چکیده

بمنظور بررسی چگونگی پراکنش و تنوع گونه اي موجود و شناخت گونه ها در مرتع ایستگاه تحقیقاتی عباس آباد مشهد این تحقیق در سال ۱۳۸۷ به اجرا در آمد. بدین منظور نمونه گیري از پوشش گیاهی در دو مقطع زمانی انجام شد. یکی در اواخر بهار زمانی که اغلب گونههاي زمستانه به گل نشسته اند و یا تشکیل بذر داده اند و دیگري در اواخر تابستان زمانی که مصادف با گلدهی گونههاي تابستانه بود. نوع نمونه برداري به صورت شبکه نقاط (گرید بندي) سیستماتیک بود و مشخصات جمعیتی علفهاي هرز به تفکیک گونه بررسی وثبت شد. شاخصهاي جمعیتی مانند فراوانی، تراکم و یکنواختی و غالبیت محاسبه گردیدند. ۱۹ گونه از ۹ خانواده گیاهی شناسایی شد. از لحاظ تنوع، بیشترین گونه ها را خانوادههاي Asteraceae با ۹ گونه و Brassicaceae با ۳ گونه به خود اختصاص دادند. بیشترین فراوانی متعلق به گونههاي ورك (Hulthemia persica) از خانواده Rosaceae؛ گلرنگ وحشی Carthamus lanatus)، گل گندم Centaurea) (depressa و خارلته (Cirsium arvense) از خانواده Asteraceae بود. ورك عمده ترین گونه مهاجم تشخیص داده شد.

واژههاي کلیدي: علفهرز، مرتع، تنوع گونه اي، پراکنش.

مقدمه

بسیاري از علفهاي هرز از نواحی جغرافیایی مختلف به یک منطقه وارد شده اند ویا گونههاي بومی فرصت طلبی هستند که به دنبال برخی دخالتهاي بشر در اکوسیستمها ظاهر شده اند (کوچکی و همکاران، .(۱۳۸۰ تراکم و تنوع گونههاي علفهرز تا اواخر قرن گذشته به دلیل عدم استفاده از علف کشها در حال افزایش بود، اما استفاده از فراوردههاي شیمیایی جهت کنترل آفات کشاورزي بخصوص علفهاي هرز باعث ایجاد گونه هایی از علفهاي هرز با سازگاري بالا شده است (وایز، .(۱۹۹۴ آگاهی از علفهاي هرز، امکان تغییر جمعیتها و جوامع گیاهی را به جهات دلخواه فراهم میآورد زیرا بینشی را ایجاد میکند که می تواند اثرات علفهاي هرز را در موقعیتهاي مورد نظر کاهش دهد. در حال حاضر بیشترین ضعف در برنامههاي مدیریت علفهاي هرز فقدان اطلاعات در زمینه شناسایی علفهاي هرز و زیست شناسی آنهاست. تنوع گوناگونی گسترده موجوداتی را که در جهان یافتمی شوند توصیفمی کند، تنوع دربرگیرنده روش هاي است که در آن تعداد گروهها (مثل گونهها) وفراوانی نسبی آنها در جا معه اي مشخص تعیین میگردد (بازوبندي و همکاران، .(۱۳۸۵ تنوع را به سادگیمی توان با شمردن تعداد گونههاي موجود ومقایسه فراوانی نسبی آنها اندازه گیري کرد، تنوع گونه اي درساده ترین شکل، آن عبارت است از تعداد گونههایی که درناحیه یا جامعه حضور دارند (آندریو، .(۲۰۰۲ شاخصهاي متعددي جهت اندازه گیري تنوع وجود دارد، به طور کلی جهت محاسبه شاخصهاي تنوع بیشتر از تراکم استفادهمی شود تا اندازه گیري بیوماس یا دیگر معیارهاي فراوانی،

۴۴۲ اکوفیزیولوژي علفهايهرز

محاسبات آنها بر اساس تعدادي از متغیرها شامل فراوانی نسبی هر گونه (شاخص تنوع شانون_ وینر) واحتمال آمدن دو فرد از یک نمونه (شاخص غالبیت سیمپسون) است. دو ویژگی علفهاي هرز اهمیت ویژه اي در فهم پویایی رشد جمعیت آنها دارد (کوچکی و همکاران، .(۱۳۸۰ نخست اینکه علفهاي هرز به سرعتِِِِِِبهیک منطقه نفوذمی کنند و به روشهاي مختلف تعداد بسیار زیادي بذر تولید می کنند، (هالم و همکاران، .(۱۹۷۷ دوم اینکه بذر علفهاي هرز اغلب به مدت زیادي در خاك زنده میمانند، بذر اغلب علفهاي هرز خطرناك جهان معمولا چند صد سال در خاك زنده میمانند