بر اساس مقاله بريتانيكا مـهـــــــــدی – واژه عربى – به معنى شخصى كه به طور الهى هدايت‏شده‏است. و در آخرالزمان‏شناسى اسلامى عبارت است از منجى كه انتظار ظهورش مى‏رود و زمين را از عدالت و برابرى پر خواهد كرد. دين راستين را اعاده خواهد نمود و در طى يك دوره كوتاه طلايى كه هفت، هشت و يا نه سال تا قبل از پايان جهان طول خواهد كشيد، راهنمايى مردم را بر عهده خواهد گرفت. قرآن (كتاب مقدس اسلامى) اشاره‏اى به او ندارد و به هيچ حديث (گفته منسوب به محمد پيامبر، صلى‏الله‏عليه‏وآله) قابل اعتمادى نيز در مورد مهدى نمى‏توان استناد كرد. بسيارى از علماى متعصب سنى اعتقاد به مهدويت را زير سؤال مى‏برند. اما اين اعتقاد، بخش ضرورى اصول عقايد شيعيان مى‏باشد. به نظر

مى‏رسد عقيده به مهدى در دوره‏هاى اغتشاش و عدم امنيت مذهبى بر تحولات سياسى اوايل اسلام (قرنهاى هفتم و هشتم ميلادى) رواج يافته باشد. شايد مختار بن‏ابو عبيده ثقفى، رهبر شورش مسلمانان غير عرب در عراق، در سال‏۶۸۶ م. اولين كسى باشد كه از اين نظريه براى نگهداشتن ياران خود در كنار يكى از پسران على، عليه‏السلام، (داماد پيامبر، صلى‏الله‏عليه‏وآله) به نام محمد بن حنفيه، استفاده كرد. حتى بعد از مرگ محمد بن حنفيه نيز اين اعتقاد ادامه يافت. ابوعبيد [مختار] فكر مى‏كرد كه مهدى يا همان محمد حنفيه زنده مانده است و در معبد خود در حالت پنهانى (غيبت) زندگى مى‏كند. و مجددا ظاهر خواهد شد تا دشمنان خود را نابود كند،در سال ۷۵۰ م. انقلابيان عباسى از پيشگوييهائى كه در آن هنگام درباره آخرالزمان رايج‏بود، استفاده كردند. اين پيشگوييها مى‏گفت كه مهدى از خراسان كه در مشرق قرار دارد، قيام خواهد كرد و پرچمهاى سياهى را حمل مى‏كند.

پاسخ به اشتباهات و انحرافات: اينك به نحو اجمال و اختصار به پاسخ اشكالات فوق مى‏پردازيم. نويسندگان مقالات مزبور معتقدند: «اسلام دينى نيست كه در آن ظهور منجى انتظار برود و جايى براى مسيح نجاتبخش در آن وجود ندارد».براى پاسخ مى‏گوييم: اسلام دينى است كه اساس تعليمات خود را برتذكرات فطرى پايه گذارى كرده، و از فطرت انسانها به عنوان

گنجينه عظيمى از وديعه‏هاى الهى بهره برده و آن را پشتوانه اصول معارفى و تربيتى خود قرار داده است. يكى از اصول غير قابل انكار فطرى كه همواره در طول تاريخ بشرى توسط اديان و مذاهب تكرار شده، موضوع فرارسيدن روز موعودى است كه عموم رسالتهاى آسمانى با همه ابعادشان اجرا شوند و پس از رنجهاى طولانى و نگرانيهاى جا نفرسا، انسانيت مسيرى مطمئن و قرارگاهى مجهز براى تلاشهاى آرمانى خود بيايد.

شهيد “صدر” در اين زمينه مى‏گويد: انتظار آينده‏اى اينچنين ، تنها در درون كسانى كه با پذيرش اديان ، جهان غيب را پذيرفته‏اند راه نيافته ، بلكه به ديگران نيز سرايت كرده است. تا آنجايى كه مى‏توان انعكاس چنين باورى را در مكتبهايى كه جهت‏گيرى اعتقادى شان ، با سر سختى ، وجود غيب و موجودات غيبى را نفى مى‏كند ، مشاهده كرد. براى مثال: در ماترياليسم ديالكتيك كه تاريخ را بر اساس تضادها تفسير مى‏كند نيز روزى مطرح است كه تمامى تضادها از ميان مى‏رود و سازش و آشتى حكمفرما مى‏گردد. بدين سان مى‏بينيم كه

تجربه درونى كه بشريت در طول تاريخ در مورد اين احساس داشته، درميان ديگر تجربه‏هاى روحى، از گستردگى و عموميت‏بيشترى برخوردار گرديده است .دين اسلام نيز در عين حال كه به اين احساس روحى همگانى، استوارى مى‏بخشد; با تاكيد بر اين عقيده كه زمين همانگونه كه از ظلم و بيداد پر شود; از عدالت و دادگرى آكنده خواهد گشت، به اين احساس، ارزش عينى بخشيده و جهت فكرى باورمندان به اين اعتقاد را، به سوى ايمانى به آينده روشن، متوجه مى‏سازد. نگاهى به ادبيات مذهبى در اديان الهى و حتى آيينهاى بشرى نشان دهنده اعتقاد ديرينه انسانها به روز موعود است كه در آن عدالت ‏به دست مصلحى جهانى، در سرتاسر آفاق گسترده مى‏شود. تكرار اصل ظهور يك منجى و نياز به آن ، دليلى بر فطرى بودن

اين احساس است. اعتقاد به ظهور يك منجى موعود نه فقط در دين مسيحيت ‏بلكه در ديگر اديان الهى و يا حتى آئين‏هاى بشرى مورد بحث و تاكيد قرار گرفته است. به عبارت ديگر اين امر يك اعتقاد فطرى است كه در طول تاريخ بشرى توسط سفيران الهى پيوسته تذكر داده شده است اما ويژگى اسلام به عنوان آخرين دين الهى در اين است كه جزئيات اين امر را نيز مورد بحث قرار مى‏دهد و ريشه‏هاى فطرى بودن عقيده به مهدويت را نيز بيان مى‏كند. محمد بن يعقوب كلينى (م ۳۲۸ ه.ق) در كافى به اسناد خودش از حمران بن اعين، از ابوحمزه از امام باقر، عليه‏السلام، نقل مى‏كند كه فرمود “: اخذ الله الميثاق على النبيين و قال الست‏بربكم؟ قالوا بلى و ان هذا محمدا رسولى و ان عليا اميرالمؤمنين و الاوصياء من بعده،

عليهم‏السلام، و لاة امرى و خزان علمى و ان المهدى، عليه‏السلام، انتصر به لدينى و اظهر به دولتى و انتقم به من اعدائى و اعبد به طوعا و كرها قالوا اقررنا ربنا و شهدنا ” : خداوند از پيامبران ميثاق و پيمان گرفت و فرمود: آيا من پروردگار (مالك) شما نيستم؟ گفتند آرى ، سپس فرمود و اينكه اين محمد، صلى‏الله‏عليه‏وآله، رسول من است و على، عليه‏السلام، اميرالمؤمنين و جانشينان بعد از او، عليهم‏السلام، ولى امر من (و اولى به تصرف) و خزانه داران علم من هستند و همانا بوسيله مهدى ، عليه‏السلام ، دين خود را يارى مى‏كنم و

دولت‏خود را توسط او نمايان مى‏سازم، و با او از دشمنانم انتقام مى‏گيرم و بوسيله او با گردن نهادن يا اكراه، پرستيده مى‏شوم. گفتند اى پروردگار ما ، اقرار كرديم و گواه هستيم. اين روايت نشان مى‏دهد در عوالم قبل از اين عالم هنگامى كه خداوند ميثاق توحيد را از پيامبران اخذ مى‏كرد، ميثاق ولايت چهارده معصوم را نيز از آنها اخذ كرد. اين اخذ ميثاق در روايتهاى متعددى در مورد تمام انسانها وارد شده است .نويسنده مقالات بريتانيكا در مورد مهدى (ع) ادعا كرده است كه عقيده به مهدى در دوره‏هاى اغتشاش و عدم امنيت مذهبى و تحولات سياسى اوايل اسلام (قرن‏هاى هفتم هشتم ميلادى) رواج يافته است. با توجه به آنچه در مورد فطرى بودن اعتقاد به ظهور منجى گفته شد، رواج اعتقاد به مهدى (ع) ، در دوره‏هاى

اغتشاش و عدم امنيت مذهبى و سياسى ، نه تنها ترديدى در اصل مهدويت ايجاد نمى‏كند بلكه تاكيد ديگرى بر فطرى بودن آن است. زيرا امور فطرى هنگامى ظهور و بروز پيدا مى‏كنند كه انسان با مشكلات و مصائب شديدى روبرو مى‏گردد. در آن هنگام كه كشتى آسيب ديده در دل درياى طوفانى دچار امواج مى‏شود مسافران كشتى هر لحظه خود را در ورطه غرق شدن مى‏بينند، براساس فطرت، ناخودآگاه متوسل به يك نجات‏دهنده مى‏شوند كه مى‏تواند آنها را نجات دهد و شروع به دعا براى نجات خود مى‏نمايند. در صحنه اجتماعى نيز هر گاه

امنيت و عدالت در جامعه دستخوش آسيب گردد همان يادآورى فطرى باعث مى‏شود افراد جامعه به وجود منجى كه مى‏تواند امنيت و عدالت را برقرار كند، متوسل گردند. و انتظار ظهور چنين شخصى را در دل بپرورانند. البته در چنين مواقعى همواره افرادى وجود دارند كه بنابر دلايل مختلف مانند حس جاه‏طلبى، دخالت‏بيگانگان و يا حتى انگيزه اصلاح اجتماعى، خود را به نام همان منجى موعود مى‏نامند، و مقام وى را مدعى مى‏شوند. در حقيقت هنگامى كالاى تقلبى رواج پيدا مى‏كند كه نوع اصيل آن نيز وجود داشته باشد. و اگر طلايى وجود نداشت

كسى نيز به عرضه طلاى تقلبى اقدام نمى‏كرد. بديهى است كه از نظر شيعيان تمامى ادعا كنندگان ذكر شده در مقالات بريتانيكا غير واقعى و دروغين مى‏باشند. زيرا همگى آنها علاوه بر نداشتن علايم امامت، نتوانستند به صورت جهانى به گسترش عدالت اقدام نمايند. نويسنده مقاله بريتانيكا مدعى است كه قرآن، كتاب مقدس اسلامى اشاره‏اى به مهدى (ع) ندارد و به هيچ حديث قابل اعتمادى ، يعنى گفته منسوب به محمد، صلى‏الله‏عليه‏وآله، نيز در مورد مهدى نمى‏توان اشاره كرد !! مراجعه به برخى آيات قرآن بطلان اين ادعا را نشان مى‏دهد، كه از جمله مى‏توان به آيات ذيل توجه نمود:

۱٫ هو الذى ارسل رسوله بالهدى و دين الحق ليظهره على‏الدين كله و لو كره المشركون:
او همان خدايى است كه رسولش را با هدايت و دين حق فرستاد تا آن را بر تمام اديان غلبه و چيرگى دهد، هر چند كه مشركان ناخوش داشته باشند.
۲٫ هو الذى ارسل رسوله بالهدى و دين الحق ليظهره على‏الدين كله و كفى بالله شهيدا: او همان خدايى است كه رسول خود را با هدايت و دين حق فرستاد تا اينكه آن را بر تمام اديان چيرگى و غلبه دهد و خداوند براى شهادت كافى است
۳ .يريدون ليطفئوا نور الله بافواهم و الله متم نوره و لو كره الكافرون:مى‏خواهند تا نور خدا را با دهانهايشان فرو نشانند، در حاليكه خداوند تمام كننده نور خود خواهد بود هر چند كه كافران ناخوش داشته باشند.

