بررسي سياسي منطقه جنوب آسيا (رشته علوم سياسي)

فهرست منابع
۱- ابراهيم‌خاني، حسين، هند و پاكستان و كشمير؛ (پايان‌نامه كارشناسي ارشد علوم‌سياسي، دانشگاه آزاد اسلامي، واحد تهران مركزي، دانشكده علوم سياسي، ۱۳۷۵)
۲- بهروزان، گيله‌گل، كتاب سبز هند؛ (تهران، دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي، ۱۳۸۳)
۳- فرزين‌نيا، فريبا، كتاب سبز پاكستان؛ (تهران، دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي، ۱۳۷۶)

۴- فرزين‌نيا، فريبا، كتاب سبز بنگلادش؛ (تهران، دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي، ۱۳۷۴)
۵- فرزين‌نيا، فريبا، سياست خارجي پاكستان تغيير و تحول؛ (تهران، دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي، ۱۳۷۳)
۶- قنبري، سميه، سارك و همگرايي در جنوب آسيا؛ (پايان‌نامه كارشناسي ارشد مطالعات منطقه‌اي، دانشگاه آزاد اسلامي، واحد تهران مركزي، دانشكده علوم سياسي، ۱۳۸۳)

۷- كريم‌نيا، نويد، كتاب سبز نپال و بوتان؛ (تهران، دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي، ۱۳۷۶)
۸- ناجي راد، محمد‌علي، كتاب سبز مالديو؛ (تهران، دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي، ۱۳۷۶)

فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه
فصل اول: معرفي منطقه جنوب آسيا
مسائل و منازعات منطقه‌هاي

فصل دوم: پاكستان
۱- ويژگيهاي پاكستان
الف: جغرافياي طبيعي و انساني پاكستان
ب: جغرافياي سياسي پاكستان
ج: جغرافياي اقتصادي پاكستان
۲- حكومت و سياست در پاكستان
۳- روابط پاكستان با جمهوري اسلامي ايران
۴- منازعات هند و پاكستان

الف: علل منازعه دو كشور و جايگاه كشمير در آن
ب: صف‌آرايي هند و پاكستان
ج: علل اتمي شدن هند و پاكستان
فصل سوم: هند
۱- ويژگيهاي هند
الف: جغرافياي طبيعي و انساني
ب: جغرافياي سياسي
ج: جغرافياي اقتصادي

۲- حكومت و سياست در هند
۳- روند اتمي شدن هند
۴- سياست خارجي هند
۵- روابط با جمهوري اسلامي ايران
۶- همكاري‌هاي نفت و گاز و پتروشيمي ايران و هند
فصل چهارم: همكاري‌هاي منطقه‌اي در جنوب آسيا
۱- اتحاديه همكاري‌هاي منطقه‌اي جنوب آسيا (سارك)

۲- جنوب آسيا و نظام بين‌الملل
الف: چين
ب: روسيه
ج: آمريكا
نتيجه گيري
فهرست منابع

مقدمه
از بعد ديرينه‌شناسي پيشينه منطقه‌گرايي به سالهاي دهة ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ بر مي‌گردد كه توجه دانشمندان را به خود جلب كرد. اوج روي آوري به منطقه‌گرايي در دهه ۱۹۸۰ و به خصوص در زمينه اقتصادي مي‌باشد

كه با فروپاشي شوروي اين روند از سرعت بيشتري برخوردار گرديده و كشورها سعي در حل مشكلات و مسائل خود در چارچوب مناطق جغرافيايي مي‌نمايند. از همين روي منطقه جنوب آسيا به عنوان يكي از مناطق مهمي كه در چارچوب نظام بين‌الملل با توجه به ويژگيهاي استراتژيكي و جمعيتي كه دارد از اهميت زيادي برخودار گردد.

در اين پژوهش ما سعي در شناخت و بررسي ويژگيهاي اين منطقه خواهيم نمود و به لحاظ اهميت دو كشور هند و پاكستان، اين دو را مورد بررسي قرار مي‌دهيم.
تحقيق حاضر از چهارفصل تشكيل گرديده‌است كه در فصل اول به معرفي منطقه جنوب آسيا پرداخته مي‌شود.

