بيماري گامبورو
تاريخچه :
براي اولين بار در سال ۱۹۶۲ مشاهده شد كه به علت تظاهراتي كه در كليه ميداد جزئي از برونشيت عفوني ميدانستند . سالهاي بعد بعلت مقاومت جوجه ها به برونشيت عفوني و عليرغم آن ايجاد بيماري مزبور و نيز به علت بروز عفونت بورس فابريسيوس مشخص شد كه اين بيماري از بيماري برونشيت عفوني جدا است لذا بيماري با نام Infectiuos bursal diseases شناخته شد و بعداً به گامبورو تغيير نام داد .

 

ويروس گامبورو:
ويروس گامبورو تنها ويروس بيماريزاي خانوادة بيرناويريده است و داراي دو جزء منفك ۶۰ نانومتر و ۲۰ نانومتر است. ويروسي بسيار مقاوم كه ۵۶ درجة سانتيگراد را ۵ ساعت و ۶۰ درجة سانتيگراد را ۹۰ دقيقه و حرارت ۷۰ درجة سانتيگراد را بمدت ۶۰ دقيقه تحمل ميكند. ويروس برونشيت حرارت ۵۶ درجة سانتيگراد را ۲۰-۱۵ دقيقه تحمل ميكند.

ويروس گامبورو در PH اسيدي مقاوم و در PH قليايي زود از بين ميرود. سود سوزآور ۴% آنرا از بين ميبرد ولي تركيبات چهارتايي آمونيوم مثل مرتيولاتها اصلاً اثر ندارند.
فرمالدئيد ۵% در عرض يك ساعت ويروس را از بين ميبرد و تركيبات هالوژندار مثل يد و كلر مؤثر است ولي تركيبات فنلي در بعضي شرايط مؤثر و در اكثر شرا بیماری گامبورو ( IBD ) از بیماریهای حاد ویروسی بسیار مسری جوجه های جوان میباشد . این بیماری از انواع بیماریهای ویروسی بوده که بافت لنفاوی و بخصوص بورس پرنده را بعنوان نخستین هدف مورد تهاجم قرار میدهد .

این بیماری برای نخستین بار در سال ۱۹۶۲ میلادی توسط Cosgrove بعنوان نوعی بیماری خاص شناخته شد و بدلیل ضایعات مشاهده شده در کلیه پرندگانی که از این بیماری مرده بودند ، این بیماری را به Avian Nephritis تعبیر نمودند . بدلیل آن که این بیماری برای نخستین بار در منطقه ایی موسوم به Gumboro , Delaware شیوع یافت ، این بیماری را گامبورو نامیدند . نامی که هنوز هم استفاده می گردد

.
اهمیت اقتصادی این بیماری را از ۲ بعد میتوان مورد بررسی قرار داد . نخست آنکه برخی از گونه های ویروسهای عامل این بیماری سبب ۲۰ درصد تلفات در جوجه های با سن ۳ هفته یا بالاتر خواهد شد . دومین و مهمترین مسئله ایی که میتوان مورد بحث قرار داد ، ضعف ایمنی جوجه هایی است که در سنین پائین به این بیماری دچار میشوند . این ضعف ایمنی میتواند سبب مشکلات متعددی از جمله :
ü Anemia Syndrome .
ü E.Coli Infection .
ü شکست عملیات واکسیناس

یون .
شوند . حفاظت پرندگان جوان در برابر درگیری زودهنگام با این بیماری ، از اهمیت ویژه ایی برخوردار است . عملی که بطور معمول از طریق آنتی بادیهای مادری در جوجه های تازه بدنیا آمده محقق میگردد . ویروس عامل این بیماری ، انسان را بیمار نکرده و تاثیری بر سلامت عمومی نمیگذارد .

كشت ويروس :
ويروس گامبورو در كليه جوجه و فيبروبلاست جنين كشت ميشود. اگر براي اولين بار در پرده كوريوآلانتوئيك جنين ۱۱-۱۰ روزگي تزريق شود جراحتي ايجاد نميكند ولي بعد از ۵-۴ پاساژ باعث مرگ جنين ميشود.
خونريزي زير جلدي، نكروز كبد، رگه هاي زرد رنگ در كبد، نكروز عضلاني، سبز شدن كيسه زرده به خاطر اختلافات كبد و پس زدن صفرا در جنين مرده ديده ميشود.