به صراحت اين آيات دين اسلام به رغم خواسته كافران و مشركان بايد بر تمام اديان جهان چيره شود و اين هدف و اراده خداى متعال است. بايد از مدعيان پرسيد آيا تاكنون چنين اتفاقى در جهان افتاده است؟ و اسلام بر همه اديان غالب و چيره گشته يا هنوز بايد براى تحقق اين فرموده خداى متعال در انتظار بود و چشم به راه آنكس كه رسول خدا، صلى‏الله‏عليه‏وآله ، به وى بشارت داده ، كه اين كار به دست تواناى او انجام خواهد شد. انسان در شگفت مى‏شود كه چگونه حقايق ناديده انگاشته شده و افرادى كه گويا از همان مصاديق بارز مخالفان در آيات فوق هستند به كتمان يكى از بر جسته‏ترين و بارزترين عقايد اسلامى كه توسط رسول خدا بيان شد، پرداخته‏اند. روايات منقول از رسول خدا،

صلى‏الله‏عليه‏وآله، در امر قيام مهدى (ع) از منابع سنى و شيعى ، افزون بر صدها حديث است كه در صدها كتاب و اثر، آمده است. قيام حجت‏حق در آخرالزمان تا آن‏جا قطعى است كه اهل سنت از رسول خدا، صلى‏الله‏عليه‏وآله ، نقل كرده‏اند كه فرمود: من انكر خروج المهدى فقد كفر بما انزل على محمد، صلى‏الله‏عليه‏وآله: هر كس قيام مهدى را انكار كند همانا بر آن‏چه بر محمد ، صلى‏الله‏عليه‏وآله، نازل شده، كفر ورزيده است.

روايات انبوهى كه بسيارى از آنها فوق حد تواتراند از طريق اهل سنت در قيام مهدى (ع) از سوى رسول خدا (ص) نقل شده كه از آن جمله است:
۱٫ لو لم يبق من الدنيا الا يوم واحد لطول الله عز و جل ذلك اليوم حتى يبعث فيه رجلا من ولدى اسمه اسمى: اگر از عمر جهان جز يك روز باقى نمانده باشد خداوند بزرگ آن روز را طولانى خواهد كرد تا اينكه برانگيزد در آن روز مردى را از فرزندانم كه نام او نام من است.
۲٫ المهدى حق و هو من ولد فاطمة : مهدى حق است و او از فرزندان فاطمه، عليه‏السلام، است

در مجلدات اول و دوم از دوره پنج جلدى «معجم احاديث الامام المهدى‏» بيش از پانصد و چهل حديث‏ به نقل از رسول خدا ، صلى‏الله‏عليه‏وآله، آمده است كه بيشتر آنها از طريق اهل سنت روايت‏ شده است. منابع و مآخذ دو مجلد ۴۰۸ كتاب و رساله مى‏باشد كه حدود بيست اثر از آنها از شيعه و همگى مآخذ ديگر از اهل سنت است. در اين آثار انبوه ويژگيهاى فروانى از «مهدى، عليه‏السلام‏» و قيام و نهضت جهانى او ترسيم شده است . نكته مهمتر آنكه امر قيام مهدى (ع) در آخرالزمان تا آن پايه قطعى بوده كه اهل سنت آثار مستقل در موضوع «مهدى‏». قيام او نگاشته‏اند. از جمله در خلال «كتابنامه امام مهدى‏» نوشته على اكبر مهدى‏پور كه بيش از دو هزار اثر تاليف شده در باب مهدويت را معرفى نموده، هفتاد نوشته مستقل از اهل سنت نيز شناسانده شده است. هم چنين مؤلف اين اثر، در مقدمه خود مى‏نويسد: هم اكنون بيش از يكصد جلد كتاب مستقل، از علماى اهل سنت در دست داريم كه پيرامون آن موعود جهانى، نگارش يافته است.در «كتاب خورشيد مغرب‏»، تاليف محمد رضا حكيمى نيز بيش ازچهل اثر از اين دست گزارش شده كه از آن جمله‏اند:

البرهان فى علامات مهدى آخرالزمان، على بن‏حسام‏الدين معروف به متقى هندى (۹۷۵ ق(البيان فى اخبار صاحب الزمان، محمد بن يوسف گنجى شافعى (۶۵۸ ق- (العرف الوردى فى اخبار المهدى، جلال‏الدين سيوطى (۹۱۱- ( صفة‏المهدى، ابونعيم اصفهانى (۴۳۰ – (عقدالدرر فى اخبار المنتظر، يوسف بن يحيى بن شافعى (قرن هفتم). احقاق الحق و ازهاق الباطل، مجلد سيزدهم، مجموعه‏اى از روايات اهل سنت و از منابع ايشان است در اينكه ائمه، عليهم‏السلام، دوازده نفرند. و ويژگيهاى دوازدهمين امام (ع). احقاق الحق‏ مجلد چهاردهم، نيز مجموعه‏اى است از روايات از طريق اهل سنت در تفسير آيات قرآن كريم كه مربوط به اهل البيت، عليهم‏السلام، و از جمله مهدى (ع) مى‏باشد.
چگـــونگـــي زنــدگــــي :

زندگي بقية الله الاعظم عجل الله تعالي فرجه در زمان غيبت ، و چگونگي آن ، چنان است که خود آن حضرت در دعاي حجاب از درگاه قادر متعال درخواست نموده که محجوب ، و پشت پرده ديدهها باشد. اَللهُمَّ احْجِبْنِي عَن عُيونِ اَعدائِي وَ اجْمَع بَينِي وَ بَينَ اَولِيائِي.

در تشرّف ابراهيمبن مهزيار آمده که از طائف گذشتيم و به قسمتي از دشت حجاز رسيديم که عواملي ناميده ميشد. در اين ديدار امام عليهالسلام به پسر مهزيار فرموده است: پدرم با من پيمان بسته که در مخفيترين و دورترين سرزمينها مسکن گزينم تا از تيررس اهل ضلالت در امان باشم. اين پيمان مرا به اين ريگزارهاي عواملي و دشت حجاز از نجد تا تهامه انداخته است. در نقل ديگري آمده است که حضرت نميخواهد در زير پرچم هيچ حکومتي قرار گيرد تا بيعت کسي به گردنش نباشد.البته اين بدان معنا نيست که حضرت ولي عصر عجلالله تعالي

فرجه در محل اقامت خود ، تنها است. بلکه همواره تعدادي از بزرگان در محضر آن سرور هستند تا در اين دوران عزلت ، وسيله رفع غربت از وجود اقدس آن هادي امّت و عصاره خلقت باشند. امام صادق(ع) فرمود: لابُدَّ لِصاحِبِ هَذا الاَمرِ مِن عُزلَةٍ وَ لا بُدَّ فِي عُزلَتِهِ مِن قُوّةٍ وَ مَا بِثَلاثِينَ مِن وَحشَةٍ وَ نِعمَ المَنزِلُ طِيبَة؛ براي صاحب اين امر به ناگزير دوران عزلتي هست و در ايام عزلت ، نيرو و افرادي لازم است تا با وجود سي نفر، ديگر وحشتي نباشد. وه چه جايگاه خوبي است مدينه.

علامه مجلسي پس از ذکر اين روايت مينويسد :اين روايت دلالت دارد بر اينکه همواره سي تن از شيعيان و نزديکان در محضر آن بزرگوار هستند که هرگاه عمر يکي از آنها به پايان رسيد؛ ديگري به جاي او تعيين ميشود و جاي او را پر ميکند.

در تشّرف علّامه سيد محسن امين عاملي آمده که حضرت براي جمعي از يارانش بياناتي ايراد ميفرمود. از جمله فرمود: فرزندان حضرت زهرا (ع) اگر گرفتار انحرافي شوند ، آخر کار، حقّ را دريافته از دنيا ميروند. و فرمود: اميرعلي شريف مکّه در حال مرگ است. و من (سيدمحسن امين) که در عرض هفت سال اقامت در مکه و شرکت در مراسم حج، در آرزوي ديدار يار بودم؛ نگران آن دوست شدم و سريع خود را به منزل اميرعلي رساندم. ديدم همه اطرافيان نگران حال او هستند، و تا وارد سالن استراحتش گرديدم ديدم همان وجود مبارک بر بالين اميرعلي، نام امامان اثنيعشري را با کلمه حجةالله تلقين ميکند. تا به خودش رسيد، فرمود: بگو اشهد انک حجةالله. شهادت گفتن همان و تمام کردن همان.من از مهابت آن حضرت ساکت بودم که خيلي سريع تشريف بردند. تکاني خوردم که آقا کجا رفت؟ ديگران و بيخبران گفتند: که کجا رفت يعني چه؟ آري آن را که خبر شد، خبري باز نيامد.
مکــــان زندگــــــي :

از روایات معصومین علیهم السلام میتوان دریافت که امام قائم (عج) هم اقامتگاه مخصوص و هم همسر و هم فرزند دارد. در مورد اقامتگاه آن حضرت و فرزندان و بستگان و یاران مخصوص، چندین مکان مانند: مدینه، دشت حجاز، کوه رضوی، کرعه، خرابات، سرزمین های دور دست، جزیره ی خضراء و … گفته شده است. همچنین آن حضرت همه ساله در مراسم حج شرکت می کند. («بحارالانوار»، ج ۵۲، ص ۱۵۱)

امام هادی علیه السلام در باره ی اقامتگاه قائم (عج) فرمود: «حضرت مهدی (عج) و فرزندانش در جزیزه هایی بسیار بزرگ و پهناور در دریا زندگی می کند و عدد شیعیان آنجا بسیار زیاد است». («اثباة الهداة»، ج ۷، ص ۵۸)

آنگونه که از داستان مفصّل و معروف «انباری» بر می آید، «جزایر مبارکه» از اقامتگاههای قائم (عج) است. این جزایر شامل پنج جزیره به نامهای: مبارکه، زاهره، صافیه، ظلوم و عناطیس است که همگی مسلمان و شیعه هستند، و بر آنها پنج نفر از فرزندان حضرت صاحب الزّمان (عج)، حکومت می کنند که نامهای آنها طاهر، قاسم، ابراهیم، عبدالرحمن و هاشم است. (خلاصه ی داستان انبار در کتاب «اثباة الهداة»، ج ۳، ص ۵۷۹، نقل شده است)

«بَلَد مهدی»، یکی دیگر از اماکن سکونت حضرت ولی عصر (عج) است. «بَلَد مهدی» شهری نیکو و محکم است، که آن را مهدی فاطمی بنا کرده و برای آن قلعه ای قرار داده است. («العبقری الحسان»، ج ۱، بساط ۳، ص ۵۸)

در آخرین مطلب از باب هفتم کتاب «نجم الثاقب»، اینگونه آمده است: مسکن حضرت قائم (عج) در جزیره ی خضراء است، در بحرابیض، از جزایر خالدات مغربیّه، معروف به خرابات، برکوهی که در دو فرسخی این بلده ی مبارکه است و سایر جزایر مثل علقمیّه و ناعمه ی مبارکه و صالحیّه و بیضاویّه و نوریّه که حاکمند در آنها امرای آن جناب که از فرزندان اویند: وَ اِذا ارَأَیْتَ ثَمَّ رَأَیْتَ نَعیماً وَ مُلْکَاً کَبیراً. (انسان/۲۰)

: و چون آن جایگاه نیکو را مشاهده کنی عالمی پُر نعمت و کشوری بی نهایت بزرگ خواهی یافت.
از بررسی مجموع احادیث استفاده می شود که حضرت مهدی (عج) اقامتگاه و فرزندان بسیاری دارند که همه از اولیاء و صُلَحا و شرفا هستند، امّا سِمَت امامت ندارند، که امامت منحصر به دوازده معصوم است و جایگاه واقعی آن حضرت بر همگان پوشیده است.

امام ششم عليهالسلام ميفرمايد :در غيبت کبري به جز نزديکترين دوستان، کسي از جايگاه او اطلاع نخواهد داشت. نيز وارده شده که در غيبت کبري کسي از اقامتگاه او اطلاع ندارد، جز خدمتکاري که متصّدي امور آن سرور است.