در فصل دوم به معرفي كشور پاكستان پرداخته و ويژگيهاي آن از نظر جغرافياي طبيعي، انساني، سياسي، اقتصادي، مورد بررسي قرار مي‌گيرد، سپس سياست و حكومت در پاكستان و روابط خارجي آن با جمهوري اسلامي ايران مورد بررسي قرار مي‌گيرد و به منازعات هند و پاكستان در انتهاي اين فصل پرداخته خواهد شد. در فصل سوم به معرفي كشور هندوستان پرداخته مي‌شود و جغرافياي طبيعي، انساني، سياسي و اقتصادي آن مورد بررسي قرار مي‌گيرد،

سپس بحث سياست و حكومت در هند، روند اتمي‌شدن هند و سياست خارجي و روابط ايران و هند مورد بررسي قرار مي‌گيرد. در فصل چهارم به مسئله همكاري در منطقه جنوب آسيا پرداخته مي‌شود و عوامل واگرايي و همگرايي در اتحاديه همكاري‌هاي جنوب آسيا (سارك) مورد بررسي قرار مي‌گيرد و سپس به بحث جنوب آسيا و نظام بين‌الملل پرداخته مي‌شود و روابط اين منطقه با چين، روسيه و آمريكا مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

فصل اول: معرفي منطقه جنوب آسيا
منطقه جنوب آسيا شامل كشورهاي پاكستان، هند، بنگلادش، سريلانكا، نپال، بوتان و مالديو است. خرده سيستم جنوب آسيا نزديك به ۳/۳ درصد خشكي‌هاي جهان را به همراه دارد. در ميان كشورهاي جنوب آسيا بوتان و نپال محصور در خشكي و سريلانكا و مالديو جزيره هستند.

مهمترين منابع طبيعي منطقه رودخانه‌هاي پرآب آن مي‌باشد كه به كشاورزي منطقه كمك فراواني مي‌كند ولي عدم استفاده صحيح از آنها و سيلهاي فراوان در طول سال موجب شده كه اين منبع طبيعي خسارتهايي را همراه داشته باشد.(۱) از جمله منابع مهم درآمد ارزي منطقه منابع ماهيگيري و نيز محصولات كشاورزي بخصوص چاي و برنج است. به دليل جمعيت زياد منطقه جنوب آسيا نيروي انساني نيز يكي از منابع اصلي درآمد ارزي براي اين كشورها است.

مساحت و جمعيت كشورهاي منطقه عبارتند از: پاكستان ۹۴۳/۸۰۳ كيلومتر مربع و جمعيتي در حدود ۰۰۰/۰۰۰/۱۵۰ نفر هند، با ۲۶۳/۲۸۷/۳ كيلومتر مربع و جمعيتي در حدود ۰۰۰/۰۰۰/۱۰۰/۱ نفر، بنگلادش با ۹۹۸/۱۴۳ كيلومتر مربع و جمعيتي در حدود ۰۰۰/۰۰۰/۱۲۰ نفر، نپال ۸۰۰/۱۴۰ كيلومتر مربع و جمعيتي در حدود ۰۰۰/۰۰۰/۲۳، بوتان ۶۲۰/۴۶ كيلومتر و ۰۰۰/۰۰۰/۲ نفر جمعيت،

سريلانكا با ۶۱۰/۶۵ كيلومتر مربع و جمعيتي در حدود ۰۰۰/۰۰۰/۱۸ نفر و بالاخره مالديو ۲۹۸ كيلومربع و جمعيتي در حدود ۰۰۰/۳۳۰ نفر، كه مساحت جنوب آسيا تقريباً ۵۳۲/۴۸۸/۴ كيلومتر مربع و جمعيتي بالغ بر ۰۰۰/۰۰۰/۵۰۰/۱ نفر است.

جنوب آسيا از حيث نژادي دو نژاد سفيد پوست و سياه پوست را در بر مي‌گيرد. نژاد سفيد پوست به دو دسته اسلاوها و آريايي‌ها تقسيم مي شود. مردم جنوب آسيا از نژاد آريايي‌ها هستند. نژاد سياه پوست كه به آنها دراويدي مي‌گويند به نسبت دو نژاد سفيد پوست و زرد پوست كمتر هستند و تنها در جزيره سيلان و جنوب هند زندگي مي‌كنند.(۲)

از كشور‌هاي منطقه گاهي تحت عنوان بازيگران جهان سوم ياد مي‌كنند و گاه از دو قدرت هسته‌اي هند و پاكستان به عنوان دو قدرت ژمونيك منطقه كه ديگر بازيگران تحت‌الشعاع سياستهاي آنها مي باشند نام برده مي‌شود.

