مقدمه
حسابداري صنعت برق به معناي علمي و فراگير آن تحت عنوان “روش متحد الشکل حسابداري” در فروردين ماه ۱۳۴۶ از سوي وزارت نيرو تدوين و با استعانت و نظارت مستقيم کارشناسان مالي وزارت نيرو در شرکتها و سازمان هاي برق ايران که در کار توليد، انتقال و توزيع فعاليت دارند به مورد اجرا گذارده شد. در طي سالهايي که از اجراي اين روش حسابداري مي گذرد بر اثر تجارب حاصله پاره اي اضافات حذف، برخي مسائل ايضاح و برحسب اقتضاء نکات و دقايق چندي نيز به متن سابق الذکر افزوده گرديد و اينکه حاصل کار در شکل کنوني در دسترس حسابداران، حسابرسان و افرادي که به نحوي در شرکت هاي برق با موضوعات مالي سروکار دارند گذارده مي شود.
با اينکه حسابداري برق در اصول کلي و متنوع با ديگر رشته هاي حسابداري اعم از عمومي، بازرگاني و صنعتي داراي وجوه اشتراک مي باشد، با اين همه مسائل و نکاتي در اين روش وجود دارد که خاص حسابداري صنعت برق مي باشد.
نتيجه مطلوب که اين روش حسابداري در جستجوي آن است تحصيل گردد. باشد که اصحاب مالي و خبرگان اهل حساب در صنعت برق با الهام از انقلاب اسلامي و رهنمودهاي داهيانه رهبريت انقلاب و نيز کوشش در جهت ارتقاء کيفي وظائف محوله سهم خويش را در امر تحقق اهداف و آرمان هاي اقتصادي جامعه اسلامي ايران به نحو شايسته و بايسته ادا نمايند.
فصل اول
شرکت سهامي خاص توزيع نيروي برق استان کردستان

تاريخچه فعاليت شرکت:
کليات:
شرکت توزيع نيروي برق استان کردستان در تاريخ ۲۵/۲/۱۳۷۰ به صورت يک شرکت سهامي خاص تأسيس شده و طي شماره ۸۹۱۵۱ در اداره ثبت شرکت ها و مالکيت صنعتي به ثبت رسيده است.
آخرين اساسنامه آن در تاريخ ۲۵/۲/۱۳۷۰ به تصويب رسيده است.
در حال حاظر شرکت جزء شرکت هاي زير مجموعه شرکت مادر تخصصي توانير مي باشد و مرکز اصلي شرکت در سنندج واقع است.
اما استان کردستان به بخش هاي مختلفي تقسيم بندي شده و در هرکدام از بخش ها يک نمايندگي از برق استان در آن بخش وجود دارد که به فعاليت مشغول مي باشد.

فعاليت اصلي شرکت

موضوع فعاليت شرکتطبق ماده ۵ اساسنامه شرکت سهامي بوده و از تاريخ ۱/۱/۱۳۷۰ شروع به فعاليت در زمينه هاي زير نموده است:

۱٫ بهره برداري شبکه توزيع
۲٫ خدمات مشترکين
۳٫ توسعه و احداث خطوط توزيع
۴٫ اصلاح و بهينه سازي شبکه خطوط توزيع
۵٫ برنامه ريزي، طراحي و نظارت بر موارد بالا
۶٫ روشنايي معابر
۷٫ و ساير فعاليت ها

وضعيت اشتغال:
در اداره برق استان کردستان کارکنان به سه دسته تقسيم مي شوند که هرگروه را با کدي متنفاوت در حساب ها نگهداري مي شود.
که شامل موارد زير است:

کارمندان دائم استخدامي
الف: کارمند بخش شغلي که با کد ۱۰۰۰۰، ۲۰۰۰۰، ۳۰۰۰۰، ۴۰۰۰۰ نشان داده مي شود.
تعداد اين افراد در سال ۸۴ بالغ بر ۱۶۷ نفر بوده که با توجه به سال هاي قبل يک کاهش ۱۰ نفري را در شرکت مشاهده مي کنيم.
ب: کارگر که با کد ۷۰۰۰۰، ۸۰۰۰۰ ، ۹۰۰۰۰ نشان داده مي شود.
که تعداد اين افراد در سال ۸۴ بالغ بر ۱۵۹ نفر بوده که تعداد ۷ نفر کاهش را نسبت به سال ۸۳ نشان مي دهد.

کارکنان قراردادي _ استخدامي
الف: کارمند بخش شغل که با کد هاي ۱۰۰۰۰، ۲۰۰۰۰، ۳۰۰۰۰، ۴۰۰۰۰، نشان داده مي شود.
که تعداد اين افراد نيز نسبت به سال قبل کاهش نشان داده است.

ب: کارگر که با کدهاي ۷۰۰۰۰، ۸۰۰۰۰ نشان داده مي شوند.