مرحوم شيخ مفيد ميفرمايد :اخبار فراواني از پيشوايان معصوم (ع) به ما رسيده که براي قائم عجلالله تعالي فرجه دو غيبت است که يکي طولانيتر از ديگري است. در غيبت کوتاه ، خواصّ شيعه از جايگاه او آگاهند ، ولي در غيبت طولاني او ، مردم از اقامتگاه او بيخبر خواهند بود ، به جز دوستان مورد اعتماد که متصدّي خدمتگزاري آن حضرت هستند.
آنچه مسلّم و ترديدناپذير است اين که آن حضرت همه ساله در مراسم حجّ شرکت ميکند و خانه خدا را زيارت ميکند ، ولي انبوه حج گزاران او را نميبينند و اگر بينند نميشناسند.از اين رهگذر در طول غيبت آن خورشيد جهان تاب ، دلباختگان کوي او به حج خانه خدا روي آورده ، در مراسم حج به جستجوي او ميپردازند، و چه بسيار نيک بختاني که توفيق تشرّف و به پيشگاه آن کعبه مقصود و قلبه موعود را در کنار خانه خدا يافتهاند. ليکن در غير ايام حج، دليل قاطعي بر اقامت آن بزرگوار در مکان معيّني نداريم. فقط اشارات و کناياتي در برخي از احاديث وارد شده که بخشي از آنها را يادآور ميشويم.

۱٫سرزمينهاي دور دست: در توقيع شريفي که در سال۴۱۰ هجري از ناحيه مقدسه براي شيخ مفيد صادر شده است ؛ حضرت بقية الله عجل الله تعالي فرجه چنين مرقوم فرمودهاند: اگر چه ما در سرزمين دوردستي سکني گزيدهايم که از جايگاه ستمگران بدوريم – زيرا خداوند مصلحت ما و شيعيان مؤمن ما را در اين ديده که تا حکومت دنيا در دست تبهکاران است در اين نقطه دور دست مسکن نمائيم- ولي از اخبار شما آگاهيم و هرگز چيزي از شما بر ما پوشيده نميماند و ميدانيم که چه گرفتاري و پريشاني به شمار رسيده است…
۲٫ مدينه طيّبه: هنگاميکه از امام حسن عسگري عليهالسلام پرسيدند: اگر حادثهاي بر شما روي داد از فرزند بزرگوار شما کجا سراغ بگريم؛ حضرت فرمود: در مدينه.
امام صادقعليهالسلام نيز بههنگام بحث از غيبت کبري ميفرمايد: و چه جايگاه خوبي است مدينه.

۳٫ دشت حجاز: توضيح آن در تشرف ابراهيمبن مهزيار به اختصار گذشت.
۴٫ کوه رضوي: امام صادقعليهالسلام از کوه رضوي ياد ميکند و ميفرمايد :از هر درخت ميوه در آن هست و چه پناهگاه خوبي است براي شخص خائف. و چه پناهگاه خوبي!… صاحب اين امر را در آن دو غيبت است: يکي کوتاه و ديگري طولانی

۵٫ جابلقا و جابلسا: مرحوم نوري مينويسد :اخبار بسياري هست که از نظر معني متواترند، و دلالت دارند بر اينکه در شرق و غرب جهان دو شهر بهنامهاي جابلقا و جابلسا وجود دارند که اهل آنها از انصار حضرتوليعصر عجلالله تعاليفرحه هستند و در محضر آن حضرت خروج ميکنند.

۶- شهر مهدي عجل الله تعاليفرجه: علامه مجلسي در جلد السماء العالم بحارالانوار از کتاب قسمت اقاليم ارض و بلاد آن که تأليف يکي از علماي اهل سنّت است، نقل ميکند که :بلد مهدي عليهالسلام شهري است نيکو و محکم که آن را مهدي فاطمي بنا کرده و براي آن قلعهاي قرار داده است. (البته هيچ ربطي به مکان زندگي حضرت مهدي (ع) ندارد)
۷٫ بيتالحمد: امام صادقعليهالسلام ميفرمايد :براي صاحب اين امر خانهاي است که به آن بيت الحمد گفته ميشود. در آن خانه چراغي است که از روز ولادت آن حضرت روشن است و اين چراغ تا روزي که آن حضرت با شمشير قيام کند خاموش نميشود.

۸٫ جزاير مبارکه: داستان مفصّل و معروف انباري حکايت از آن دارد که شخص محترمي در مجلسي عونالدين وزير اظهار داشت که من به سال ۶۲۲ هجري از زادگاه خود همراه يک کاروان تجارتي به سرزمين بربر رفتيم و از آنجا سفر دريائي خود را آغاز کرديم. سرانجام به جزيرههائي رسيديم که همسفران و حتي ناخداي کشتي براي نخستين بار به آن جزيرهها رسيده بودند. اسامي آن جزاير عبارت بود از: مبارکه، زاهره، صافيه، ظلوم و عناطيس که ساکنان آنها همگي از شيعيان بودند و بر آنها ۵ نفر از اولاد حضرت صاحب الزمان عجل الله تعالي فرجه به نامهاي طاهر، قاسم، ابراهيم، عبدالرحمن و هاشم حکومت ميکردند.آنگاه بطور مفصّل از اخلاق و رفتار نيکوي آنها و از صفا و زيبائي بينظير آنجا سخن گفته است. پس از پايان يافتن سخنان وي، وزير ناصبي از يکايک حاضران تعهدّ گرفته که اين داستان را هرگز نقل نکنند، و آنها تا روزي که آن وزير زنده بود آنرا مخفي نگه داشتهاند.

اين داستان در منابع فراواني به تفصيل آمده است. از جمله:
۱) الصراط المستقيم تأليف زينالدين عليبن يوسف عاملي.
۲) السطان المفرج من اهلالايمان تأليف عليبن عبدالحميد نيلي.

۳) حديقةالشيعه تأليف مقدس اردبيلي
۴) الانوارالنعانيه تأليف سيد نعمةالله جزايري (ج۲، ص ۵۸- ۶۵(

۵) جنةالماوي تأليف مرحوم نوري طبرسي. ۲۰
۶) نجم الثاقب نوري (ص۲۱۷- ۲۲۸(
۷) العبقريالحسان تأليف نهاوندي (ج ۲، ص ۱۲۳- ۱۲۶(
و خلاصه آنرا مرحوم شيخ حرّ عاملي صاحب وسائل الشيعه در کتاب اثبات الهداة نقل کرده است.
۹٫ جزيره خضراء : فضل بن يحيي نويسنده معروف قرن هفتم- به تاريخ ۱۱ شوال ۶۹۹ هجري- مشروح سرگذشت عليبن فاضل مازندراني را در شهر حلّه از زبان شخص ايشان شنيده و آن را در کتابي بنام الجزيرة الخضراء گرد آورده است. تحقيق و تقضيل اين رويداد را، پژوهشگر معاصر استاد علياکبر مهديپور در کتاب جزيره خضراء تبيين نموده است.
همســــر و فرزنـــد :

در مورد اينکه آيا حضرت بقية الله عجل الله تعالي فرجه در دوران غيبت کبري همسر و فرزنداني دارد يا نه ؛ دليل قطعي بر وجود يا عدم آن در دست نيست. ليکن به استناد سه گروه شواهد و قران؛ داشتن همسر و فرزند براي آن حضرت قابل اثبات است : ۱٫ احکام فراگير ۲٫ روايات ۳٫ دعاها
احکام عامّ و فراگير شريعت اسلام ايجاب ميکند که حضرت بقية الله عجلالله تعالي فرجه نيز مانند ديگر پيشوايان معصوم عليهمالسلام از سنّت جدّ بزرگوار خويش حضرت ختمي مرتبت صلياللهعليهواله پيروي نموده و تشکيل خانواده دهند.

يکتائي و بيهمتائي ويژه ذات اقدس خداوند متعال است و بس، و همه موجودات عالم آفرينش، از ريز و درشت و از ذرّه تا کهکشان، زوج و جفت، نر و ماده، و مثبت و منفي آفريده شدهاند.

(سُبْحَانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا مِمَّا تُنبِتُ الْأَرْضُ وَمِنْ أَنفُسِهِمْ وَمِمَّا لَا يَعْلَمُونَ)؛ منزه است آنکه آفريده جفتها را، همه آنها را، از آنچه ميروياند زمين و از خود ايشان و از آنچه نميدانند.
انسان هم در آفرينش، بصورت زوج و جفت، و با همتا و همانند آفريده شده، و راحتي و آسايش او از رهگذر ازدواج متناسب تأمين ميگردد:

(وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ )؛ از نشانههاي خداوند آن است که براي شما از خودتان جفتهائي آفريده تا بيارميد با آنان، و نهاده در ميان شما دوستي و مهرباني را. همانا در اين نشانههائي است براي کسانيکه ميانديشند.

ميرزاي نوري مينويسد:چگونه ترک خواهند فرمود چنين سنّت عظيمه جدّ بزرگوار خود را با آن همه ترغيب و تحريص در فعل و انجام آن، و تهديد و تخويف که در ترک آن وارد شده است. سزاوارترين امّت در اخذ سنّت پيامبر صلي الله عليه واله امام هر عصر است و تاکنون کسي ترک آن را از خصايص آن جناب (امام زمان) نشمرده است.

مرحوم نهاوندي ميگويد: بالجمله بعد از اعتقاد به زندگي و غبيت آن بزرگوار و استحباب تَناکُح و تناسل و منع ار رهبانيت و عُزوبَت؛ لابد آن حضرت را عيال و اولاد ميباشد، و کثرت آن به سبب طول عمر چنانکه عادت اقتضاء ميکند، باعث اختيار بلدي خاصّ است که خالي از غير خواصّ باشد، تا ذکر آن حضرت چنانکه مقتضاي حکمت غيبت است مستور بماند، و اولاد او هم به آسودگي خاطر زندگي کنند. پس گول اين شبهات، مخور و انکار وجود بلاد آن بزرگوار را افسانه شمار. اما با بررسي روايات در مييابيم که در مورد همسر يا همسران حضرت تنها يک روايت وجود دارد که مرحوم کفعمي آنرا در مصباح نقل کرده است. براساس اين روايت همسر آن حضرت از نسل عبدالعزّي فرزند عبدالمطلب ميباشد. ليکن درباره اولاد آن حضرت روايات بسياري آمده که از آن استفاده ميشود حضرت در دوران غيبت فرزنداني دارد به برخي از آنها اشاره ميشود:

۱٫ سيّدبن طاووس در جمالالاسبوع ميگويد: روايتي با سندهاي متصل يافتم که حضرت ولي عصرعجلالله تعاليفرجه را اولاد بسياري هست که در شهرهاي کرانه دريا حاکم و والي هستند، و در نيکي و بزرگواري در رأس نيکان روزگار و در قلّه صفات ابرار و اخيار هستند.

۲٫ امام صادقعليهالسلام ميفرمايد:براي صاحب اين امر دو غيبت است که يکي از آنها به قدري طولاني ميشود که برخي از مردم ميگويند او وفات کرده است. برخي ميگويند کشته شده است! و عدهاي ميگويند آمده و رفته است! و جز تعداد اندکي از شيعيان بر باور خود استوار نميمانند، و کسي از اقامتگاه او مطلّع نميشود، حتي فرزندانش نيز جايگاه او را نميدانند، به جز کسي که متصّدي امور اوست.

۳٫ محمدبن مشهدي در مزار از امام صادق عليه السلام نقل ميکند که فرمود:گويا ميبينم نزول قائمعجلالله تعاليفرجه را در مسجد سهله با اهل و عيالش.
۴٫ رسولاکرمصلياللهعليه واله در آخرين شب زندگي خود، قلم و دولت خواست و وصاياي فراواني را املاء کرد و اميرمؤمنان نوشت. آنگاه وصيتهائي هم در رابطه با فرزندان حضرت مهدي عليهالسلام بيان فرمود، و دستور داد که آنرا مامان معصوم دست به دست بهحضرت مهديعليهالسلام برسانند، و او به هنگام وفات به پسرش تحويل دهد.
۵٫ مرحوم شيخ حرّ عاملي در کتاب الايقاظ من الهجعة بابي را به بحث از دولت فرزندان امامزمانعجلالله تعاليفرجه اختصاص داده است.
۶٫ مرحوم علامه مجلسي نيز بابي را به بحث و گفتگو از جانشينان و فرزندان حضرت وليعصرعجلاللهتعاليفرجه اختصاص داده است.
۷٫ داستان انباري و عليبن فاضل مازندراني که به آنها اشاره شد.

