اصول انبارداري

فهرست مطالب :
مقدمه
فصل اول :‌
تعريف انبار
انواع انبارها
انواع موجوديهاي انبار
وظايف انباردار
كدگذاري كالاها :‌
تعريف وفوايد كدگذاري
انواع روشهاي كدگذاري
سيستم كدينگ انبار
معايب سيستم كدينگ فعلي انبار
ماهيت كالا
فهرست محلهاي مصرف كالا

فهرست گروههاي كالا
سيستم كدينگ جديد انبار
فهرست موضوعي
فصل دوم:
تعريف سيستم انبارداري و…
تعريف سيستم اطلاعاتي انبار ونتايج اجراي آن
انواع فرمهاي انبار:
كارت انبار
برگ درخواست جنس از انبار
حواله انبار
برگ درخواست خريد

رسيد موقت انبار
رسيد انبار
كارت حساب انبار
برگ كنترل اسناد
برگ درخواست تأمين كالا
فصل سوم :
روشهاي مختلف انبار كردن كالا
نكات مهم چيدن اجناس درانبار
انبارگرداني وكنترل انبارها
ارزيابي موجوديهاي انبار وقيمت گذاري اقلام انبار
گردش فيزيك(phjsial glow)
گردش بهاي تمام شده ( )

سيستم ارزيابي ادواري موجوديها ( )
سيستم ارزيابي دائمي موجوديها
روش شناسايي ويژه
روش fifo
روش lifo
روش ميانگين
مقايسه سه روش ارزيابي دائمي موجوديها
مزيتها ومعايب شناسايي ويژه
مزيتها ومعايب روش fifo
مزيتها ومعايب روش lifo
مزيتها ومعايب ميانگين موزون ومتحرك
حفاظت وايمني انبارها
عوامل مؤثر درتكميل وارسال برگ درخواست سفارش مواد
حدتجديد سفارش مواد
حداقل موجودي مواد
باصرفه ترين مقدار سفارش
دفعات گردش موجودي مواد
دوره گردش موجودي مواد
حداكثر موجودي مواد
كسري واضافات انبار
نحوه ثبت مواد خريداري شده
نحوه ثبت مواد صادره ازانبار
نحوه ثبت موادبرگشتي به انبار

مقدمه:‌
امروزه با پيشرفت علوم وتكنولوژي امكان توليد انبوه كالا فراهم شده است واينكار برنامه‌ريزي دقيق جهت استفاده به موقع وحداكثر از امكانات رامي طلبد . تقسيم كار ورشد جمعيت نيازاستفاده از فرآورده هاي ديگران را بوجود آورده است واين خود زمينه پيدايش سازمانهاي معظم گرديده كه در اين نظامهاي پيچيده فني ـ اجتماي ،‌انبار به عنوان واسطه موجبات گردش كالا از توليد به مصرف را امكان پذير مي سازد. انبار مي تواند درعرضه به موقع محصول ،‌

جريان عادي توليد ،‌ثبات قيمت محصول‌، تعمير ونگهداري ماشين ها و…نقش مهمي را ايفا كند به طوريكه نقش آن درتجارت غير قابل انكار است . ارزش ريالي موجوديهاي انبار در صناعي مختلف متفاوت است وعوامل مختلفي درميزان نگهداري موجودي انبار واحدهاي صنعتي ، تجاري مؤثرند مثل روش توليد ،‌دوره توليد ،‌ميزان بكارگيري ماشين آلات ،‌نوع محصول ساخته شده ، بازار مصرف ،‌نوع مواد اوليه مورد احتياج ،‌نوسانات ارزي وقيمت در بازارهاي جهاني ، وضعيت واحد صنعتي دركل صنعت كشور وجهان و…. وبالاخره سيتم هاي تداركاتي وسفارشات واحدهاي توليدي ،‌اما انباره به دلايل مختلفي براي مؤسسات ومراكز تجاري ـ صنعتي از اهميت خاصي برخوردار مي باشد كه اهم آنها عبارتند از :‌

۱) ارزش بالاي سرمايه درگردش شركت كه به صورت كالا در انبار نگهداري مي شود .
۲) ارتباط مداوم وتنگاتنگ بخش انبار با بخشهايي نظير توليد يا تعمير ونگهداري ووقفه در توليد به علت نرسيدن نيازمنديها .
۳) ارتباط نزديك انبار با بخش برنامه ريزي مواد بايد به نحوي باشدكه ضربه هاي حاصله در اثر كمبود محصول يا مواد راخنثي نمايد وحكم ضربه گير را در سازمان داشته باشد.

