مقدمه:

فشـار خـون بـالا یکـی از مهمتریـن عوامـل خطرسـاز برای بیماریهای قلبی عروقی است (۱-۳) که در جامعه ما شیوع بالایی داشـته (۴) و عـامل خطر برای انفارکتوس میوکارد، سکته مغزی، نارسـایی احتقانـی قلـب و بـیماریهای عـروق محیطـی محسوب مـی گـردد .(۵) در کودکـان بـا سن پایین تر پر فشاری خون شایع نیست و در صورت بروز، معمولاً نشانه یک بیماری زمینه ای است

(افـزایش فشـارخون ثانویه). در کودکان با سن بالاتر و نوجوانان، افزایش فشارخون ممکن است اولیه باشد(.(۲ بعضی از دانشمندان معـتقدند افـزایش فشـارخون اولیه در بزرگسالان ریشه در دوران کودکـی و نوجوانـی دارد .(۶-۸) بـر طـبق تحقیقات سازمان ملی بهداشــت ایــالات مــتحده (NIH)، مقادیــر فشــارخون در دوران

کودکـی مـی توانـد مقادیر فشارخون در ۱۵ سال بعد را پیش بینی کـند. مطالعـات متعددی جهت بررسی رابطه میان فشار خون بالا در دوران کودکی و پرفشاری خون در دوران بزرگسالی انجام شده است .(۹) تحقیقات نشان داده است که فشارخون بطور پیوسته از زمان تولد تا دوران نوجوانی و بعد بزرگسالی افزایش می یابد ۱۰)و

.(۱۱ عـلاوه بـر سـن، اندازه بدن نیز عامل موثر دیگری در تعیین وضعیت فشارخون در دوران کودکی و نوجوانی می باشد ۱۲)و.(۱۳

بعـلاوه نشان داده شده است که عوامل ژنتیک و نژادی نیز نقش مهمـی در وضـعیت فشـارخون یـک جامعـه بازی می کنند .(۱۴)

بنابرایـن ضـروری است به جهت ارزیابی وضعیت فشارخون افراد، جـداول مـرجع کـه بـا بررسـی جمعیـت مشـابه و روش یکسان انـدازه گـیری فشـارخون تهـیه شده اند، بکار گرفته شوند. تاکنون مطالعـات معـدودی برای تعیین فشارخون کودکان و نوجوانان در ایـران انجـام شـده اسـت. مطالعـه حاضـر به منظور تعیین توزیع فشارخون و شیوع پرفشاری خون در یک گروه از نوجوانان ایرانی انجام شده است.

روشکار:

جمعیـت مورد مطالعه: “مطالعه قند و لیپید تهران” پژوهشی اسـت بـه مـنظور تعییـن ریسک فاکتورهای آترواسکلروزیس در مـیان یـک جمعیت شهری از تهران، ارتقای میزان های مبتنی بر جمعیـت بـا هـدف ایجاد تغییر در شیوه زندگی مردم، و پیشگیری

دکتر آرش قنبریان و همکاران

رونـد رو بـه رشـد دیابـت شـیرین و دیس لیپیدمی ۱۵)و.(۱۶ این مطالعــه بــر پایــه مــدلهــای پیشــنهادی WHO در ارزیابــی پرسشــنامهای بــرای دیابــت و دیگــر بــیماریهــای غیرواگــیر و همچنیــن پــروتکل WHO-MONICA بــرای ارزیابــی جمعیــت طراحـی شـد ۱۷)و.(۱۸ طراحـی ایـن پـژوهش شامل دو قسمت اصـلی اسـت. فـاز اول، یـک مطالعه مقطعی تعیین شیوع ریسک فاکــتورهای CAD اســت و فــاز دوم، مطالعــهای هــمگروهــی و مداخلهای است که برای بیست سال آینده طراحی شده است.

بـیش از ۱۵۰۰۰ شهروند بالای سه سال با روش نمونه گیری خوشـه ای طـبقه بـندی شده از منطقه ۱۳ شهری تهران انتخاب و وارد مطالعـه شـدند .(۱۵) دو دلیل عمده برای انتخاب منطقه ۱۳

بـرای ایـن طـرح وجـود داشـت: -۱ ثبات بالا و عدم تغییر محل زندگی یا مهاجرت ساکنان این منطقه نسبت به دیگر مناطق شهر تهـران؛ -۲ پراکندگـی سـنی جمعیت در منطقه ۱۳ تقریبا مشابه پراکندگی کل جمعیت شهر تهران است.

