مقدمه

بر اساس گزارش ماه مارس انجمن ناشران امریکا، فروش کتاب الکترونیک در فصل اول سال ۲۰۱۲از فروش کتاب جلد گالینگور بیشتر بود و این نخستین بار است که این برتری نمایان می‎شود. طبق آمار، درآمد حاصل از فروش کتاب الکترونیک بزرگساالن )کتاب کودکان عنوان نشده است( ۲۸۲/۳میلیون دالر و کتاب جلد گالینگور در مدت مشابه ۲۲۹/۶ میلیون دالر بوده است.

در این گزارش آمده است: «در فصل نخست ۲۰۱۲، درآمد خالص حاصل از کتاب الکترونیک بیش از کتاب جلد گالینگور بود که این نشان از جابه‎جایی موقعیت این دو نوع کتاب از فصل اول ۲۰۱۱تاکنون است. در حالی که گسترش کتاب دیجیتال همچنان در حال رشد است، دانلود کتاب‎های صوتی نیز نسبت به سال گذشته شتاب یافته است، چنان‎که برخی کارشناسان گفته‎اند این شتاب به محبوبیت و خرید گوشی‎های هوشمند گره خورده است).Scocco, 2012(»

آمارها حاکی از آن است که دانلود کتاب صوتی حتی بیشتر از کتاب الکترونیک رشد داشته است؛ چنان‎که با درآمد ۲۵ میلیون دالری‎اش به رشد بیش از ۳۲/۷ درصدی نسبت به مدت مشابه در سـال گذشته رسیده است .)Indvik, 2012( بر اساس گزارش انجمن ناشران امریکا، در فصل اول ۲۰۱۲، فروش کتاب الکترونیک بزرگسـاالن رشـد ۲۸/۴درصدی را در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته شاهد بود. فروش کتاب الکترونیک جوانان و کودکان حتی از این هم بهتر بود و با ۶۴/۳ میلیون دالر درآمد شاهد رشد ۲۳۳درصدی بود. البته در این میان، فروش کتاب جلد گالینگور هم رشد ۲/۷ درصدی داشت که رشد مالیمی محسوب می‎شود .)Indvik, 2012(

در آينده‎اي نزديك، كتاب‎هاي الكترونيكي به شكلی جديد به بازار كتاب عرضه خواهند شد؛ همان‎طور كه آمازون با كتابخوان خود، كيندل، معيارهاي الزم را در اين زمينه به نمايش گذاشته است.

۱۰۲

تابستان۱۳۹۱ شماره ششم

Archive of SID

تأثیر محتوا و فرمت در موفقیت كتاب الكترونيك

فـصلنــا مه تحلیــــــلی پـــژوهشی کــتـاب مهر

در پايان سال ۲۰۱۰، آمازون گزارش داد كه يك ميليون نسخه از كتاب‎هاي سه‎گانة استيگ لوارشن۱، با عنوان هزاره۲، از طريق فروشگاه كيندل به فروش رسیده است. در صورتي كه بازارهايي براي كتاب‎هاي الكترونيك قانوني به وجود آيد و ناشران بتوانند از طريق توسعه سود كسب كنند، همة توليدكنندگان بايد به روند ديجيتالي شـدن كتاب به عنوان يك فرصت جديد براي پركردن اوقات فراغت تمامي گروه‎هاي هدف بنگرند. كسب سود از كتاب الكترونيك چندان ساده نيست، اما ناشران، توليدكنندگان ابزارها، و فروشگا‎ هايه آنالين بايد باهم همكاري و روي نيازهاي مشتريان تمركز کنند The Fuـ( .)ture of eBooks, 2012 گرچه انتظار نمی‎رود با گذشت زمان کتاب الکترونیک به طور کامل جایگزین کتاب چاپی شود، روند رو به رشد انتشار و فروش کتاب الکترونیک بازار جدیدی ایجاد کرده که با توسعه و پیشرفت فرمت‎ها و ابزارهای جدید مطالعة کتاب الکترونیک این بازار نیز روزبه‎روز