آنچه مسلّم است اينکه از فرزندان حضرتمهدي عليهالسلام هيچ کدام امام نخواهد بود، و گرنه تعداد امامان معصوم بيش از دوازده تن ميشود که بر خلاف ضرورت مذهب است. مرحوم شيخ طوسي در اين خصوص ميگويد:هرکس بگويد که حضرت وليعصرعجلالله تعاليفرجه فرزند امام دارد که تعداد امامان به سيزده برسد؛ سخن باطل گفته است.شايد فرزندان آن حضرت بطور ناشناس در ميان مردم زندگي کنند، و به برکت روش و رفتار آنان، گروهي به آئين اسلام و راه راست تشيع گرايش يابند. چنانکه مرحوم آيةالله مرعشي نجفي بر آن معتقد

بود.دعاهاي بسياري از ناحيه مقدّسه صادر شده يا از ديگر معصومان علهيمالسلام وارد شده که در زمان غيبت در اماکن مقدسه يا ايّام متبرکّه خوانده ميشود، و در آن از فرزندان و اهل بيت حضرت ولي عصر عجلالله تعاليفرجه سخن به ميان آمده است، در حق آنان دعا شده و يا به ايشان سلام و درود تقديم گشته است که به دليل مأثور بودن، بر اثبات مطلب دلالت ميکند.در اين دعاها تعبيرهاي صريحي چون ولد، ذريّه، اهل بيت و آلالبيت به کار رفته که وجود همسر و فرزندان را براي آن حضرت اثبات ميکند. در اين زمينه دعاهاي بسياري هست که بخشي از آنها را يادآور ميشويم.

۸٫ صلواتي که از ناحيه مقدسه صادر شده، چنين ميخوانيم:
وَ عَلَي وَلِيّکَ وَ وُلاةِ عَهدِهِ وَ الاَئِمَّةِ مِن وُلدِهِ وَ مَدّ فِي اَعمَارَهِم وَ زِد فِي آجالِهِم وَ بَلِّغْهُم اَقصَي آمالِهِم دِيناً و َدُنياً وَ آخِرَةً اِنَّک عَلَي کُلّ شَيئٍي قَدِير؛ درود فرست بر ولي امرت و اولياء عهدش و پيشوايان از فرزندان او، بر عمر و اجلشان بيفزاي و آنها را به عاليترين آرزوهاي ديني، دنيوي و اخرويشان برسان، که تو حقاً به هر چيز توانائي.
۹٫ دعائي که به هنگام وداع سرداب مقدس وارد شده، چنين است:

صَلِّ عَلي وَلِيِّکَ وََ وُلاةِ عَهدِکَ وَ الاَئِمَّةِ مِن وُلدِهِ؛ درود بر وليّ امرت و اولياء عهدت و پيشوايان از فرزندانش.
۱۰٫ در زيارت مخصوصه حضرت ولي عصر عجل الله تعالي فرجه در روزهاي جمعه چنين آمده است:
السَلامُ عَلَي وُلاةِ عَهدِهِ وَ عََلَي الاَئِمَّةِ مِن وُلدِهِ؛ درود بر اولياء عهدش و پيشوايان از فرزندانش.
۱۱٫ امام رضا عليهالسلام در قسمتي از دعائي که تعليم فرموده تا در زمان غيبت خوانده شود، چنين ميفرمايد:

اللّهُمَّ اَعطِهِ فِي نَفسِهِ وَ اَهلِهِ وَ وُلدِهِ وَ ذُرّيَّتِهِ وَ اُمّتِهِ وَ جَمِيعِ رَعيَّتِهِ مَا تَقرُّ بِهِ عَينُهُ؛ بارالها به او درباره خودش، اهلش، فرزندانش، امتش وهمه رعيّتش موجبات روشني ديده عطا فرما.
۱۲٫ در فرازي از زيارت مخصوص آن حضرت در هر روز جمعه چنين ميخوانيم:
يا مولاي يا صاحبالزمان صلواتالله عليک و عليآل بيتک … صلواتالله عليک و علي اهل بيتک الطاهرين؛ يعني اي سرور من، اي صاحبالزمان، درود خدا بر تو و اهلبيت تو باد … صلوات خدا بر تو و آلبيت تو باد.

۱۳٫سيدبن طاووس دعائي طولاني از ناحيه مقدسه نقل کرده و آن را از تعقيبات نماز عصر جمعه شمرده، ميفرمايد:
اگر به هيچکدام از اعمال عصر جمعه موفق نشدي؛ اين دعا را ترک نکن که از ناحيه مقدسه به آن امر شده است. در فرازي از اين دعا چنين ميخوانيم: حَتي نَظَرَ اِلي وَلِيِّکَ صَلَواتُکَ عَلَيهِوَ آلِهِ ظاهِرَ المَقالَةِ وَاضِحَ الدِلالَةِ هَادِياً مِن الضَلالَةِ شافِياً مِنَ الجَهالَةِ؛ تا نگاه کنيم بر وليّ تو که صلوات تو بر او و فرزندان او باد، با گفتاري روشن، برهاني آشکار، راهگشا از گمراهي و نجاتدهنده از ناداني.

۱۴٫در بخشي از صلوات بسياري مفصّلي که در صبح جمعه وارد شده است چنين آمده:
وَ تَجعَلَهُ وَ ذُريّتَهُ فِيها الاَئِمَّةَ الوَارِثين؛ او و ذريّهاش را پيشوايان و وارثان زمين قراردهي.
۱۵٫ همين مضمون در دعاي شب بيست وسوم ماه رمضان نيز وارده شده که آنرا سيد طاووس با سند خود در کتاب عمل شهر رمضان آورده است.
بايد اعتراف نمود که وجود مقدس حضرت بقية الله الاعظم عجل الله تعالي فرجه پر از راز و رمز، و از استثناهاي آفرينش است که بهخواست خداي توانا مانند جريانات حضرت نوح و حضرت ابراهيم، و حضرتموسي و حضرت عيسي- سلامالله عليهم- مافوق فهم و تحليل معمول است. ولي فرزندان حضرتش شايد زندگي و مرگ طبيعي داشته باشند، زيرا دليلي بر ديرزيستي آنان نداريم. چنانکه داستان عليبن فاضل و تشرّف او به حضور پنجمين نواده حضرتعجلالله تعاليفرجه بنام سيّد شمس الدّين- در اواخر قرن هفتم هجري- و نيز نام هاي ديگري که در داستان انباري آمده است؛ گوياي اين مطلب است.

اعتقاد به مهدويت در اديان مختلف :
انتظار ظهور يك مصلح بزرگ آسمانى، و اميد به آينده و استقرار صلح و عدل جاويدان، امرى فطرى و طبيعى است كه با ذات و وجود آدمى سر و كار داشته و با آفرينش هر انسانى همراه است و زمان و مكان نمى شناسد و به هيچ قوم و ملّتى اختصاص ندارد. از اين رو، همه افراد طبق فطرت ذاتى خود مايلند روزى فرا رسد كه جهان بشريّت در پرتو و با تأييد و عنايت پروردگار، از ظلم ظالمان و ستم ستمگران ظهور رهبرى الهى و آسمانى نجات يافته، شور و بلوا در جهان پايان پذيرد و انسانها از وضع فلاكت بار موجود نجات يابند و از نابسامانى

و نا امنى و تيره روزى خلاص شوند و سرانجام به كمال مطلوب و زندگى شرافتمندانه اى نايل آيند. به همين دليل، در تمام اديان و مذاهب مختلف جهان، از مصلحى _ كه در آخر الزمان ظهور خواهد نمود و به جنايتها و خيانتهاى ضد انساني خاتمه خواهد داد و شالوده حكومت واحد جهانى را بر اساس عدالت و آزادى واقعى بنيان خواهد نهاد _ سخن به ميان آمده و تمام پيامبران و سفيران الهى در اين زمينه به مردم با ايمان جهان، نويدهايى داده اند.

در اين زمينه، يكى از نويسندگان معروف چنين مى نويسد: موضوع ظهور و علايم ظهور، موضوعى است كه در همه مذاهب بزرگ جهان واجد اهميّتخاصّى است. صَرفِ نظر از عقيده و ايمان كه پايه اين آرزو را تشكيل مى دهد، هر فردعلاقه مند به سرنوشت بشريّت، و طالب تكاملمعنوى وقتى كه از همه نا اميد مى شود، و مى بيند كه با وجود اين همه ترقّيات فكرى و علمى شگفت انگيز، باز متأسّفانه، بشريّتغافل و بى خبر، روز به روز خود را به سوى فساد و تباهى مى كشاند و از خداوند بزرگبيشتر دورى مى جويد، و از اوامر او بيشتر سرپيچى مى كند; بنا به فطرت ذاتى خودمتوجّه درگاه خداوند بزرگ مى شود، و از او براى رفع ظلم و فساد يارى مى جويد.

از اين رو در همه قرون و اعصار، آرزوى يك مصلح بزرگ جهانى در دلهاى خداپرستان وجود داشته است. و اين آرزو نه تنها در ميان پيروان مذاهب بزرگ، مانند: زرتشتى و يهودى و مسيحى و مسلمان، سابقه دارد، بلكه آثار آن را در كتاب هاى قديم چينيان و در عقايد هنديان، و در بين اهالى اسكانديناوى و حتّى در ميان مصريان قديم و بوميان و حتّى مكزيك و نظاير آنها نيز مى توان يافت».آرى! عقيده به ظهور يك مصلح بزرگ آسمانى در پايان جهان، يكى از مسايل بسيار مهمّ و حسّاسى است كه نه تنها در آيين مبين اسلام، بلكه در همهاديان آسمانى، و نه تنها در ميان پيروان اديان و مذاهب بلكه در نزد بسيارى از مكاتب مختلف جهان سابقه ديرين دارد، و تمامى پيروان اديان بزرگ عالم از مسيحيان، كليميان و زرتشتيان گرفته تا پيروان مكتب هاى الحادى، همه و همه بدان عقيده دارند.

مساله حكومت واحد جهاني و مصلح آخر الزمان مورد توافق اسلام و مسيحيت و حتي زرتشتيها است مگر چيزي كه مربوط به آينده است و اين يكي از آرزوها واعتقادات بيش از ۳ ميليارد جمعيت كره زمين است . پيروان همه اديان عقيده دارند كه در يك عصر تاريك و بحراني فساد و بيدادگري و بيديني همه جا را فرا میگيرد يك نجات دهنده بزرگ جهاني طلوع ميكند و به واسطه نيروي فوق العاده غيبي اوضاع آشفته جهان را اصلاح ميكند و خدا پرستي را بر بي ديني و ماديگري غلبه ميدهد . اين نويد خوش را در تمام كتابهايي كه بعنوان كتاب آسماني

باقي مانده مانند كتاب زند و پازند و كتاب جامسبنامه كه از كتابهاي مقدس زرتشتيان ميباشد، و كتاب تورات و ملحقات آن كه كتاب مقدس يهود شمرده ميشود و كتاب انجيل عيسويان ميتوان پيدا كرد. بلكه در كتابهاي مقدس براهمه و بوداييان نيز كم و بيش ديده ميشود.هر ملتي او را با لقب مخصوصي ميشناسد . زرتشتيان او را با نام” سوشيانس” نجات دهنده جهان يهوديان به نام” شيلو” مي شناسند عيسويان به نام “پسر انسان يا روح راستي يا تسلي دهنده “و مسلمانان به نام “مهدي يا قائم “مي نامند.ليكن هر ملتي آن نجات دهنده غيبي را از خودشان محسوب ميدارند . زردشتيان او را ايراني و از پيروان زردشت ميدانند . يهوديان ، از بني اسرائيل و پيروان موسي مي شمارند . عيسويان او را همكيش خود شان

