معرفي

باغ دولت آباد يزد كه يكي از باغهاي بزرگ ايران و از آثار دوره زنديه مي باشد داراي مرتفع ترين بادگير شناسايي شده در ايران است. مساحت زمينهاي باغ در اسناد مختلف تاريخي ۲۰۰۰ جريب ذكر گرديده است. مساحت كل عرصه و اعيان اين باغ كه محصور است حدود ۴۰۰۰۰ متر مربع مي باشد. چند هكتار زمين نيز در ضلع غربي باغ به عنوان موقوفات باغ دولت آباد وجود دارند.

عناصر تشكيل دهنده باغ دولت آباد عبارتند از چند عمارت شامل: عمارت تالار آيينه، عمارت سردر، عمارت بهشت آيين، عمارت بادگير، عمارت حرمخانه يا حرمسرا، عمارت تهراني، عمارت مستخدمين يا خانه ي خدم و حشم و آشپزخانه ها و ديوانخانه به شكل مثمن، ساباط، آب انبار، درشكه خانه، اصطبل تابستانه و زمستانه و همچنين داراي قنات، حوضها و جداول آب متعدد در فضاي باغ است.

قنات تاريخي عظيم و مهم دولت آباد با قدمتي بيش از دويست سال از بهم پيوستن پنج رشته قنات تشكيل شده كه از ارتفاعات مهريز سرچشمه ميگرفته و پس از مشروب نمودن بخشي از اراضي مهريز و به كار انداختن چند آسياب آبي و پس از طي بيش از ۵۰ كيلومتــر به يزد ميرسيده و آبادي هايي چند در اطراف يزد چون آبشاهي، خــرمشاه و باغ دولت آباد را آبياري مي كرده است. اما اين باغ در حال حاضر توسط چاه نيمه عميق مجاور باغ آبياري ميشود.

در باغ دولت آباد يزد كه بنايي در بالاي باغ با يك بادگير، و بعد از آن يك هشتي و سه اتاق در بالا و طرفين آن، و يك بنا در سمت راست و يك بنا در سمت چپ و يك سردر دارد، معمار با بازي وصف ناپذيري بارها آب را به درون زمين برده و بيرون آورده است. ابتدا آب را در زير بادگير در يك حوض يكپارچه مرمر بوده كه مي جوشد و در آن بالا مي آيد. بعد آب وارد حوضي در وسط هشتي مي شود. از وسط هشتي به سه حوض كشيده دراز در سه شاه نشين مي رود. در مقابل ((ارسي)) اتاقها سه ((سينه كبكي)) است از سنگ مرمر كه آن را به شكلي مي تراشيدند تا موج ايجاد كند و آب را وقتي كه كم است بيشتر نشان دهد. آب از هرسينه كبكي وارد يك حوض كلگي مي شود، و از آنجا در جويهايي در دو طرف ميان كرت جاري مي شود و به سردر مي رسد؛ گاه آب در اين مرحله وارد آبگرداني بسيار زيبا مي شد كه در باغ دولت آباد يزد به كلي از بين رفته است. بعد از آن آب از زير سردر عمارت بيرون مي رفت و به يك استخر بزرگ ۱۲ ضلعي مي رسيد و به استخر ديگر در سه طرفشان. آب از اين استخرها به خيابانها و آباديها مي رفت و سرانجام به مصرف كشت و زرع مي رسيد.

سازنده باغ دولت آباد در وقفنامه اش نوشته است خدا لعنت كند آن كسي را كه قبل از بيرون آمدن آب از اين باغ، حتي به اندازه سيراب كردن گنجشكي از آن استفاده كند. محصول اينجا وقف بارگاه مولا در نجف است. متاسفانه بعدها قنات را از بالا بستند و نگذاشتند به شهر بيايد و براي تامين آب باغ، از چاه آب مي كشيدند و حوضهايش را پر مي كردند؛ كه ديگر اين باغ هرگز آن صفا و زيبايي گذشته را باز نيافت.

