بررسي عوامل خانوادگي مؤثر بر تكرار پاية دانش آموزان دختر پاية سوم راهنمايي آموزش و پرورش منطقة ۱۸ تهران

 

 

 

 

فهرست مطالب

عنوان

صفحه

* چكيده پژوهش

 

فصل اول: طرح پژوهش

 

مقدمه

 

بيان مسئله

 

ضرورت پژوهش

 

سئوالهاي پژوهش

 

فرضيه هاي پژوهش

 

تعريف مفاهيم و اصطلاحات

 

فصل دوم: پيشينة پژوهش

 

مقدمه

 

عوامل ايجاد كنندة افت تحصيلي و تكرار پايه

 

تحقيقات جهاني انجام شده

 

وضعيت مطالعات در ايران

 

فصل سوم: روش پژوهش

 

مقدمه

 

روش پژوهش

 

جامعة آماري و گروه نمونه

 

روش نمونه گيري

 

ابزار پژوهش

 

اعتبار و روايي ابزار سنجش

 

روش گردآوري داده ها

 

روش تحليل آماري

 

كيفيت تحليل

 

فصل چهارم: تحليل داده ها

 

مقدمه

 

جداول فراواني

 

نمودار فراواني

 

تحليل داده ها

 

خلاصة نتايج به دست آمده از آزمون فرضيه هاي تحقيق

 

فصل پنجم: تفسير يافته هاي پژوهش

 

بحث و نتيجه گيري

 

محدوديتهاي پژوهش

 

پيشنهادات

 

منابع

 

پيوستها

 

پرسشنامه

 

پاسخنامه

 

فهرست جدولها

جدول ۱-۴

توزيع فراواني دانش آموزان قبول و مردود

 

جدول ۲-۴

توزيع فراواني تحصيلات پدر دانش آموزان

 

جدول ۳-۴

توزيع فراواني تحصيلات مادر دانش آموزان

 

جدول ۴-۴

توزيع فراواني ترتيب تولد دانش آموزان

 

جدول ۵-۴

توزيع فراواني تعداد افراد خانوادة دانش آموزان

 

جدول ۶-۴

توزيع فراواني ميزان درآمد والدين

 

جدول ۷-۴

توزيع رابطة والدين با دانش آموزان

 

جدول ۸-۴

توزيع فراواني علاقه و انتظار والدين به تحصيل دانش آموزان

 

جدول ۹-۴

توزيع فراواني زندگي والدين با دانش آموزان

 

جدول ۱۰-۴

توزيع فراواني زندگي والدين با هم

 

جدول ۱۱-۴

توزيع فراواني ارتباط والدين با مدرسه

 

جدول ۱۲-۴

توزيع فراواني بومي بودن دانش آموزان

 

جدول ۱۳-۴

توزيع فراواني فعاليتهاي غيردرسي دانش آموزان

 

جدول ۱۴-۴

توزيع فراواني فعاليت فوق برنامة دانش آموزان

 

جدول ۱۵-۴

توزيع فراواني مطالعة مجله، روزنامه و كتاب دانش آموزان

 

جدول ۱۶-۴

توزيع فراواني فعاليت ورزشي دانش آموزان

 

جدول ۱۷-۴

توزيع فراواني ديدار با آشنايان و بستگان

 

جدول ۱۸-۴

توزيع فراواني داشتن معلم خصوصي

 

جدول ۱۹-۴

توزيع فراواني شركت در كلاس تقويتي و متفرقه

 

جدول ۲۰-۴

توزيع فراواني استفاده از كتاب كمك درسي

 

جدول ۲۱-۴

توزيع فراواني مباحثه و همخواني دانش آموزان

 

جدول ۲۲-۴

مربوط به ميزان تحصيلات والدين

 

جدول ۲۳-۴

مربوط به ميزان درآمد والدين

 

جدول ۲۴-۴

مربوط به روابط والدين با فرزندان

 

جدول ۲۵-۴

مربوط به زندگي والدين با فرزندان

 

جدول ۲۶-۴

مربوط به علاقه و انتظار والدين به تحصيل فرزندان

 

جدول ۲۷-۴

مربوط به روابط والدين با معلم دانش آموز

 

جدول ۲۸-۴

مربوط به بومي بودن دانش آموزان

 

جدول ۲۹-۴

مربوط به منابع و مواد خواندني در خانه

 

جدول ۳۰-۴

مربوط به آموزشهاي غيركلاسي (معلم خصوصي – كلاس تقويتي)

 

جدول ۳۱-۴

مربوط به تعداد افراد خانواده

 

جدول ۳۲-۴

مربوط به ترتيب تولد دانش آموزان

 

فهرست نمودارها

نمودار ۱-۴

توزيع فراواني دانش آموزان قبول و مردود

 

