چکیده

ظهور فناوری جدید اطلاعات و تاثیری که بر جنبه های گوناگون زندگی داشته است، به ظهور برخی تحوﻻت بنیادی در روابط جوامع بشری منجر شده است. این پدیده با سرعتی چشمگیر خواسته های بشر را تحت تاثیر قرار داده و نیازهای جدیدی را بوجود آورده است. امروزه فناوری اطلاعات و ارتباطات را می توان به عنوان ابزاری نیرومند برای ارتقاء کیفیت و کارایی کارکنان مورد استفاده قرار داد. توسعه روزافزون ابزارهای مبتنی بر این فناوری ها و سرعت فراوان تطبیق آن با نیازمندی های انسان موجب شده تا شکل جدیدی از محیط یادگیری و تعاملی خﻻق، فعال و فراگیر ایجاد شود. امروزه اطلاعات یکی از مهمترین منابع قدرت در سازمان ها بشمار می رود، براین اساس کسب اطلاعات بویژه اطلاعاتی که به نظر می رسند نقش محوری یا راهبردی در سازمان داشته باشند، می توانند برای ساختن یک پایگاه قدرت و نیز اعمال نفوذ در سازمان بکار رود. در این تحقیق سعی شده است از دیدگاه کارکنان شرکت ایران خودرو تهران ارتباط بین فناوری اطلاعات و توانمندسازی کارکنان مورد بررسی واقع شود. در این پژوهش ابتدا میزان کاربرد فناوری اطلاعات را در سازمان مورد بررسی قرار داده، پس از اطمینان یافتن از کاربرد آن، اثرات آن را بر توانمندسازی شغلی کارکنان بررسی نموده ایم. بدین منظور ابتدا شاخص های مرتبط با توانمندسازی که شامل : بهبود کیفیت عملکرد، دانش و آگاهی، فرصت های شغلی، استقﻻل و آزادی کاری، مسئولیت تصمیم گیری، خودکنترلی و توسعه حرفه ای را شناسایی نمودیم. یافته های این پژوهش در بخش آزمون فرضیه ها نشان داد که بین بکارگیری فناوری اطلاعات و به ترتیب بهبود کیفیت عملکرد ۰/۰۱۱) (α =، فرصتهای شغلی (α = ۰/۰۰۰)، استقﻻل و آزادی کاری (α = ۰/۰۰۰)، مسئولیت تصمیم گیری (α = ۰/۰۰۲)، خودکنترلی (α = ۰/۰۰۰)، و توسعه حرفه ای کارکنان (α = ۰/۰۰۰)، رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد.

کلمات کلیدی: فناوری اطلاعات، توانمندسازی، شرکت ایران خودرو تهران، کارکنان، روش های تجزیه و تحلیل داده ها

.۱ مقدمه

اگرچه استفاده از رایانه از سال های دهه ۵۰ میﻻدی در سازمان های بزرگ کشورهای صنعتی و توسعه یافته رایج بوده است ولی موضوع فناوری اطلاعات حتی تا دهه ۸۰ میﻻدی کمتر در فرهنگ مدیریت و منابع درسی آن مشاهده می

×مریم ولیجانی زاده، دانشجو کارشناسی ارشد مدیریت، آدرس:زنجان -ابهر-دانشگاه آزاد اسﻻمی واحد ابهر * Corresponding author: Email: Maryam.valijanizadeh@gmail.com

۱ www.Aconf.ir

کنفرانس بینالمللی دستآوردهای نوین پژوهشی در

مدیریت، حسابداری و اقتصاد

The International Conference on New Research in Management, Accounting and Economy

شود. فناوری اطلاعات مفهومی است که تا به امروز تعریف جامع و دقیقی از آن ارائه نشده است. برخی در تعاریف خود بر محور فناوری اطلاعات تاکید دارند و آن را مجموعه ای از سخت افزار، نرم افزار، پایگاه داده ها و دیگر تجهیزات ارتباطی می دانند و گروهی نیز با توجه به نوآوری های حاصل از آن، به مجموعه ای از سیستم ها، کاربران و مدیریت اطلاعات سازمان تاکید دارند که می تواند شیوه کسب و کار را دچار تحول کند و به عنوان یک برتری رقابتی در محیط های کسب و کار امروز مطرح شود. در کشور ما نیز اگرچه گام هایی در به کارگیری آن در زمینه های مختلف برداشته شده است ولی هنوز ناشناخته است.

