چکیده

زمینه و هدف: سرطان کولورکتال یکی از مهم ترین سرطان ها در سراسر جهان است.اما اطلاعات پیرامون این سرطان در ایـران محـدود مـیباشد. این مطالعه با هدف تحقیق پیرامون خصوصیات اپیدمیولوژیک سرطان کولورکتـال در ایـران، بـا اسـتفاده از داده هـاي ۶ سـاله مرکـز ثبـت سرطان، طرح ریزي و اجرا شده است.

مواد و روش کار: این مطالعه توصیفی–تحلیلی در فاصله سالهاي۱۳۷۹-۱۳۸۶بر اساس پرونده۱۱۳۸بیمار مبتلا به سـرطان کولورکتـال درمرکز ثبت سرطان مرکز تحقیقات بیماریهاي گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی انجام شد. اطلاعات پرونده ها از طریق مصاحبه و استفاده از گزارشات پـاتولوژي جمـع آوري و در فـرم هـاي مخـصوص ثبـت سـرطان ثبـت شـده بـود. تحلیـل داده هـا بـا نـرم افـزار SPSS و آزمون هاي آماري ANOVA، t-test و Chi-square انجام شد.

یافته ها: از میان۱۱۳۸بیمار مبتلا،۶۹۶نفر مرد بودند.حدود۴۳درصد از بیماران در زمان تشخیص بیماري در گروه سـنی زیـر۵۰سـال قـرارداشتند. تفاوت معنی داري میان دو جنس از نظر سن تشخیص بیماري مشاهده نشد.در ۴۰۰ نفر (%۳۵/۱) از بیماران سابقه فـامیلی ابـتلا بـه سـرطان گزارش گردید. شایع ترین نوع هیستولوژیک تومور، آدنوکارسینوما بود. در بیشتر موارد (%۳۹/۱) درجه تمایز یافتگی تومور خوب گزارش شده بود و اختلاف معنی داري نیز بین دو جنس وجود نداشت.
نتیجه گیري: با توجه به نتایج حاصل از این مطالعه احتمال این که عوامل ژنتیکی در ابتلا به سرطان کولورکتال در ایران نقش مهمتري راایفا کنند قوت می گیرد، لذا انجام مطالعات بیشتر در این زمینه ضروري بنظر می رسد. (مجله طبیب شرق، دوره۹، شماره۳، پائیز۸۶، ص

۲۰۹ تا (۲۱۶

کلیدواژه ها:سرطان کولورکتال، مطالعه اپیدمیولوژیک، ایران

مقدمه

امروزه در کشورهایی که از شیوة زندگی غربی پیروي می کنند در حدود نیمی از مرگ ها به دلیل بیماري هاي قلبی عروقی و در حدود یک چهارم مرگ ها نیز به دلیل سرطان رخ می دهد. در دنیاي امروز سرطان به عنوان یک مشکل مهم بهداشت عمومی و دولتها را تحت تأثیر خود قرار داده است.((۱

سرطان کولورکتال یکی از مهمترین سرطانها و دومین علت مرگ ناشی از سرطان در ایالت متحدة آمریکاست.(۳،(۲ همه ساله نزدیک به یک میلیون مورد جدید سرطان کولورکتال در سراسر جهان شناسایی می شود و نزدیک به نیم میلیون نفر به علت این بیماري می میرند. گزارشات اخیر نشان می دهد سرطان کولورکتال به عنوان شایع ترین سـرطان در افــراد بالاي ۷۵ سال

در آمریکا شناخته شده است.((۳

خصوصیات اپیدمیولوژیک این سرطان در نقاط مختلف دنیا متفاوت است.((۵ در حالیکه میزان بروز سالیانه این سرطان در شمال آمریکا و اروپا در حدود ۳۰-۵۰ مورد در صد هزار نفر گزارش می شود، این میزان در کشورهاي خاورمیانه بین ۳ تا ۷

مورد در صد هزار برآورد می شود.(۷،(۶ در کشورهاي اروپایی تنها ۲-۸درصد از کل سرطانهاي کولورکتال در افراد جوان زیر

۴۰ سال رخ می دهد.((۷-۱۱ در حالی که مطالعات مختلف نشان می دهد که در کشورهاي خاورمیانه ۱۵-۳۵ درصد از مبتلایان به این بیماري را افراد کمتر از ۴۰ سال تشکیل می دهند.((۱۲-۱۴بر طبق گزارش سالانه ادارة سرطان وابسته به مرکز مدیریت

بیماریها، سرطان کولورکتال سومین سرطان شایع در زنان و پنجمین سرطان در مردان می باشد((۱۵ و میزان بروز این سرطان در طی ۲۵ سال اخیر در کشور ما افزایش یافته است.((۱۶ از آنجایی که اطلاعات پیرامون خصوصیات اپیدمیولوژیک این سرطان در کشور بسیار محدود است، این مطالعه با هدف تحقیق پیرامون خصوصیات اپیدمیولوژیک سرطان کولورکتال در ایران، با استفاده از داده هاي ۶ ساله ثبت سرطان، طرح ریزي و اجرا شد.