نمودار ۲-۴

توزيع فراواني تحصيلات پدر دانش آموزان

 

نمودار ۳-۴

توزيع فراواني تحصيلات مادر دانش آموزان

 

نمدار ۴-۴

توزيع فراواني ترتيب تولد دانش آموزان

 

نمودار ۵-۴

توزيع فراواني تعداد افراد خانواده

 

نمودار ۶-۴

توزيع فراواني درآمد والدين

 

نمودار ۷-۴

توزيع فراواني روابط والدين با فرزندان

 

نمودار ۸-۴

توزيع فراواني علاقه و انتظار والدين به تحصيل فرزندان

 

نمودار ۹-۴

توزيع فراواني زندگي والدين با فرزندان

 

نمودار ۱۰-۴

توزيع فراواني زندگي والدين با هم

 

نمودار ۱۱-۴

توزيع فراواني ارتباط والدين با مدرسه

 

نمودار ۱۲-۴

توزيع فراواني بومي بودن دانش آموزان

 

نمودار ۱۳-۴

توزيع فراواني فعاليت غيردرسي دانش آموزان

 

نمودار ۱۴-۴

توزيع فراواني شركت در فوق برنامه  مدرسه

 

نمدار ۱۵-۴

توزيع فراواني مطالعة روزنامه و مجله و كتابهاي مختلف

 

نمودار ۱۶-۴

توزيع فراواني فعاليتهاي ورزشي

 

نمودار ۱۷-۴

توزيع فراواني ديدار با آشنايان و بستگان

 

نمودار ۱۸-۴

توزيع فراواني استفاده از معلم خصوصي

 

نمودار ۱۹-۴

توزيع فراواني شركت در كلاسهاي تقويتي و متفرقه

 

نمودار ۲۰-۴

توزيع فراواني استفاده از كتابهاي كمك درسي و كمك خانواده

 

نمودار ۲۱-۴

توزيع فراواني مباحثه و همخواني با دوستان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چكيدة پژوهش

در اين پژوهش به منظور بررسي عوامل خانوادگي مؤثر بر تكرار پاية دانش آموزان دختر پاية سوم راهنمايي آموزش و پرورش منطقة ۱۸ تهران از يك پرسشنامه محقق ساخته كه داراي ۲۱ سئوال است استفاده شد. بعد از اعتباريابي اين پرسشنامه بر روي يك گروه نمونه اين مقياس برروي دو گروه نمونه دانش آموزان مردود و قبول كه هر گروه شامل ۴۰ نفر بودند اجرا شد. با استفاده از آزمون خي دو (K) داده هاي پژوهش مورد بررسي قرار گرفت. نتايج آماري به دست آمده از اين بررسي نشان داد كه ميزان روابط صميمي والدين با دانش آموزان مردود و كمتر از روابط صميمي والدين دانش آموزان قبول است. علاقه و انتظار به تحصيل والدين دانش آموزان مردود كمتر از والدين دانش آموزان قبول است. وجود منابع خواندني موجود در خانه (روزنامه، مجله، كتاب) دانش آموزان مردود كمتر از دانش آموزان قبول است.

 

فصل اول

طرح پژوهش

مقدمه:

انسان در درون خانواده متولد مي شود، رشد مي يابد و بسياري از امور و مفاهيم را از خانواده مي گيرد و همواره با آن سر و كار دارد، بنابراين مهمترين تجربيات انساني كه اساسي ترين عوامل شكل دهندة شخصيت محسوب مي شود در درون خانواده شكل مي گيرد. خانواده نخستين مدرسه و مهد اصلي تربيت است، كارگاه اصلي الگوسازي است، زمينه ساز تحول و تكامل است. ما هيچ بنيادي را نمي شناسيم كه جنبة سرنوشت سازي و تربيت از خانواده مؤثرتر باشد. كودك درسهاي اصلي و اساسي خود را از خانواده مي گيرد هر سازندگي يا اشتباهي كه در آن واقع گردد مستقيماً در كودك اثر مي گذارد.

خانواده عامل انتقال فرهنگ، تمدن، ادب و سنن است و اهميت آن هميشگي است و براي دوام و بقاي جامعه و تمدن و فرهنگ راهي جز آن وجود ندارد. از لحاظ واحد مي يابيم كه خانواده كوچك است ولي از لحاظ اهميت بسيار مهم و بزرگ است. زيرا هستة اصلي و زيرساز جامعه هاي بشري است.

خانواده در كودكان داراي دو گونه تأثير است: وراثتي و محيطي

در بعد وراثت بايد گفت كودكان وارث بسياري از صفات و ويژگيهايي از والدين خويشند، ازجمله: ساخت و اسكلت بندي بدن، مسائل مربوط به جنبه هاي هوشي و استعدادي، بيماريهاي جسمي و رواني، مخصوصاً آنها كه مزمن بوده اند، جنبه هاي مربوط به فيزيولوژي و وظايف اعضا و قد و رنگ و طول عمر و حتي طاسي سر، ويژگيهاي مربوط به خون و ارهاش آن.