سروتيپ هاي ويروس :
از نظر آزمايش خنثي شدن ويروس دو سروتيپ زير وجود دارد:
۱- براي ماكيان بيماريزا است و بعضي از سويه ها با ۵۰% تلفات و برخي از سويه ها بدون علامت باليني هستند.
۲- در اردك و بوقلمون بيماريزاست و براي ماكيان بيماريزايي ندارد.

بيماريزايي :
ويروس گامبورو سلولهاي B فوليكولهاي لنفاوي بورس را از بين ميبرد لذا بيماريزائي ويروس با رشد بورس فابريسيوس ارتباط مستقيم دارد. ويروس گامبورو بر سلولهاي T فوليكولهاي لنفاوي بورس كمتر اثر دارد .
بيماري گامبورو در مقابل بيماريهايي مثل نيوكاسل ، لارنگو ، برونشيت ، سالمونلا ، كلي باسيل ، مارك و كمخوني عفوني و حتي واكسيناسيون آنها بدن را ضعيف مي كند .
اگر ويروس در هفته اول زندگي به جوجه حمله كند بسته به پادتن هاي مادري از همان لحظه اول يا از هفته سوم به بعد بيماري ايجاد مي شود. (از راه چشم)

مثلاً در بيماري برونشيت كه ايمني مخاطي توسط پلاسماسل هاي غدد هاردرين ايجاد مي شود. اگر ويروس گامبورو در هفته اول به چشم حمله كند پلاسماسل ها را از بين ميبرد (تا ۵-۴ ايمني مخاطي از بين ميرود . چون بيماريزايي ويروس نسبت مستقيم با رشد بورسهفته) دارد اگر ويروس قبل از ۳ هفتگي وارد بدن شود چون بورس كوچك است شدت بيماري كمتر بروز مي كند عليرغم آنكه تضعيف ايمني زيادتر است .
ولي در ۷-۳ هفتگي چون بورس بزرگ است نشاني ها بيشتر تظاهر مي كند هر چند تضعيف ايمني زياد نيست از سن ۱۰ هفتگي به بعد گامبورو از نظر تضعيف ايمني و ايجاد عارضه اثري ندارد .

واگيري بيماري :

در گله هاي گوشتي و تخمگذار ، تخمگذاران حساسترند . بيماري از يك قسمت سالن شروع و در عرض ۲-۱ هفته تمام سالن را ميگيرد . انتقال بيشتر توسط وسايل و افراد است . وان آلوده تا ۵۰ روز آلوده است . تا ۴ ماه در محيط باقي مي ماند . در بستر آلوده ۲-۱ ماه عفوني است . انتقال عمودي وجود ندارد . انتقال از راه هوا ضعيف است . نقش حشرات و موش بسيار زياد است . جوجه ها معمولاً فقط تا ۲ ماه ويروس را در خود دارند و بعد از آن دفع نمي كنند .

علائم باليني :
دوره نهفته ۴-۲ روز بيماري معمولاً در سن ۶-۴ هفتگي ظاهر مي شود . ميزان واگيري ۷۰-۱۵% تلفات ۱۵-۱۰% دوره بيماري ۷-۴ روز . عدم تحرك ، افسردگي ، پژمردگي ، اسهال سفيدگچي در اطراف مقعد به علت تحريك فهارش كلوآك نوك زدن و كانايباليسم ، اسهال خوني .

كالبدگشائي :

لاشه پرخون چينه دان خالي ، عضلات سينه و ران خشك و خونريزي منتشره در آنها ، خونريزي در غشاء ، سروزي سنگدان و قلب ، پيش معده و روده راست و ايلئوم و دريچه ايلنوسكال ، پانكراس و كليه ها نارنجي ، حالب ها حاوي رسوب اوراست .
بورس برزگ و نارنجي صورت تا قرمز خوني ، حاوي مواد پنيري و چرك كه بعد از ۴-۳ روز از شروع بيماري كوچك مي شود .