تمامی مراحل انجام این مطالعه در واحد تحقیقاتی قند و لیپید تهران، واقع در منطقه ۱۳ تهران انجام گرفت. در این مقاله توزیع فشـارخون و شـیوع پرفشـاری خـون در ۲۵۷۵ فرد ۱۰-۱۷ ساله جمعیت تحت مطالعه قند و لیپید تهران بررسی شده است.

ایــن مطالعــه پــس از تصــویب کمیــته اخــلاق پــژوهش و اخــذ رضایتنامه افراد شرکتکننده یا والدین آنها انجام شد.

اندازهگیری فشارخون و قد: برای اندازه گیری فشارخون، فرد مـورد مطالعـه بـرای مـدت ۱۵ دقیقه می نشست و سپس پزشک آمـوزش دیـده، فشـارخون او را در دو نوبـت اندازه گیری می کرد.

بـرای ایـنکار از دسـتگاه فشارسـنج جـیوه ای استاندارد که توسط

“مؤسسـه اسـتاندارد و تحقیقات صنعتی” مدرج شده بود، استفاده شـد. ایـن انـدازه گـیری منطبق بر توصیه انجمن قلب آمریکا بود

.(۱۹) بازوبـند فشارسنج (کاف) بر بازوی راست و در راستای قلب قـرار مـی گرفـت و فشار آن از زمان قطع صدای نبض رادیال ۳۰

میلیمـتر جـیوه بالاتـر بـرده مـی شـد. حداقـل زمـان بین این دو انـدازه گـیری ۳۰ ثانـیه بود و میانگین این دو فشارخون به عنوان فشـارخون فـرد مـورد نظر ثبت می شد. فشار سیستولی با شنیدن اولیـن صـدا (فـاز اول کرتکوف) تعیین میشد و فشار دیاستولی با نـاپدید شـدن ایـن صدا (فاز پنجم کرتکوف) مشخص می گردید.

سـرعت خالـی شـدن هـوای کاف در حین اندازه گیری فشارهای سیسـتولی و دیاسـتولی ۲ تـا ۳ میلیمتر در ثانیه بود. کلیه افراد از نوشـیدن چای و قهوه، انجام فعالیت بدنی و سیگار کشیدن در ۳۰

دقـیقه قـبل از انـدازه گـیری پرهـیز کـردند و مثانه خالی داشتند.

پرفشـاری خـون در گروههای سنی مختلف براساس گزارش دوم

٢٣

Task Force در مـورد کنـترل فشـار خون در کودکان و نوجوانان تعـریف شـد .(۲۰) گـزارش مذکـور بـر مبـنای متاآنالیز ۹ مطالعه مخـتلف انجـام شده در ایالات متحده و کانادا تهیه شده و شامل جـداول توزیـع فشـار خون سیستولی و دیاستولی بر حسب سن و جنس (و گروه قدی) می باشد. در این مطالعات مجموعاً حدود ۷۰

هزار کودک و نوجوان آمریکایی و کانادایی از نژادهای گوناگون از نظـر فشار خون مورد بررسی قرار گرفته اند. درمان پرفشاری خون بصـورت مصـرف هر نوع داروی پایین آورنده فشار خون در زمان مصـاحبه یـا یـک مـاه قـبل از آن در نظر گرفته شد. قد افراد در وضـعیت ایسـتاده، بـدون کفـش، سر رو به جلو و تماس باسن و شـانه هـا بـا دیـوار انـدازه گیری شد. از یک تیغه اندازه گیری برای تعیین نقطه فوقانی سر استفاده شد.

روشـهای آماری: کلیه افراد ۱۰-۱۷ ساله انتخاب و به ۴ گروه سـنی در دخـتران و پسـران طـبقهبـندی شدند. میانگین، انحراف معـیار و صـدکهای فشـار خـون سیسـتولی و دیاسـتولی براساس طـبقه بـندی سنی و جنسی با در نظر گرفتن قد افراد با استفاده از نـرم افـزار SPSS (نسـخه (۹/۰۵ محاسبه شد. صدکهای ۲۵، ۵۰، ۷۵ و ۹۰ قـد در هـر گـروه سـنی – جنسی تعیین شد. مقادیر قد انـدازه گـیری شده به نزدیکترین صدک گرد شد. رگرسیون خطی فشـار خـون سیسـتولی و دیاسـتولی براسـاس قد و سن با روش مرحلهای (stepwise) تعیین شد.

یافتهها:

تعـداد ۲۵۷۵ نوجـوان شامل ۱۲۵۴ پسر و ۱۳۲۱ دختر در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفتند.