هدف ما دراين مجموعه ارائه مطالبي نسبتاً جامع در خصوص سيستمها ومدلهاي انبارداري وبرنامه ريزي كنترل موجودي انبارهاست. اميد است كه اين پروژه گامي باشد هرچندكوچك در راه تكميل مديريت سيستم هاي انبارداري وآرزوي ما رضايت شماست كه هيچ هدفي والاتر از آن نيست.

تاريخچه موسسه :

در سال ۱۳۷۱ شركت به‌پخش با مديريت آقاي مهندس اسماعيليان افتتاح گرديد هدف اين موسسه كمك رساني به مردم بود. كه بيشتر فعاليت اين موسسه در مورد سخت افزار و وسايل دروني كامپيوتر بوده است.

اهداف موسسه:
اهداف موسسه توليد محصولات غذايي با كيفيت مطلوبتر بوده است. مواد اوليه را از بهترين محصولات داخلي تهيه مي كرد و بعد آنها را بوسيله دستگاه هاي پيشرفته توليد مي كرد هدف از اين كار در موسسه اين بود كه مردم بتوانند از محصولات با كيفيت بالا استفاده كنند.

نمودار سازماندهي

تعريف انبار :
امروزه انبار د يگر حالت يك محفظه را ندارد بلكه عمليات آن زماني كافي ورضايت بخش است كه از دوجهت اطلاعاتي وفيزيكي مورد توجه قرارگيرد به طور كلي انبا رمحل وفضايي است كه يك يا چند نوع كالاي بازرگاني ،‌صنعتي يا مواداوليه يا فرآورده هاي مختلف كه اساس يك سيستم صحيح طبقه بندي وتنظيم مي گردد.

انواع انبارها :
انبارها از نظر فرم ساختماني به سه صورت زير مي باشند:
۱) انبارهاي پوشيده :
اين مكان از تمام اطراف بسته است وداراي سقف ووسايل ايمني كامل مي باشد .
۲) انبارهاي سرپوشيده يا هانگارد :
اين انبار داراي سقف بوده ولي چهار طرف آن باز است وفاقد حفاظ جانبي است . اين نوع انبارها كالاها را فقط از باران وآفتاب حفظ مي كند .

۳) انبار با ز يامحوطه :‌اين انبار به صورت محوطه بوده وجهت نگهداري ماشين آلات ولوازم سنگين مورد استفاده قرار مي گيرد.

انواع موجوديهاي انبار :‌
اجناس وكالاهاي موجود درانبار اعم ازمؤسسات توليدي وغير توليدي را مي‌توان به شرح زير تقسيم كرد :
۱) مواد اوليه يا مواد خام :‌ازاين مواد براي توليد كالا استفاده مي شود .
۲) كالاي درجريان ساخت :‌ كه شامل بهاي ناقص دستمزد ومواد وهزينه هاي سربار ساخت مي باشد .
۳) كالاي ساخته شده : به كالايي گفته مي شود كه از نظر ساخت به مرحله تكميلي رسيده وقابل عرضه به بازار مي باشد.
۴) اجناس خريداري شده جهت فروش : اين سري از اجناس شامل اجناسي هستند كه بدون هيچ گونه تغييري درآنها در بازار جهت فروش عرضه مي گردد وبه طور موقت در انبارها نگهداري مي شود .
۵) موادولوازم مصرفي: كه درتوليد غير مستقيم موثرندمثل‌: گريس ، روغن ،‌ملزومات وغيره.
۶) اجناس اسقاطي : اجناسي هستند كه مستهلك شده وغيرقابل استفاده اند ومعمولاً به مزايده گذاشته مي شوند يا مورد تعمير مجدد قرار مي گيرند .

