مقدمه

نقص در کارکردهاي شناختی یکی از مهمترین مشخّصههاي اسکیزوفرنی است (جانسما۱ و

همکاران، .(۲۰۰۴ در میان این کارکردها حافظه فعال۲ بیشترین سهم اختلال را به خود اختصاص داده است (جانسما و همکاران ،.(۲۰۰۴ این بیماران در آزمایههایی که مستلزم به

کارگیري حافظه فعال است عملکرد ضعیفی از خود نشان میدهند. قبل از بررسی ماهیت این حافظه در اسکیزوفرنی، شرح اجمالی نظریههاي شناختی و نوروبیولوژیکی موجود، ما را در

شناخت هر چه عمیقتر این نظام حافظه یاري خواهد داد.

۱- Jansma, J. M. 2- working memory

٧٠

حافظه فعال نظامی از حافظه است که به طور همزمان به اندوزش و پردازش ّاطلاعات می-

پردازد (بدلی۱، .(۱۹۸۳ یکی از الگوهایی که بدلی درخصوص حافظه فعال مطرح کرده الگوي چند مؤلفهاي۲ است. این الگو شامل دو نظام اندوزشی مدار آوایی۳ و صفحه دیداري فضایی۴،

یک حایل دورهاي۵ و یک نظام اجرایی مرکزي۶ است (ریپاوز۷ و بدلی .(۲۰۰۶ مدار آوایی خود به دو مؤلفه تقسیم میشود: مؤلفه اول اندوزش آوایی است که ردهاي حافظـه را بـه صـورت شنیداري یا آوایی به مدت چند ثانیه حفظ میکند و مؤلفه دوم در حقیقت یـک فرآینـد مـرور کلامی۸ است که مشابه گفتار درونی۹ است (بدلی (۱۹۸۳ .برخی از مطالعات حاکی از آن است

که در فرآیند مرور کلامی، ناحیه شکمی جانبی پري فرونتـال چـپ فعالیـت دارد. ایـن ناحیـه مناطق ۴۴ و ۴۵ برادمن را در بر میگیرد. نتایج حاصل از fMRI نیز تأییدي بـر فعالیـت ایـن نواحی در فرآیند مذکور است (بارك۱۰، . (۲۰۰۶ در مقابـل بـر اسـاس یافتـههـاي حاصـل از پژوهشهاي تهاجمی و fMRI پردازش۱۱ و اندوزش۱۲ بازنماییهاي آوایی به فعالیـت ناحیـه خلفی آهیانه چپ بستگی دارد (بارك، .(۲۰۰۶

در حالی که مدار آوایی به منظور نگهداري۱۳ اطّلاعات شفاهی و کلامی اختـصاص یافتـه، صفحه دیداري فضایی مسؤولیت نگهداري و دستکاري۱۴ اطّلاعات دیداري فضایی را که براي عملکرد دامنه وسیعی از تکالیف شناختی ضروري هستند، عهدهدار است (رپوز و بدلی (۲۰۰۶،

این نظام از حافظه فعال داراي دو مؤلفه راهبرد فـضایی۱۵ (کنتـرل، دسـتکاري و سـازماندهـی

۱- Baddeley, A. D. 2- multicomponents 3- phonological loop

۴- visuospatial scratchpad 5- episodic buffer 6- central executive
7- Repoves, G. 8- articulatory rehearsal 9- inner speech
10- Barch, D. M. 11- process 12- storage 13- maintenance 14- manipulation 15- spatial strategy

٧١

اطّلاعات فضایی) و فراخناي فضایی۱ (ظرفیت اندوزش اطّلاعات فضایی) است. همگام با این فرضیه یافتههاي به دست آمده از fMRI، فعالیت شبکه نورونی فرونتال – استریاتال – آهیانه را در حافظه فعال دیداري فضایی نشان میدهد. از میان مناطق فعال در این شبکه میتـوان بـه کورتکس پري فرونتال به ویژه کورتکس پشتی جانبی پريفرونتال و آهیانه خلفی اشـاره کـرد

(ونس۲ و همکاران، (۲۰۰۶ .آسیب به این ناحیه منجر به اختلالهـایی در ایـن مؤلفـه حافظـه

فعال میشود (پیزلا.(۲۰۰۴ ۳ یافتههاي حاصل از PET نیز دلالت بر فعالیت کورتکس پـشتی جانبی پريفرونتال میانی در مؤلفه راهبرد فضایی و کورتکس شکمی جـانبی پـريفرونتـال در

مؤلفه فراخناي فضایی دارد (ونس و همکاران، .(۲۰۰۶

مؤلفه اجرایی مرکزي مهمترین و در عین حال ناشناختهترین مؤلفه حافظه فعال است. ایـن مؤلفه دامنه وسیعی از عملکردهاي شناختی نظیر کنترل نظـام مـدار آوایـی و صـفحه دیـداري فضایی، توجه و کنترل رفتار، انتخاب واکنشهاي مناسب، شرکت در فرآیند حلّ مسأله و … را به عهده دارد (بدلی ۱۹۸۶، بدلی .(۱۹۹۶ پژوهشها نشان میدهند بسیاري از فرآیندهاي مؤلفه اجرایی مرکزي وابسته به فعالیت ناحیه پشتی جانبی کورتکس پريفرونتال به ویژه نـواحی دو طرفه ۹ و ۴۶ برادمن هستند. یافتههاي تجربی فراوانی که از مطالعـات تهـاجمی و fMRI بـه دست آمده، از نقش این ناحیه از مغز در فرآیندهاي وابسته به مؤلفه مذکور حمایت مـیکننـد