مقدمه

مسایل شناختی مهم گزارش شده در بیماران مبتلا به صرع و MS شامل کندي روانی، اختلال در حافظه و نارسایی توجه است. البتّه به ویژه در بیماري صرع، شدت اختلالهاي شناختی تابعی از سنﱢ شروع بیماري، مدت زمان ابتلا و کانونهاي آسیب دیده در مغز است.

٤٥

آسیب حافظه کوتاه مدت در صرع کانونی۱، نقص در یادگیري کلامی در صرع با منشأ نیمکرة چپ و نقص در یادگیري غیر کلامی در نیمکرة راست گزارش گردیده است (ریکرورسل۲،

.(۲۰۰۶

بیماران دچار تشنّجهاي کانونی پیچیده۳ یا تشنّجهاي منتشر ثانوي در مقایسه با تـشنّجهـاي کانونی ساده در آزمونهاي حافظه دراز مدت، عملکرد بسیار ضعیفتري دارند (مامنـسکین۴ و

همکاران، .(۲۰۰۶ از دهه ۱۹۹۰ تاکنون پژوهشهاي بسیاري از طریق تفکیک حافظه به دو نوع ضمنی و آشکار در مورد تأثیر بیماريها، بد کارکرديهاي شناختی به ویـژه حافظـه، مطالعـاتی انجام دادهاند. منظور از حافظه آشکار یادآوري آگاهانه اطّلاعاتی است که اخیرًا یاد گرفته شـده است. آزمونهاي یادآوري آزاد و بازشناسی، به منظور ارزیابی حافظه آشکار مورد استفاده قرار گرفتهاند. حافظه ضمنی، یادآوري ناهشیار یا غیر آگاهانه موادي است که قـبلاً آموختـه شـده و به وسیله آزمون اثر ترجیحی رقابتی۵ مثل تکمیل بن واژه و شناسایی ادراکی قابل ارزیابی است.

هرچند مطالعات بسیاري بر تمایز واضح ساختهـاي تـشریحی ایـن دو حافظـه (مـثلاً نقـش هیپوکامپ و قطعه گیجگاهیِ میانی در حافظه آشکار و نقش نواحی مغزي قشر مغزدر حافظـه ضمنی) تأکید داشتنداما دیدگاه هاي فعلی تردیدهایی را مطرح کردهاند (لرتیز، گرند و بـوئر۶ ،

.(۲۰۰۶

در انواع صرع مثلاً صرع با منشأ آسیب قطعه گیجگاهیِ میانی، پـژوهشهـا بـر اخـتلال در حافظه آشکار در برابر سلامتی حافظه ضمنی اشاره میکنند و به ویژه این یافته را در هـر نـوع آسیب مغزي درست میانگارند. اما لرتیز و همکاران الگویی را طـی یـک پیوسـتار مـرتبط بـا

هیپوکامپ مطرح می کنند که از حافظه آشکار به سوي حافظه ضمنی در جریان است. معنی این تمایز بین دو حافظه آشکار و ضمنی بیشتر متّأثر از نوع تکلیف است تا این که محلّ بازنمـایی

۱- focal

۲- Rijcker vorsel , K. V. 3- complex partial seizures

۴- Mameniskiene , R. 5- repetition priming
6- Lertiz, E., Grande , L. J. & Bauer, R. M.

٤٦

آنها متفاوت باشد. جو۱ و همکاران (۲۰۰۵) به این نتیجه رسیدند که در بیمـاران دچـار صـرع قطعه گیجگاهی چپ، کـاهش حافظـه کلامـی پـس از جراحـی شـکنج قاعـدهاي یـا پـایینی گیجگاهی، افت محسوسی مییابد که با حافظه آشکار ارتبـاط بیـشتري دارد. هـم در بیمـاري صرع و هم در بیماري MS اختلال در حافظه گزارش شده است. اختلال در حافظه معنایی در صرع (جیواگنولی۲ و همکاران، (۲۰۰۵ و اختلال در حافظه فوري و تـأخیري مـواد کلامـی در بیماران دچار صرع با منشأ صرع گیجگاهی از جمله کاستیهاي گزارش شده اسـت. ویکـاري، بلوسی و کارلسیمو(۲۰۰۰) ۳ به این باور رسیدهاند که در همه آسیبهاي مغـزي، ایـن حافظـه

روشن است که آسیب میبیند و حافظه ضمنی دست نخورده باقی میماند.

به هرحال تعیین وضعیت حافظه ضمنی و آشکار در بیماران مبتلا به صرع و MS از جملـه مسایلی است که به منظور توصیف و تبیین علایم حاصل از این دو بیمـاري اهمیـت دارد و از هدفهاي اصلی این مطالعه است.