وظايف انباردار :‌
۱) تحويل اجناس خريداري شده ومورد نياز سازمان ، رسيدگي وبررسي طبق اسناد ومدارك اوليه.
۲) صدور برگ درخواست خريد كالا به واحد تداركات داخلي يا سفارشات خارجي درصورت عدم وجود موجودي .
۳) مراقبت ونگهداري كالاها از سرقت ، صدمه ،‌ضايعه ،‌حادثه ناشي از طبقه بندي يا قفسه بندي يا چيدن اقلام درانبار
۴) پيش بيني ،‌ برنامه ريزي وكنترل مواد انبار وانجام انبارگرداني متناسب با نوع شركت وكالاهاي آن وسياست مؤسسه .
۵) تهيه گزارشات لازم درخصوص ضايعات، موجوديها ونظريات اصلاحي وساير گزارشات مورد نياز مديريت .

۶) صدور قبض انبار پس از دريافت كالا وحواله انبار هنگام تحويل دادن كالا به متقاضي وفرمهاي مرجوعي در صورت برگشت كالا وساير فرمهاي مربوط به انبار وثبت صادره ووارده در دفاتر وكارتهاي مربوطه.
۷) بايگاني اسناد ومدارك مربوط به انبار وتعبيه يك كارت براي هريك از اقلام انبار.

كدگذاري كالاها:‌
تعريف وفوايد كدگذاري :‌
به ايجادرويه وسيستمي كه بوسيله آن اطلاعات ونشانه هاي مورد نياز از شخصي به شخص ديگر يا ازنقطه اي به نقطه ديگر به صورت خلاصه منتقل گردد كدگذاري گويند . كه به معني رمز يا نشان خاص است وجهت سهولت دركار وتقليل حجم گفته ها ونوشته ها به كار مي رود دركدگذاري ممكن است از عوامل متعددي چون رنگها،‌ نورها ،‌اشكال ، اعداد ،‌الفبا و… يا تركيبي از آنها بهره گرفت اما مهمترين فوايد سيستم كدگذاري عبارتند از :
۱) جلوگيري از نوشتن جملات طويل وتوصيفي وشناسايي كردن ساده ودقيق تر كالاها .
۲) استاندارد كردن كالاهاوكمك به جمع آوري صحيح آمار و اطلاعات آماري ومحاسباتي .
۳) ثبت عمليات واردات وصادرات كالاها ونگهداري حساب دقيق موجودي انبار توسط ماشينهاي الكترونيكي پيشرفته .
۴) صدور سفارش خريد بطور ساده ومطمئن ودقيق وپيگيري ساده تر امور وسهولت برنامه ريزي وكنترل.

انواع روشهاي كدگذاري :‌
۱) روش ساده با روش اعداد تركيبي .
۲) روش اعداد گروهي
۳) روش اعشاري يا روش ديوئي
۴) روش حروفي يا الفبايي
۵) روش نيمونيك يا روش استفاده از حرف اول نام كالاها
۶) روش مخفي
۷) روش كدينگ ويژه
۸) روش كدينگ استاندارد .
سيستم كدينگ انبار :‌
دراين بخش مراحل طراحي سيستم كدينگ انبار كارخانه مزبور ارائه مي شود . دراين سيستم كد كالاها از ده رقم تشكيل شده است . شكل زير تعريف اين ده رقم رانشان مي دهد .