‎گسترده خواهد شد. با این حال، توسعة این بازار جدید بدین معنی نیست که همة موضوعات و ژانرهای مختلف کتاب با هر محتوایی قابلیت فروش به صورت الکترونیک را دارند. محتوای کتاب الکترونیک، فرمت مناسب ارائة آن، و نیز وسیلة مناسب برای مطالعه باید به دقت بررسی شود تا هزینه‎های اضافی به بار نیاید. هدف اين مقاله بررسي موضوعات مناسب براي تبديل به نسخة الكترونيك و نيز فرمت‎ها

جدول :۱ مقایسة میزان فروش کتاب چاپی و الکترونیک در سه ماهة اول سال ۲۰۱۱ و )Boog, 2012( 2012
کتاب داستان و غیرداستان بزرگساالن
۲۰۱۲ )میلیون دالر( ۲۰۱۱ )میلیون دالر( درصد تغییر
کتاب جلد گالینگور بزرگساالن ۲۲۹/۶ ۲۲۳/۵ +۲/۷
کتاب جلد کاغذی بزرگساالن ۲۹۹/۸ ۳۳۵ -۱۰/۵
دانلود کتاب صوتی ۲۵ ۱۸/۸ + ۳۲/۷
کتاب الکترونیک ۲۸۲/۳ ۲۲۰/۴ + ۲۸/۱
مجموع ۸۶۴/۲ ۸۲۱/۲ + ۵/۲

۱۰۳

تابستان۱۳۹۱ شماره ششم

Archive of SID

تأثیر محتوا و فرمت در موفقیت كتاب الكترونيك

فـصلنــا مه تحلیــــــلی پـــژوهشی کــتـاب مهر

و ابزارهاي مناسب مطالعة كتاب الكترونيك است. به اين منظور، با یک نظرسنجي آنالين به بررسي محتواي مورد عالقة افراد براي مطالعه به شكل الكترونيك، انتظارات مخاطبان از قابليت‎هاي ابزار مطالعه، و فرمت‎هاي مختلف كتاب الكترونيك پرداخته‎ايم. جمعيت آماري اين نظرسنجي حدود ۵۰۰ نفر از كاربران اينترنت بودند كه در نهايت ۱۳۲ نفر با تكميل فرم آنالين نظرسنجي در آن شركت كردند. نظرسنجي صورت‎گرفته فقط به بررسي سه عنصر محتوا، فرمت، و ابزار مطالعة كتاب الكترونيك و اولویت آن بین مخاطبان پرداخته است و از آنجايي كه در جامعة آماري محدود و به شكل آنالين انجام شده، صرفاً مي‎تواند اولويت‎هاي مخاطبان كتاب الكترونيك را مشخص كند. الزم به ذكر است كه برای شركت‎كنندگان در نظرسنجي محدودیتی در انتخاب تعداد گزينه‎ها وجود نداشت.

محتوایمناسببرایکتابالکترونیک

در دنیای امروز، بسـیاری از ناشـرانِکتاب سودای ورود به بازار کتاب الکترونیک را دارند، اما باید بدانند که هر نوع محتوا و موضوعی قابلیت تبدیل به کتاب الکترونیک را ندارد. آمارها نشان می‎دهد که باالترین میزان فروش کتاب الکترونیک به ژانر داستان و رمان اختصاص دارد. اما برخی معتقدند که فقط کتاب‎هایی با موضوع علمی و تخصصی توانایی تبدیل به فرمت الکترونیک را دارند. نشر و ارائة محتوا با ابزارهاي الكترونيك فقط به موضوعات علمي محدود نيست. ادبيات عمومي، داستان و رمان، موضوعات تخيلي، و نيز محتواي عاشـقانه را نیز می‎توان با اسـتفاده از اين ابزارها ارائه کرد؛ مثالً، اين‎گونه نشر براي انتشار و توزيع كتاب‎هاي نويسندگان نوپا و تازه‎كار، كه تضميني براي فروش محتواي توليديِ چاپيِ آن‎ها نيست، مناسب است، زيرا هزينه توليد و انتشار و نيز تكثير آن با هزينه‎هاي گونه‎هاي سنتي‎تر انتشار قابل مقايسه است )هم‎سخني با مخاطباني جهان‎شمول‎تر، ۱۳۹۱، ص .)۶