از مصالح شاخصي كه در بناهاي اين باغ بكار رفته سنگ مرمر است كه تماماً از شهر مراغه آورده شده است. در اين امر جاي تعجب است زيرا سنگ مرمر يزد خود مرغوب بوده و هميشه شهرت داشته است. عمارت هاي باغ عبارت انداز عمارت بيروني كه در طرف شرق واقع و داراي حوضخانه و بادگير بلندي است، عمارت واقع در جهت غربي اندروني و عمارت سردركه همان ايوان خانه بوده است. بادگير باغ دولت آباد كه به شكل منشوري ساخته شده است با ارتفاع ۳۳ متر و ۸۰ سانتيمتر مرتفع ترين بادگيري است كه تا به حال در ايران شناخته شده است.

عمارت هشتي و بادگير از مهمترين بخشهاي مجموعه به شمار مي روند كه در آن ، تلفيق جريان هوا و آب به زيباترين شكل صورت گرفته است. كاربنديهاي بسيار ظريف سقف هشتي اثر استاد حاجي علي اكبر آخوند است كه با سيم گل و دم گيري گچي به طرزي بسيار ماهرانه اجرا شده است. در ارسي مشبك به شيشه هاي رنگي نيز كه مرمت شده است به زيبايي بنا اضافه نموده است.

باغ از رديف كاري درختان مختلف برخوردار است كه عمده ترين آنها را سرو و كاج تشكيل مي دهد. درختان مثمر باغ شامل انگور و انار است كه داخل كرتها كاشته شده اند. در اين باغ بوته هاي گل سرخ نيز به فراواني يافت مي گردد كه به صورت رديفي كاشته شده اند. باغ دولت آباد به لحاظ هنر باغ آرايي و توزيع آب و همچنين معماري استادانه از مجموعه هاي ديدني كشور محسوب مي شود.

Free counter

موقعيت
يزد به دليل موقعيت جغرافيايي و ارتباط خاصي كه به دليل واقع شدن در مركز كشور داشته از روزگاران پيش همواره مورد توجه و داراي جايگاه ويژه اي بوده است. استان يزد با شرايط آب و هواي بياباني گرم و خشك و مقدار متوسط بارندگي سالانه بين ۵۰ تا ۱۰۰ ميليمتر، يكي از خشك ترين استانهاي كشور به شمار مي رود. اختلاف دماي شب و روز در اين استان بين ۹/۱۱ تا ۷/۲۰ درجه سانتي گراد متغير است.

باغ دولت آباد يزد با مساحتي بالغ بر ۴۰۰۰۰ متر مربع از مشهورترين و زيباترين باغ هاي شهر يزد محسوب مي شود. ورودي اصلي باغ در ضلع غربي آن و به سمت بلوار دولت آباد گشوده مي شود، ورودي كه هم اكنون مورد استفاده عموم قرار دارد در ضلع جنوبي باغ در كنار رودخانه خشك واقع گرديده است. علاوه بر آن درب ديگري به خيابان انقلاب راه دارد كه در سمت شمالي مجموعه واقع شده است.

تاريخچه باغ دولت‌آباد يزد
در يادگارهاي يزد نوشته ايرج افشار آمده است كه مطالعه تواريخ قديم يزد نشان ميدهد كه باغهاي مهم و بزرگ و زيبا از قديمترين ايام در آنجا ساخته مي‌شده و ذكر بسياري از آنها در آن كتب موجودست. از جمله در تاريخ جديد يزد از سي باغ نام رفته ست. ولي افسوس كه اثري از هيچكدام از آنها اكنون برجاي نيست.
باغ دولت‌آباد يزد از نمونه باغهاي بزرگ ايران است كه در سال ۱۱۶۰ هجري قمري « دوره زنديه » بنا گرديده است. بادگير مرتفع و زيباي آن با ارتفاع ۳۳ متر از سطح زمين بلندترين بادگيري است كه تا كنون شناسايي شده است.