انتخاب شهردار

مقدمه:
انتخاب شهردار طبق قانون شهرداری مصوب ۱۱/۴/۱۳۳۴ از وظایف انجمن شهر به حساب می آمده است ، اما پس تصویب قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شورای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران، مورخ ۱/۳/۱۳۷۵ ، ( جایگزینی شورای اسلامی شهرها به جای انجمن شهر) این وظیفه به شورای اسلامی شهرها محول گردید.
در این تحقیق به بررسی روند انتخاب شهردار و شرایط احراز تصدی این سمت طبق قوانین انجمن شهر و شورای اسلامی شهرها پرداخته شده است .

لازم به ذکر است در تمامی بندهایی که در قانون انتخاب شهردار توسط انجمن شهر تغییراتی حاصل شده موارد اصلاحی ذکر و در سایر موارد می توان با جایگزینی کلمه شورای اسلامی شهر به جای انجمن شهر قانون ذکر شده را معتبر دانست.

قانون شهرداری مصوب ۱۱/۴/۱۳۳۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی
در تأسیس شهرداری

 

تأسیس شهرداری :
ماده ۱ – در هر محل که جمعیت آن حداقل به ۵ هزار نفر بالغ باشد شهرداری تأسیس می گردد.
تبصره ۱ – در هر نقطه که از نظر موقعیت و اهمیت، تشکیل شهرداری ضرورت داشته باشد ولو جمعیت آن به ۵ هزار نفر بالغ نشود، وزارت کشور می تواند در آن محل دستور تشکیل انجمن شهر و شهرداری بدهد و چنانچه پس از تشکیل شهرداری در نقاط مزبور، ضمن عمل معلوم شود عوارض وصولی تکافوی هزینه شهرداری را نمی نماید و با در نظر گرفتن وضع اقتصادی و مالی محل برای اداره امور شهرداری درآمد جدیدی نمی توان تهیه نمود. وزارت کشور مجاز است شهرداری این قبیل نقاط را منحل نماید.

تبصره ۲ – در نقاطی که فقط در بعضی فصول برقراری شهرداری لازم باشد برای فصل مزبور و همچنین برای چند محل که به یکدیگر نزدیک و جمعا اقتضای تشکیل شهرداری داشته باشند می توان یک شهرداری تأسیس کرد.

ماده ۲ – حدود حوزه هر شهرداری به وسیله با تصویب انجمن شهر (شورای اسلامی شهر) تعیین می شود و پس از موافقت شورای شهرستان و تصویب وزارت کشور قابل اجراء است.
ماده ۳ – شهرداری دارای شخصیت حقوقی است.

قانون شهرداری مصوب ۱۱/۴/۱۳۳۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی در انتخاب شهردار و معاون شهرداری

الف – شهردار :
ماده ۵۰ – انجمن شهر مکلف است پس از رسمیت یافتن بلافاصله وقبل از شروع به کار، یک نفر را که در انجمن شهر عضویت نداشته و واجد شرایطی باشد که طبق تبصره (۱) این ماده تعیین شده برای مدت ۲ سال با رأی مخفی به اکثریت تام از دو ثلث اعضا انجمن شهر به سمت شهردار انتخاب و به فرماندار اعلام کند.
فرماندار شهردار منتخب را به وزارت کشور معرفی و مراتب را به انجمن شهر اطلاع می دهد.
شهردار منتخب پس از معرفی به وزارت کشور و بلافاصله شروع به کار خواهد کرد. تجدید انتخاب وی بلامانع است. ( اصلاحی مصوب ۲۷/۱۱/۱۳۴۵٫ اکنون طبق قانون شوراهای اسلامی عمل می شود.)

تبصره ۱ – شرایط احراز سمت شهردار طبق آئین نامه ای خواهد بود که بنا به پیشنهاد وزارت کشور به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.(اصلاحی مصوب ۲۷/۱۱/۱۳۴۵)
تبصره ۲ – دوره خدمت شهردار در موارد زیر خاتمه می پذیرد:
۱- استعفاء کتبی

۲- موقعی که انجمن شهر با رعایت مفاد ماده (۵۳) قانون، رأی به برکناری شهردار صادر نماید.
۳- در موارد تعلیق طبق مقررات قانونی.
۴- در صورت فقدان هر یک از شرایط مربوط به انتخاب شهردار(اصلاحی مصوب ۲۷/۱۱/۱۳۴۵)
تبصره ۳ – در صورتی که انجمن شهر یک ماه پس از رسمیت یافتن موفق به انتخاب شهردار نشود انجمن منحل و طبق مفاد این قانون تجدید انتخاب خواهد شد. ( الحاقی ۲۷/۱۱/۱۳۴۵٫ اکنون طبق قانون شوراهای اسلامی عمل می شود.)