در جنبة محيط بايد گفت طفل تحت تأثير محيط داخل رحم و محيط بيرون است. سلامت يا عفونت هاي رحمي به كودك سرايت كرده و اثرات كشنده اي مي تواند داشته باشد. محيط خارج رحمي براي او امري حتمي و اجتناب ناپذير و حتي غيرقابل انتخاب و نوع تربيت آن تحميلي و اجباري است. طبيعي است كه كودك در چنين محيطي شكل گيرد و

نتواند از جبر محيط لااقل در دوران كودكي رهايي يابد.

افراد يك خانواده، ساخته و پرداخته عوامل محيطي وراثتي هستند و به همين دليل شخصيت شان شديداً تحت تأثير اين عوامل است تا حدي كه مي توان گفت كودك آئينه‌اي تمام نما از معجون و تركيب شخصيت والدين است. شرايط عادي و يا بحرانهاي خانوادگي در او شديداً اثر گذارده و رشد آنان را تحت نفوذ قرار خواهد داد. (قائمي، ۱۳۷۴)

خانه مكاني است كه شخصيت اوليه انسان در آنجا شكل گرفته و سنتها و الگوها، قوانين و همين طور ضوابط آن، در كودك اثر داشته و براي او مي تواند مثبت يا منفي باشد. زماني بيشتر مي توان به اهميت خانواده واقف شد كه فردي عاري از خانواده بشود و به خاطر مسائلي همچون طلاق، مرگ، و … از خانواده جدا شود. خانواده مي تواند عامل سازندگي يا ويراني و نابودي اعضا خود مخصوصاً كودكان شود، خانواده مي تواند سلامت و شرافت و يا انحرافات و اختلال در فرد ايجاد كند. خانواده همچنين در تذهيب اخلاق، حفظ سلامت جسمي و رواني و تربيت افراد تشكيل دهندة خود مؤثر است، در صورت موجود بودن كانون گرم خانوادگي همراه با سلامت و تربيت صحيح، مي تواند عامل پيشرفت و تكامل هر يك از اعضاي خود باشد.

بطور كلي مي توان اينگونه بيان كرد كه خانواده جايي است كه تعليم و تربيت همه جانبة كودك در آنجا صورت مي گيرد. كودك طي تماسهاي روزانه خود با اعضاي خانواده با دنياي اطراف خويش آشنايي حاصل مي كند و در معرض تجربيات جديد و فراگيري قانونمندي و اصول زندگي مي باشد. اكثر متخصصين امور تربيتي، به نقش اساسي والدين در شكل گيري شخصيت كودك تأكيد ورزيده و خانواده را به عنوان هستة اجتماعي معرفي مي كنند. (نجاتي، ۱۳۷۱)

يكي از مهمترين مشكلاتي كه معمولاً نظامهاي آموزش و پرورش جهان، با آن روبرو مي باشند و به عنوان عمده ترين معضل نظام آموزش محسوب مي گردد افت تحصيلي است كه هر سال بگونه هاي مختلف مقدار قابل توجهي از منابع انساني و اقتصادي جامعه را تلف نموده و موجب آثار زيانبار و جبران ناپذيري در حيات فردي و خانوادگي افراد مردود برجاي گذارده و نابساماني هاي اجتماعي فراواني نيز به وجود آورده و كارايي و باروري نظامها را با نقصان روبرو مي سازد.

با توجه به مهم بودن اين مسئله خاص و عام هر يك به دلايلي چند به اين مسئله توجه داشته و غالباً از بهاي سنگين اين ضايعه و يا اتلاف منابع عظيم مالي و انساني صحبت مي كنند و در اين ميان مجامع علمي و فرهنگي بخصوص دست اندركاران ت

عليم و تربيت با تحقيقات و پژوهشهاي پر دامنه خود سعي در كاهش انواع افت تحصيلي دارند كه علاوه بر جلوگيري از خسارتهاي اقتصادي و مالي باعث تخفيف مشكلات رواني و اجتماعي در سطح خانواده ها و جامعه مي گردد و گاهي انتقال ميراث فرهنگي جامعه، پرورش استعدادهاي دانش آموزان و آماده سازي آنان براي شركت فعال در جامعه را سبب مي شوند.