بکارگیری فناوری اطلاعات و به طور خاص سیستم های اطلاعاتی به تسهیل کنترل و نظارت بر سازمان می انجامد و از این طریق حیطه نظارت مدیران، برخﻻف ساختارهای سنتی که یک محدودیت به حساب می آمد می تواند گسترش یابد. گسترش حیطه نظارت، تعداد مدیران سطوح میانی و کارشناسان را کاهش می دهد و از این طریق تعداد سطوح مدیریتی در بخش های میانی سازمان تقلیل می یابد . همچنین فناوری اطلاعات از طریق مهندسی مجدد به تقلیل فرآیندها، کاهش زمان انجام کارها و تعداد منابع انسانی در سطح عملیات می انجامد. که در نهایت، کاهش نیروی انسانی در سطح عملیات در کنار گسترش حیطه نظارت مدیران از طریق بکارگیری سیستم های مکانیزه، کارایی مدیران و سازمان را بطور چشم گیری ارتقاء می دهد. همان گونه که بیان شد این امر به کاهش تعداد مدیران سطوح میانی و سطوح مدیریت میانی و در نتیجه مسطح شدن سازمان می انجامد. (صرافی زاده، ۱۳۸۸، ص .(۲۵۳

در عصر نوین، سازمان ها در ابعاد و جنبه های مختلف به طور چشمگیر بر اطلاعات و فناوری اطلاعات تأکید دارند. اطلاعات قدرت است و هرکسی از آن برخوردار شود، صاحب قدرت است. با توجه به اینکه فناوری اطلاعات در سراسر دنیا در حال رشد می باشد و سازمان ها و شرکت ها نیز برای بقای خود نیازمند این فناوری می باشند و هر سازمانی که این موضوع را نادیده انگارد، دچار افول خواهد شد. اهمیت فناوری اطلاعات در کاهش نقش منابع انسانی و نظام مندی رابطه انسان و ماشین است. این اثر موجب ناخشنودی انسان از کار با سیستم و احساس ماشینی شدن فرد است. فرد خود را جزیی از سیستم ماشینی می پندارد که هیچ گونه اختیاری ندارد و به خواسته ها و روحیات و جنبه های انسانی وی توجه نمی شود. توجه به فناوری اطلاعات جهت رسیدن به اهداف سازمان امری ضروری و اجتناب ناپذیر است. کارکنان با دسترسی به اطلاعات صحیح و کافی قادر به انجام وظایف خود خواهند بود و فناوری اطلاعات ابزاری مناسب جهت تهیه و پردازش و نگهداری اطلاعات می باشد. این ابزار در سازمان، اطلاعات موردنیاز کارکنان را در مواقع لزوم در اختیار آنها قرار می دهد.

.۲ اهداف پژوهش و فرضیه های پژوهش

هدف اصلی پژوهش تعیین نقشی است که فناوری اطلاعات می تواند در کارآمدتر شدن و اثربخش تر شدن سازمان از طریق توانمندسازی کارکنان انجام نماید که برای وصول به این هدف اصلی ﻻزم است اهداف جزیی مشروحه ذیل نیز وصول گردد. اهداف فرعی پژوهش به ترتیب زیر دنبال میگردد:

– ۱ تعیین رابطه بین فناوری اطلاعات و بهبود کیفیت عملکرد کارکنان شرکت ایران خودرو تهران .