ساير مشخصات نوع كالاها گروه كالا محل مصرف ماهيت كالا

۱) ماهيت كالا :‌
منظور از ماهيت كالانوع استفاده است . بطور مثال يدكي ،‌مصرفي ، مواد اوليه و… جدول يك ليست ماهيتهاي كالا را در انبار هاي كارخانه مزبور نشان مي دهد .
۲) محل مصرف:
محل مصرف كالا همان قسمت هاي مختلف كارخانه مي باشد كه كالا در آنجا مصرف مي شود . در صورتي كه كالا در قسمت خاصي مصرف نشود عنوان عمومي با كد … مي گيرد. جدول دو ليست محلهاي مصرف كالا را درانبارهاي كارخانه مزبور نشان مي دهد.
۳) گروه كالا:‌
همان تقسيم بندي كالاها مي باشد كه يا برحسب سنخيت مشابه يا مصرف مكمل براي يكديگر ويامحل مصرف دسته بندي شده اند . جدول سه ليست گروههاي كالا را در انبارهاي كارخانه مزبور نشان مي دهد .
۴) نوع كالا:
نوع كالا همان كالاهاي نهايي مي باشد كه در انبار گردش پيدامي كند .
۵) ساير مشخصات :
اين كدارتباط مستقيم با خودكالا دارد كه تعيين كننده اندازه ،‌كشور سازنده ،‌رنگ و ساير مشخصات كالاست كه آن را از نوع مشابه جدا مي كند .

فصل دوم :‌
تعريف سيستم انبارداري و …
تعريف سيستم اطلاعاتي انبار ونتايج اجراي آن :‌
منظور ازسيستم اطلاعاتي ايجاد روشي سيستماتيك ومنطقي است براي اجراي عمليات مربوط به كالاي موجود در انبار وهمچنين اعمال كنترلهاي لازم روي مراحل مختلف اين عمليات ،‌يا مي توان گفت كه ايجاد روشي است ،‌سيستماتيك ومنطقي كه امكان انجام عمليات تهيه ونگهداري جنس را ازمرحله درخواست اجناس با مرحله تهيه كامل وتحويل به مصرف كننده ميسر مي سازد . جزئيات عمليات در واحدهاي مختلف توليدي يا خدماتي، بسته به نوع فعاليت وسازمان داخلي ،‌ممكنست با هم تفاوت داشته باشند ولي نتايج زير از اجراي هر طرح سيستم اطلاعاتي انبار عايد موسسه مي شود :‌

۱) ايجادرابطه هاي بهتر ومنطقي تر در داخل كارخانه براي تبادل اطلاعات.
۲) تسريع درعملكرد قسمتهاي مختلف به كمك طرح فرمهاي مناسب .
۳) ايجاد كنترلهاي بهتر در مؤسسه (كارخانه )
۴) كمك به شناسايي بهتر كالاهاي موجود درانبار با توجه به تنوع آنها .
۵) سفارش به موقع كالا وبه ميزان مورد نياز به آن .
۶) ايجاد اطمينان در مديريت از عدم سوء‌استفاده در موجوديهاي انبار
۷) شناسايي كالاهاي بلا استفاده كه سبب اتلاف فضاي انبار و راكد نگهداشتن سرمايه مؤسسه مي شوند .

انواع فرمهاي انبار :‌
متداولترين فرمهاي مورداستفاده درسيستم اطلاعاتي انبار به شرح زير مي‌باشند .
۱) كارت انبار:
اين فرم جهت ثبت كليه نقل وانتقالات مربوط به موجودي مورد استفاده قرار مي گيرد وتوسط انبار دارتهيه مي شود وبراي موارد زير به كار مي رود :‌
الف ) ثبت مقادير ورودي وخروجي هريك از اقلام موجودي
ب ) مبناي كنترل گردش اقلام موجودي

ج) مبناي مقايسه با كارت حسابداري انبار واصلاح مغايرات
د) تشخيص اقلام كم گردش وراكد
ه) ضبط سوابق سفارش موجودي
۲) برگ درخواست جنس از انبار:
اين فرم جهت دريافت كالا ازانبار مورد استفاده قرار مي گيرد و توسط مصرف كننده پر مي شود وداراي كاربردهايي به شرح زير است :
الف ) ذكر مشخصات ومقادير اقلام درخواستي از انبار