ميدانند.مسلمانان از دودمان بني هاشم و فرزند پيغمبرش مي شمارند . نكته قابل توجه اين است كه علائم و مشخصاتيكه در ساير اديان براي آن نجات دهنده بزرگ ذكر شده در مورد مهدي موعود اسلام يعني فرزند بلا فصل امام حسن عسگري نيز انطباق دارد. ميتوان او را از نژاد ايراني شمرد زيرا مادر حضرت سجاد كه جد امام زمان است ، يك شاهزاده خانم ايراني به نام” شهر بانو “دختر يزدگرد پادشاه ساساني ،از دودمان و خاندان بني اسرائيل مي شود ،زيرا بني هاشم و بني اسراييل هر دو از نسل حضرت ابراهيم بوجود آمده اند،بني هاشم از فرزندان اسماعيل هستند و بني اسرائيل از اولاد اسحاق . پس بني هاشم و بني اسرائيل در واقع از يك خاندان محسوب مي شوند .به عيسويان نيز نسبت دارد زيرا بر طبق روايات ماد

ر حضرت صاحب الامر يك شاهزاده خانم رومي به نام “نرجس” است كه به صورت يك داستان شگفت انگيزي در كتابها ديده مي شود. در قرآن آياتي چند در سوره هاي انبيا آيه ۱۰۵، نور آيه ۵۵، قصص آيه۴ صف آيه۸و۹ ، سوره حج آيه ۶۰،حديد آيه ۲۶ ، و سوره مريم آيه ۷۷ آمده است كه اجمالا روزي را وعده ميدهند كه حق پرستان و حزب خدا پرست و طرفداران دين و مردم شايسته جهان قدرت و حكومت زمين راقبضه مي نمايند و دين اسلام بر تمام اديان غالب ميگردد. نخستين کسانی که از انديشه مهدی (ع) حمايت نموده اند شيعيان بوده اند و از جمله اعتقادات آنان ٬ ايمان به امام غايب و منتظر است که زمين را از داد آکنده می سازد بعد از آنکه از ستم لبريز شده باشد .اين انديشه از راه همنشينی و همدلی و اختلاط به اهل تسنن نيزسرايت کرده و در اعتقاداتشان راه يافته ولی جزء اصول اعتقاديشان نمی باشد.

احــاديـث و روايــات در خـصـوص قيـــام قائـــم (عج( :
در کتاب کافی از ابو بصير از امام ششم نقل کرده که فرموده:«اذا ما يو عدون» قيام قائم ماست و آن ساعتی است ک پيروان باطل خواهند ديد ٬و عذاب خدا را به دست توانای قائم آل محمد خواهند چشيد و اين است معنای «من هو شر مکانا» يعنی آنها خواهند ديد که در پيشگاه امام زمان چه جايگاه بدی دارند.

امام صادق (ع) فرموده اند:همانا حضرت قائم در شب ۲۳ (رمضان) به نام او ندا می شود ٬و در روز عاشورا ٬روز شهادت امام حسين (ع) قيام ميکند.(المفيد٬محمد بن محمد بن النعمان(
و نيز فرموده اند که :«يذل له کل صعب» همه مشکلات و دشواريها ٬در برابر امام قائم (عج) تسليم و رام ميگردند.

امام سجاد (ع) می فرمايد:هنگامی که قائم قيام کند ٬ خداوند هر گونه آفت و وحشت را از شيعيان ما برطرف می سازد و قلوب آنها را همچون پاره های آهن محکم می نمايد٬و نيروی يک نفر از آنها را برابر نيروی چهل نفر می کند و آنها حا کمان و سروران سراسر زمين خواهند شد.(علامه مجلسی(

برگشت به سوی اسلام ٬برای جهان صلح جهانی به ارمغان می آورد و برای او امکاناتی فراهم می آورد که به راحتی نفس بکشد و از يک خطر مو حش و بدبختی بزرگی که دهان خود را باز کرده تا در جنگ جهانی جديدی تر و خشک را با هم بسوزاند نگهبانی کند. مسيحيان به شخصي به نام« روح راستي يا پسر انسان» معتقدند كه براي اصلاح جامعه بشري و تشكيل حكومت جهاني مي آيد .قبل از آمدن ، در دنيا پر از ظلم و جور مي شود و سراسر جهان را ظالمين و ستمگران احاطه مي كنند او مردم را به جميع راستيها هدايت مي كند و ظلم و ستم را از روي زمين محو مي كند ، در زمان او ثروت زمين را استخراج مي كند و حكيمان پر ارزش مي گردند ودنيا همه خدا شناس مي شوند او به پيامبري عيسي شهادت

ميدهد حضرت عيسي با او خواهد آمد و مردم مسيحي قبل از ديگران به حقانيت او شهادت ميدهند ، و بسياري از مردمي كه از دنيا رفته انددر آن موقع بيدار مي شوند و به دنيا بر ميگردند.يهوديان مصلح آخر الزمان را با نام «شيلو »مي شناسند و معتقدند كه اگر چه تاخير نمايد ولي مي آيدو همه ملتها را نزد خود جمع مي كندوتمام قومها رابراي خويشتن فراهم مي آورد . دراصل براين عقيده اند كه درآن روز خداوند خواهدآمدوبرتمامي زمين پادشاهي ميكند ودرآنروز قومهاراجمع مي كند تابه جنگ اورشليم روندوآنهاشهرهاراميگيرندآنگاه خداوند به جنگ با آن قومها می رود و تمامی مقدسان با او می آيند و در آنروز خورشيد و ماه و ستارگان ديگر نور نخواهند داد ولی همه جا روشن خواهد بود . مردم تنها او را خواهند پرستيد و در

اورشليم ٬در امنيت ساکن خواهند شد.(کتاب مقدس.(زرتشتيان به شخصی به نام «سوشيانست » يا نجات دهنده دين معتقدند که او دنيا را پر از عدل و داد می کند. مصلح آخر الزمان از بنی هاشم و به دين جد خود رسول اکرم (ص) می باشد. آن حضرت از مکه به طرف ايران قديم حرکت می کند و جهان را آباد ميکند و در زمان او پيامبران و نيکان و صلحا زنده می شوند و به دنيا رجعت می کنند و اين موضوع با عقايد اسلامی کاملا تطبيق ميکند زيرا يکی از ضروريات مذهب اسلام اعتقاد به رجعت است .نتيجه آنکه عقيده به ظهور يک نجات دهنده فوق العاده جهانی ٫يک مشترک دينی است که از مصدر وحی سرچشمه گرفته و همه پيمبران بدان بشارت داده اند٬و همه ملل در انتظار آن هستند ليکن در تطبيق آن خطا شده

است.زمان رو به پايان است ٬زمین به گردش مکرر و دوارگون خود نزديک می شود ٬ آفرينش در تکرار مداوم لحظه ها و روزهای ملال آور غيبت ٬ به نقطه انفجار نزديک می شود آنقدر نزديک که نوای خوش بهشتی در گوشهايمان طنین اندازااست.بر اين اساس قيام و انقلاب مهدی (ع) بر اساس يک جريان طبيعی که همان وجود زمينه ها در جامعه است انجام خواهد گرفت. اگر پيروان اديان بتوانند بر سر اين مسائل اساسی و بنيادی توافق کنند ٬اکثر اختلافاتشان رفع می شود و بسياری از جنگها و نزاعها ی ابلهانه که از افکار جهال و متعصبين فرو مايه ای که در تمام اديان کم و زياد وجود دارند منشا گرفته ٬رفع می شود و در نتيجه وحدت و انس و صميميت و محبت و همبستگی که لازمه حيات طيبه است به وجود می آيد.تعاون و کمک به يکديگر در احيای مواهب الهی و سلامت محيط زيست و رعايت بهداشت و ظهور مقام شامخ انسانيت و رشد و فرهنگ و هنر و پيشرفت علم و آموزش و اصلاح خانواده ها که نتيجه همبستگی و توافق در مسائل مهم فوق است ايجاد ميگردد.

حـجـــت ناپنــــــــــهان :
درفرهنگ عامه زمانی که می خواهند از کسی یاد کنند و آرزوی حضور او را در جمع بنمایند می گویند « جای فلان خالی است » در مورد حضرت ولی عصر ارواحناله الفدا این موضوع هم مصداق دارد و هم ندارد! جای او خالی است زیرا او را نمی بینیم و از سالیان دور همواره آرزوی ظهور او را کرده ایم . جای او خالی است زیرا طواغیت ظالم جای حکومت عدل مهدوی را گرفته اند. جای او خالی است زیرا اجرای تعالیم احکام نجاتبخش اسلام را که باید بدست او در جهان جاری شود به فراموشی سپرده شده و دنیا جولانگاه مکاتب منبعث از عقل خود بنیاد بشر و عرصه حکمرانی حکام ظلم وجور در جهان شده است …اما جای او حقیقتاً خالی نیست چرا که او حجت الهی است و زمین بی حجت برپا نمی ماند. او واسطه فیض

تکوینی وتشریعی الهی است و رسیدن فیض پیاپی هستی و نیز وساطت تشریعی و هدایت و تربیت بشر در سایه پرمهر او دوام می یابد. او حوایج متوجهین به درگاهش را برآورده می کند. جویندگان علم و معرفت را یاری می دهد و دعای او در یاری درماندگان و دفع اشرار مؤثر است و با این اعتقاد که او براحوال شیعیان ناظر است ، معتقدین از پیروی هواجس نفسانی و وسوسه های شیطانی برکنار می مانند و در یک کلام تمامی کائنات و اجتماعات انسانی ریزه خور خوان اویند.
به بیان برخی از بزرگان غیبت امام « غیبت شأنیه » است یعنی اینکه غیبت او غیبت کلی نیست بلکه یک غیبت جزیی است

و در شأنی از شئون گوناگون ولایت ( که همان حضور فیزیکی و قابل رؤیت توسط عام باشد) غایب است و در سایر شئون که در بالا بدانها اشاره کردیم حاضر . او به خورشید پشت ابری می ماند که اگرچه چشمان ما از رؤیت شعاع طلایی رنگ او محروم است اما گرما و سایر برکات آن برزمینیان فیض می دهد.
آری او حاضر است اما ما غایبیم . او ما را می بیند ولی ما او را نمی بینیم و براین اعتقادیم که او حجت ناپنهان الهی است . چنانچه دریکی از زیارات آن حضرت آمده است :السلام علیک یا حجة التی لا تخفی

… بله ما ” خود حجاب خودیم ” و گرنه جمال یار در تجلی است. اگر این چنین نبود آن حضرت در توقیع مبارکشان درباره شیعیان اینگونه نمی فرمودند که: پس ما را از آنها پوشیده نمی دارد مگر همان چیزهایی که از آنها به ما می رسد و ما دوست نداریم و از آنها انتظار نداریم اندکی به خود بیاییم… اللهم ارنا الطلعه الرشیده و الغره الحمیده…

انتـــظار و نظارت هـــاي فــــردي و اجتمــــاعـي :
حسب تعالیم اسلام که برگرفته از آیات الهی و روایات ائمه معصومین (ع) است هدایت ، نظارت و کنترل خاص خداوندی در تمامی شئون حیات موجودات جاری است . این شأن در سایر مراتب هستی بویژه ائمه معصومین (ع) و انسانها نیز وجود دارد.« خود نظارتی » و « تقوا » ، نظارت اجتماعی در قالب رسانه های گروهی ، نهادهای مدنی و « امر به معروف و نهی از منکر » نهادهای نظارتی و بازرسی کننده تعریف شده در قانون اساسی کشورها از مهمترین جلوه های نظارت فردی و اجتماعی در عرصه حیات انسانی است . نظارت و کنترل یکی از وظایف مدیر( در کنار وظایف دیگری مانند هدفگذاری ، برنامه ریزی و… ) برشمرده شده است . تعیین شاخص برای نظارت ، سنجش عملکردها با شاخص های تعیین شده ، تشخیص نقاط انحراف از شاخص و انجام اقدامات اصلاحی از مهمترین مسائلی است که در مقوله نظارت و کنترل قابل بحث و بررسی است . این نظارت باعث افزایش اثربخشی و کارایی و اصلاح انحرافات ، توقف و یا بازگرداندن عملیات به مسیر اصلی حرکت صورت می پذیرد.