امروزه در كشور ما نيز اين پديده به ميزان چشمگيري رقم بالايي

را به خود اختصاص داده و موجب تلف شدن استعدادهاي بالقوه انساني و توان مالي خانواده ها و جامعه مي گردد كه شناخت انواع و ابعاد اين افت، و تحليل اين مسئله و تجسس در علل بوجود آورندة آن و راههاي مقابله با آن يكي از مهم ترين موضوع‌هاي پژوهشي و تحقيقي نظامهاي آموزش و پرورش است. بسياري از افراد ناتواني دانش آموز در يادگيري مواد درسي را افت تحصيلي مي دانند به نظر مي رسد كه اين تصور درست نباشد چرا كه ناتواني كودك در فراگيري دروس ممكن است از نقصان ذهني و محدوديتهاي آن ناشي شود درحاليكه افت تحصيلي به معناي نزول از سطح بالاتر به سطح پايين تر در تحصيل و آموزش است.

به منظور تمايز بين اين قبيل ناتوانيها و افت تحصيلي ارائه تعريفي از افت تحصيلي لازم و ضروري است. «افت تحصيلي به كاهش عملكرد تحصيلي دانش آموز از سطحي رضايت بخش به سطحي نامطلوب گفته مي شود» توجه به تعريف فوق نشان مي دهد كه مقايسه دو بخش عملكرد تحصيل قبلي و فعلي دانش آموز بهترين شاخص از افت تحصيلي است. (ليامي، نجاريان، مكوندي ۱۳۷۳)

از آنجا كه افت تحصيلي علاوه بر نظام آموزش (هدفها و برنامه هاي آموزش، مواد درسي، برنامة درسي، وضعيت و نقش معلمان و مديريت آموزش، روشهاي تدريس …) با فرهنگ و نظام اجتماعي، ساختار سياسي و نظام خانوادگي هر كشور رابطه تنگاتنگي دارد، محقق را بر آن مي دارد تا در تحقيق و پژوهش خود ارزيابي هاي دقيقي از عوامل خانوادگي مؤثر بر تكرار پاية دانش آموزان مقطع راهنمايي داشته باشد.

 

 

بيان مسئله

افت تحصيلي را به دو صورت كمي و كيفي طبقه بندي مي كنند. افت كمي به صورت نسبت دانش آموزاني كه نمي توانند يك دورة آموزشي را بر اساس هدفهاي آموزشي آن دوره بگذرانند به كل دانش آموزاني كه وارد دورة آموزشي مذكور مي شوند تعريف مي شود. و افت كيفي منظور درصد معيني از دانش آموزان هستند كه از عهدة گذراندن امتحانهاي رسمي برمي آيند اما مهارتها و توانائيهاي لازم را آنچنان كه در هدفهاي آموزشي و پرورشي پيش بيني شده است، به دست نمي آورند. (شريفي، ۱۳۶۹)

در اين تحقيق نيز به مسئله تكرار پاية تحصيلي يا مردودي كه فقط

جنبة كمي بازدهي نظام آموزش و پرورش كه در چارچوب نمرات درس دانش آموزان است مي پردازيم تا با بررسي آماري درصد دانش آموزان مردود به نتايجي مثمر ثمر رسيده و آن را مورد استفاده قرار دهيم.

در تعريف مردودي يا تكرار پايه تحصيلي مي توان گفت كه «تكرار يك كلاس براي دانش آموزي كه در خلال يك سال تحصيلي در همان كلاس و پايه كه در سال قبل به سر مي برده به تحصيل ادامه مي دهد و همان كاري را انجام مي دهد كه در سال گذشته نيز انجام داده است» (امين فر، ۱۳۶۵)

 

 

ضرورت پژوهش

امروزه يكي از مشكلات عمده نظام آموزشي كشور ما پديدة مردود شدن دانش آموزان است كه علاوه بر خسارات اقتصادي كه رقم قابل توجهي را به خود اختصاص مي دهد و با توجه به تأثيرات فراوان مردود شدن در حيطه فردي و اجتماعي مي توان برخي از علل اين پديده را شناسايي كرده و به دنبال آن با ارائه راه كارهاي مناسب با اين معضل فردي، اجتماعي مقابله كرد و موجب جلوگيري از هدر رفتن نيروي بالقوه انساني و مالي گرديد.

چاره انديشي در اين زمينه:

  • موجب جلوگيري از هدر رفتن نتايج مادي و معنوي و نجات انسانهايي است كه پس از شكست تحصيلي زمينه مساعدي براي بزهكاريهاي اجتماعي دارند.
  • جلوگيري از اين امر با كاهش تعداد مردودين باعث خواهد شد كه نظام آموزشي بتواند امكانات تحصيلي در اختيار افرادي كه اين مردودين جاي آنها را اشغال كرده اند قرار دهد.
  • از تراكم كلاسها كاسته شود و كيفيت آموزشي بهبود يابد.
  • منابع را در اختيار بهبود برنامه هاي تربيت معلم و مواد آموزشي، كمك آموزشي و غيره قرار دهد كه ضعف و كمبود آنها عامل اصلي افت تحصيلي و مردودي به شمار مي آيد.