فضاي حاكم بر محيط منطقه بگونه‌اي است كه كشورهاي منطقه‌ از بي‌ثباتي و ناامني حاصل از گسترش تروريسم و تسليحات واهمه دارند چرا كه هزينه‌هاي زيادي را به جهت فضاي جنگ سرد صرف امور دفاعي كردند كه خود اين امر گسترش دهنده هرچه بيشتر فقر و نداري در جنوب آسيا است.

درگير شدن هندو پاكستان در سه جنگ در سالهاي ۴۸-۱۹۴۷، ۱۹۶۵، ۱۹۷۱ و احتمال بروز جنگ در سالهاي ۱۹۸۴، ۱۹۸۷، ۱۹۹۰، ۱۹۹۹ و ۲۰۰۱ مؤيد بي‌ثباتي اين منطقه و داشتن آثار منفي بر صلح و امنيت جهاني است. (۳)
هندوستان در شكل‌دهي جنبش عدم تعهد و پاكستان در شكل‌‌دهي سازمان آر. سي‌. دي نقش داشتند.

در پايان قرن بيستم آزمايشات هسته‌اي هند و پاكستان كشورهاي ۸- G را وادار به اعمال تحريمهاي اقتصادي عليه اين دو كشور كرد اما تمام محاسبات استراتژيك و ارزيابي‌هاي متعارف سياسي در مورد منطقه به هم ريخت و محيط امنيتي جديدي بوجود آمد كه اين منطقه را به خطرناك ترين محل در جهان تبديل ساخت.(۴)

مسائل و منازعات منطقه‌اي
مهمترين مسئله در روابط دو قدرت كليدي منطقه يعني هند و پاكستان مسئله كشمير است. اين سرزمين كه بين هند و پاكستان و چين و افغانستان قرار دارد پس از استقلال هند و جدايي پاكستان همواره مورد منازعه اين دو كشور بوده‌است. كشمير پس از فروپاشي شوروي مورد توجه آمريكا هم واقع شد‌ه‌است.

زيرا هم از نظر اقتصادي و هم از نظر استراتژيك داراي اهميت خاصي است چرا كه هم با هند، پاكستان، چين و افغانستان هم مرز است و هم دروازه آسياي مركزي و ماوراء آن محسوب مي‌شود.(۵) منطقه ديگري كه بين هند و چين حايل است و از موقعيت استراتژيك بهره مي‌برد منطقه تبت است. مشكلاتي كه هند و پاكستان با آن درگير هستند و در نتيجه فضاي امنيتي نامساعدي را در منطقه ايجاد كرده‌است عمدتاً شامل فقدان توسعه انساني، فقدان نهادينگي ملت‌سازي و عدم امنيت ملي به جهت تمايز دكترين‌هاي نظامي است.

دستيابي هند و پاكستان به تكنولوژي هسته‌اي و بويژه‌ سلاحهاي اتمي باعث شده كه حفظ صلح در اين منطقه اهميت حياتي بيابد و اكنون دو كشور با تكيه بر بازدارندگي هسته‌اي كه محور حفظ امنيت ميان هند و پاكستان است به همزيستي هسته‌اي تن در داده‌اند. بيش از سه چهارم فقراي جهان در جنوب آسيا زندگي مي‌كنند كه قسمت اعظم آنها در هند و پاكستان سكونت دارند.

پي ‌نوشت‌هاي فصل اول
۱- فريبا فرزين‌نيا، كتاب سبز پاكستا، (تهران، دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي، ۱۳۷۶) صص ۴-۳
۲- سميه قنبري، سارك و همگرايي در جنوب آسيا، (پايان‌نامه كارشناسي ارشد مطالعات منطقه‌اي، دانشگاه آزاد، واحد تهران مركزي، دانشكده علوم سياسي، ۱۳۸۳) صص ۲۱-۲۰
۳- فرزين‌نيا، پيشين، صص ۱۷۹-۱۷۷
۴- همان، ص ۱۷۸
۵- حسين ابراهيم‌خاني، هند و پاكستان و كشمير (پايان‌نامه كارشناسي ارشد علوم سياسي، دانشگاه آزاد، واحد تهران مركزي، دانشكده علوم‌سياسي، ۱۳۷۵) صص ۳۳-۳۲

فصل دوم: پاكستان
۱- ويژگيهاي پاكستان
الف: جغرافياي طبيعي و انساني پاكستان
آب و هواي آن صحرايي، موسمي، نيمه صحرايي و كوهستاني است كه بيشتر مناطق آن براي كشاورزي مناسب نيست. (۱) ۷۴ درصد مردم بيسواد هستند، ۳۰ درصد جمعيت آن زير خط فقر زندگي مي‌كنند و ۴۶ درصد جمعيت آن زير ۱۵ سال هستند.