روش کار

این بررسی یک مطالعه توصیفی – تحلیلی است که در فاصله سالهاي ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۶ بر اساس پرونده ۱۱۳۸ بیمار مبتلا به سرطان کولورکتال، ثبت شده در مرکز ثبت سرطان مرکز تحقیقات بیماریهاي گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی انجام شد. افراد تحت مطالعه بیمارانی بودند که گزارش پاتولوژي آنها در بیمارستانهاي تهران و یا شهرستانها که بطور فعال با این مرکز همکاري داشته اند موجود بوده است. داده هاي این مطالعه با استفاده از فرم هاي ثبت سرطان این مرکز جمع آوري شد. اطلاعات دموگرافیک (جنس، سن، میزان تحصیلات، وضعیت شغلی)، سابقه فامیلی ابتلا به سرطان و اطلاعات تشخیصی (علائم بیماري در زمان تشخیص، متاستاز تومور، درجه تمایز یافتگی تومور) از جمله متغیرهایی بودند که در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفتند. این اطلاعات از طریق مصاحبه توسط پزشک عمومی آموزش دیده و استفاده از گزارشات پاتولوژي جمع آوري و در فرم هاي ثبت سرطان، ثبت شده بود. به هنگام تکمیل فرم هاي ثبت سرطان، اجازة استفاده از اطلاعات در طرح هاي تحقیقاتی از بیماران اخذ گردیده و اطمینان کافی جهت محرمانه بودن اطلاعات به بیماران داده شده است. تحلیل داده ها با استفاده از روش هاي توصیفی و تک متغیره (chi-square, t-test, ANOVA) انجام شد.

کلیه محاسبات با نرم افزار آماري SPSS و با در نظر گرفتن سطح معنی داري ۰/۰۵ صورت پذیرفت.شایان ذکر است که در

این مطالعه، به دلیل اینکه برخی از بیماران تمایل به پاسخگویی به پاره اي از سؤالات را نداشته اند و یا به دلیل نواقصی که در گزارشات پاتولوژي وجود داشته است، اطلاعات در مورد همه بیماران کامل نبود و در تجزیه و تحلیل داده ها با مسئله داده هاي گمشده مواجه بودیم.

یافته ها

از ۱۱۳۸ بیمار، ۶۹۶ مورد مرد با میانگین سنی ۵۴/۲۹-۱۴/۵۲

سال و ۴۴۲ نفر زن با میانگین سنی ۵۳/۸۸-۳۵/۵۵ سال بودند.

اختلاف معنی داري میان دو جنس از نظر سن ابتلا به بیماري مشاهده نشد ۱۰۲۱ .(P>0/05) نفر (%۸۹/۷) متأهل و ۵۴۸ نفر

(%۵۸/۵)داراي سواد ابتدایی و یا بی سواد بودند. (جدول شماره

(۱ از میان ۱۱۳۸ بیمار تحت مطالعه، ۴۰۰ بیمار (%۳۵/۱) سابقه ابتلا به سرطان در اقوام درجه یک و دو خود را ذکر کرده بودند که از این تعداد ۴۹ نفر (%۴/۳) سابقه فامیلی ابتلا به سرطان کولورکتال را داشتند. سابقه خانوادگی ابتلا به سرطان در مردان بیش از زنان مشاهده شد .(P=0/001) همچنین ۹۹ نفر((%۸/۷ از بیماران سابقه مصرف الکل، ۲۸۱ نفر (%۲۴/۷) سابقه مصرف دخانیات و ۶۹ نفر (%۶/۱) سابقه مصرف مواد مخدر را عنوان نموده بودند.

جدول -۱ خصوصیات دموگرافیک بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال

متغیر زیرگروه هاي متغیر تعداد درصد
سن بیماري زیر ۵۰ سال ۴۸۸ ۴۲/۹
(n=1138) بالاي ۵۰ سال ۶۵۰ ۵۷/۱
جنس مرد ۶۹۶ ۶۱/۲
(n=1138) زن ۴۴۲ ۳۸/۸
وضعیت تأهل متأهل ۱۰۲۱ ۸۹/۷
(n=1096) سایر* ۷۵ ۱۰/۳
سطح تحصیلات بی سواد ۲۴۶ ۲۶/۳
ابتدایی ۳۰۲ ۳۲/۲
(n=937) متوسطه ۲۳۱ ۲۴/۷
دانشگاهی ۱۵۸ ۱۶/۹
قومیت فارس ۵۶۰ ۴۸/۲
کرد ۸۹ ۷/۸
(n=1138) ترك ۲۳۶ ۲۰/۷
سایر ۲۵۳ ۲۳/۳
مجرد، بیوه، مطلقه

۲۱۰

(poorly differentiated)

شایع ترین نوع هیستولوژیک تومور، آدنوکارسینوما (%۸۵/۲)