 

سئوالهاي[i] پژوهش

پژوهش حاضر به دنبال پاسخ براي پرسشهاي مطروحة زير است.

  • آيا بين ميزان تحصيلات والدين و مردود شدن فرزندان رابطه اي وجود دارد؟
  • آيا بين ميزان درآمد والدين و مردود شدن فرزندان رابطه اي وجود دارد؟
  • آيا بين عدم روابط صميمي والدين با فرزندان و مردود شدن آنان رابطه اي وجود دارد؟
  • آيا بين جداييهاي والدين (فوت، طلاق) و مردود شدن فرزندان آنان رابطه اي وجود دارد؟
  • آيا بين علاقه و انتظار كمتر والدين به تحصيل فرزندان و
  • مردود شدن آنان رابطه اي وجود دارد؟
  • آيا بين عدم روابط والدين دانش آموز با معلم دانش آموز و مردود شدن فرزندان آنان رابطه اي وجود دارد؟

 

  • آيا بين مهاجرت و جابه‌جايي خانواده و مردود شدن فرزندان آنان رابطه اي وجود دارد؟
  • آيا بين عدم وجود منابع و مواد خواندني در خانه (كتاب، روزنامه، مجله) و مردود شدن فرزندان رابطه اي وجود دارد؟
  • آيا بين عدم آموزشهاي درسي و غير كلاسي (مثل معلم خصوصي و كلاس تقويتي و متفرقه و كمك خانواده) و مردود شدن رابطه اي وجود دارد؟
  • آيا بين تعداد فرزندان خانواده و مردود شدن رابطه اي وجود دارد؟
  • آيا بين ترتيب تولد فرزندان و مردود شدن رابطه اي وجود دارد؟

 

فرضيه هاي[ii] پژوهش

فرهنگ وبستر۲ فرضيه را چنين تعريف مي كند: «فرضيه عبارت است از حالت يا اصلي كه اغلب بي آنكه اعتقادي نسبت به آن موجود باشد، پذيرفته مي شود تا بتوان از آن نتايج منطقي استخراج كرد، و بدين ترتيب مطابقت آن را با واقعيتهائي كه نزد ما معلوم است يا مي توان آنها را معلوم ساخت آزمود.» ۰(هومن ۱۳۸۰)

فرضيه هاي پژوهش به شرح زير مي باشد:

  • ميزان تحصيلات والدين دانش آموزان مردود كمتر از تحصيلات والدين دانش آموزان عادي است.
  • ميزان درآمد والدين دانش آموزان مردود كمتر از درآمد والدين دانش آموزان عادي است.
  • روابط صميمي والدين با دانش آموزان مردود كمتر از روابط صميمي والدين با دانش آموزان عادي است.
  • ميزان جدايي (فوت، طلاق) والدين دانش آموزان مردود بيشتر
  • از والدين دانش آموزان عادي است.
  • ميزان علاقه و انتظار تحصيل والدين دانش آموزان مردود كمتر از والدين دانش آموزان عادي است.
  • ميزان روابط والدين با معلم دانش آموزان مردود كمتر از روابط والدين با معلم دانش آموزان عادي است.ر از والدين دانش آموزان عادي است.
  • ميزان وجود منابع و مواد خواندني در خانه (كتاب، روزنامه، مجله) دانش آموزان مردود كمتر از منابع موجود در خانه دانش آموزان عادي است.
  • ميزان آموزشهاي درسي غير كلاسي (مثل معلم خصوصي و كلاس تقويتي و متفرقه و كمك خانواده) دانش آموزان مردود كمتر از دانش آموزان عادي است.
  • ميزان جمعيت خانوادة دانش آموزان مردود بيشتر از جمعيت خانوادة دانش آموزان عادي است.
  • فرزندان غير اول بيشتر از فرزندان اول خانواده مردود مي شوند.

 

 

 

 

 

 

 

تعريف مفاهيم[۱] و اصطلاحات[۲]

در اغلب موارد به منظور آنكه رابطه اي كه در فرضيه بيان شده آزمون پذير باشد، يعني بتوان آن را از طريق مشاهده و آزمايش آزمود، لازم است متغيرهاي مورد مطالعه از شكل انتزاعي و مفهومي خارج و به شكل عملي تعريف شود به بيان ديگر، پژوهشگر متغيرهاي مورد مطالعه خود را به صورت عملي تعريف و نامگذاري مي كنند (هومن، ۱۳۸۰) در اين پژوهش نيز هر يك از متغيرها[۳] به صورت عملياتي[۴] تعريف شده است و در پايان به هر يك از مؤلفه ها نمره اي داده شده است.

