸۲/۴) بدست آمده از میانگین فرضیه (۴) در سطح ۵% = α بزرگتر می باشد. بنابراین کیفیت سود با تاکید بر موجودی ها در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثراست و لذا در جدول اولویت بندی منظور خواهد شد.
فرضيه هفتم:در این فرضیه ۹ سوال در مورد داراییهای ثابت و نامشهود مرتبط با کیفیت سود مطرح شده است و موثر بودن داراییهای ثابت و نامشهود در کیفیت سود و در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار می گیرد.
آزمون فرضیه هفتم
H0: کیفیت سود با تاکید بر داراییهای ثابت و نامشهود در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر نیست.
H1: کیفیت سود با تاکید بر داراییهای ثابت و نامشهود در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر است.
جدول شماره (۷) میانگین و کای اسکوئر فرضیه های فرعی فرضیه اصلی هفتم ( به صورت رتبه بندی شده)
سوالات فرعی مربوط به فرضیه اصلی هفتم کای اسکوئر میانگین
آیا تغییراتی در عمر داراییهای ثابت و مشهود رخ داده است؟ ۵۴٫۹۵۱ ۴٫۶۳۹۳
آیاعمر مفید دارایی های ثابت بطور منطقی برآورد شده است؟ ۵۱٫۷۳۸۰ ۴٫۶۳۹۳
آیا تعییراتی در روش های سرمایه¬ای یا استهلاک رخ داده است؟ ۴۲٫۵۵۷ ۴٫۴۴۲۶
آیا تغییرات عمده¬ای در روش های استهلاک داراییهای ثابت صورت گرفته است؟ ۶۷٫۸۰۳۰ ۴٫۳۷۷۰
آیا شواهدی دال بروجود دارایی های معیوب وجود دارد؟ ۴۰٫۷۲۱ ۴٫۳۷۷۰
آیادرباره دارایی های ثابت تجدید ارزیابی صورت گرفته است؟ ۴۲٫۰۹۸۰ ۴٫۳۲۷۹
آیا تجدید ارزیابی دارایی های ثابت بطور مناسب افشا شده است؟ ۲۶٫۰۳۳۰ ۴٫۲۹۵۱
آیا تست هایی بابت حمایت از تعمیر دارایی های بلند مدت انجام شده است؟ ۵۲٫۶۵۶ ۴٫۲۴۵۹
آیا سرقفلی بصورت دوره ی یا سالیانه تست می شود؟ ۳۹٫۶۰۰ ۴٫۲۱۶۷
میانگین کل ۴٫۳۹۵۶
نتیجه آزمون فرضیه اصلی هفتم: با اطمینان ۹۵% فرض H0 رد می شود. چون مقدار میانگین کل (۳۹۵۶/۴) بدست آمده از میانگین فرضیه (۴) در سطح ۵% = α بزرگتر می باشد. بنابراین کیفیت سود با تاکید بر داراییهای ثابت و نامشهود در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثراست و لذا در جدول اولویت بندی منظور خواهد شد.
فرضيه هشتم:در این فرضیه ۸ سوال در مورد بدهی ها و ذخایر مرتبط با کیفیت سود مطرح شده و موثر بودن بدهی ها و ذخایر در کیفیت سود و در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار می گیرد.
آزمون فرضیه هشتم

H0: کیفیت سود با تاکید بر بدهی ها و ذخایر در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر نیست.
H1: کیفیت سود با تاکید بر بدهی ها و ذخایر در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر است.
جدول شماره (۸) میانگین و کای اسکوئر فرضیه های فرعی فرضیه اصلی هشتم ( به صورت رتبه بندی شده)
سوالات فرعی مربوط به فرضیه اصلی هشتم کای اسکوئر میانگین

آیا بدهی وبرآوردهای¬احتمالی ثبت شده¬اند؟ ۷۷٫۶۷۲ ۵٫۰۸۲۰
آیا رویه های مورد عمل در ارتباط با مخارج سرمایه ای مطابق با رویه های مورد قبول در حسابداری است؟ ۶۵٫۰۴۹ ۵٫۰۴۹۲
آیا ذخایر بطور مناسب افشا شده¬اند؟ ۹۸٫۹۱۸ ۵٫۰۱۶۴
آیا ذخایری در دوره جاری اضافه شده است؟ ۷۳٫۷۷ ۴٫۷۷۰۵