 

ماده ۵۱ – هرگاه یکی از کارمندان ادارات دولتی از طرف انجمن برای تصدی شهرداری انتخاب شود و خود او راضی باشد اداره متبوع کارمند مکلف است با انتقال او موافقت کند.

ماده ۵۲ – حکم انتصاب شهردار پس از معرفی فرماندار از طرف وزارت کشور صادر خواهد شد. ( اصلاحی مصوب ۲۷/۱۱/۱۳۴۵٫ اکنون طبق قانون شوراهای اسلامی عمل می شود.)
تبصره – در مواقع رسمی و تشریفاتی شهردار و در غیاب او معون شهرداری نماینده شهر خواهد بود.

 

ماده ۵۳ – چنانچه یک یا چند نفر از اعضاء انجمن شهر به عملیات شهردار اعتراض و یا ایرادی داشته باشند باید مطلب را کتبا به صورت استیضاح به اطلاع رئیس انجمن برسانند رئیس آن را در جلسه فوق العاده انجمن قرائت به شهردار ابلاغ خواهد کرد و شهردار موظف است در جلسه عادی یا فوق العاده انجمن برای جواب استیضاح حضور به هم رساند. فاصله طرح با استیضاح با تشکیل جلسه عادی یا فوق العاده که از طرف رئیس انجمن تعیین خواهد شد نباید از ده روز تجاوز نماید انجمن پس از طرح استیضاح و جواب شهردار رأی مخالف بدهد. شهردار از همان تاریخ بلافاصله از شغل خود برکنار و از طرف انجمن فورا بر طبق مقررات این قانون اقدام به انتخاب شهردار خواهد شد. در فاصله ی بین صدور رأی عدم اعتماد و عزل شهردار تا انتخاب شهردار جدید معاون شهرداری و در صورت نبودن معاون، کارمند مقدم تحت نظر انجمن عهده دار مسئول اداره امور شهرداری خواهد بود.

 

ب – معاون شهرداری:
ماده ۵۴ – سازمان اداری شهرداری ها به نسبت بودجه و درآمد و حجم کار شهرداری از طرف شهرداری با اطلاع انجمن شهر تهیه و پس از تصویب وزارت کشور به موقع اجراء گذاشته خواهد شد. ( اصلاحی مصوب ۲۷/۱۱/۱۳۴۵)
تبصره – شهردار می تواند قسمتی از وظایف و اختیارات خود را با تصویب انجمن شهر و به موجب حکم کتبی به معاون یا سایر مسئولان شهرداری واگذار کند. ( اصلاحی مصوب ۲۷/۱۱/۱۳۴۵)

قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شورای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب ۱/۳/ ۱۳۷۵

ماده ۷۱ – یکی از وظایف شورای اسلامی شهر انتخاب شهردار برای مدت ۴ سال می باشد که به شرح زیر است:
تبصره ۱ – شورای اسلامی شهر موظف است بلافاصله پس از رسمیت یافتن نسبت به انتخاب شهردار واجد شرایط اقدام نماید.
تبصره ۲ – شهردار نمی تواند همزمان عضو شورای شهر باشد.

تبصره ۳ – نصب شهرداران در شهرها با جمعیت بیشتر از ۲۰۰ هزار نفر و مراکز استان بنا به پیشنهاد شورای شهر و حکم استاندار صورت می گیرد. شورای شهر براساس ضوابط و شرایط احراز صلاحیت شهرداران مندرج در ایین نامه مصوب این قانون، شهردار مورد نظر خود را انتخاب می کند. وزیر کشور و استانداران موظفند حکم شهردار معرفی شده را ظرف مدت ۱۰ روز صادر نمایند.

در صورتی که وزیر کشور یا استاندار، شهردار معرفی شده را واجد شرایط تعیین شده نداند، مراتب را با ذکر دلیل و مستندات به شورای شهر منعکس می نماید، در صورت اصرار شورای شهر بر نظر قبلی خود و عدم صدور حکم شهردار، موضوع توسط شورای شهر به هیأت حل اختلاف ذی ربط ارجاع خواهد شد.
هیأت مذکور ظرف پانزده روز مکلف به تصمیم گیری بوده و تصمیم آن هیأت برای طرفین (وزارت کشور و شورای اسلامی شهر) لازم الاجرا می باشد. چنانچه در مدت مقرر، هیأت حل اختلاف ، نظر خود را اعلام ننماید، نظر شورای شهر متبع خواهد بود و شهردار می تواند اختیارات قانونی خود را اعمال و اجرا نماید.
تبصره ۴ – دوره خدمت شهردار در موارد زیر خاتمه می پذیرد:

الف – استعفای کتبی با تصویب شورا.
ب – برکناری توسط شورای شهر با رعایت مقررات قانونی.
ج – تعلیق طبق مقررات قانونی.
د – فقدان هر یک از شرایط احراز سمت شهردار به تشخیص شورای شهر.