که اين تعداد نيز در مقايسه با سال ۸۳ داراي کاهش تعداد کارگران است.
کارکنان تأمين شده از طريق قرارداد شاغل در بخش اصلي

اين کارکنان نيز با کدهاي ۱۰۰۰۰، و ۲۰۰۰۰، ۳۰۰۰۰، ۴۰۰۰۰ در دفاتر و اسناد نشان داده مي شوند.

اهداف شرکت
شرکت توزيع نيروي برق استان کردستان يکي از شرکت هاي فعال در امر توزيع نيروي برق در استان مي باشد.
شرکت توزيع نيروي برق در راستاي نيل به اهداف برق منطقه غرب که مناطق غرب کشور را در زمينه انتقال نيروي برق و تأمين نيروي برق اين منطقه از کشور کمک مي کند.
در طي ده هاي اخير دولت در راستاي کم کردن مسئوليت هاي خويش توانير را به قسمت هاي مختلفي تقسيم کرد و کشور را به مناطق مختلفي نيز تقسيم که و سهام شرکت را به تعداد شرکت خاص بفروش رسانيد و شرکت توزيع نيروي برق استان کردستان زير نظر برق منطقه اي غرب در سال ۱۳۷۰ فعاليت خود را آغاز نمود.
شرکت توزيع نيروي برق استان در راستاي ارائه خدمات به مشترکين خود که شامل:
۱٫ مشترکين خانگي
۲٫ مشترکين عمومي
۳٫ مشترکين صنعتي
۴٫ مشترکين کشاورزي
۵٫ مشترکين تجاري
۶٫ مشترکين آزاد
۷٫ و روشنايي معابر شهري و جاده اي مي باشد شناسايي نموده و به برق منطقه اي غرب گزارش مي دهد.
از آنجا که شرکت توزيع نيروي برق استان نماينده شرکت برق منطقه اي غرب مي باشد لذا نيازهاي استان را در زمينه هاي بالا که گفته شد به برق منطقه اي غرب کشور گزارش داده و نيازها را به جزء در گزارش خود ياد کرده و به برق منطفه اي غرب ارائه مي دهد.
شرکت توزيع نيروي برق استان در راستاي رسيدن به اهداف برق منطقه اي غرب کشور در استان به فعاليت هاي گوناگوني را انجام مي دهد که شامل:
۱٫ بهره برداري از شبکه توزيع برق
۲٫ خدمات مشترکين
۳٫ توسعه و احداث شبکه هاي توزيع و غيره
۴٫ اصلاح و بهينه سازي شبکه توزيع
۵٫ برنامه ريزي طراحي و نضارت بر طرح هاي استان (در زمينه توزيع نيروي برق)
۶٫ روشنايي معابر
۷٫ و ساير موارد فعاليت دارد.
شرکت توزيع نيروي برق همچنين در انجام کنتور خواني خانه به خانه و رفع اشکالات در برق خانگي و غيره جمع آوري و واريز مبلغ فيش هاي برق مصرفي و واريز آن به حساب وزارت نيرو مي باشد و همچنين نماينده شرکت توانير و برق منطقي غرب در استان نيز مي باشد.

چارت سازماني:
چارت سازمان در هر سازمان نشان دهنده تفکرات مديريت در آن سازمان است و اينکه مدير چگونه تفکري را در آن سازمان پرورش مي دهد.
از لحاظ تفکر مديريت ما در کل دو نوئع مدير را در سازمان هاي مي توان طبقه بندي کرد.
۱٫ مديراني با تفکر باز
۲٫ مديراني با تفکر بسته
۱٫ مديران با تفکر باز به مديراني گفته مي شود که در سازمان به افراد زير دست خود تفويض اختيار به معناي واقعي کرده و کارها را به افراد شايسته و جوان سازمان مي سپارند و خود فقط نضارت مي کنند و در اين صورت است که راندمان بهره وري سازمان بالا مي رود.
۲٫ مديراني با تفکر بسته اين نوع مديران که کم هم نيستند مديراني هستند که به کارکنان خود ايمان نداشته اند و به توانايي هاي آنان اعتنا نمي کنند و ديگر کارکنان نتيز رغبتي به نو آوري و نشان دادن خلاقيت در خود نمي يابند و خلاقيت ها و استعدادهاي کارکنان در نطفه نابود مي شود.
اين دو نوع مديرت را مي توان از چارت سازماني هر سازمان شناسايي نمود.
هرگاه چارت سازمان اختيارات بيشتري را براي کارکنان معلوم کرده بود و سطوح بيشتري را در آن مشاهده نموديم مي توانيم بفهميم که مديريت اين سازمان تفکرات بازي دارد و بلعکس.