آیا علایمی از دعاوی حقوقی وجود دارد؟ ۳۹٫۵۰۸ ۴٫۷۵۴۱
آیا روندغیرعادی در ذخایر مشاهده¬می شود؟ ۸۶٫۱۶۴ ۴٫۷۲۱۳
آیا شرکت، دارای بدهی های خارج از ترازنامه است؟ ۳۰٫۱۶۴ ۴٫۵۰۸۲

آیا بدهی های تحقق یافته و ثبت نشده وجود دارد؟ ۶۴٫۱۳۱ ۴٫۳۷۷۰
میانگین کل ۴٫۷۸۴۸
نتیجه آزمون فرضیه اصلی هفتم: با اطمینان ۹۵% فرض H0 رد می شود. چون مقدار میانگین کل (۷۸۴۸/۴) بدست آمده از میانگین فرضیه (۴) در سطح ۵% = α بزرگتر می باشد. بنابراین کیفیت سود با تاکید بر داراییهای ثابت و نامشهود در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثراست و لذا در جدول اولویت بندی منظور خواهد شد.
فرضيه نهم:در این فرضیه ۴ سوال در مورد جریان های نقدی تولید شده مرتبط با کیفیت سود مطرح شده و فرضیه موثر بودن جریان های نقدی تولید شده در کیفیت سود و در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار می گیرد.

آزمون فرضیه نهم
H0: کیفیت سود با تاکید بر جریان های نقدی تولید شده در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر نیست.
H1: کیفیت سود با تاکید بر جریان های نقدی تولید شده در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر است.
جدول شماره (۹) میانگین و کای اسکوئر فرضیه های فرعی فرضیه اصلی نهم ( به صورت رتبه بندی شده)
سوالات فرعی مربوط به فرضیه اصلی نهم کای اسکوئر میانگین
آیا جریان وجوه نقد گزارش شده به درستی و مناسب افشا شده است؟ ۶۰٫۷۸۰ ۵٫۲۰۳۴
آیا نسبت سطح جریان وجوه نقد شناور به سود خالص زیاد شده است؟ ۱۳۰٫۴۴۱ ۵٫۱۸۶۴
آیا نسبت سطح جریان وجوه نقد عملیاتی به سود خالص زیاد شده است؟ ۵۰٫۰۰ ۵٫۱۸۳۳
آیا نسبت سطح اقلام تعهدی منعکس شده به سود خالص کاهش یافته است؟ ۴۷٫۵۳۳ ۴٫۸۵۰۰
میانگین کل ۵٫۱۰۵۸
نتیجه آزمون فرضیه اصلی نهم: با اطمینان ۹۵% فرض H0 رد می شود. چون مقدار میانگین کل (۱۰۵۸/۵) بدست آمده از میانگین فرضیه (۴) در سطح ۵% = α بزرگتر می باشد. بنابراین کیفیت سود با تاکید بر داراییهای ثابت و نامشهود در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثراست و لذا در جدول اولویت بندی منظور خواهد شد.
فرضيه دهم:در این فرضیه ۷ سوال در مورد حاکمیت شرکتی و ساختار کنترل داخلی مرتبط با کیفیت سود مطرح شده و موثر بودن حاکمیت شرکتی و ساختار کنترل داخلی در کیفیت سود و در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار می گیرد.
آزمون فرضیه دهم
H0: کیفیت سود با تاکید بر حاکمیت شرکتی و ساختار کنترل داخلی در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر نیست.
H1: کیفیت سود با تاکید بر حاکمیت شرکتی و ساختار کنترل داخلی در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثر است.
جدول شماره (۱۰) میانگین و کای اسکوئر فرضیه های فرعی فرضیه اصلی دهم ( به صورت رتبه بندی شده)
سوالات فرعی مربوط به فرضیه اصلی دهم کای اسکوئر میانگین