آئین نامه اجرایی شرایط احراز تصدی سمت شهردار
مصوب ۱۱/۶/۱۳۷۷

 

ماده ۱ – کسانی را می توان به سمت شهردار انتخاب نمود که دارای شرایط زیر باشند:
الف – تابعیت جمهوری اسلامی ایران.
ب – حتی المقدور متأهل و دارای حداقل (۲۵) سال سن و (۵) سال سابقه اجرایی در موقع انتخاب شدن.
پ – انجام خدمت وظیفه عمومی ( دوره ضرورت) یا داشتن معافیت دایم در زمان صلح.
ث – دارا بودن حسن شهرت.

ج – داشتن توانایی جسمی و روحی برای انجام کار.
چ – نداشتن محکومیت کیفری که مستلزم محرومیت از حقوق اجتماعی باشد.
ح – دارا بودن تحصیلات و تجربه به شرح زیر:

۱- حداقل تحصیلات کارشناسی ( لیسانس) برای شهرداری های درجه (۱ تا ۶).
۲- حداقل تحصیلات کارشناسی ( لیسانس) با گرایش های مشخص شده توسط وزارت کشور برای شهرداری های درجه ( ۷تا ۱۰)
۳- برای شهرداری های درجه (۱۱ و ۱۲) حداقل تحصیلات کارشناسی ارشد (فوق لیسانس) با گرایش های مشخص شده توسط وزارت کشور.
۩ طبق تبصره (۳) ماده (۱) آئین نامه حقوق و مزایایی شهرداران مصوب ۱۹/۳/۱۳۷۰ ، تطبیق شهرداری های موجود با درجات دوازده گانه ( براساس جمعیت، وسعت و …) بر عهده وزارت کشور و تصویب وزیر کشور انجام می گیرد . همچنین طبق تبصره (۲) همین ماده، تغییر در گروه مربوط به درجات شهرداری ها، موکول به پیشنهاد وزارت کشور، تأیید سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور و تصویب هیأت وزیران است.

( اصلاحی مصوب ۲۹/۱۰/۱۳۸۱)
تبصره ۱ – کسانی که دارای تحصیلات فوق دیپلم و پنج سال سابقه اجرایی – که حداقل (۲) سال آن را در سمت شهردار و یا مدیریت (سرپرستی و بالاتر) در وزارت خانه ها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شهرداری ها خدمت کرده باشند – یا دارای (۴) سال تجربه در امور مربوط به شهرداری باشند نیز می توانند عهده دار تصدی شهرداری های از درجه

(۱ تا۶) شوند.
تبصره ۲ – کسانی که درای تحصیلات فوق دیپلم و پنج سال سابقه اجرایی و حداقل چهار سال سابقه کار و تجربه در سمت شهردار در شهرداری درجه (۱ تا ۶) و یا معاون شهردار در شهرداری درجه (۷) به بالا یا مدیریت ( مدیریت میانی به بالا) در وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و سهرداری ها باشند نیز می توانند تصدی شهرداری های درجه (۷) تا (۱۰) را عهده دار شوند.

تبصره ۳ – کسانی که دارای تحصیلات کارشناسی (لیسانس) مندرج در ردیف (۲) بند “ح” ماده (۱) این آئین نامه با حداقل پنج سال پیشینه کار در سمت شهردار شهر درجه (۷ تا ۱۰ ) و بالاتر و یا معاون شهردار شهر درجه (۱۱و ۱۲) و یا مدیریت میانی به بالا و همتراز آنها در وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شهرداری ها باشند نیز می توانند برای احراز سمت شهردار در شهرداری های درجه (۱۱ و ۱۲) و تهران انتخاب شوند.