– ۲ تعیین رابطه بین فناوری اطلاعات و استقﻻل و آزادی کاری کارکنان در شرکت ایران خودرو تهران . – ۳ تعیین رابطه بین فناوری اطلاعات و افزایش دانش و آگاهی کارکنان در شرکت ایران خودرو تهران .
– ۴ تعیین رابطه بین فناوری اطلاعات و افزایش فرصت های شغلی کارکنان در شرکت ایران خودرو تهران . – ۵ تعیین رابطه بین فناوری اطلاعات و افزایش مسئولیت تصمیم گیری کارکنان در شرکت ایران خودرو تهران .

۲ www.Aconf.ir

کنفرانس بینالمللی دستآوردهای نوین پژوهشی در

مدیریت، حسابداری و اقتصاد

The International Conference on New Research in Management, Accounting and Economy

– ۶ تعیین رابطه بین فناوری اطلاعات و افزایش خودکنترلی کارکنان در شرکت ایران خودرو تهران . – ۷ تعیین رابطه بین فناوری اطلاعات و توسعه حرفه ای کارکنان در شرکت ایران خودرو تهران .

فرضیه اصلی پژوهش بررسی میکند نه آیا بکارگیری فناوری اطلاعات موجب توانمندسازی کاری کارکنان سازمان شده است و بر اساس آن فرضیه های فرعی به ترتیب زیر طرح شده اند.

×

– ۱ بکارگیری فناوری اطلاعات منجر به بهبود کیفیت عملکرد کارکنان سازمان شده است . – ۲ بکارگیری فناوری اطلاعات منجر به افزایش دانش و آگاهی کارکنان سازمان شده است .

– ۳ بکارگیری فناوری اطلاعات منجر به افزایش فرصت های شغلی کارکنان سازمان شده است . – ۴ بکارگیری فناوری اطلاعات منجر به استقﻻل و آزادی کارکنان سازمان شده است .

– ۵ بکارگیری فناوری اطلاعات منجر به افزایش مسئولیت تصمیم گیری کارکنان سازمان شده است . – ۶ بکارگیری فناوری اطلاعات منجر به افزایش خودکنترلی کارکنان سازمان شده است .

– ۷ بکارگیری فناوری اطلاعات منجر به توسعه حرفه ای کارکنان سازمان شده است .

.۳ قلمرو تحقیق (موضوعی، مکانی، زمانی )

در این تحقیق به بررسی نقش فناوری اطلاعات و اثرات بکارگیری آن بر توانمندسازی کارکنان می پردازیم و به این مقوله می پردازیم که کاربرد فناوری اطلاعات در سازمان تا چه حد توانسته است موجبات توانمندسازی کارکنان را فراهم سازد.

قلمرو مکانی تحقیق، شرکت ایران خودرو تهران می باشد. مطالعات مقدماتی این پژوهش در اواسط بهمن ماه سال ۱۳۹۳ آغاز شده و کار تحقیق سعی می شود تا اواخر تیر ماه سال ۱۳۹۴ پایان یابد.

.۴ تعریف مفهومی و عملیاتی واژه ها

بهبود کیفیت عملکرد: بهبود کیفیت عملکرد به معنی افزایش تولید و بازدهی، باﻻ بردن کیفیت، کاهش هزینه و غیره می باشد. (وتن و کمرون، ۱۳۸۷، ص (۲۶

تعریف عملیاتی : بهبود کیفیت عملکرد شامل کاهش اشتباهات، افزایش سرعت ارائه خدمات، رضایت مشتری و رعایت قوانین و مقررات می باشد.

استفﻻل و آزادی کاری:استقﻻل به نیاز فرد برای مشارکت در تصمیم گیری هایی که روی وظایف او اثر می گذارد، برای اعمال نفوذ در کنترل موقعیت های شغلی، آزادی عمل، اظهارنظر و داشتن حق رای در کار اشاره دارد. (زرگر، ۱۳۸۲، ص (۲۵

تعریف عملیاتی : استقﻻل و آزادی کاری شامل فرصت بروز خﻻقیت، عدم وجود برنامه دقیق و مشخص، میزان سرپرستی دقیق، تشویق به ابزار عقاید و ارائه طرح های نو و نوین می باشد.