شرکت توزيع نيروي برق استان با مديريت مناسب و تفويذ اختيارات به بخش هاي مختلف خود توانسته سهم عظيمي از فعاليت هاي خود را به بخش هاي مختلفي واگذار نمايد تا راندمان بهره وري کار در سازمان به طرز عجيبي بالا رود و شرکت توزيع نيروي برق استان با ۲۰۰ صفحه چارت سازماني يکي از مناسب ترين تفکرات مديريت را دارا مي باشد شرکت توزيع نيروي برق استان با تفويذ اختيارات به بخش هاي که خود شرکت برق استان را به بخش هاي مختلفي تقسيم کرده و اختياراتي به آن بخش ها داده و شرکت توزيع نيروي برق سنندج بر آن بخش هاي ديگر نضارت مي کند.
و به نظر اينجانب به عنوان يک دانش جوي رشته حسابداري مديريت شرکت توزيع نيروي برق استان يک مديريت با تفکر باز مي باشد و ديگر مدير نمي تواند در سازمان هاي بزرگ تنها به خود اعتماد داشته باشد و تمام کارها را خودش انجام دهد.
امروزه مديريت بايد سازمان را به بخش هاي مختلفي تقسيم کند و به هر قسمت اختياراتي در حد توانايي هاي آن قسمت تفويذ نمايد.

از آنجا که شرکت توزيع نيروي برق استان يک شرکت خصوص و انتفاعي مي باشد و هدف از فعاليت آن کسب سود براي سهام داران خود (تعدادي شرکت خاص که داراي سهام اين شرکت هستند) مي باشد.هدف خود را از ايجاد اين شرکت کسب سود بوده و ديدگاه اشتباه مردم که شرکت توزيع نيروي برق استان يک شرکت دولتي مي باشد کاملاً اشتباه بوده و اين شرکت فقط پيمانکار اجراي دستورات شرکت توانير که مرکز آن در تهران بوده است.
مراحل دريافت طرح:
شرکت توزيع نيروي برق استان همانطور که در بالا اشاره شد نماينده برق منطقه غرب مي باشد و نيازهاي استان را در موارد مختلف گفته شده در بند هاي بالا به اداره برق منطقه اي غرب گزارش مي دهد و پيشنهاد اجراي طرح را به برق منطقه اي غرب مي کند. اين نيازها به وسيله کارشناسان شرکت شناسايي مي شود و در رابطه با برطرف کردن نيازهاي استان در رابطه با احداث و نگهداري و تعويض خطوط توزيع و ايجاد مشترکين جديد، احداث خطوط جديد و غيره مي باشد.
که به تأييد کارشناسان و معاونت شرکت توزيع نيروي برق استان رسيده باشد.
دستور کار:
سپس برق منطقه اي غرب نيز پس از برسي هاي خود و استفاده از نظرات کارشناسان خود اقدام به فعاليت هاي زير مي نمايد.
۱٫ بودجه بندي طرح پيشنهادي شرکت توزيع نيروي برق
۲٫ عنوان کار (مثلاً برکناري کنتورهاي فرسوده شهري)
۳٫ تأيين تاريخ شروع و اطمام کار
۴٫ دادن شرح کالاها يا خدماتي که شرکت بايد آنها را انجام دهد.
۵٫ تأيين قيمت واحد جنس بکار برده شده در طرح و کل آن را.
۶٫ تأيين قيمت واحد دستمزدبکار رفته در اجراي طرح.
۷٫ تأيين هزينه هاي بالاسري
که شامل مواردي چون:
الف: هزينه هاي مهندسي و نظارت
ب: هزينه هاي تدارکات و انبارها
ج: هزينه هاي حمل و نقل
و ساير هزينه هاي پيش بيني نشده مي باشد
که به تصويب مدير برق شهرستان سنندج و مدير عامل برق استان مي رسد.
اگر طرح توسعه باشد به امضاي کمسئول طرح و توسعه نيز مي رسد.
کروکي اوليه:
همراه فرم دستور کار کروکي اوليه منطقه جغرافيايي اجراي کار براي شرکت توزيع نيروي برق استان فرستاده مي شود که منطقه جغرافياي و مبدأ و انتهاي کار را مشخص مي سازد.
کدينگ دستور کار:
همچنين براي هر دستور کار کدي تعريف مي شود که شامل۱۳ رقم مي باشد که هر کدام از آنهامشخصه چيزي است.
از سمت چپ رقم اول نوع کار را معين مي کند (مثلا ۳ کار برکناري است)
رقم دوم قسمتي که تحت تأثير قرار مي گيرد را نشان مي دهد. (مثلاً ۸ کنتور است)
رقم بعد کد شناسايي استان مي باشد (مثلاً استان کردستان ۵ مي باشد)
۵ رقم بعد کد شناسايي شهرستان مي باشد (مثلاً۰۰۸۵۵ کد شناسايي شهرستان مريوان مي باشد)
دو رقم بعد نيز نشان دهنده سال مي باشند.