بود و ارتباط معنی داري میان دو جنس از نظر هیستولوژي تومور مشاهده نشد .(P>0/05) میانگین سن تشخیص بیماري در تومورهاي آدنوکارسینوما بالاتر از سایر انواع تومور بود

.(P=0/009) میانگین اندازة تومور ۵۳/۱۷-۳۱/۶۸ میلی متر گزارش گردید و اختلاف معنی داري نیز از نظر اندازة تومور بین دو جنس مشاهده گردید (P=0/032) ولی سن تشخیص بیماري با اندازة تومور در ارتباط نبود .(P>0/05) (جدول (۲

جدول -۲ توزیع متغیرهاي بالینی و آسیب شناختی در بیماران تحت مطالعه بر اساس سن و جنس

متغیرها

سابقه فامیلی ابتلا به ندارد
سرطان
(n=1073) دارد
adenocarcino
ma
نوع هیستولوژیکی تومور Mucin&
mucin
(n=1127) producing
ade.
Other type
Well diff.
درجه تمایزیافتگی تومور Moderately
(n=798) diff.
Poorly diff.
مرحله تومور اولیه

(n=971) پیشرفته

جنس P
مرد(%) زن(%)

۴۴۰ ۲۳۹
(%۴۱) (%۲۲/۳) ۰/۰۰۱
۲۱۵ ۱۷۹

(%۲۰) (%۱۶/۷)
۵۳۵ ۳۳۷
(%۴۷) (%۳۰)
۸۶ ۶۰ ۰/۷۶۵
(%۸) (%۵)

۶۹ ۴۰
(%۶) (%۴)
۲۶۳ ۱۸۰
(%۳۳) (%۲۲/۶)
۱۸۰ ۱۰۵ ۰/۵۸۷
(%۲۲/۶) (%۱۳/۲)

۴۲ ۲۸
(%۵/۳) (%۳/۵)
۲۶۹ ۱۶۹
(%۲۷/۷) (%۱۷/۴) ۰/۴۳۹
۳۳۱ ۲۰۲

(%۳۴/۱) (%۲۰/۸)

سن

(%)۵۰< >(%)50
288 391
(%26/8) (%36/4)
173 221
(%16/1) (%20/6)
369 503
(%33) (%45)
72 74
(%6) (%6/5)

۴۱ ۶۸
(%۴) (%۵/۵)
۱۸۶ ۲۵۷
(%۲۳/۳) (%۳۲/۲)
۱۲۲ ۱۶۳
(%۱۵/۳) (%۲۰/۴)
۳۹ ۳۱
(%۴/۹) (%۳/۹)
۱۶۶ ۲۷۲
(%۱۷/۱) (%۲۸)
۲۴۶ ۲۸۷
(%۲۵/۳) (%۲۹/۶)

P

۰/۶۵۵

۰/۱۴۹

۰/۰۹۵

۰/۰۰۶

در این مطالعه همچنین جایگاه آناتومیکی تومور نیز مورد بررسی قرار گرفت که بر اساس آن در ۱۸۰ مورد (%۱۶/۱)

تومور در ناحیه پروگزیمال تا hepatic flexure، در ۴۴ مورد

(%۳/۹۳) در ناحیه transverse، در ۳۳۸ مورد ( (%۳۰/۲ در ناحیه Splenic flexure، در ۲۹۵ مورد((%۲۶/۳۶ در ناحیه
Colon NOS و در ۲۶۲ مـــورد دیـگــر (%۲۳/۴۱) در نـاحیه

Rectom قرار گرفته بود.در ۳۹/۱ درصد موارد تومور در زمان تشخیص بیماري از نظر درجه تمایز یافتگی در وضعیت خوب (well differentiated) قرار داشت و اختلاف معنی داري نیز میان دو جنس وجود نداشت .(P>0/05) سن تشخیص بیماري با تمایز یافتگی خوب تومور بالاتر از افراد با درجه

ضعیف تمایز یافتگی تومور

۲۱۱

طبیب شرق، دوره ۹، شماره ۳، پائیز ۸۶

گزارش گردید ۵۳۹ .(P<0/01) بیمار (%۴۷/۴) در زمان تشخیص در مرحله پیشرفته بیماري قرار داشتند و ۴۴۳ بیمار دیگر نیز در مراحل اولیه بیماري شناسایی شدند، مرحله تومور در مورد سایر بیماران نامشخص بوده است. مراحل پیشرفته بیماري در افراد بالاي ۵۰ سال بیش از سایرین مشاهده شد

.(P=0/01) (جدول (۲

شایع ترین علائم در بیماران در هنگام تشخیص بیماري به ترتیب عبارت بودند از : درد شکمی ۶۵۰ مورد (%۵۷/۱)، خون در مدفوع ۶۳۰ مورد (%۵۵/۴) و کاهش وزن ۵۵۱ مورد (%۴۸/۴)
و ضعف ۵۰۳ مورد .(%۴۴/۲) درمان جراحی نیز رایج ترین درمان به عنوان اولین گام درمانی در ۸۸۰نفر((%۷۷/۳ از بیماران مورد استفاده قرار گرفته بود.