متغير مستقل:[۵] عوامل خانوادگي (تحصيلات والدين، درآمد والدين روابط والدين با فرزندان، جدايي والدين، توجه و علاقه و انتظار والدين به تحصيل فرزندان، رابطة والدين با معلم دانش آموز، مهاجرت و جابجايي، منابع و مواد خواندني در خانه، آموزشهاي درسي و غير كلاسي، تعداد خانوار جنسيت)

  • تحصيلات والدين: منظور از تحصيلات والدين مدركي است كه با تحصيل در مدارس براي آنان صادر شده است.
  • روابط والدين با فرزندان: سطح طرد كنندگي و تأييد كنندگي: مقصود از والدين طرد كننده به خانواده هايي اطلاق مي شود كه در آنها وضع رفتاري والدين موجب مي شود فرزند از پدر و مادر خود فاصله بگيرد و در نتيجه از خانواده گريزان شود و مقصود از والدين تأييد كننده والديني است كه با خوشرويي به پيشنهادهاي فرزندان خود
  • توجه مي كنند و به نظر و عقايد آنها احترام مي گذارند و به نيازهاي آنها و آرزوهايشان علاقه مند هستند. آنها را به اظهار نظر و ابراز وجود ترغيب مي كنند و هرگونه رفتار خوب را مورد تحسين و ستايش قرار مي دهند. (انجمن اوليا و مربيان ايران، ۱۳۵۸)
  • جدايي والدين: طلاق و مرگ والدين
  • توجه، علاقه و انتظارات: تأثيرگذاري فرد بر ديگران است كه در اين تحقيق تأثيرگذاري والدين بر فرزندان و دانش آموزان است كه از طريق ابراز علاقه
  • و نگرش مثبت به فرزندان يا دانش آموزان است و يا نگرش منفي و عدم توجه و علاقه به خود و كارهاي او.
  • مهاجرت و جابجايي: منظور از مهاجرت و جابه‌جايي تغيير محل سكونت خانواده از شهري به شهري كه دانش آموز در آن تحصيل مي كند، است.
  • منابع و مواد خواندني در خانه: منظور كتابهاي غيردرسي، مجله هاي مختف، روزنامه و … مي باشد.
  • آموزشهاي درسي غير كلاسي: منظور آموزشهاي درسي غيركلاسي، كلاسهاي جبراني، تقويتي، معلم خصوصي، و كمك خانواده است كه از طرف خانواده براي فرزندانشان تدارك ديده مي شود.
  • تعداد خانوار: منظور تعداد افراد خانواده است.

متغير وابسته:[۶] مردود شدن دانش آموزان دختر مقطع راهنمايي.

  • مردود شدن:۲ مردود شدن به معناي عدم موفقيت دانش آموزاني كه در بخشي از يك نظام آموزشي پذيرفته شده اند در دست يابي به معيارها، ملاك هايي كه براي موفقيت آنها در هر سال تحصيلي تعيين گرديده است. در بيشتر نظامهاي آموزشي اين معيارها و ملاكها هدفهاي هر سال تحصيلي را به طور يكسان براي همه دانش آموزان يك پايه تحصيلي قرار مي دهند. و اين عدم موفقيت بر اساس ارزيابي مدرسه از كار دانش آموزان در خلال يك سال تحصيلي و يا بر اساس امتحاني كه در پايان سال انجام مي گيرد. در اينجا منظور دانش آموزاني است كه در پايان سال تحصيلي ۸۲-۸۱ در كارنامه هايشان مردود اعلام شده اند.

متغير مداخله گر۳: يادگيري۴ يك صفت نهاني و باطني است و فقط مي توان آن را از روي رفتار فرد استنباط كرد. در اينجا يادگيري با رفتار دانش آموزان به صورت كلامي و غير كلامي از طريق نمره هاي ثبت شده در كارنامه هاي تحصيلي فهميده مي شود.

متغير كنترل كننده:۵ اين متغير توسط آزمايشگر كنترل مي شود

 

تا اثر آنها با اثر متغير مستقل آميخته نشود و هرگونه اثر احتمالي آنها در پديده مورد مشاهده حذف يا خنثي گردد.

  • سن:۱ سن همة آزمودنيهاي تقريباً بين ۱۳ سال تا ۱۷ سال كامل قرار گرفته، كه در كلاس سوم راهنمايي مشغول به تحصيل مي باشند جهت پژوهش انتخاب گرديده اند.

 

 

فصل دوم

پيشينة پژو.هش

 

مقدمه

اسلام آيين الهي و مقدسي است كه براي خانواده اهميت قايل است. و آن را سنگ بناي مهم حيات اجتماعي مي شناسد. و بناي آن را بنايي محبوب مي داند.

انسان و حيوان تفاوتهاي زيادي دارند. از جمله اينكه حجم مغز انسان نسبت به جثة او از تمام حيوانات بيشتر است. در بحث خانواده و زناشويي، بارزترين تفاوت انسان و حيوان وجود خانواده و شبكة خويشاوندي است. انسان از كودكي مي آموزد كه دنيا را آن طور ببيند كه خانواده مي بيند. عمدتاً افراد خواسته هاي خود را كم و بيش با معيارهاي خانواده مي بينند.