و سه رقم آخر نيز رديف دستور کار مي باشد.
تأمين اعتبار:
سپس برق منطقه اي غرب براي طرح فرستاده شده تأمين اعتبار و با توجه به قوانين و مقررات و بودجه بندي که وزارت نيرو براي هر نوع از طرح هاي که شامل طرح هاي :
۱٫ بهره برداري از شبکه توزيع برق
۲٫ خدمات مشترکين
۳٫ توسعه و احداث شبکه هاي توزيع و غيره
۴٫ اصلاح و بهينه سازي شبکه توزيع
۵٫ برنامه ريزي طراحي و نضارت بر طرح هاي استان (در زمينه توزيع نيروي برق)
۶٫ روشنايي معابر
۷٫ و ساير موارد فعاليت است. وزارت نيرو بودجه متفاوتي براي هر کدام از موارد بالا تأيين کرده و شرکت توانير پس از درافت پيشنهاد از شرکت هاي توزيع نيروي برق جهت اجراي يکي از فعاليت هاي زير آن را شرکت برق منطقه اي داده که نماينده توانير است و توانير و برق منطقه اي غرب با تصويب آن و بعد از اين براي آن تأمين اعتبار مي کنند به صوت پشت سر هم يعني اول وزارت نيرو تأمين اعتبار کرده و سپس شرکت توانير و برق منطقه اي غرب و سپس اعتبار به شرکت توزيع نيروي برق استان جهت اجرا مي رسد.
کد و تاريخ تأمين اعتبار را در دستور کار درج مي کند و براي شرکت توزيع نيروي برق استان مي فرستد.
دريافت طرح:
شرکت توزيع نيروي برق استان پس از دريافت دستور کار که توسط برق منطقه اي غرب کشور تهيه مي شود کار خود را در زمينه دستور کار آغاز مي کند.
پس از تصويب اجراي طرح با قيمت پيشنهاد شده از سوي برق منطقه اي غرب که در دستور کار به تفکيک:
۱٫ بهاي کل دستمزد
۲٫ بهاي کل اجناس
بعلاوه هزينه هاي بالاسري (مهندسي و نضارت، تدارکات و انبار، حمل و نقل) و ساير هزينه هاي پيش بيني نشده توسط شرکت توزيع نيروي برق استان صورت گرفت است.
مرحله اول:
شرکت توزيع نيروي برق استان بعد از مطالعه و قرار دادن طرح در يکي از زمينه هاي :
۱٫ بهره برداري شبکه توزيع
۲٫ خدمات مشترکين
۳٫ توسعه و احداث خطوط توزيع
۴٫ اصلاح و بهينه سازي شبکه خطوط توزيع
۵٫ برنامه ريزي، طراحي و نظارت بر موارد بالا
۶٫ روشنايي معابر
۷٫ و ساير فعاليت ها
در يکي از تقسيم بندي هاي بالا جايگذاري مي شود.
مرحله دوم:
برآورد دستور کار صورت مي گيرد که در برگه برآورد دستور کار انجام مي شود و تجهيزات لازم در دستور کار را در اين برگه نوشته و قيمت گذاري مي شود و اين قيمت گذاري توسط کارشناسان شرکت توزيع نيروي برق استان صورت مي گيرد.
خدمات بخش حسابداري بهاي تمام شده
۱٫ کنترل مداوم و ارائه گزارشات و در خصوص آخرين وضعيت قرار دادهاي منعقد شده با برق منطقه اي غرب
توضيح: بخش حسابداري بهاي تمام شده با گرد آوري کليه اطلاعات مالي تهيه شده توسط بخش هاي ديگر شرکت که اعم از :
بخش حسابداري انبار
حسابداري حقوق و دستمزد
و غيره . . .
که توسط قسمت مميزي سازمان نيز برسي و اطلاعات را از نظر صحت و درستي اعداد و ارقام تأييد شده است را به در سيستم حسابداري وارد کرده و اطلاعات دسته بندي شده با اسناد و کمدارک مثبته در اختيار واحد حسابداري بهاي تمام شده قرار مي گيرد.
قسمت حسابداري بهاي تمام شده نيز کليه اطلاعات را دوباره کنترل کرده و به رئيس امور مالي گزارش مي دهد.
همچنين قسمت حسابداري بهاي تمام شده آخرين وضعيت قرار دادهاي منعقد شده با برق منطقه اي غرب کشور را نيز نمايش مي دهد.
۲٫ نضارت بر کار حسابداري انبار و ارائه گزارشات منظم از وضعيت انبارهاي شرکت
يکي از مهمترين قسمت هاي شرکت توزيع نيروي برق استان قسمت انبار مي باشد که يکي از قسمتهاي حساس شرکت مي باشد و تعدد حسابهاي زيادي در انبار صورت مي گيرد و ورودي و خروجي زيادي دارد و باعث مي شود که يکي از قسمت هاي مهم در شرکت توزيع نيروي برق استان مي شود.