ب ) مجوز تحويل جنس به درخواست كننده
ج) مبناي صدور درخواست خريد
۳) حواله انبار (برگ مصرف كالا ) :
اين فرم هنگام تحويل كالا به متقاضي تنظيم مي شود وتوسط انبار پر مي شود وداراي كاربردهاي زير است :
الف ) اعلام نوع ومقدار اقلام صادره از انبار جهت هريك از واحدهاي درخواست كننده.
ب ) مبناي ثبت كارت موجودي وحسابداري انبار
ج ) مبناي تهيه صورت خلاصه گردش اقلام در انبار
د ) مبناي قيمت گذاري اقلام صادره .
۴) برگ درخواست خريد :
اين فرم توسط انبار تكميل مي گردد و به منظور خريد اقلام برنامه اي يا بر اساس مصوبات شركت مورد استفاده واقع مي گردد.
۵) رسيد موقت انبار :
اين فرم مشخص كننده اين است كه جنس به انبار رسيده وتحويل انباردار گرديده ولي به دلايلي چون نرسيدن كامل اجناس ويا بزرگ بودن محوطه ودر راه بودن بقيه ،‌همة آن نرسيده است ،‌داراي كاربردهاي زير است :
الف ) ضبط اطلاعات كلي اقلام وارده هنگاميكه بررسي دقيق اقلام به سرعت امكان پذير نباشد .
ب ) به عنوان رسيد موقت در دست تحويل دهنده است.
ج ) مبناي پرداخت پس كرايه حمل است .
۶) رسيد انبار:
‌هنگام دريافت ورسيد كالا به انبار اين فرم بمنزلة تأييد تحويل كالا به انبار بوده وتوسط انبار تنظيم مي شود وداراي كاربردهاي زير مي باشد:‌
الف ) اعلام وتأئيد رسيد اقلام وارده به انبار وذكر مشخصات اقلام .

ب ) اعلام رسيد محموله هاي برگشتي از فروش به انبار محصول .
ج ) اعلام رسيد اقلام اماني به انبار .
د ) قيمت گذاري اقلام وارده .
ه )ثبت كارتهاي موجود وحسابداري آنها .
۷) كارت حساب انبا ر:
‌اين كارت توسط مسئول كاردكس مركزي عمل مي شود وتقريباً مثل كارت انبار است بااين فرق كه ستون مبلغ هم در آن وجود دارد. يك كارت حساب هم مقدار فيزيكي وهم ريالي را كنترل مي نمايد .
۸) برگ كنترل اسناد :
‌اين فرم همراه يك دسته از فرمها كه قرار است از قسمتي به قسمت ديگر فرستادده شوندارسال مي شود تادرصورتي كه فرمهاي ارسالي تعدادشان تغيير كرده باشد مشخص مي شود وتوسط قسمت ارسال كننده فرمها تهيه وتنظيم مي شود.
۹) برگ درخواست تأمين كالا :
اين برگ توسط يكي از دواير براي انبار جهت درخواست تأمين كالا ارسال مي شود .

فصل سوم :‌
روشهاي مختلف انبار كردن كالا
۱) انبار كردن به ترتيب شماره يا حروف (با درنظر گرفتن حداكثر موجودي )
۲) انباركدرن به ترتيب شماره يا حروف ( با درنظر گرفتن حداقل موجودي )
۳) انبار كردن به ترتيب ورود موجوديها ( كالاها )
۴) انبار كردن به ترتيب ورود وبا دراختيار داشتن سيستم شماره قفسه .