نظام تربيتي شامل تمام شيوه هايي است كه والدين با كمك يكديگر و براي تربيت و نگهداري بچه ها در پيش مي گيرند. لذا روابط بين والدين و كودك و نيز روابط خود فرزندان چگونگي جريان رشد فرزند را تأمين مي كند. (ثنايي، ۱۳۷۵)

امروزه از عمده ترين مشكلات نظام آموزشي هر كشور پديدة مردودي يا تكرار پايه است. كه در برخي از كشورها ميزان آن بسيار چشمگير است. تكرار پايه موضوعي است كه علاوه بر خسارات اقتصادي بر دولت و دانش آموزان مردودي و خانواده هايشان، تأثير روان شناختي خاص بر مردودشوندگان مي گذارد و به تبع آن علاوه بر اتلاف نيروي انساني و استعدادهاي بالقوه، خسارتهاي مالي چشم گيري در سطح جامعه بر جاي مي گذارد.

با توجه به مهم بودن مسئله، تحقيقات فراواني از سوي مجامع بين المللي، دولتها و مؤسسات آموزشي و غيره انجام مي گيرد كه نتايج بيشتر تحقيقات نشان مي دهد كه برخي از اين علت ها با ويژگي هاي دانش آموزان و خانواده شان ارتباط دارند. برخي ديگر به آموزشگاه و آموزگار و شرايط ياددهي و يادگيري مربوط مي شوند و برخي هم در زمينة سياست اجرايي و نظام آموزشي هستند.

اين يافته ها و نتايج تحقيقات برنامه ريزان و سياست گذاران را بر آن مي دارد تا در كشور خود به اين موضوع پرداخته و روز به روز در كاهش اين پديدة ناگوار فردي و اجتماعي گام بردارند.

عوامل ايجاد كنندة افت تحصيلي و تكرار پايه

بيشتر صاحب نظران علوم تربيتي در يك جمع بندي كلي عوامل ايجاد كنندة افت تحصيلي را به دو طبقه كلي يعني عوامل داخلي يا درون سازماني و عوامل خارجي يا بيرون سازماني تقسيم مي كنند. كه علل داخلي ناظر بر آموزشگاه به (آموزگار، مواد درسي، برنامه درسي، شرايط ياددهي و يادگيري و …) اشاره مي كند و علل خارجي به بيرون از آموزشگاه از قبيل خانواده و عوامل خانوادگي (درآمد والدين، شغل والدين، تحصيل والدين و …) محيط و اجتماع و عوامل فردي (هوش و ميل و انگيزه، هيجان و عواطف و ..) اشاره دارد.

روشهاي تدريس يكي از عناصر جدايي ناپذير فرايند آموزش و پرورش است كه بايد در بررسي و مطالعة افت كمي و كيفي تحصيلي مورد توجه قرار گيرد. تدريس را نبايد وسيله اي براي انتقال دانش از ذهن معلم يا محتواي كتاب به ذهن دانش آموز تلقي كرد. بلكه مراد از تدريس، فراهم كردن شرايط مناسبي است كه دانش آموز تحت آن شرايط به يادگيري بپردازد و روش آموختن اكتشاف و تفكر علمي را فرا گيرد. معلمان به جاي انباشتن ذهن شاگردان از اطلاعات و دانش هايي كه همواره در حال تغيير و تحولند بايد به دانش آموزان چگونه آموختن را بياموزند. (شريفي ۱۳۶۹)

هدف اساسي نظام آموزش و پرورش آن است كه شرايط و امكانات لازم را براي يادگيري و رشد همه جانبة كودكان و دانش آموزان فراهم كند. نخستين شرط تحقق اين هدف آن است كه فضاي آموزشي، كتابها، مواد درسي، برنامه و ديگر امكانات آموزشي با نيازهاي دانش آموزان هماهنگ باشد.

افراد نه تنها از نظر ويژگيهاي بدني متفاوتند بلكه از نظر بسياري از خصايص شخصيتي مانند هوش، استعدادهاي مختلف، علايق، نگرش ها، توانائيها، احساسات، نحوة سازگاري با شرايط محيطي و … نيز با هم تفاوت دارند. (همان)

ازجمله علل و عوامل آموزشي مي توان به:

  • تراكم برنامه هاي درسي
  • عدم برنامه ريزي تحصيلي مناسب
  • عدم وجود معلمان كافي و شايسته
  • عدم انطباق هدف و محتوي آموزشي با علايق دانش آموزان
  • نامناسب بودن روشهاي آموزشي
  • ارزيابي هاي نادرست از عملكرد دانش آموزان
  • كمبود فضاهاي آموزشي
  • حفظ طوطي وار مطالب جزيي و كم اهميت
  • عدم ارتباط بين مطالب درسي و تجارب واقعي زندگي اشاره كرد. (ليامي، نجاريان، مكوندي ۱۳۷۳)