۳ www.Aconf.ir

کنفرانس بینالمللی دستآوردهای نوین پژوهشی در

مدیریت، حسابداری و اقتصاد

The International Conference on New Research in Management, Accounting and Economy

مسئولیت تصمیم گیری :انسان سازمانی فردی ذیحق در تصمیم گیری های مختلف سازمان ها است. این نکته را نمی توان انکار کرد که تصمیم های سازمانهای مختلف به شکل های گوناگون بر زندگی کارکنان و شهروندان تاثیر می گذارد و از این جهت باید حق برای آنها قائل شویم که بتوانند با مشارکت در تصمیم گیری ها در تعیین سرنوشت خویش دخالت کنند. (زرگر، ۱۳۸۲، ص (۳۰

تعریف عملیاتی : مسئولیت تصمیم گیری شامل واگذاری مسئولیت تصمیم گیری، شانه خالی کردن از مسئولیت، میزان اطلاعات ﻻزم در مواقع ضروری، اطلاعات دقیق و درست می باشد.

تنوع شغلی :افزایش تنوع شغلی کارکنان به اشکال مختلفی صورت می پذیرد. وقتی که افراد اطلاعات ﻻزم برای انجام کار را در اختیار داشته باشند آنها به تنهایی می توانند یک یا چند کار را بطور همزمان انجام دهند (زرگر، ۱۳۸۲، ص .(۱۸

تعریف عملیاتی : تنوع شغلی شامل افزایش وظایف محوله، چالشی بودن شغل، معنی دار و ارزشمند بودن شغل و توسعه یافته بودن شغل.

خودکنترلی :تمایل کارکنان برای شرکت در تصمیم گیری ها، تعیین هدف و کارکردن به شیوه ای خودمختاری و بدون مراقبت دیگران ارتباط پیدا می کند (عبدالهی، ۱۳۸۵، ص .(۴۵

تعریف عملیاتی : خودکنترلی شامل ارزیابی توسط خود افراد، کنترل توسط خود، کنترل درونی و وجود یک نظام کنترل درونی می باشد.

توسعه حرفه ای کارکنان :اسکات و ژافه (۱۹۹۹) می گویند : در سازمانهای جدید رهبر باید محیطی را فراهم نماید که به هر فرد اجازه دهد یاد بگیرد، رشد کند، توسعه یابد و در کارها سهیم شود. در این گونه سازمانها کارکنان می خواهند یاد بگیرند و توانایی های خود را توسعه یابند.

تعریف عملیاتی : توسعه حرفه ای شامل بازخورد منظم و مستمر، تسلط بر بخشنامه های جدید، آموزش مداوم و مستمر کارکنان و آگاهی از فرآیند و نتایج کار می باشد.

تعاریف و مفاهیم توانمندسازی : با بررسی ادبیات مدیریت و سازمان، تعاریف توانمندسازی نیروی انسانی را می توان به سه دسته طبقه بندی کرد :

الف – توانمندسازی بعنوان تفویض اختیار ب – توانمندسازی بعنوان ایجاد انگیزش
ابعاد توانمندسازی : توانمندسازی دارای ابعاد متفاوتی می باشد که در این پژوهش ما به هفت بعد آن می پردازیم : – ۱ بهبود کیفیت عملکرد کارکنان.
– ۲ استقﻻل و آزادی کاری.
– ۳ افزایش مسئولیت تصمیم گیری.

– ۴ افزایش فرصت های شغلی.
– ۵ افزایش خودکنترلی.

– ۶ افزایش دانش و آگاهی کارکنان.
– ۷ توسعه حرفه ای کارکنان.