چکیده:
در اکثر مخازن نفتی و گازي بعد از گذشت مدت زمانی از تولید به دلیل بر هم خوردن تعادل میان نیروهاي گرانشی،
در

موئینگی و ویسکوز، آب و گاز موجود در سفره زیرزمینی (آبده) و کلاهک گازي به شکل یک مخروط به طرف دهانه چاه تولیدي روانه می گردد که در نتیجه آن همراه با نفت به طور همزمان، آب و گاز تولید می شود. مشکل تولید آب یکی از مشکلات اساسی مسائل زیست محیطی مرتبط با تولید نفت و گاز، در حین بهره برداري می باشد. آب تولیدي شامل شوري بسیار زیاد، مواد شیمیایی، ترکیبات فلزي و آلوده شده به ترکیبات نفتی می باشد که داراي اثرات مخرب زیست محیطی می باشد. نتایج حاصل از این تحقیقات نشان می دهدکه این پساب ها یکی از مهمترین پیامدهاي زیست محیطی منطقه است که باعث آلودگی آب دریا، خاك و پیامدهاي بعدي آن می شود. براي کنترل و حذف آثار زیانبار ناشی از فعالیت هاي نفتی و تولید آب در منطقه، در نظر گرفتن ملاحظات زیست محیطی در فرآیندها، خرید یا طراحی تجهیزات جدید، استفاده از روش هاي حرارتی ،تزریق کف براي دفع پسابها، تزریق مجددآب درون مخازن به منظور افزایش فشار، اجراي پروژه هاي پاکسازي محیط و انجام اقدامات اصلاحی ضروري است.در این مقاله سعی می شود که به بررسی روش هاي جلوگیري ازتولید آب در پدیده مخروطی شدن آب در مخازن گازي قبل و بعداز حفاري چاه پرداخته وبا ارایه راهکارها و اعمال روشهاي مدیریتی این آلودگی ها را به حد اقل برسانیم.

کلمات کلیدي: مخروطی شدن، مسائل زیست محیطی، روش هاي کنترل، چاههاي عمودي، شبیه سازي

.۱مقدمه :

پدیده ي مخروطی شدن درمخازن نفتی و گازي تحت رانش آب و کلاهک گازي رخ می دهد در این پدیده آب وگازاز پایین وبالاي محل مشبک کاري شده وارد چاه می شوند ومشکلاتی را در درون چاه مخزن وتاسیسات سرچاهی پدید می آورند پیش از شروع از تولید سیالات مخزنی تحت شرایط تعادل قرار دارنداما باشروع تولیددرهمه جهات گرادیان غیر یک نواخت

۱-jafari3760@gmail.com

فشارایجاد می شود با افزایش سرعت سیال وهدر رفتن انرژي چاه تغییر توزیع WOCوGOCدرمخازن نفتی وGWC درمخازن گازي روي می دهدو آب وگاز می توانند به طرف بازه مشبک کاري شده چاه جریان یابندمدت زمانی که طول می کشد تاآب به بازه تولیدي چاه برسد زمان میان شکنی نام دارد .دوره زیر بحرانی ۱زمانی است که این مخروط به چاه نرسیده است، هنگامی که مخروط به ته چاه رسید دوره بحرانی ۲وزمانی که دهانه چاه رافرا گرفت دوره فوق بحرانی ۳ نامیده می شود.

توزیع سیالات در اطراف چاه تحت تاثیر عوامل زیر است[۱] -۱نیروهاي مویینگی -۲نیروهاي ثقلی -۳نیروهاي گراویته

درپدیده ي مخروطی شدن نیروهاي دینامیکی رو به بالاکه در نتیجه افت فشاردر دهانه چاه به وجود می آیند باعث صعود آب تا ارتفاعی که با نیروي وزن آب برابرشودمی گردند با دور شدن از چاه در جهت شعاعی به علت کاهش اثر نیروهاي دینامیکی رو به بالا ارتفاع نقطه تعادل میان این نیرو و نیروي وزن آب کاهش می یابدبنابراین مکان هندسی نقاط تعادل در سطح تماس آب–نفت شکل مخروطی به وجود می آوردتا زمانی که آب در زیر این سطح تماس ساکن باشدنفت در بالاي آب جریان داردبا افزایش دبی تولیدارتفاع مخروط بالاي سطح تماس اولیه آب ونفت افزایش می یابداین افزایش تا زمانی ادامه داردکه در یک دبی مشخص مخروط آب ناپایدار شده وآب تولید می شود.[۲] مشکل تولید آب در میادین تفت و گازیکی از معضلات بزرگ بوده که هزینه ها و مشکلات زیست محیطی فراوانی را به همراه