انبارهاي شامل:
۱٫ انبار تجهيزات
۲٫ انبار مواد اوليه
۱٫ انبار تجهيزات شامل انبار وسائل الکترونيکي و مکانيکي که در هر طرح به مصرف مي رسد و شامل قطعاتي گران قيمت و مخصوص با مارک هاي مخصوص مي باشد که نوع آن را برق منطقه اي غرب کشور در دستور کار اعلام مي دارد و شرکت با توجه به مندرجات دستور کار اقدام به خريد آن تجهيزات مي باشد مثلاً پست هاي فشار قوي و تير هاي چراخ برق و غيره. . .
که شرکت توزيع نيروي برذق استان اين تجهيزات را به صورت مناقصه در اختيار فروشندگان قرار مي دهد و هر کدام که در مناقصه موفق شوند مي توانندبا فروش اين تجهيزات به شرکت توزيع نيروي برق کسب درامد کنند
يکي از درامد هاي شرکت توزيع نيروي برق استان از مابي تفاوت قيمت گذاري برق منطقه اي غرب بر روي تجهيزات و قيمت خريداري تجهيزات در مناقصه صورت مي گيرد.
۳٫ انبار مواد اوليه
مواد اوليه مصرفي در طرح هاي که شامل ۷ نوع طرح
۱٫ بهره برداري شبکه توزيع
۲٫ خدمات مشترکين
۳٫ توسعه و احداث خطوط توزيع
۴٫ اصلاح و بهينه سازي شبکه خطوط توزيع
۵٫ برنامه ريزي، طراحي و نظارت بر موارد بالا
۶٫ روشنايي معابر
و ساير فعاليت ها
و هر کدام از اين فعاليت ها نياز به مواد اوليه مصرفي اعم از:
۱٫ لوله گالوانيزه ۴٫ نوار پلاستيکي، لوله گالوانيزه
۲٫ آجر نيمه ۵٫ کابل، سکوي مخصوص سرکابل
۳٫ ماسه ۶٫ پيچ و مهره، سرکابل هوائي
که با توجه به هر نوع فعاليت از هر کدام يا از چند نوع آنها استفاده مي شود.
و يکي ديگر از منابع درامد شرکت توزيع نيروي برق استان نيز اين مواد اوليه مي باشد و برق منطقه اي غرب نيز در دستورکار قيمت اين نوع از مواد اوليه و مقدار مصرف آن را تأيين نموده و قيمت يک واحد و کل واحد هاي مصرفي از هر کدام از انواع مواد اوليه را آورده است و مابي تفاوت قيمت خريد اين مواد توسط شرکت توزيع نيروي برق استان و قيمتي که در دستور کار آمده است نيز براي شرکت توزيع نيروي برق استان در صورتي که مثبت باشد يک نوع درآمد است.
با توجه به اهميت انبارها همچنان که در قسمت هاي بالا اشاره شد بايد گروهي باشند که بر روي فعاليت هاي انبارهاي کنترل و نظارت داشته باشند. بر همين اساس اين وظيفه به قسمت حسابداري بهاي تمام شده محول شده که هم در جريان خريد هاي سازمان و در جريان خروجي هاي کالا از انبار مي باشد که براي هر طرح انجام مي شود و از اين لحاظ بخش حسابداري بهاي تمام شده يکي از بهترين گزينه ها مي باشد :
چون به وسيله صورت وضعيت هاي پيمان کاران از خروج هاي کالا از سازمان با اطلاع مي شود و اين اطلاعات را با حواله هاي انبار و خريد هاي سازمان مقايسه کرده و موجودي هاي انبار را بدست مي آورد و مي تواند اين موجودي هار ار به رئيس امورمالي گزارش دهد.
همچنين مي تواند خروجي هاي کالا را در هر طرح با دستور کار آن طرح مقايسه کند و اشکالات و احتمالاً تقلبات را در آن بيابد.
و تنها قسمت حسابداري بهاي تمام شده مي باشد که درآمدهاي هر فعاليت را جداگانه بدست آورده و در همان طرح به طور جزء گزارش مي دهد و مثلاً
درآمد ناشي از مابي تفاوت قيمت محصولات که از طرف برق منطقه اي غرب کشور داده و قيمتي که در مناقصه قبول شده است را تجزيه و تحليل نموده و درآمد حاصله از خريد مواد اوليه را در قسمت درآمد ها به عنوان درامد خريد مواد اوليه تعيين مي نمايد.