هر سال ۶۰ هزار پاكستاني از اين كشور مهاجرت مي‌كنند. در اين كشور ۴ گروه عمدي نژادي وجود دارند: پنجابي، سندي، بلوچي و پشتو كه به لحاظ دين مشترك اسلام گرد هم آمده‌اند. ۹۵ درصد مردم اين كشور مسلمان (تشيع و تسنن) هستند كه بيشتر درگيريهاي داخلي پاكستان پيرامون همين اختلافات مذهبي است. (۲)

زبان رسمي كشور پاكستان اردو و انگليسي است هرچند زبانهاي پنجابي، بلوچي و پشتو نيز وجود دارد. (۳)
منابع طبيعي كشور عبارتند از: برنج، گندم، شكر، پنبه، ذرت و منابع معدني آن هم شامل ذغال سنگ، گاز طبيعي، نفت خام، سنگ مرمر، سنگ آهن، منگنز، خاك‌رس، چيني، كروميت و سلفون مي‌باشند. اكثر مردم كشاورز هستند و بيشترين محصول آن برنج است. (۴)

ب: جغرافياي سياسي پاكستان
اين كشور راهي براي دستيابي كشوراي تازه استقلال يافته به درياي آزاد است. از تنگه هرمز خيلي دور نبوده و پايگاههاي هوايي و دريايي آن در سواحل درياي عرب و درياي عمان مي‌تواند نقش مهمي در منطقه داشته باشد.

به علت دارا بودن انبوه جمعيت مسلمان و وجود جريانهاي افراطي مذهبي مي‌تواند كانون بنيادگرايي اسلامي و اشاعه آن به ديگر نقاط اسلامي باشد و لذا توجه كشورهاي مسلمان بسياري را به خود جلب كرده‌است.(۵)

بافت اجتماعي و ساختار سياسي در پاكستان آن چنان بحران زده‌است كه چيزي به جز بي‌ثباتي مزمن و مداوم را نشان نمي‌دهد. انتخابات پارلمان ۳۴۲ نفري پاكستان نشان مي‌دهد كه هيچ حزبي قادر به تشكيل يك اكثريت ساده نمي‌باشد. برخلاف ناتواني احزاب سنتي و عرفي، گروهها و احزاب داراي گرايش اسلامي توانسته‌اند موقعيت خود را محكم و استوار سازند. ناتواني ساختاري و ارزشي احزابي كه در طي سي سال گذشته در قلمرو سياست پاكستان تعيين كننده بوده‌اند و افزايش قدرت احزاب و گروههايي كه هويت ارزشي آنان وجه مشخصه فعاليتهايشان مي‌باشد، در فضايي به وقوع پيوسته است كه ارتش نقش وسيعتري را نسبت به گذشته دارا مي‌باشد. (۶)

ج: جغرافيايي اقتصادي پاكستان
بطور كلي اقتصاد پاكستان پس از استقلال به علت مشكلات فرقه‌اي و نيز منازعات و درگيريها با هند با بحرانهاي جدي مواجه بود‌است. با وقوع حادثه ۱۱ سپتامبر و وقوع جنگ آمريكا در افغانستان و با توجه به اينكه پاكستان سهم بزرگي از بازارهاي افغانستان را در اختيار داشته، اقتصاد اين كشور با چالش مواجه گرديد.

در زمان نخست وزيري بوتو، او تلاشهايي را در جهت كسب حمايتهاي مالي آمريكا انجام داد كه به دليل برنامه‌ هسته‌اي پاكستان اين حمايتها قطع شد. در سال ۱۹۹۰ سياست خصوصي‌سازي و سرمايه‌گذاري خارجي در اولويت قرار گرفت.

پس از حمله آمريكا به افغانستان و حمايت پاكستان از آمريكا، پاكستان با حمايت آمريكا از صندوق بين‌المللي پول وام گرفت. اقتصاد پاكستان ۶/۱ صدم اقتصاد هندوستان است. (۷) هزينه رفاهي كه توسط دولت انجام مي‌شود كمتر از ۱۵ درصد بودجه است. بدهكاري پاكستان حدود ۳۰ ميليارد دلار است كه نيمي از توليد ناخالص ملي است. (۸)
رشد اقتصادي پاكستان در ده