فشار خون سیستولی :(SBP) جدول ۱ مقادیر میانگین، انحراف معــیار و صــدکهای ۵، ۱۰، ۲۵، ۵۰، ۷۵، ۹۰ و SBP 95 را بــه تفکـیک سـن و جـنس افراد مورد مطالعه نشان می دهد. میانگین

SBP پســران، از مقــدار کمیــنه ۱۰۰/۲±۱۰/۹ mmHg در ۱۲

سـالگی تـا مقـدار بیشینه ۱۱۲/۰± ۱۱/۷ mmHg در ۱۷ سالگی تغیـیر مـی کـرد. همچنیـن، میانگین SBP دختران از مقدار کمینه ۹۹/۰ ± ۱۱/۴ mmHg در ۱۱ ســـالگی تـــا مقـــدار بیشـــینه ۱۰۶/۴±۱۱/۰ mmHg در ۱۷ سـالگی تغیـیر مـیکـرد. میانگیـن SBP افـزایش مداومـی را با بالا رفتن سن در هر دو جنس نشان مـی داد اگـرچه بیـن سـنین ۱۱ تـا ۱۲ سالگی دچار افت کوچکی مـی شـد. پسـرها ، عمومـاً در مقایسـه بـا دخـتران هم سن، SBP بالاتری داشتند.

فشـار خـون دیاسـتولی(: (DBP جــدول ۲ مقادیــر میانگیــن، انحـراف معـیار و صدکهای ۵،۱۰،۲۵،۵۰،۷۵،۹۰ و DBP 95 را به

پائیز ۲۸، دوره ششم، شماره سوم

۴۲ الگوی فشار خون در جامعه شهری نوجوانان تهرانی: …

جدول -۱ میانگین، انحراف معیار و صدکهای فشار خون سیستولی (میلیمتر جیوه) بر حسب سن و جنس نوجوانان تهرانی در سال ۱۳۷۸-۸۰، مطالعه قند و لیپید تهران.
سن تعداد میانگین انحراف معیار صدکهای SBP
5 10 25 50 75 90 95

۱۰ ۱۲۷ ۱۰۳/۲ ۱۰/۲ ۸۶ ۹۰ ۹۸ ۱۰۳ ۱۱۰ ۱۲۰ ۱۲۶
۱۱ ۱۴۹ ۱۰۳/۳ ۱۱/۸ ۸۰ ۸۹ ۹۱ ۹۹ ۱۰۶ ۱۱۶ ۱۱۹
۱۲ ۱۶۲ ۱۰۰/۴ ۱۰/۹ ۸۱ ۸۸ ۹۰ ۱۰۰ ۱۰۷ ۱۱۳ ۱۱۵
پسران ۱۳ ۱۵۱ ۱۰۴/۹ ۱۱/۷ ۸۷ ۹۰ ۹۶ ۱۰۴ ۱۰۹ ۱۱۷ ۱۲۰
۱۴ ۱۸۶ ۱۰۵/۲ ۱۱/۳ ۸۸ ۹۱ ۹۶ ۱۰۲ ۱۱۱ ۱۲۰ ۱۲۳

۱۵ ۱۶۳ ۱۰۶/۷ ۱۱/۲ ۸۹ ۹۲ ۹۸ ۱۰۵ ۱۱۳ ۱۲۰ ۱۲۶
۱۶ ۱۵۲ ۱۰۹/۷ ۱۳/۰ ۸۹ ۹۴ ۱۰۰ ۱۰۵ ۱۱۳ ۱۲۱ ۱۲۵
۱۷ ۱۶۴ ۱۱۲/۰ ۱۱/۷ ۸۹ ۹۸ ۱۰۰ ۱۰۶ ۱۱۳ ۱۲۱ ۱۲۵
۱۰ ۱۳۰ ۱۰۴/۰ ۱۱/۳ ۸۶ ۸۹ ۹۶ ۱۰۳ ۱۱۱ ۱۱۶ ۱۲۰
۱۱ ۱۵۲ ۹۹/۰ ۱۱/۴ ۸۷ ۸۵ ۹۴ ۱۰۳ ۱۱۱ ۱۱۷ ۱۲۵
۱۲ ۱۷۴ ۹۹/۲ ۱۰/۹ ۸۳ ۸۴ ۹۳ ۱۰۰ ۱۰۷ ۱۱۶ ۱۲۳
دختران ۱۳ ۱۸۲ ۱۰۳/۱ ۱۰/۳ ۸۶ ۹۰ ۹۶ ۱۰۵ ۱۱۴ ۱۲۰ ۱۲۴
۱۴ ۱۵۱ ۱۰۴/۲ ۱۱/۴ ۸۶ ۹۱ ۹۹ ۱۰۵ ۱۱۳ ۱۱۹ ۱۲۵