نكات مهم درچيدن اجناس در انبار :
چيدن صحيح كالا درانبار در بالا بردن راندمان وايجاد نظم وكاهش هزينه ها وبخصوص وقت بسيار مؤثر است به تنظيم ونگاهداري كالا در انبار دريك محل خاص صفافي گفته مي شود يكي از رايج ترين شيوه تنظيم ونگاهداري روش كدبندي كردن محل وقفسه وراهرو وطبقات است كه درموسسات بزرگ به انبارها نيز كدهايي اختصاص مي دهند اما مهمترين عواملي كه درچيدن اجناس در انبارها مؤثر است عبارتنداز :

۱) محبوبيت يا ميزان تقاضابراي كالا .
۲) وجه تشابه
۳) اندازه وحجم كالا
۴) مشخصات كيفي محصول

انبارگرداني وكنترل انبارها :‌
براي كسب اطمينان از صحت عمليات موجودي انبارها وجهت كشف واصلاح تفاوتهاي موجود ميان مقدار واقعي موجودي ومانده كارتهاي معين مواد ضروري است تا موجودي گيري ادواري بعمل آيد . تفاوتهاي موجود مذكور ممكنست داراي علتهاي متعددي باشدكه اهم آنها عبارتند از :
۱) اشتباه در نقل وانتقال اطلاعات صورتحسابها به كارتها
۲) اشتباه درهزينه يابي مواد مورد درخواست
۳) عدم ثبت صورتحسابها يادرخواست مواد
۴) هر نوع اشتباه در اثر نرسيدن اطلاعات ورودي وخروجي
۵) ضايعات يا اختلاس
موجودي گيري ادواري يا انبارگرداني چه در سازمانهاي دولتي وچه خصوصي به روشهاي مختلف صورت مي گيرد. كنترل انبارها ممكن است توسط مقامات مجاز ومسئول سازمان بعمل آيد كه كنترل داخلي ناميده مي شود يا اينكه توسط مقامات مجاز وياهيئت حسابرسي ويژه اي از خارج سازمان به عمل مي آيد كه به آن كنترل خارجي گويند .

درطول سال ،‌ممكن است كه انبارها درچند نوبت وتوسط گروهها ومقامات مختلف آن هم به طور رسمي يا غير رسمي مورد بررسي وكنترل قرار بگيرد، لذا كنترل دقيق وكامل گردش عمليات وموجودي انبار ها در پايان سال از اهميت خاصي برخوردا رخواهد بود وبايدحتماً به مرحله اجرا درآيد .

ارزيابي موجوديهاي انبار وقيمت گذاري اقلام انبار:
تعيين بهاي اجناس بخصوص درمؤسسات توليدي وانتفاعي داراي ارزش خاصي است بطور كلي تمام اقلام هزينه هاي مربوط به ورود جنس به انبار تامرحلة صدور آن از انبار در رديف عوامل متشكلة قيمت تمام شده كالا مي باشد اما قبل از بيان شيوه هاي ارزيابي ادواري يا دائمي موجوديها بهتر است تا ابتدا به گردش فيزيكي وبهاي تمام شده كه از بخشهاي خاص خود در ارزيابي هاي اقلام انبار ومصرف آنها دست اشاره اي داشته باشيم .

گردش فيزيكي (Physical flow):
گردش فيزيكي موجوديها مي تواند به صور مختلفي صورت پذيرد در برخي از واحدهاي تجاري توليدي لازم است كه موجوديها به طور منظم گردش داشته وهمواره كالاهاي جديد وتازه در دسترس باشد مثلاً دريك كارخانه رنگ سازي ممكن است ابتدا قوطيهاي رنگ قديمي بفروش برسد واز ماندن زياد وفساد آن جلوگيري گردد بدين روش كه از اولين موجوديها اول استفاده مي شود روش اولين صادره از اولين وارده يا fifo گويند اما درمورد برخي از اقلام ديگر موجودي ،‌روش اولين صادره آن معمولاً از آخرين محموله وارده كه د رسطح بالا قرار گرفته است

صورت مي گيرد،‌اما داروها يا سبزيجات يا كالاهاي زود فاسد شدني بايد ابتدا به مصرف برسد يعني كالاهاي اول وارده اول صادر مي شود . به روش اولين صادره از آخرين وارده lifo گويند . يادرصورتي كه از لحاظ تاريخ مصرف يا تركيب شيميايي كالاها ماندن آنها اشكالي پيش نياورد مي توان از روش مصرف انتخابي نيز بهره جست .