درک جی کانیون۳، نویسـندة کتاب‎های علمی‎ـ‎تخیلی، در سـال ۲۰۱۱، گزارشی از ژانرهای

۱۰۴

تابستان۱۳۹۱ شماره ششم

Archive of SID

تأثیر محتوا و فرمت در موفقیت كتاب الكترونيك

فـصلنــا مه تحلیــــــلی پـــژوهشی کــتـاب مهر

پرفروش کتاب الکترونیک منتشـر کرد. طبق این گـزارش، درصد فروش کتاب‎های الکترونیک به صورت زیر اسـت: اما کارشناسـان نشر کتاب دربارة آیندة نشـر الکترونیک پیش‎بینی کرده‎اند که كتاب‎هاي خاصي مانند آشـپزي و راهنماي سـفر، به صورت اپليكيشن و كتاب الكترونيك، به

نمودار :۱ درصد فروش ژانرهای مختلف کتاب الکترونیک )۲۰۱۱ ,Canyon(

زندگینامه
تجاری
دوستیابی
معاصر
اسرار آمیز
فانتزی شهری
تاریخی
غیرداستانی
جنایی ماوراءالطبیعه
ترسناک

کمدی
بزرگساالن

علمی تخیلی

تریلر
فانتزی

معمایی

۱۰۵

تابستان۱۳۹۱ شماره ششم

Archive of SID

تأثیر محتوا و فرمت در موفقیت كتاب الكترونيك

فـصلنــا مه تحلیــــــلی پـــژوهشی کــتـاب مهر

همراه ويژگي‎هاي تعاملي همچون به‎روز‎رساني آنالين و اشتراك، بیشتر ارائه شوند. پيش‎بيني ديگر اين اسـت كه تقاضا براي انواع خاصي از كتاب‎هاي چاپي به قوت خود باقي بماند؛ مانند كتاب‎هاي مذهبـي‎ـ كتاب مقدس و قـرآن‎ـ كتاب‎های كودك، كتاب‎هایی بـراي هدیه، و كتاب‎هاي خاص

.)The Future of EBooks, 2012(

محقق برای دستیابی به تخمینی از وضعیت موجود در مخاطب ایرانی، نظرسنجی آنالینی را انجام

نمودار :۲ مقايسة عالقه‎مندي افراد به موضوعات مختلف كتاب الكترونيك

قانون و حقوق کودک
متون تخصصی
کتابهای عامهپسند

قرآن و ادعیه
تاریخ

رمان داستان کوتاه

شعر

کتاب آموزشی

۱۰۶

تابستان۱۳۹۱ شماره ششم

Archive of SID

تأثیر محتوا و فرمت در موفقیت كتاب الكترونيك

فـصلنــا مه تحلیــــــلی پـــژوهشی کــتـاب مهر

داد. بدین صورت که فرم نظرسنجی آماده و برای کارشناسان رسانه فرستاده شد. این نظرسنجی برای حدود ۱۰۰۰نفر از کارشناسان رسانه فرستاده شد که ۱۳۲ نفر از آن‎ها به سؤاالت پاسخ دادند.

نتايج این نظرسنجي هم نشان مي‎دهد كه افراد بيش از همه ترجيح مي‎دهند كتاب‎هاي تخصصي، داستان كوتاه، و كتاب‎هاي آموزشي را به صورت الكترونيك مطالعه كنند. برای شرکتکنندگان در اين نظرسنجی، این امکان فراهم بود که از ميان گزينه‎هاي موجود چند گزينه را انتخاب نمايند. بنابراين مجموع درصد گزينه‎ها بيش از ۱۰۰درصد شد. نتایج به دست آمده در اين نظرسنجي، طبق پيش‎بيني كارشناسـان، حاکی از آن اسـت که تمايل كمتري براي مطالعة كتاب كودك و قرآن به صورت الكترونيك وجود دارد.

انجمن ناشـران امريكا گزارش داده اسـت كه افراد در چه موقعيتي ترجيح مي‎دهند از كدام شكل كتاب )چاپي يا الكترونيك( استفاده كنند. طبق بررسي آن‎ها، اغلب افراد در موقعيت‎هايي مانند خواندن كتاب براي كودك و توانايي به اشتراك گذاشتن كتاب با ديگران ترجيح مي‎دهند از كتاب چاپي اسـتفاده كنند. در مقابل، براي دريافت سـريع كتاب، مطالعه در هنگام مسافرت و جابه‎جايي، و براي داشـتن حق انتخاب گسـترده در ميان كتاب‎ها اسـتفاده از كتاب الكترونيك را مي‎پسـندند