تبصره ۴ – انتخابات مقامات موضوع تبصره (۲) ماده (۱) قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت و همترازان آنها و همچنین معاونان استانداران و مدیران کل ستادی حوزه عمرانی وزارت کشور با داشتن مدرک تحصیلی کارشناسی و داشتن حداقل (۲) سال سابقه خدمت در سمت های مذکور به سمت شهردار بلامانع است.
تبصره ۵ – در صورتی که اشخاص موضوع تبصره های بالا یکی از دوره های مکاتبه ای یا حضوری مدیریت میانی شهرداری، منطبق با دستورالعمل های وزارت کشور را با موفقیت گذرانده باشند، دوره مذکور معادل یک سال تجربه در امور شهرداری و چنانچه دوره عالی مدیریت شهرداری و مطابق با دستورالعمل های وزارت کشور را گذرانده باشند، دوره مذکور معادل ۵/۱ سال تجربه در امور شهرداری برای آنان محسوب خواهد شد.

تبصره ۶ – منظور از درجه شهرداری در این آئین نامه درجه بندی شهرداری ها موضوع تبصره (۱) ماده (۱) آئین نامه حقوق و مزایای شهرداران ( موضوع تصویب نامه شماره ۲۵۱/ ت ۱۱۱ه مورخ ۱/۴/۱۳۷۰ هیأت وزیران می باشد و در صورت اصلاح درجه شهرداری ها در آئین نامه اجرایی یاد شده مفاد این آئین نامه متناسب با آن اصلاح خواهد شد.
تبصره ۷ – کلیه کسانی که در زمان تصویب این آئین نامه در سمت شهردار مشغول انجام وظیفه بوده و از نظر تحصیلات و سوابق تجربی واجد شرایط لازم برای تصدی سمت شهردار در شهر مربوط نمی باشند تا زمان تصدی در سمت مذکور در آن شهر از شرایط تحصیلات و سوابق مذکور در این آئین نامه معاف می باشند و انتخاب آنان برای تصدی سمت شهردار در شهرداری های با همان درجه بلامانع است.

تبصره ۸ – تشخیص همترازی مدیریت و سرپرستی و نیز تجربه مدیریت در بخش خصوصی به عهده وزارت کشور است.
تبصره ۹ – شهردار باید علاوه بر شرایط فوق به امور مالی و ذی حسابی با تشخیص وزارت کشور آشنا باشد و درغیر این صورت باید در دوره توجیهی که توسط وزارت یاد شده تشکیل می شود شرکت نماید.

تبصره ۱۰ – در موارد استثناء ، انتخاب شهردار از میان افراد دارای مدرک تحصیلی دیپلم با تأیید وزیر کشور بلامانع است.

ماده ۲ – کسی که به سمت شهردار انتخاب می شود نباید صاحب مؤسساتی باشد که تمام یا بخشی از حوایج حوزه عمل شهرداری را تأمین می نماید و همچنین نباید در زمان تصدی این سمت، رئیس یا عضو هیأت مدیره یا مدیر عامل شرکت ها و مؤسسات مذکور باشد. شهردار حق ندارد در معاملات وبا قراردادهایی که یک طرف آن شهرداری یا یکی از مؤسسات تابعه و یا وابسته به آن است به طور مستقیم یا غیر مستقیم ذی نفع باشد.

تبصره – عضویت شهردار در هیأت مدیره و مجمع عمومی و یا شورای شرکت ها و سازمانها و مؤسساتی که وابسته ویا تابع شهرداری ها و نیز مؤسسات عمومی، اعم از دولتی و غیر دولتی که شهرداری در آنها صاحب سهم باشد و یا حضور شهردار در سمت های مذکور در این گونه مؤسسات که بنا به تصویب شورای اسلامی شهر ضروری تشخیص داده شود از شمول مفاد این ماده مستثنی است.

 

ماده ۳ – شهردارباید از تاریخ اشتغال به کار تا زمانی که در این سمت انجام وظیفه می نماید در داخل محدوده قانونی شهر ساکن باشد. شهرداری مکلف است برابر دستورالعمل وزارت کشور شرایط مناسب جهت تحقق مفاد این ماده را برای شهردار فراهم سازد.

ماده ۴ – شورای اسلامی شهر به محض آن که از فقدان یکی از شرایط مندرج در بندها و تبصره های ذیل ماده (۱) و مواد (۲) و(۳) این آیین نامه در شهردار منتخب خود مطلع شود، باید در اولین جلسه عادی و فوق العاده که با حضور شهردار تشکیل می شود به موضوع رسیدگی و تشخیص خود را اعم از صحت یا سقم مطلب به مرجع صدور حکم انتصاب اعلام نماید، مرجع صدور حکم انتصاب پس از بررسی موضوع، در صورت صحت فقدان هر یک از شرایط، حکم انتصاب را ملغی می نماید.