در دوران غیبت حضرت ولی عصر(عج) ، وظایف آحاد جامعه اسلامی آن است تا با حفظ تقوای الهی ، امر به معروف و نهی از منکر و نظارت بر امر حکومت ، بیشترین مواظبت و مراقبت را برای زمینه سازی ظهور آن حضرت داشته باشند.منتظران مصلح خود باید صالح باشند و این امر جزبا نظارت دائمی و دقیق، اجتماع و حکومت صورت نمی پذیرد.
در زمانی که جامعه اسلامی از نعمت حضور آشکار حضرت در میان مسلمانان وتشکیل حکومت اسلامی با تصدی آن حضرت در رأس حکومت محروم است . حکومت اسلامی تحت ولایت ولی فقیه عادل، شجاع ، مدیر و مدبر و باتقوی تشکیل و وظیفه اجرای احکام دین و اداره جامعه اسلامی را برعهده می گیرد. با تشکیل حکومت ، علاوه بر تلاشهای فردی و اجتماعی در امر نظارت ، وظایف دیگری نیز برعهده مدیران و کارگزاران حکومت اسلامی قرار می گیرد.
در نظام جمهوری اسلامی ایران که پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۵۷تحت زعامت حضرت امام خمینی(ره) تشکیل یافته است نظارت درون حکومتی امری اساسی در اداره نظام و تشکیلات حکومت شمرده شده و چند اصل بدان اختصاص یافته است .
درنظام اسلامي الگوی حکومتی امیرالمؤمنین (ع) بایستی سرمشق مدیریت اداره کنندگان هریک از اجزاء و دستگاههای تابعه نظام اسلامی قرار گیرد. فرمان حکومتی آن حضرت به مالک اشتر مهمترین دستورالعمل و شیوه نامه حکومتی برای مدیران نظام اسلامی است . در این فرمان حضرت بر ضرورت بازرسی از کارگزاران ، صفات بازرسان ، فلسفه نظارت و عقوبت منحرفان تأکید کرده اند.
تعالیم اسلام که در آیینه آیات و روایات و سنت پیامبراعظم(ص) و معصومین(ع) بازتاب یافته است. مهمترین منابعی است که بایستی سرلوحه کار تک تک افراد ، گروههای اجتماعی و حکومتگران درعصرغیبت امام زمان(ع) واقع شود. در این راه وظایف ناظران حکومتی بسی سنگین است . مهمترین اصولی که یک دستگاه ناظر بایستی به آنها توجه کند به شرح زیر قابل ذکر است : پیشگیری از انحراف مقدم به درمان است . شاخصهای نظارت باید مبتنی بر قانون باشد و نه سلیقه فردی ، استانداردهای انجام کار بایستی برای کارکنان تبیین شود ، ناظرین باید مصادیق انحراف را بشناسند ، ناظرین باید خودساخته باشند ، هدف باید کسب رضایت الهی و ائمه(ع) باشد ، نظارت بر نیروی انسانی باید از نقطه استخدام شروع شود ، مبنای عمل ناظرین باید گزارش صحیح باشد تا برخورد صحیح صورت گیرد ، حفظ اسرار و آبروی افراد واجب است ، اصل برائت و اصالت الصحه باید رعایت شود. سوء ظن و تجسس ممنوع است . باید با ریشه های انحراف مبارزه کرد و نه فقط معلولها ، ناظر و مجری باید همدوش و همگام باشند . جامعه صالح و حكومت صالح برای زمینه سازی ظهور ضروری است . باید کاری کرد تا افراد صالح ، جامعه صالح و حکومت صالح بوجود بیاید ، در نظارت باید بر گلوگاهها و نقاط استراتژیک تمرکز کرد.

مهدى منتـظر (عج) و سیـر تاريخــى:

ارتباط مهدى (عج) با پايان سير تاريخ بيشتر فلاسفه‏ى پوزيتيويسم به ويژه ماركسيست‏ها در سده‏ى نوزدهم و بيستم، درباره‏ى سنت‏ها و مرحله‏هاى تاريخ به بحث پرداخته‏اند . بهترين دست آوردى كه ماركسيسم، به انديشه‏ى بشرى تقديم كرد، اصل جبر تاريخى و كوشش براى كشف سنت‏ها و مراحل تاريخ، نيز اهميت‏شناخت قوانين آن براى پيش‏بينى مسير حركت تاريخ و پى‏آمدهاى آن بود . ماركسيسم درباره‏ى شناخت‏سنت‏هاى تاريخ و نقش آن در ارتقاى بينش و آگاهى انسان و تاثير فعاليت‏هاى مثبت در رويكرد مرحله‏ى تاريخى كه انتظار آن مى‏رود، نيز كاوش مى‏كند . اما ماركسيسم با انكار وجود خداى متعال و تحريف دين الهى در برخورد و تعامل با پيامبران، گرفتار لغزش شد، كه پى‏آمد آن، عدم موفقيت در كشف مراحل كلى

حركت تاريخ و شناخت‏سنت‏هايى است كه مقطع كنونى و گذار را به مرحله‏ى آينده انتقال مى‏دهد و در پايان محتومى نگه مى‏دارد . انديشه‏ى بشرى از راه افكار ماركسيستى، در سده‏ى ۱۹ ميلادى، جبر تاريخى را درك كرد و به كشف مراحل و مقاطع جبرى تاريخ و قوانين كلى آن پرداخت، اما در كشف خود به راه اشتباهى رفت . در مقابل، انديشه‏ى نبوى، از آغاز پيدايش در بيش از هزار سال پيش، تصور خود از حركت جامعه‏ى بشرى را براساس جبر تاريخى نهاد و انديشه‏اى روشن از سنت‏ها و مراحل تاريخ را تقديم كرد . ميراث دينى يهوديان و مسيحيان و مسلمانان، نصوص مشتركى را درباره‏ى سنت‏هاى تاريخى به گزارش پيامبران، در بر دارد و پژوهشگران مى‏توانند بگويند باور دينى به سنت‏هاى تاريخى، از مهم‏ترين اعتقادات اساسى مشترك ميان اديان سه گانه‏ى اسلام، يهوديت و مسيحيت است . مايلم تاكيد كنم متون دينى كه ميراث اديان سه گانه‏ى مذكور است، اطلاعات يكسانى توسط شخصيت‏هاى تاريخى ارايه مى‏دهد كه حركت و نهايت تاريخ براساس آن پايه‏ريزى مى‏شود . بنابراين، در برابر ما فقط انديشه‏ى مشتركى درباره‏ى نهايت‏سير تاريخ نيست، بلكه انديشه‏هاى هم‏خوان

شخصيت‏هاى تاريخى است كه از متون دينى به دست مى‏آيد . به سبب وجود متونى كه از شخصيت‏هاى تاريخى سخن مى‏گويد، قرائت‏ها و تفسيرهاى گوناگونى يافته مى‏شود كه ما را در برابر مصداق‏هاى مختلفى از يك انديشه قرار مى‏دهد . البته راه گفت و گوى آرام علمى براى اديان سه گانه و گرايش‏ها و مذاهب، براى راه‏يابى و وصول به قرائتى يكسان از متون، باز است . مى‏توان گفت: به اعتقاد شيعه، وجود مهدى موعود، حجت‏بن الحسن العسكرى، فرزند حسين مظلوم و شهيد، با مراحل و سنت‏هاى سير تاريخ مرتبط است، چنان كه اين سخن را تمامى پيامبران توسط متون اساسى مانند قرآن و تورات و انجيل گفته‏اند . سير اعتقادات شيعى، به گواه ميراث معتبرش، مدعى است كه مهدى موعود (عج)، قهرمان پايان تاريخ است . متون شيعى، مهدى موعود (عج) را «محمد بن الحسن العسكرى، فرزند حسين مظلوم شهيد» مى‏داند . متون دينى مسيحى و يهودى نيز وى را مشخص كرده‏اند . گواه انديشه‏ى

ما، تاكيد قرآن است كه پايان درخشان تاريخ، به خواست‏خدا حتمى است و خداوند در قرآن و كتاب‏هايى كه بر پيامبران پيشين فرستاده، آن را بيان كرده است . قرآن تاكيد دارد كه خبر بعثت پيامبر مكى، در تورات و انجيل هست . اهل بيت عليهم السلام در سخنان خود تاكيد دارند كه كتاب‏هاى پيشين [تورات و انجيل] به محمد و اهل بيتش بشارت داده است . على و حسين و مهدى عليهم السلام در اين كتاب‏ها نام برده شده‏اند، چنان كه از پيامبر صلى الله عليه و آله نام برده شده است . اعتقاد مشترك اديان سه گانه‏ى آسمانى درباره‏ى پايان تاريخ پيروان اديان سه گانه‏ى آسمانى (مسلمانان، مسيحيان و يهوديان) باور دارند آينده‏ى نهايى مسير زندگى خاكى، پيروزى ايمان بر كفر، حاكميت‏حق و علم و عدالت اجتماعى و عبادت خداى متعال، وراثت زمين به صالحان، پايان خرافات و گمراهى و ستم و تمامى گونه‏هاى انحراف است . نيز اتفاق نظر دارند شخصى كه خداوند عهد و پيمانش رابه دست او

تحقق مى‏بخشد، از فرزندان ابراهيم بوده‏است و شريعتى كه بدان حكومت مى‏كند، آيين موسى نيست، بلكه دين پيامبرى است كه خداوند در آخر زمان، وى را مبعوث مى‏كند و امى‏ها [اهالى مكه (ام القرى) ] منتظر اويند . در قرآن كريم، سوره‏ى انبيا آيه‏ى ۱۰۵ آمده است: و ما بعد از تورات، در زبور داوود نوشتيم [و در كتب انبياى پيشين وعده داديم ] كه بندگان نيكوكار من، ملك زمين را وارث و متصرف خواهند شد . مزمور ۳۷ كتاب مقدس خطاب به داوود چنين مى‏گويد: كار اشرار تو را نگران نكند و بر گناه كاران حسرت مبر; زيرا مانند گياه، زود پژمرده مى‏شوند و مثل علف سبز، تند خشك مى‏گردند . بر پروردگار توكل كن و كار خير انجام بده . با خيال آسوده، در زمين سكناگزين و امانت‏دار باش . به پروردگار اميدوار باش تا آرزوى قلبى‏ات را برآورد . راهت را براى پروردگار خالص ساز و بر او توكل كن تا كارت را بر عهده گيرد و بى‏گناهى‏ات را مانند نور، آشكار كند و مثل خورشيد تابان، حقت را ظاهر سازد . در پيشگاه پروردگار، آرام گير و با شكيبايى، در انتظار [فرمان] وى باش و به آن‏كه به كمك نيرنگ، در تلاشش موفق مى‏شود، حسرت مبر . خود را از غضب نگه دار و خشم را ترك كن و براى انجام شر، متهور مباش; زيرا اشرار در مى‏مانند، اما منتظران [فرمان] پروردگار، وارثان خيرات زمين اند . به زودى ، شخص شرير نابود مى‏شود و اگر در پى وى باشى، او را نخواهى يافت . اما نيكوكاران، خيرات زمين را به ارث مى‏برند و به فيض صلح و سلامت مى‏رسند . . . خير كمى كه راستگو داراست، بهتر از ثروت بسيار اشرار است; زيرا دستان اشرار به زودى مى‏شكند،

اما پروردگار نيكوكاران را پشتيبانى خواهد كرد . پروردگار به روزگار افراد باكمال ، آگاه است و تا ابد، ميراث‏شان پاينده خواهد بود . . . از شر دور باش و خوبى كن كه تا ابد آرام باشى; زيرا پروردگار عدالت را دوست دارد و از پارسايان حمايت و تا ابد آنان را حفظ مى‏كند . اما ذريه‏ى اشرار نابود مى‏شوند . درستكاران، خيرات زمين را به ارث مى‏برند و تا ابد در آن مى‏مانند . دهان راستگو، هميشه سخن حكمت‏آميز مى‏گويد و به سخن حق، برترى مى‏يابد . آيين معبودش، در دلش ثابت است و گام‏هايش متزلزل نيست . شرير در كمين درستكار است و تلاش در كشتن وى دارد، اما پروردگار نمى‏گذارد او به چنگ شرير افتد و به وقت محاكمه، محكوم گردد . منتظر [فرمان ] پروردگار باش و هميشه در راهش رو، تا مقامت را رفيع كند و زمين را مالك شوى و شاهد نابودى اشرار باشى . مى‏بينم شخص شرير [كه در دنيا به ظاهر] پرثمر و پرسايه مانند درختى سبز و ريشه‏دار در زمين اصلى خود است، پس از مدتى، ديده