گردش بهاي تمام شده (cost flow):
گردش بهاي تماي شده كالاي انتخابي برارزش موجودي پايان دوره وبهاي تمام شده كالاي فروش رفته اثر مي گذارد ولذا برخي از اقلام مندرح در ترازنامه وصورت حساب سودوزيان مستقيماً تأثير گردش بهاي تمام شده موجوديها قرار مي گيرند . درمواقعي كه بهاي تمام شده مواد وكالاي ساخته شده نوسان زيادي نداشته باشد ،‌نگهداري آن آسان بوه وفرض انتخابي درمورد گردش بهاي تمام شده نيز اثر زيادي ندارد . اما غالباً چنين نوسانات قابل ملاحظه اي بوجود مي آيد .دراينگونه موارد،‌تصميم گيري درمورد اينكه كدام يك از اقلام بهاي تمام شده موجوديها بايد به موجوديهاي پايان دوره مالي وكدام يك به بهاي تمام شده كالاي فروش رفته تخصيص يابد ،‌از ضروريات است براي اتخاذ اين تصميمات ،‌چند روش پذيرفته شده وجود دارد . مثلاً ممكن است كه جديدترين اقلام بهاي تمام شده به پيروي از روش fifo به موجوديهاي آخر دوره اختصاص يابد يا به پيروي از روش lifo به كالاهاي فروش رفته تخصيص يابد اما لزومي براي انطباق گردش بهاي تمام شده به گردش فيزيكي موجوديها وجود ندارد ومي تواند بدونحو مختلف تواماً عمل نمود .

سيستم ارزيابي ادواري موجوديها (Periodic Inventory Systen):‌
دراغلب واحدهاي تجاري وندرتاً درواحدهاي توليدي ،‌سيستم ادواري ارزيابي موجوديها متداول است . دراين سيستم هم بهاي تمام شده كالاي فروش رفته وهم موجوديهاي پايان دوره در پايان دوره مالي به هنگام تهيه صورتهاي مالي محاسبه مي شود . دراين روش موجوديهاي آخر دوره شمارش شده وارزش آن بر مبناي يكي از روشهاي پذيرفته شده گردش بهاي تمام شده تعيين مي شود وحسابدارها با كسر كردن ارزش آن از بهاي تمام شده كالاي آماده براي فرشو ، بهاي تمام شده كالاي فروش رفته دوره را محاسبه مي نمايند :‌]

ارزش كالاي آماده براي فروش + ارزش موجودي د رابتداي دوره + خريد موجودي طي دوره
بهاي تمام شده كالاي فروش رفته= ارزش موجودي در ابتداي دوره + ارزش موجودي در پايان دوره
روشهاي مختلف ارزيابي ادواري موجوديها به سه دسته كلي تقسيم مي شود كه عبارتند از :‌
۱) روش fifo يااولين صادره از اولين وارده (First in first out)
2) روش lifo يا اولين صادره از آخرين وارده (last in first out )
3) روش ميانگين موزون (weighzed average )

مثال : موجودي اول فروردين مساوي ۲۰ واحد وبهاي تمام شده يك واحد آن بالغ بر۱۰۰ ريال است درطول اين ماده ۵۰ واحداز اين كالا خريداري شده است كه به شرح زير مي باشند كه وارد انبار شده بودند :‌