دارد.هزینه هاي ناشی از خوردگی ،کاهش میزان تولید،هزینه هاي پالایش و …همگی به واسطه ي تولید آب نمک در میادین می باشد که بایستی با مدیریت صحیح مخزن در راستاي حل این مشکل گام برداشت.دلایل مخروطی شدن و تولیدآب از چاههاي تولیدي ارتباط مستقیم با مشکلات میکانیکی یا مخزنی دارد.در کشور عزیزمان ایران،مشکل تا اندازه اي حاد می باشدبه عنوان مثال در سازند آسماري و بنگستان میدان اهوازدر سال ۱۳۸۳به ترتیب در مقابل ۱۱۸و ۵۷میلیون بشکه نفت تولیدي،۱٫۸و.۷۵میلیون بشکه آب تولید شده است با توجه به وجود سفره هاي آب زیرزمینی فعال در برخی از مخازن کشور و مشکل تولید آب در برخی از چاههاي این مخازن و با توجه به ارزش اقتصادي هر بشکه نفت تولیدي و اینکه یکی از راههاي کم هزینه وساده تر ازدیاد و برداشت(از نطر عملیات)جلوگیري از تولید آب می باشد،لزوم مطالعه و استفاده از روش هاي بهینه جهت جلوگیري از تولید آب و حفاظت از محیط زیست امري ضروري می باشد.

نفت اگرچه یک منبع بسیار با ارزش جهت تولید انرژي و بسیاري از مواد شیمیایی است اما بی توجهی در مراحل استخراج و انتقال آن می تواند آلودگی هاي زیست محیطی فراوانی را باعث شود که بعضا غیر قابل جبران می باشد.بررسی هاي انجام شده نشان می دهد که اصلی ترین عواملی که موجب آلودگی آب همراه نفت و گاز تولیدي از مخازن هیدرو کربوري شده و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آن را تغییر می دهند ،عبارتنداز موقعیت جغرافیایی و ساختار زمینی که این آب براي هزاران سال با آن در ارتباط بوده است و دیگرمواد آلوده کننده اي که ضمن تولید واستخراج از مخزن وارد آن می گردند.
آلوده شدن آب هاي زیر زمینی در تماس با نفت و تولید و راه یافتن آن به محیط زیست ما می تواند مشکلات فراوانی را بوجود اورد که بسیاري از این مشکلات امروز شناخته شده اندو شاید بسیاري دیگر هم بعدها شناخته شوند.وقتی که نفت خام وآب همراه به سطح زمین راه پیدا می کندقسمت هاي سبک آن که بسیار سمی هستندمثل بنزن وتولوئن سریع بخار می شوندو هواي آن منطقه را آلوده می کننداما قسمت هاي سنگین ترترکیبات نفتی براي مدت هاي طولانی در محیط زیست باقی می ماندوخاك زمین و آب دریاها و اقیانوس ها و همین طور سواحل آنها را آلوده می کند.در این میان جانداران دریایی دچار آسیب

۱ -Sub critical period 2 – Critical period 3-Super critical period

شده و از بین می روندبنابراین اگرچه نفت و ترکیبات حاصله از آن براي حیات ضروري هستنداما بی توجهی در تولیدو انتقال آن وآلوده شدن محیط زیست به این مواد می تواندحیات را از انسان ها و سایر موجودات این کره خاکی بگیرد.[۳]

تکنولوژي زیادي براي تشخیص محل ورود آب و همچنین جلوگیري از تولید آن توسعه یافته است ولی قبل از انجام هر عمل پیشگیرانه باید به تشخیص مشکل ومحل ورود آب پرداخت پس از تشخیص مشکل می توان نسبت به تعریف استراتژي هاي مختلف و انتخاب گزینه صحیح ترجهت کنترل مشکل اقدام نمودآب ورودي به دهانه چاه می تواند از دوطریق جریان یابددر اولین حالت،آب معمولا از مسیري جدا از محل ورود هیدروکربن به دهانه چاه وارد می شوداین نوع از تولید آب در تولید نفت و گاز مطرح می باشد.کنترل تولیدآب در این مخازن منجر به افزایش هیدروکربن وبالا رفتن میزان بازیافت می شود در این نوع از تولید آب در گام اول باید براي کنترل آب چاره اندیشی می شود.نوع دوم تولید آب ،آبی است که معمولا در مدت زمان کوتاهی پس از عملیات سیلاب زنی با آب یا مخازن تحت آبده قوي،همراه نفت تولید می شود. [۴]کاهش تولید آب از این نوع،منجر به کاهش تولید نفت خواهد شد.

موارد متعددي جهت مدیریت تولید آب ناخواسته وجود دارد که در این مقاله اقدامات قبل وبعد از حفاري چاه جهت پیشـگیري از مخروطی شدن وتولیدآب در مخازن گازي مورد مطالعه قرار گرفته شده است وبه ارئه راهکارهایی جهـت جلـوگیري از تولیـد آب پرداخته شده است.