نمى‏شود . به دنبال آن هستى، ولى اثرى از آن نمى‏يابى . كمال را در نظر گير و مستقيم بنگر; كه پايان چنين انسانى، سلامت است . اما همگى عصيان‏گران هلاك مى‏شوند و نهايت اشرار، فناست، ليكن رهايى و رستگارى نيكوكاران، از جانب خداست و او به هنگام تنگى، دژ و امان آنان است . به حق، پروردگار كمك‏شان مى‏كند و از اشرار نجات‏شان مى‏دهد و رهايى مى‏بخشد; زيرا زير حمايت پروردگارند . اختلاف نظر مسلمانان و مسيحيان و يهود در هويت رهبر موعود الهى و كتاب وى در هويت‏شخصى كه خداى متعال به دست وى، رخداد بزرگى را كه انتظار مى‏رود، به اجرا مى‏گذارد، اختلاف نظر است . مسلمانان و يهود و مسيحيان، نظر گوناگونى در امتى كه رهبر بزرگ الهى، از آن است و شريعت الهى كه بدان عمل مى‏كند، دارند . همگى مسلمانان معتقدند وى از ذريه‏ى اسماعيل و از فرزندان محمد صلى الله عليه و آله خاتم انبيا و از نوادگان فاطمه، دخت پيامبر است و امت اين رهبر [موعود]، امت محمد

است و آيينش، شريعت محمد مى‏باشد . ابى داود و ابن ماجه و ابن حنبل و طبرانى و حاكم در مستدرك و ديگران از قول پيامبر روايت كرده‏اند: اگر از دهر (دنيا) جز يك روز باقى نمانده باشد، خداوند مردى از اهل بيتم را برمى‏انگيزاند كه زمين را چنان كه پر از ستم شده‏است ، پر از عدل و داد خواهد كرد . نيز فرمود: مهدى از عترت من، از فرزندان فاطمه است . اما يهود و مسيحيان معتقدند كه وى از ذريه‏ى اسحاق، از فرزندان يعقوب و از نوادگان داود است . مسيحيان مى‏گويند: اين رهبر [موعود ] اسراييلى، مسيح عيسى بن مريم است كه به دست‏يهود كشته شد . خداى متعال، وى را زنده كرد و از ميان مردگان برانگيزاند و به آسمانش برد و در آخر دنيا، وى را مى‏فرستد تا توسط وى، وعده‏اش را تحقق بخشد . يهوديان مى‏گويند: وى [ رهبر موعود] هنوز زاده نشده است .. آيه‏ى ۲۰ اصحاح [ سوره] ۱۷ سفر تكوين [ پيدايش] به وعده‏ى خداى متعال به اسماعيل اشاره دارد: «اى اسماعيل! سخنت را

درباره‏ى وى [ رهبر موعود] شنيدم . منم آن‏كه مباركش مى‏گردانم و رشدش مى‏دهم و توانش را بسيار بسيار مى‏كنم و دوازده رهبر مى‏زايد و امت عظيمى قرارش مى‏دهم‏» . «حنان ايل‏» ; مفسر يهودى در حاشيه بر اين آيه مى‏گويد: از پيش‏گويى اين آيه، ۲۳۳۷ سال گذشت تا عرب (سلاله‏ى اسماعيل) [با ظهور اسلام در سال ۶۲۴ م] امتى عظيم گردند . در اين مدت، اسماعيل مشتاقانه منتظر بود وعده‏ى الهى محقق شود و عرب بر عالم چيره گردند . ولى ما كه ذريه‏ى اسحاق هستيم، تحقق وعده‏ى الهى كه به ما داده شده بود، به سبب گناهان‏مان، به تاخير افتاد، اما حتما وعده‏ى الهى، در آينده محقق خواهد شد . پس نبايد نوميد شويم . در سفر اشعيا ۱۱۱ آمده است: از تنه‏ى «يسى‏» شكوفه مى‏رويد و از

ريشه‏اش، شاخه سبز مى‏شود . روح پروردگار، روح حكمت و هوشمندى، روح مشورت و توان، روح معرفت و ترس از پروردگار، بر «يسى‏» مستقر مى‏شود و شادى‏اش در تقواى پروردگار خواهد بود . به آن‏چه چشمانش مى‏بيند، قضاوت نخواهد كرد و به آن‏چه گوش‏هايش مى‏شنود، حكم نخواهد نمود . براى مسكينان، به عدل قضاوت مى‏كند و براى بينوايان زمين، به انصاف حكم مى‏نمايد . با دهان و زبانش، زمين را مجازات خواهد كرد و به نفسى كه از ميان لبانش بيرون مى‏شود، منافق را مى‏ميراند . او لباس نيكى مى‏پوشد و كمربند امانت‏دارى مى‏بندد . در نتيجه [و در پرتو حكومت عادلانه‏اش] گرگ با ميش خواهد زيست و پلنگ در كنار بره خواهد نشست و گوساله و شير درنده همدم خواهند شد و همه‏ى حيوانات با هم چرا خواهند كرد و بچه‏ى خردسالى، همگى را خواهد راند . گاو و خرس با هم به مرتع خواهند رفت و كره‏هاى‏شان كنار هم خواهند بود . شير درنده مثل گاو، علف خواهد خورد و كودك شيرخواره، در امنيت، كنار لانه‏ى مار، بازى خواهد كرد و بچه‏ى خردسال، دستش را داخل لانه‏ى افعى مى‏كند و بدو آسيبى نمى‏رسد . در هر كوه قدسى، آدميان اذيت نمى‏شوند و بدى نخواهند

كرد; زيرا زمين، از معرفت پروردگار پر خواهد شد، چنان كه دريا از آب پر است . در آن روز، اصل و نسب «يسى‏» پرچم‏دار [هدايت ] امت‏خواهد بود و همگى مردم، (Gentiles) زير پرچم وى خواهند آمد و بدو نظر خواهند داشت و جايگاه «يسى‏» رفيع خواهد شد . آيا رهبر موعود از فرزندان اسحاق يا اسماعيل است؟ تفصيل سخن در اختلاف مسلمانان و مسيحيان و يهود، با تحقيق در اين مساله ممكن است: پيامبرى كه امى‏ها [ مردم يا اهالى ام‏القرى (مكه) ] منتظر اويند، عيسى است‏يا محمد صلى الله عليه و آله؟ وارث ابدى امامت ابراهيم كيست؟ آيا اسماعيل و ذريه‏ى برگزيده‏ى وى هستند يا اسحاق و فرزندان برگزيده‏ى او؟ و رهبر الهى كه بى‏آن‏كه گناهى كرده باشد، كشته مى‏شود و كشتن وى سبب هدايت‏بسيارى خواهد شد، كيست؟ چنان كه كشته شدن وى سبب حفظ و نشر دين مى‏شود و نسلى از ذريه‏ى او، روزگار درازى خواهند زيست و آينده‏ى روشن تاريخ بشريت، به دست آنان محقق خواهد شد .

علماى مسلمان و بسيارى از علماى يهودى و مسيحى، درباره‏ى «رهبر موعود از نسل كيست‏» و «پيامبر آخرالزمان كيست‏» بحث كرده و پيروى خود از پيامبر و اهل بيتش را اعلام نموده‏اند . درباره‏ى «كشته شدن رهبر موعود» ، مسيحيان پيرو «پولس‏» به تفسير متونى پرداخته‏اند كه ازمرد دردها و رنج‏ها سخن مى‏گويد و چنان كه قوچ ذبح مى‏شود، كشته خواهد شد . اينان معتقدند وى عيسى بن مريم است . اما تطبيق متون، متناسب با او نيست; زيرا عيسى، ذريه و نسلى نداشت كه روزگار دراز يا كوتاهى زندگى كنند . اختلاف شيعه و سنى در رهبر موعود شيعه معتقد است رهبر موعود، محمد بن حسن عسكرى است كه سال ۲۵۶ هجرى متولد شد و والدش [امام] حسن عسكرى بر امامت وى تصريح كرده است

. سپس به اذن خدا، او غيبت صغرى و كبرى مانند عيسى نمود . غيبت صغرى هنگامى بود كه خدا، وى را از نيرنگ حكومت عباسى نجات داد . وى از هنگام تولد، مخفى مى‏زيست و پدرش او را [از ديده‏ها ] پنهان مى‏كرد . پس از وفات پدرش در ۲۶۱، شيعيان را توسط وكيلانش (نواب اربعه) راهنمايى مى‏كرد . نيابت اينان ۶۹ سال (۲۶۱- ۳۲۹) به طول انجاميد . غيبت كبرى، پس از وفات نايب چهارم (على بن محمد السمرى) آغاز شد . به هنگام وفات، وى به شيعه گفت: نايبى خاصى پس از او نخواهد بود تا خداى متعال، ولى‏اش را در آخر زمان ظاهر كند . سنى‏ها معتقدند مهدى هنوز متولد نشده است و در آخرالزمان به دنيا مى‏آيد . تفصيل سخن در اختلاف شيعه و سنى درباره‏ى ولادت رهبر موعود و اين‏كه وى فرزند [امام ] حسن

عسكرى است‏يا در آينده متولد مى‏شود، با تحقيق در اين مساله ممكن است . پيامبر جانشين و اوصيايى معصوم دارد و نقل سخن پيروان از امامان‏شان پذيرفته مى‏شود; زيرا مانند پيروان مذاهب ديگرند كه به نقل از رهبران مذهبى خود، مسايل فقهى و تاريخى را روايت مى‏كنند . تمامى شيعه از زمان قديم، اتفاق نظر دارند كه پيامبر از امامان نام برده، شمارشان را گفته و هر امام، امام بعدى را معرفى كرده‏است . [امام] حسن عسكرى خبر داده است فرزندى دارد كه وصى وى است و مهدى منتظر مى‏باشد . گواه شيعه بر بيان امامت الهى اهل بيت توسط پيامبر، حديث ثقلين [كتاب الله و عترتى ] و حديث‏سفينه [مثل اهل بيتى كمثل سفينة نوح . . . ] است . دليل شيعه بر شمار امامان، حديث اثنى‏عشر [اثنى عشر نقيبا] است و گواه بر اين‏كه نخستين امامان الهى، على سپس حسن، بعد حسين‏اند، حديث غدير [من كنت مولاه فعلى مولاه] و حديث منزلت [انت منى بمنزلة هارون من موسى . . . ] و حديث كسا

و حديث الحسن و الحسين سبط من الاسباط است كه همگى در احاديث معتبر سنى روايت‏شده‏اند . گواه امامت نه فرزند [امام] حسين، احاديث وصيت در كتاب‏هاى معتبر شيعه است، مانند فرمايش امام باقر عليه السلام كه كلينى روايت كرده‏است: يكون تسعة ائمة من ذرية الحسين بن على، تاسعهم قائمهم . نه امام از فرزندان حسين بن على‏اند، كه نهمى قائم است . امام صادق فرمود: آيا مى‏پنداريد اوصياى ما هر كه را بخواهند وصى مى‏كنند؟ نه، والله! اين عهد و گفته‏اى به جا مانده از رسول الله درباره‏ى امامى پس از امامى ديگر است تا به وى [ مهدى موعود (عج) ] پايان پذيرد . در خبرى ديگر است: تا به صاحب الامر ختم شود . مشخصه‏ى سيره‏ى ائمه‏ى نه گانه، در اختيار داشتن كتاب‏هاى جامعه و جفر است كه اما

