مقدمه

توانایی کودکان در درك دیگران وقتی شروع میشود که آنها میفهمند اعمال و رفتارها تحت تأثیر حالات ذهنی از قبیل باورها، خواستهها و نیت ها قرار دارند (هاجز۱ و جفی۲،
.(۲۰۰۵ توانایی شناخت و ادراك دیگران به عنوان موجوداتی نیت مند و داراي باورها و تمایلات، و درك این مطلب که دنیاي بیرون همیشه آن نیست که انسان تصور میکند، تحت عنوان نظریه ذهن۳ در سالهاي اخیر پژوهشهاي زیادي را برانگیخته است (محسنی، .(۱۳۸۳

یک مرحله مهم در اکتساب نظریه ذهن زمانی است که کودك متوجه میشود باورها بازنماییهاي واقعیت هستند و بنابراین ممکن است اشتباه باشند (هاجز و جفی، .(۲۰۰۵ از

۱- Haughes, C.
2- Jaffee, S. R. 3- Theory of mind

٩٣

سوي دیگر یکی از قدیمیترین راهها براي موفقیت در تعاملهاي اجتماعی خواندن

ذهن دیگران و یک قدم جلوتر از آنها بودن است (فوکویی۱ و همکاران، .(۲۰۰۶ به ّعلت این که سنّ پاسخگویی صحیح به اولین قسمت تکلیف باور غلط (مربوط به نظریه ذهن)

در کودکان مبتلا بهُاتیسم به طور معنیداري بالاتر از ۴ سالگی است )هپ۲، (۱۹۹۵،

فرض شده است که نظریه ذهن مبناي بیولوژیکی ذاتی دارد (فریس۳ و فریس، (۲۰۰۱
و این مبناي کانونی نظریه ذهن، جهانی است. پژوهشها نشان دادهاند نواحی

mPFC کورتکس پیشپیشانی جانبی راست، ACC راست، mFG، PFC، TP دوطرف

و اینسولا بیشترین نقش را در کارکرد نظریه ذهن دارند (کوبایاشی۴، گلاور۵ و تمپل۶، .(۲۰۰۶

همچنین در مورد ذهنخوانی۷ مناطق فرونتال میانی متناظر با کورتکس پیش سینگولا و

(PCC)شکنج مجاور مافوق حاشیهاي شیار خلفی قدامی تمپورال (STS) نقش مهمی ایفا میکنند. همینطور، نتایج پژوهشها نشان میدهند منطقه STS در سازوکارهاي عمومی ذهنیسازي عمل میکند و منطقه PCC در تصمیم هاي پرخطر اجتماعی درگیر میشود

(فوکویی و همکاران، (۲۰۰۶اما عوامل مختلفی مبناي عصبی نظریه ذهن و ذهنخوانی را تحت تأثیر قرار میدهد. به طوري که فرضیه جهانی بودن نظریه ذهن و ذهنخوانی مورد تأیید همه قرار نگرفته است (کوبایاشی و همکاران، .(۲۰۰۶ چندین پژوهش که در محیطهاي فرهنگی و زبانی خارج از فرهنگ و زبان آنگولا ـ آمریکایی انجام شده است، نتایج متناقضی در پی داشته است. بعضی از این پژوهشها جهانی بودن روند تحول نظریه ذهن را تأیید کردهاند (آویس و هریس، ۱۹۹۱؛ لی۸، السون۹ و تورنس۱۰، ۱۹۹۹؛ نایتو۱۱، کوماتسو۱۲

۱- Fukui, H.

۲- Happe, F.
3- Frith, U.
4- Kobayashi, C.
5- Glover, G. H.
6- Temple, E. 7- mind reading
8- Lee, K.
9- Olson, D. R.
10- Torrance , N.
11- Naito, M.
12- Kaomatsu, S.

٩٤

و فوك۱، ۲۰۰۴؛ تاردیف۲ و ولمن۳، (۲۰۰۰، در حالی که پژوهشهاي دیگر مقداري تأخیر در

تحول نظریه ذهن براي کودکان غیرانگلیسی زبان نشان دادهاند (چن۴ و لین۵، ۱۹۹۴؛

لویس۶، ۱۹۹۸؛ نایتو، ۲۰۰۳؛ ویندن۷، .(۱۹۹۶ پژوهشگران دسته دوم براي تبیین شانس پایین عملکرد کودکان غیرانگلیسی زبان، تفاوتهاي زبانی یا فرهنگی را مطرح کردهاند

(کوبایاشی و همکاران، .(۲۰۰۶ براي مثال عملکرد ضعیف کودکان جونین کوه چوآ در تکالیف مربوط به نظریه ذهن به فقدان افعال مربوط به حالات ذهنی در (زبان) آنها نسبت داده شده است (ویندن، .(۱۹۹۶ همین طور شانس پایین عملکرد (درست) کودکان ۴ و ۵