و پرداختي هاي را که براي خريد مواد اوليه انجام مي دهد به عنوان کد هزينه در قسمت هزينه ها به جزء مي آورد و جزء به جزء توضيح مي دهد که اين مبلغ هزينه مربوط به کدام نوع مواد اوليه مي باشد با ذکر تاريخ و شماره فيش هاي پرداختي و رسيد انبار هاي صادر و حواله انبار هاي صادر.
از ديگر وظايف قسمت حسابداري بهاي تمام شده نظارت بر خريد مواد اوليه مي باشد که موالد اوليه به موقع و با قيمت مناسب و مواد لازم طرح خريداري شوند که در دستور کار آمده است و قسمت حسابداري بهاي تمام شده تجزيه و تحليل مي کند که چه کالاهاي بايد خريداري مي شد و الان چه کالاهاي خريداري شده و وظيفه مقايسه دستور کار و مواد اوليه مصرفي را در دفاتر بر عهده حسابداري بهاي تمام شده مي باشد.
قسمت حسابداري بهاي تمام شده وظيفه دارد که همانطور که در بالا گفته شد وضعيت هر کدام از بدهکاران و بستانکاران شرکت را که در مورد فعاليت هاي مشخص شده مي باشد و به صورت کاملاً مکانيزه مانده حساب هاي هر کدام از بدهکاران و بستانکاران را مشخص نموده و در صورت مراجعه هر کدام از آنها مانده حسابهاي آنان را که پس از کسر پرداختي هاي که به صورت پيش پرداخت يا صورت وضعيت صورت گرفته و برداشت هاي که شرکت توزيع نيروي برق استان بر مي دارد ماننده بيمه و ماليات و مانده حساب بستانکاري را به ارباب رجوع اطلاع دهد و آخرين وضعيت قرار داد منعقد شده بين شرکت توزيع نيروي برق و پيمانکار را گزارش دهند و همچنين به سطوح مديريت گزارش دهند که کدام يک از فعاليت هاي تا چه اندازه طبق برنامه پيش بيني شده در حال اجرا مي باشد و آيا کارفرما طبق برنامه صورت وضعيت هاي خود را به قسمت حسابداري بهاي تمام شده ارائه داده است يا نه و در صورتي که ارائه نداده باشد و طبق برنامه کار نکرده باشدبر حسب مورد قسمت حسابداري بهاي تمام شده طبق قوانين و مقررات جرايمي را براي پيمانکار در نظر گيرند.
تهيه صورت وضعيت
يکي ديگر از مهمترين فعاليت هاي گروه حسابداري بهاي تمام شده اين است که صورت وضعيت دستور کارهاي انجام شده را گزارش دهند و کليه کالاها و مواد مصرفي و درصد تکميل کالا و تمام هزينه هاي را به شرکت برق منطقه اي غرب کشور گزارش دهد.
قسمت حسابداري بهاي تمام شده ابتدا خلاصه اي از کل صورت وضعيت هاي ارسالي براي برق منطقه اي غرب کشور را آماده نموده.
و در آن جمع کل مبلغ قرار دادها را آوده و در قسمت پايين تر جمع کل تجهيزات مصرف شده را تا تاريخ تهيه صورت وضعيت ها آورده.
مبلغ کل هزينه هاي اجراي طرح را در قسمت پايين تر گزارش نموده و جمع تا اين تاريج به مبلغ چه مقدار بوده است.
و اگر قبل از اين صورت وضعيت صورت وضعيت ديگري را هم براي برق منطقه اي غرب به عنوان کارفرما فرستاده باشد مبلغ صورت وضعيت قبلي را نيز در آن منعکس کرده و با مبلغ اين صورت وضعيت جمع مي نماييم.
و کسورات و سپرده هاي انجام کار را از آن کسر نموده و مبلغ خالص صورت وضعيت را گزارش مي دهد براي دريافت اين مبلغ از کل قرارداد از برق منطقه اي غرب به عنوان کارفرما و شرکت نيروي برق استان به عنوان پيمانکار.
دريافت فرم حواله صورت وضعيت
شرکت برق منطقه اي غرب پس از دريافت صورت وضعيت و انجام کارشناسي فعاليت هاي انجام شده توسط نمايندگان قانوني خود در استان اقدام به حواله کردن مبلغ صورت وضعيت به حساب شرکت توزيع نيروي برق استان مي شود و مبلغ قابل پرداخت را کارشناسان براساس پيشرفت کار و گزارش صورت وضعيت تأيين نموده و اين مبلغ را براي هر نوع فعاليت جداگانه مي آورند.
تقسيم بندي فعاليت هاي قسمت حسابداري بهاي تمام شده:
۱٫ فعاليت هاي که حسابداري بهاي تمام شده در طي سال انجام مي دهد.
۲٫ فعاليت هاي که قسمت حسابداري بهاي تمام شده در پايان سال انجام مي دهد.
فعاليت هاي که قسمت حسابداري بهاي تمام شده انجام مي دهد را مي توان در يک جمع بندي سازه به دو دوره تقسم نمود.