آیا حسابرسان مستقلی که واحد تجاری را حسابرسی می کنند به طور مداوم تغییر می کنند؟ ۶۰٫۴۵۹ ۵٫۰۰۰
آیا واحد تجاری بطور مداوم و به موقع حسابرسی شده است؟ ۴۴٫۳۹۳ ۴٫۹۸۳۶
آیا حق الزحمه خدمات حسابرسی و حق الزحمه خدمات غیرحسابرسی بطور مناسب افشا شده اند؟ ۱۰۷٫۷۲۹ ۴٫۹۳۴۴
آیا رابطه معقولی بین حق الزحمه خدمات حسابرسی باخدمات غیرحسابرسی وجود دارد؟ ۵۹٫۰۸۲۰ ۴٫۹۱۸
آیا علائمی از ضعف کنترل داخلی مشاهده شده است؟ ۵۹٫۱۸۰ ۴٫۷۸۶۹

بقيه جدول شماره (۱۰) میانگین و کای اسکوئر فرضیه های فرعی فرضیه اصلی دهم ( به صورت رتبه بندی شده)
سوالات فرعی مربوط به فرضیه اصلی دهم کای اسکوئر میانگین
آیا هیأت مدیره بالاخص کمیته حسابرسی از ترکیب و تجربه ای کافی برخوردار است؟ ۴۵٫۳۱۱۰ ۴٫۶۲۳۰
آیا علائمی از نارضایتی سهامداران مشاهده شده است؟ ۵۹٫۵۴۱۰ ۴٫۴۲۶۲

میانگین کل ۴٫۸۱۰۳
نتیجه آزمون فرضیه اصلی دهم: با اطمینان ۹۵% فرض H0 رد می شود. چون مقدار میانگین کل (۸۱۰۳/۴) بدست آمده از میانگین فرضیه (۴) در سطح ۵% = α بزرگتر می باشد. بنابراین کیفیت سود با تاکید بر داراییهای ثابت و نامشهود در رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران موثراست و لذا در جدول اولویت بندی منظور خواهد شد.
نتيجه گيري و پيشنهادات
الف) نتیجه گیری:پس از تحلیل داده ها و نتایج تحقیق پیمایشی، سؤالات مناسب نشاندهنده کیفیت سود جهت ارائه مبنایی برای رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در محیط ایران انتخاب شد. و طبق جدول شماره (۱۱) اولویتها نشان داده شده است. كه برای ارائه مبنایی جهت رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران که از قابلیت اتکا بیشتری نیز برخوردار باشد، در ضمن در این تحقیق فقط سوالاتی که باید پرسیده شود مد نظر گرفته شده، لذا اندازه گیری و نمره دهی کیفیت سود شرکتها نیازمند تحقیق دیگری است.
ردیف سوالات اصلی میانگین
۱ افشاء و ارائه صورتهای مالی ۵٫۱۴۹۶
۲ جریان های نقدی تولید شده ۵٫۱۰۵۸
۳ موجودی ها ۴٫۹۷۸۲
۴ تعدیلات پیشنهادی ثبت نشده حسابرسان داخلی و مستقل ۴٫۸۱۹۷
۵ حاکمیت شرکتی و ساختار کنترل داخلی ۴٫۸۱۰۳
۶ بدهی ها و ذخایر ۴٫۷۸۴۸
۷ هزینه ها ۴٫۷۶۶۴
۸ حساب های دریافتنی و درآمد ۴٫۷۵۶۰
۹ موضوعات عمومی ۴٫۷۰۹۰
۱۰ دارایی های ثابت و نامشهود ۴٫۳۹۵۶
جدول شماره (۱۱) اولویت بندی سوالات اصلی بر اساس میانگین
ب) پیشنهادات:از آنجاییکه هر پژوهشی پیشنهاداتی برای استفاده مفید از یافته هایش دارد، پيشنهادات اين پژوهش عبارتند از:ایجاد موسسات رتبه بند مستقل جهت رتبه بندی شرکتهای پذیرفته شده در بورس.
۱٫ تشویق سرمایه گذاران به استفاده از موضوعات کیفیت سود جهت تصمیم گیری خویش.
۲٫ دعوت از صاحبنظران و خبره گان حسابداری و تحلیل گران مالی و تشکیل سمینارهایی در رابطه با رتبه بندی شرکتها بورسی.