ارزش واحد مبلغ كل
موجودي اول فروردين ۱۰۰ * ۲۰ ۲۰۰۰
خريد در ۱۱ فروردين ۱۰۵ * ۲۰ ۲۱۰۰
خريد در ۱۵ فروردين ۱۱۰ * ۱۰ ۱۱۰۰
خريد در ۳۰ فروردين ۱۲۰ * ۲۰ ۲۴۰۰
ـــ ـــــ
۷۰ ۷۶۰۰
از ۷۰ واحد كالاي خريداري شده بالا ،‌۴۰ واحد آن در طول فروردين بفروش رفته است وت ۳۰ واحد از آن باقي مانده است صورت ريز فروشهاي مابه شرح زير مي باشد:
۳فروردين ۱۰واحد
۱۲فروردين ۲۰واحد
۱۵ فروردين ۵واحد
۲۱فروردين ۵واحد
ــــــ
۴۰
شركت فوق براي ارزيابي ۳۰ واحد كالاي خود كه در انبار مانده است ناگزير است از يكي از روشهاي ادواري قيمت گذاري بهره جويد دراينجا مابه سه روش فايفو، لايفو، ميانگين ارزش موجودي پايان دوره وبه تبع آن بهاي تمام شده كالاي فروش رفته واثرات محاسبه سه روش به سود آوري را محاسبه خواهيم كرد:‌

fifo روش اولين صادره از اولين وارده :‌
ارزش موجودي پايان دوره :‌ كلي
۲۰ واحد ۱۲۰ريالي ۲۴۰۰
۱۰ واحد ۱۱۰ريالي ۱۱۰۰
ـــــــ ـــــــ
۳۰ ۳۵۰۰
ارزش يا بهاي تمام شده كالاي فروش رفته طي ماه فروردين ۴۱۰۰= ۳۵۰۰- ۷۶۰۰
lifo روش اولين صادره از آخرين وارده :‌
ارزش موجودي پايان دوره : كلي
۲۰ واحد ۱۰۰ريالي ۲۰۰۰
۱۰واحد ۱۰۵ريالي ۱۰۵۰
ـــــــ ــــــ
۳۰ ۳۰۵۰
ارزش يا بهاي تمام شده كالاي فروش رفته طي ماه فروردين ۴۵۵۰= ۳۰۵۰ – ۷۶۰۰

weighted average ميانگين موزون :‌
۵۷۱/۱۰۸= ۷۰ ÷ ۷۶۰۰
بهاي تمام شده موجودي آخر دوره فروردين ماه ۱۳/۳۲۵۷ =۵۷۱/۱۰۸* ۳۰
۷۶۰۰ ۵۷/۱۰۸ * ۴۰
بهاي تمام شده كالاي فروش رفته فروردين ماه ۸۷/۴۳۴۲= ۱۳/۳۲۵۷-۷۶۰۰
همانگونه كه ملاحظه مي شود بهاي تمام شده كالاي فروش رفته وبهاي تمام شده موجودي آخر دوره روش ميانگين موزون مابين ارقام حاصل از اجراي روش هاي lifo , fifo قرار مي گيرد.

سيستم ارزيابي دائمي موجوديها Perpetual Inventaly :‌
دراين سيستم كليه مبادلات خريد وفروش درحساب موجوديها ثبت مي شود . نظر به اينكه اين سيستم باعث مي شود كه حساب موجوديهاي كالاها همواره با زمان منطبق باشد تحت اين عنوان سيستم ارزيابي دائمي موجوديها نامگذاري شده است . هرگونه ورود وخروج از انبار بايدبه قيمتي ارزيابي شود اينجاست كه انتخاب شيوه قيمت گذاري براي اقلام ورودي وخروجي از انبار الزامي مي شود مهمترين روشهاي نگهداري وارزشيابي وتقويم دائمي موجوديها عبارتند از :‌

۱) روش شناسايي ويژه (Specific Identification)
2) روش fifo (First In first out )
3) روش lifo (Last In first out)
4) روش ميانگين متحرك (Moving Average)

روش شناسايي ويژه :
اعمال اين روش مستلزم پيگيري جريان فيزيكي وبهاي تمام شده هرقلم از موجوديها از زمان تحصيل تاموقع فروش يا مصرف است . اين روش در زماني مناسب است كه بعنوان هر قلم از موجودي را بطور جداگانه اي مشخص كرد وبهاي تمام شده مربوط به آنر ا تخصيص داد ومعمولاً براي اقلام گران قيمت ومنحصر به فرد مثل جواهرات وآثار هنري ونظير آنها كاربرد وعموميت كاربردي ندارد.