ازجمله علل و عوامل مؤثر ديگر در يادگيري و در افت تحصيلي مي توان به عوامل فردي و مشكلات خانوادگي اشاره كرد. عوامل فردي را مي توان به دو دستة «رواني» و فيزيولوژيكي تقسيم كرد. و ازجمله علل فردي كه در افت تحصيلي مؤثر است، مي توان به هوش، رابطه معلم و دانش آموز، ميل و انگيزه دانش آموز و آشفتگي و مشكلات عاطفي و هيجاني و … اشاره كرد. مشكلات خانوادگي را مي توان يكي از مهمترين علل افت تحصيلي دانست. عوامل عديده‌اي در ارتباط با خانواده دانش آموزان مي تواند موجب افت تحصيلي آنان شود كه اهم آن به قرار زير است:

  • روابط و نظام ارزشي:‌ شايد بتوان گفت مهمترين عامل مؤثر در شكل گيري نگرش دانش آموز نسبت به تحصيل، خانواده است. اينكه والدين با دانش آموز و درس و تحصيل او چگونه برخورد مي كنند و در الگوهاي تربيتي خود براي چه نوع رفتارهايي ارزش قايل مي شوند، يكي از اجزاي اساسي در شكل گيري نگرش دانش آموز نسبت به تحصيل است. در بعضي از خانواده‌ها رسم بر اين است كه والدين به طور كلامي به كودك توصيه مي كنند كه درس بخواند، اما هيچ گاه عملاً رفتار درس خواندن كودك را تقويت نكرده، بر آن ارزش عملي قايل نمي‌شوند.
  • اشتغال كودكان: يكي از عوامل منفي خانوادگي كه همواره منشاء انحراف توجه كودك از تحصيل مي گردد، جابجايي وظايف والدين و فرزندان است. به اين ترتيب كه كودكان در سني به كار و اشتغال مي پردازند كه معمولاً از آنها انتظار مي رود در آن مقطع بيشتر به نقشهاي مورد انتظار از جمله تحصيل بپردازند. عدم تأمين نيازهاي مالي و نياز نيروي كار كودك از دلايل عمده اشتغال كودكان در سنين پايين است كه در اين زمينه صرف وقت، نيروي بسيار در اشتغال، باعث افت تحصيلي آنان مي شود. مسئلة اشتغال كودكان و نقش آن در افت تحصيلي، در خانواده هاي طبقه اجتماعي – اقتصادي پايين و بويژه محيطهاي روستايي از اهميت خاصي برخوردار است.
  • فقدان والد (يا والدين): عدم وجود هر يك از والدين به دليل مختلف مي تواند تأثير ژرف و ناگواري به تحصيل كودكان داشته باشد و فقدان والد علاوه بر آثار منفي رفتاري و عاطفي كودكان حتي در صورتي كه محيط اصلاح شده باشد و كودكان تنها مجبور به انجام برخي وظايف والدين باشند، ممكن است موجب افت تحصيلي گردد. در صورتي كه كودك در اثر فقدان والدين (به دليل مرگ و جدايي هر دو يا هر دليل ديگري) ضربة رواني ديده باشد افسردگي، اضطراب، بي علاقگي و آشفتگيهاي هيجاني به دنبال خواهد داشت كه هر يك به نوبة خود مي تواند عاملي براي افت تحصيلي دانش آموز باشد. اين جنبه از تأثير فقدان والدين يا والد بر افت تحصيلي از اهميت ويژه اي برخوردار است.
  • بيسوادي والدين: والدين با سواد علاوه بر نقش كمك رساني و آموزشي فرزندان خود، الگوي منسجمي از يك فرد باسواد نيز هستند. سواد والدين در تحصيل فرزندان نقش دو جانبه اي دارد. از يك سو براي آنها جنبة كمك آموزشي دارد و از سوي ديگر انگيزه اي براي درس خواندن آنها مي شود. اما بي سوادي والدين نيز آسيب دوجانبه اي دارد. اين قبيل والدين نه تنها از نظر تحصيلي كمكي به فرزندان خود نمي كنند، بلكه يك الگوي تقليدي نامناسب نيز براي فرزندان خود هستند.

[۱] – Concept

[۲] – terms

[۳] – Variable

[۴] – Operational

[۵] – Independent Variable

[۶] – Dependent

۲ – Fail

۳ – Intervining variable

۴ -Learning

۵ – Control variable

۱ – age

[i] – Problems

[ii] – Hypothesis

۲ – Webster