۱۵ ۲۰۲ ۱۰۵/۷ ۱۱/۱ ۹۰ ۹۱ ۹۸ ۱۰۷ ۱۱۵ ۱۲۲ ۱۲۶
۱۶ ۱۵۲ ۱۰۶/۳ ۱۰/۴ ۹۰ ۹۳ ۱۰۱ ۱۰۸ ۱۱۸ ۱۲۷ ۱۳۴
۱۷ ۱۷۸ ۱۰۶/۴ ۱۱/۰ ۹۲ ۹۳ ۱۰۴ ۱۱۱ ۱۱۸ ۱۲۹ ۱۳۱

جدول -۲ میانگین، انحراف معیار و صدکهای فشار خون دیاستولی(میلیمتر جیوه) بر حسب سن و جنس نوجوانان تهرانی در سال ۱۳۷۸-۸۰، مطالعه قند و لیپید تهران.
سن تعداد میانگین انحراف معیار صدکهای DBP
5 10 25 50 75 90 95

۱۰ ۱۲۷ ۷۰/۵ ۹/۶ ۵۶ ۵۸ ۵۹ ۷۱ ۷۸ ۸۳ ۸۸
۱۱ ۱۴۹ ۷۰/۹ ۹/۹ ۵۴ ۵۸ ۵۸ ۶۹ ۷۵ ۸۰ ۸۴
۱۲ ۱۶۲ ۶۸/۳ ۹/۰ ۵۲ ۵۸ ۵۴ ۶۸ ۷۴ ۸۰ ۸۱
پسران ۱۳ ۱۵۱ ۶۹/۸ ۹/۴ ۵۲ ۵۸ ۵۷ ۷۰ ۷۸ ۸۳ ۸۶
۱۴ ۱۸۶ ۶۹/۲ ۹/۴ ۵۶ ۵۸ ۶۰ ۷۱ ۷۸ ۸۴ ۸۸

۱۵ ۱۶۳ ۷۰/۵ ۸/۱ ۵۶ ۶۰ ۶۰ ۷۲ ۷۸ ۸۳ ۸۶
۱۶ ۱۵۲ ۷۲/۲ ۸/۶ ۵۸ ۶۱ ۶۰ ۷۴ ۷۹ ۸۳ ۸۵
۱۷ ۱۶۴ ۷۳/۱ ۸/۹ ۶۱ ۶۲ ۶۳ ۷۴ ۸۰ ۸۴ ۸۷
۱۰ ۱۳۰ ۷۱/۶ ۹/۲ ۵۴ ۵۹ ۶۵ ۷۱ ۷۷ ۸۱ ۸۷
۱۱ ۱۵۲ ۶۸/۲ ۹/۶ ۵۳ ۵۸ ۶۴ ۷۰ ۷۸ ۸۳ ۸۶
۱۲ ۱۷۴ ۶۶/۹ ۹/۵ ۵۶ ۵۴ ۶۱ ۶۸ ۷۵ ۸۱ ۸۴
دختران ۱۳ ۱۸۲ ۷۰/۵ ۹/۹ ۵۴ ۵۷ ۶۳ ۷۰ ۷۷ ۸۲ ۸۶
۱۴ ۱۵۱ ۷۲/۰ ۹/۵ ۵۱ ۶۰ ۶۲ ۷۰ ۷۵ ۸۱ ۸۴

۱۵ ۲۰۲ ۷۱/۷ ۸/۸ ۵۷ ۶۰ ۶۵ ۷۰ ۷۸ ۸۱ ۸۴
۱۶ ۱۵۲ ۸۲/۸ ۸/۶ ۵۷ ۶۰ ۶۷ ۷۲ ۷۸ ۸۳ ۸۶
۱۷ ۱۷۸ ۷۳/۷ ۸/۲ ۵۸ ۶۳ ۶۷ ۷۲ ۸۰ ۸۴ ۸۹

تفکـیک سـن و جـنس، نشـان می دهد. میانگین DBP پسران از مقـدار کمیـنه ۷۰/۴±۹/۹ mmHg در ۱۱ سالگی تا مقدار بیشینه ۷۳/۱±۸/۹ mmHg در ۱۷ ســالگی تغیــیر مــیکــرد. همچنیــن، میانگیـن DBP دخـتران در محدوده ۶۷/۰±۹/۵ mmHg (در ۱۲

ســالگی) تــا ۷۳/۷±۸/۲ mmHg (در ۱۷ ســالگی) قــرار داشــت. میانگیـن DBP پسـران و دختران، افزایش ناچیزی را با بالا رفتن سن، نشــان می داد. دخترها، عموماً در مقایسه با پسران هم سن، DBP بالاتری داشتند.