م على به نقل از پيامبر، در ديدارهاى خصوصى كه داشتند، نوشت و اخبار غيبى و كراماتى كه از امامان ديده شد كه جز از برگزيدگان مورد تاييد خداوند، ساخته نيست . برادران اهل سنت كوشيده‏اند ادعاى نام بردن امامان و نخستين امام; على عليه السلام توسط پيامبر را رد كنند . اينان مى‏گويند: احاديث نبوى كه گواه ادعاى شيعه است، دلالت ندارد يا سند آن ضعيف است، اما علماى شيعى با سنى‏ها مناقشه كرده، اشتباه اهل سنت را بيان كرده‏اند . برخى فرقه‏هاى شيعى به ويژه زيديه، امامت دوازده امام را نپذيرفته‏اند، اما علماى شيعى بدانان پاسخ داده‏اند . برخى نويسندگان معاصرنيز مى‏گويند: مهدى متولد نشده است; زيرا فقط يك فرقه از دوازده فرقه‏ى پيرو حسن عسكرى، معتقد به ولادت مهدى‏اند . «نوبختى‏» در كتاب «فرق الشيعه‏» و اشعرى شيعى در «المقالات و الفرق‏» چنين گفته‏اند . جواب اينان را به تفصيل در كتاب «حول امامة اهل البيت و وجود المهدى‏» داده‏ام . غيبت‏به معناى وا نهادن

عمل به احكام اسلامى نيست غيبت‏به معنى توقف عمل به احكام اسلام نيست . چگونه مى‏تواند چنين باشد، در حالى كه وجود اوصياى پيامبر، براى حفظ اسلام است تا راهى صحيح براى كسانى باشد كه مى‏خواهند به دين عمل كنند . امامان اين وظيفه را به بهترين صورت انجام داده‏اند، بدين سان كه گروهى امين را براى فراگير علوم تربيت كرده‏اند . پذيرش حكومت‏بر جامعه‏ى اسلامى توسط امامان، جزئى از فعاليت‏هاى اينان بود، اما شرط اساسى براى پذيرش حكومت ، كه وجود ياورانى شايسته و پيرو امامان است، فراهم نشد . چنان كه امير مؤمنان فرمود: اما والذى فلق الحبة و براالنسمة، لولا حضور الحاضر و قيام الحجة بوجود الناصر لالقيت‏حبلها على غاربها و لسقيت آخرها بكاس اولها . سوگند به آن‏كه دانه را شكافت و بشر را آفريد! اگر بيعت كنندگان نبودند و ياران، حجت‏بر من تمام نمى‏نمودند، رشته‏ى كار را از دست مى‏گذاشتم و پايانش را چون آغازش مى‏انگاشتم . غيبت امام، راه چاره‏اى الهى در

برابر مكر عباسى‏ها بود كه خواستند امام را بكشند، اما خداى متعال مى‏خواست او را حفظ و براى روز موعود ذخيره كند . بارزترين حكمت غيبت و سر آشكارش در مورد امت ويژه (شيعه‏ى اهل بيت) دادن فرصتى به ميراث داران ائمه بود كه مسؤوليت فكرى و علمى و سياسى خود را بر اساس فهم بشر غير معصوم، از قرآن اجرا كنند و ميراث فكرى را كه تجربه‏ى معصومانه‏ى پيامبر و امامان برجا گذاشته بود، انجام دهند . انديشه‏ى بازگشت معصوم غايب در آخر زمان و ظهور دوباره‏ى وى در صحنه‏ى اجتماعى و سياسى، براى ارزيابى تجارب گذشته‏ى غيرمعصومانه‏ى بشر است . نيز كشف ميزان تاثير و صدق تعبير و درستى تجربه‏هاى بشر و تحقق وعده‏ى الهى [در برقرارى عدالت كامل و حكومت صالحان] است . مفهوم

انتظار فرج، مربوط به مهدى محمد بن حسن عسكرى است كه رانده شده و مخفيانه زيست و هنوز وجود شريفش در اين حال است . خدايا! در فرج ولى‏ات; حجت‏بن الحسن، تعجيل فرما! و ارتباط فرج به امت از آن روست كه مهدى موعود (عج)، رهبر معصوم آنان است كه براى انجام وظيفه‏ى خاص الهى آماده شده است . تقدير خداست كه پايان سرنوشت زمين، چنين باشد و حضرت عيسى عليه السلام او را كمك كند . بنابراين، حكمت وجود اين اعتقاد در شيعه روشن مى‏شود، گرچه سنيان به مهدى موعود (عج) و غايب كه رانده شده و نگران [وضع امت ] است، ايمان ندارند . نشانه‏هاى ظهور احاديثى كه از نشانه‏هاى ظهور مهدى سخن مى‏گويد، چه در كتب شيعه و چه سنى، غالبا درباره‏ى دو موضوع بحث مى‏كند: نخست: حوادث مستقل و جداگانه‏اى كه رخ خواهد داد . دوم: وضع اجتماعى و سياسى و تكنولوژى (فن‏آورى) كه جهان، پيش از ظهور دارد . به عبارت ديگر، وضع دنياى سياست و اجتماع و فن‏آورى پيش از ظهور را براى ما ترسيم مى‏كند . در مورد رويكرد دوم، هر كه درباره‏ى نشانه‏هاى ظهور پژوهش كند، درمى‏يابد كه جهان كنونى، از هر وقت ديگرى، به زمان ظهور نزديك‏تر

است . از جنبه‏ى تكنولوژى، احاديث از جهانى سخن مى‏گويد كه در آن هواپيماهايى است كه مسافران را از كشورى به كشور ديگر مى‏برند و ايستگاه‏هاى راديويى به تعداد مردم دنيا وجود دارد كه مى‏تواند خبر را در آن واحد، براى تمامى دنيا پخش كند و تلفن‏هاى تصويرى هست و هر كه در مشرق است، صداى برادرش رادر مغرب مى‏شنود و چهره‏ى او را مى‏بيند و رايانه‏هاى دستى وجود دارد كه داراى برنامه‏هاى گوناگون است و دارنده‏اش را از همراه داشتن هزاران كتاب، بى‏نياز مى‏كند . از جنبه‏ى اجتماعى، احاديث از وضع اجتماعى سخن مى‏گويد كه زنان، لباس مدى پوشيده يا برهنه‏اند كه گوياى كشف حجاب يا آرايش‏هاى جاهلانه است و انواع منكرات به ظهور مى‏رسد كه پيش از پيدايش، آدمى تصورش را نمى‏كرد . از جنبه‏ى سياسى، سخن از كشف معبد هيكل‏سليمان مى‏گويد كه لازمه‏ى بر پايى دولت اسراييل در دل جهان عرب و اسلام است . نيز وجود جنبش‏هاى اسلامى در جوامع مسلمان كه تلاش دارد حكومت اسلامى بر پا كند، اما بسيارى از افراد مجاهد زندانى مى‏شوند .

اســلام و زرتــشــت :

اسلام دينى نيست كه در آن ظهور منجى انتظار برود، و جايى براى مسيح نجاتبخش در آن وجود ندارد. با اين همه به طور تدريجى و شايد تحت تاثير مسيحيت عقيده به يك اعاده كننده آخر الزمانى ايمان از نسل پيامبر و يا به عنوان عيساى رجعت كننده در آن مطرح گرديده كه معمولا از او به نام مهدى ياد مى‏شود، كه به معناى كسى است كه به طور الهى هدايت‏شده است. بعد از ظهور عيسى، روز قيامت‏شروع مى‏شود. خوبها وارد بهشت و شريران به داخل جهنم خواهند افتاد. بهشت و جهنم داراى مراحل مختلفى براى مجازات خوبى و بدى

مى‏باشد. دوره قبل از پايان جهان به صورت بدبينانه‏اى مورد نگرش قرار گرفته‏است. خداوند، خودش جهان بدون خدا را ترك و رها خواهد كرد. كعبه (زيارتگاه بزرگ و مقدس جهان اسلام) ناپديد خواهد شد. نسخه‏هاى قرآن تبديل به اوراق خالى مى‏شود و كلمات آن از خاطره‏ها محو مى‏گردد. پس آن گاه پايان فرا مى‏رسد. در اسلام اهل سنت تمام اين موضوع بيشتر به صورت افسانه‏آميز بيان شده‏است تا به صورت يك اصل مسلم مذهبى. البته تمام مسلمانان متعصب( به آمدن يك اعاده كننده نهايى ايمان، اعتقاد دارند. در زمانهاى بروز بحران و

اضطرابات سياسى يا مذهبى، توقع براى ظهور مهدى افزايش يافته و موجب قيام تعداد زيادى از كسانى كه خود را مهدى مى‏خوانند، شده‏است. بهترين نمونه آن «محمد احمد» مهدى سودانى است كه در سال ۱۸۸۱ م. شورشى را بر عليه دولت مصر بر پا كرد و بعد از چندين پيروزى پى در پى، دولت مهدى را به وجود آورد و تا سال ۱۸۹۸ م. كه توسط فرمانده ارتش انگليس به نام «كيچينير» (KITCHENER) ، در سودان شكست‏خورد، دوام آورد. در آيين مسلمانان شيعه (كه به واگذارى رهبريت روحانى در خانواده على، عليه‏السلام، پسر عمو و داماد محمد،، صلى‏الله‏عليه‏وآله، اعتقاد دارند) نظريه مهدى، بخش اساسى اعتقادات آنها را تشكيل مى‏دهد. در ميان شيعيان اثنى عشرى كه اصلى‏ترين گروه شيعيان‏اند، اعتقاد بر اين است كه مهدى منتظر، امام يا رهبر مذهبى دوازدهم است كه مخفى شده و از مكان پنهان خود مجددا ظاهر خواهد شد. عقيده به مهدى در ايجاد مذاهب جديد و يا فرقه‏هاى شيعه نيز

نقش داشته‏است. به عنوان مثال، مى‏توان از اعتقاد دروزى‏ها نام برد كه معتقدند «الحكيم‏» خليفه مصرى سلسله فاطميون (كه در سالهاى‏۹۹۶ ۱۰۲۱ م. سلطنت كرد) و تصور مى‏شود آخرين نماينده الهى پيامبر باشد، در آخرالزمان (هزار سال بعد از ظهورش در اواخر قرن نهم) باز خواهد گشت تا حكومت‏خود را بر تمام جهان بر پا كند. ديگر چهره‏هاى منجيان اسلامى عبارتند از: ميرزا غلام احمد، بنيان گذار فرقه احمديه [ قاديانى] كه در اواخر قرن نوزدهم خود را به عنوان مسيح و مهدى معرفى كرد. و همين طور ميرزا على محمد شيرازى در ايران كه بنيانگذار مذهبى بود كه بعدا به نام هائيت‏شناخته شد. او در سال ۱۸۴۴ م. اعلام كرد كه باب (دروازه) مى‏باشد. اين اعلام مصادف با هزارمين سالگرد غيبت امام دوازدهم بود. آئين

زرتشتى، مذهبى است‏با يك افق كاملا آخرالزمانى;زيرا تاريخ جهان در اين مذهب ميدان جنگى است كه در آن نيروهاى روشنايى و خوبى، با نيروى ظلمت و بدى مبارزه مى‏كنند. اگر چه عقيده به يك فرد مشخص نجاتبخش جنبه اساسى در نظام زرتشتى ندارد با اين وجود چنين فردى حتما قيام خواهد كرد. گفته شده است دولت زرتشت، پيامبر ايرانى (قرن ششم قبل از ميلاد) در پايان تاريخ چهار مرحله‏اى جهان كه هر دوره آن ۳۰۰۰ سال به طول مى‏كشد گشوده خواهد شد و به فاصله هر ۱۰۰۰ سال، سه نجاتبخش ديگر كه از پسران زرتشت محسوب مى‏شوند و بعد از مرگ وى به دنيا خواهند آمد، در پى وى ظاهر خواهند شد، آخرين آنها سوشيانز ( SOSHYANS) و يا سائوشيانت (SAOSHYANT) نام دارد كه در پايان جهان ظاهر خواهد شد و خداوند وظيفه بر پايى آخرين حكومت جهان و رستاخيز مردگان را بر عهده وى خواهد گذاشت.