فعاليت هاي که قسمت حسابداري بهاي تمام شده در طول ساز انجام مي دهد که در قسمت هاي بالا به آن پرداخته ايم و کليه اين کارها را قسمت حسابداري بهاي تمام شده انجام مي دهد.
اما فعاليت هاي قسمت حسابداري بهاي تمام شده تنها محدود به طي سال نمي باشد.
همانطور که در قسمت هاي قبل اشاره شد شرکت داراي چندين نوع هزينه مي باشد که ما آن را به دو نوع تقسيم مي کنيم.
۱٫ هزينه هاي عملياتي
۲٫ هزينه هاي اداري
هزينه هاي عملياتي
شامل کليه هزينه هاي که به پيمان کار پرداخت مي شود و مبلغ کليه موادي که از انبار شرکت بيرون رفته است براي هر فعاليت يک نوع هزينه عملياتي محسوب مي شود و غيره . . . .
اين هزينه ها در طي سال به وسيله صورت وضعيت هاي که در اختيار قسمت حسابداري بهاي تمام شده قرار مي گيرد در هر پروژه جداگانه وارد شده و بين پروژه هاي مختلف تسهيم مي شود به همان اندازه که هر طرح از اين هزينه ها سهم دارد و در پايان سال معلوم مي باشد که هر پروژه چه مقدار مواد و هزينه عملياتي دربر داشته است و چه مقدار سود از اين پروژه عايد شرکت توزيع نيروي برق استان مي شود.
اما هر شرکتي نيز داراي هزينه هاي است که شرکت توزيع نيروي برق به علت بزرگي و بروکراسي بودن خود و تعداد زياد کارکنان داراي هزينه هاي زياد اداري مي باشد.
هزينه هاي اداري:
به هزينه هاي گفته مي شود که در خود شرکت توزيع نيروي برق استان اتفاق مي افتد و شامل هزينه حقوق و دستمزد و استهلاک و ملزومات و غيره مي باشد که در طي سال اتفاق مي افتد و لي روي پروژه ها تسهيم نمي شود.
قسمت حسابداري بهاي تمام شده کليه هزينه هاي اداري خود را که شامل هزينه هاي حقوق و دستمزد و ملزومات مصرفي و هزينه هاي اداري غيره مي باشد در طي سال جمع آوري نموده و در سيستم نگهداري مي کند.
سپس در پايان سال بعد از اعلام سود ناخالص قسمت حسابداري بهاي تمام شده اقدام به تسهيم هزينه هاي اداري و غيره روي پروژه هاي انجام شده مي نمايد.
چون بر طبق اصول تنها هزينه هاي مواد و تجهيزات و طراحي و غيره صرف يک پروژه نشده است و هزينه هاي کارکنان و هزينه هاي اداري نيز براي پيشبرد اهداف شرکت مصرف شده اند و هزينه هاي اداري و استهلاک و غيره نيز ايجاد شده است و اين سود خالص نمي باشد اما قسمت حسابداري بهاي تمام شده با تسهيم هزينه هاي اداري و استهلاکات و غيره اقدام به خالص سازي سود مي نمايد و سود خالص را به مديريت و هيئت مديره گزارش مي دهد.
و اين تسهيم به چه صورت صورت مي گيرد:
اين تسهيم بندي با توجه به مبالغ هر قرارداد صورت مي گيرد و هر قرارداد که مبلغ آن بيشتر باشد هزينه بيشتري را به تناسب به خود مي گيرد و هزينه بيشتر به فعاليت بيشتر تعلق مي گيرد.
با توجه به اينکه سيستم حسابداري شرکت توزيع نيروي برق استان در اولين سال تغييرات خود به سيستم حسابداري صنعتي مي باشد و هنوز به جايگاه خود نرسيده است و اين نوع هزينه ها را به هزينه هاي سربار تعلق داده اند و در سالهاي آينده هزينه هاي اداري را به عنوان سربار بين فعاليت ها تقسيم نموده و براي هر نوع فعاليت يک نرج جذب سربار تأيين نموده و هزينه هاي را در سال آينده به عنوان سربار با توجه به نرخ هاي مختلف هر فعاليت به ثبت رسانده و از درآمدهاي هر نوع فعليت کسر نموده..
و در پايان سال براي شرکت معلوم مي شود که کدام يک از طرح ها سود آور بوده و کداميک از طرح هاي زيان داشته و دليل زيان پروژه به چه دليل بوده است و مديريت مي تواند بر اساس اطلاعات حسابداري بهاي تمام شده تصميمات جديدي را براي فعاليت هاي سال آينده خود برنامه ريزي کند. مقدار خالص سود را قسمت حسابداري بهاي تمام شده به مديريت سازمان گزارش مي دهد و مقدار سودي را که قسمت حسابداري بهاي تمام شده بدست آورده در صورت هاي مالي سازمان نشان ميدهند.
ومبناي تصميم گيري هاي مديريت سازمان مي باشد.
مشکلات و نواقص سيستم حسابداري بهاي تمام شده:
يکي از مهمترين اين مشکلات حجم فراوان فعاليت هاي انجام شده توس قسمت حسابداري بهاي تمام شده مي باشد.چون قسمت حسابداري بهاي تمام شده وظيفه جمع اموال را نيز دارد و جداي از فعاليت هاي که انجام مي دهد و اين باعث مي شود که حجم زيادي از فعاليت ها و مسئوليت ها به عهده قسمت حسابداري بهاي تمام شده باشد.
تعداد زياد ارباب رجوع: قسمت حسابداري بهاي تمام با توجه به مسئوليت ها و فعاليت هاي که انجام مي ده تقريباً با کليه قسمت هاي شرکت توزيع نيروي برق در ارتباط مي باشد و و گستردگي و تنوع اطلاعات باعث اشتباهاتي مي شود که قسمت حسابداري بهاي تمام سعي در رفع اين اشتباهات دارد. و تعداد زيادي از افراد که به قسمت حسابداري بهاي تمام شده مراجعه نموده و اعلام صورت وضعيت ها و به حسابداري بهاي تمام شده و دريافت آخرين وضعيت بستانکار پيمانکارن شرکت توزيع نيروي برق استان مي باشد و اين به حجم فعاليت هاي اين سازمان افزوده مي شود.
کم بودن کنتزل داخلي
با توجه به حجم فعاليت زياد قسمت حسابداري بهاي تمام شده و تعداد کم کارکنان اين بخش باعث مي شود که اشتباهاتي ذاتي صورت گيرد و خطر ريسک ذاتي اشتباهات ذاتي را افزايش مي دهد و ريک بالاي براي مديريت دارد اما قسمت حسابداري بهاي تمام شده با توجه به مکانيزه کردن سيستم هاي خود و کامپيوتري کردن فعاليت هاي خود اين مشکل را تا حد زيادي کاهش داده اند.
البته اين مشکلات را مي توان با تقسيم فعاليت هاي قسمت حسابداري بهاي تمام شده به اجزاء مختلف و افزايش تعداد کارکنان اين بخش تا حد قابل قبولي کاهش داد.
۲- شماره گذاري و كدينگ حسابها
شماره كدهائي كه براي حسابها در نظر گرفته شده بايد جزئي از عنوان آن حسابها تلقي شده و در صورتهاي مالي، ترازهاي آزمايشي تراز نامه ها و صورتحساب هاي درآمد و هزينه كه توسط شركت هاي برق تنظيم و براي وزارت ارسال ميگردد قيد شود.
به منظور تسهيل در تشخيص حسابهاي سرمايه اي يا هزينه هاي عملياتي مربوطه شركت هاي برق مي توانند از سيستم شماره گذاري فرعي در دفاتر يا برنامه هاي كامپيوتري خود كه به طرز مناسبي ارقام و مبالغ حسابها را تفكيك و تشريح نمايد استفاده كنند.
جدول شماره گذاري حسابها
حسابهاي ۱۰۰-۱۹۹ دارائي و ساير اقلام بدهكار
حسابهاي ۲۰۰- ۲۹۹ بدهي و ساير اقلام بستانكار
حسابهاي ۳۰۰-۳۹۹ تأسيسات
حسابهاي ۴۰۰-۴۳۹ درآمد و هزينه
حسابهاي ۴۴۰-۴۶۹ درآمد عمليات
حسابهاي ۵۰۰-۵۹۹ هزينه هاي توليد، انتقال و توزيع
حسابهاي ۹۰۰-۹۴۹ هزينه هاي مشتركين، فروش، اداري و عمومي
۳- دوره حسابداري
حسابهاي شركت برق بايد به طور ماهانه تنظيم و نگاهداري شوند به طوري كه كليه عمليات و ارقام هر ماه در حسابهاي همان ماه منظور گردد سال اول مالي شركتهاي برق پايان اسفندهر سال بوده و در تاريخ مزبور حسابها بايد بسته شوند مگر آنكه وزارت نيرو ترتيب ديگري را مقرر كرده باشد.
۴- پرسش و تفسير
به منظور هم آهنگي و رعايت يكسان اصول و موازين اين روش حسابداري هر نوع شبهه و ابهامي در مورد تعبير متن حسابها بروز نمايد بايد با نظر و صلاحديد وزارت نيرو مرتفع گردد.
۵- متن حسابها
وجود يك قلم در يك حساب فقط موقعي منظور نمودن آنرا در حساب مربوطه ايجاب مي نمايد كه در متن آن حساب قلم مزبور يا مشابه آن تعيين شده باشد.