تشخيص
منحني تلفات ، ضايعات بورس و كليه
كوكسيديوز (بعلت خونريزي جدار روده و كلواك) نيوكاسل (تلفات و خونريزي پيش معده) برونشيت (بعلت علائم كليوي) سندرم كليه و كبد چرب (بعلت تلفات بالا) مارك (تومورهاي بورس و . . . )

پيشگيري
ضدعفوني مؤثر و دقيق با تست مواد ضدعفوني كننده مؤثر ، استفاده از حشره كش ها ، اطمينان از عدم آلودگي پودر گوشت ، خودداري از رفت و آمدهاي بيمورد .
ايمني مادر : واكسيناسيون در ۱۷-۱۶ هفتگي
ايمني جوجه : ۱ روزگي (تزريق قطره چشمي و اسپري)

تاکنون اپیدمی این بیماری بطور گسترده مطالعه نشده است ، اما این نکته بخوبی به اثبات رسیده است که ارتباط با پرندگان درگیر با این بیماری و مدفوع آنها سبب شیوع سریع این بیماری خواهد شد . مقاومت ویروس عامل این بیماری در برابر بسیاری از عوامل فیزیکی و شیمیایی ، احتمال زنده ماندن آن و انتقال ، از یک گله درگیر به گله های عاری از این ویروس را افزایش میدهد .

توصیه های بهداشتی که در اغلب فعالیتهای پیشگیری در برابر بیماریهای مختلف طیور استفاده میشوند را میتوان در موارد شیوع بیماری گامبورو نیز بکار برد . امکان درگیری با ناقل هایی چون کرمهای غذایی ، پشه ها و موشها تاکنون مورد بحث قرار گرفته اند . این موارد نیز میتوانند سبب بروز مشکلات بسیاری در کنترل این بیماری شوند .

شیوه مدیریت :
قصد صحبت در مورد ، در معرض قرار دادن جوجه ها در سنین پائین به این بیماری را داریم . بدیهی است که اینکار در جهت پیشگیری و همچنین کنترل بیماری گامبورو ( IBD ) خواهد بود . این شیوه را میتوان در مزارعی پیشنهاد داد که سابقه بروز بیماری گامبورو در آنها مشاهده میشود . از سوی دیگر ، جوجه ها بطور عادی واجد آنتی بادی های مادری میباشند که ایندسته از آنتی بادیها نقش مهمی را در حفاظت پرنده ایفا میکنند .

از سوی دیگر ، جوجه های با سن کمتر از دو هفته ، علائم کلینیکی این بیماری ( IBD ) را نشان نخواهند داد . زمانیکه اثرات شدید ضدایمنی درگیری با بیماری گامبورو در سنین اولیه پرورش ثابت شد ، استفاده از سویه های این بیماری برای کنترل این بیماری در مزارع مرغداری کمتر مورد توجه قرار گرفت . در بسیاری از مزارع پرورش طیور ، پاکسازی و ضدعفونی بین دو دوره پرورشی صورت نمیگیرد . در چنین مواردی ، ویروس عامل بیماری گامبورو به خوبی مقاومت نموده و گله را در سنین اولیه ، تحت تاثیر قرار خواهد داد .

ایمنی :
ایمنی جوجه ها ، یکی از مهمترین روشهای مورد استفاده برای کنترل بیماری گامبورو میباشد . از مهمترین مسائل مورد بحث ، ایمنی گله های مادر و انتقال آنتی بادیهای مادری به جوجه ها میباشد . ایندسته از آنتی بادیهای مادری ، جوجه ها را در سنین اولیه در برابر اثرات ضدایمنی بیماری گامبورو ( IBD ) محافظت خواهد نمود . آنتی بادیهای مادری بطور معمول ، جوجه ها را تا

هفته های ۳ – ۱ محافظت میکنند . اما مشخص شده است که در صورت استفاده از واکشنهایی با کمک داروهای روغنی ، ایمنی منفعل ممکن است به چهار تا پنج هفته افزایش یابد .
از بزرگترین مشکلات در جوجه هایی که واجد ایمنی مادری میباشند ، تعیین زمانی مناسب برای واکسیناسیون میباشد . البته این کار با توجه به سطوح آنتی بادیهای مادری ، دوره های

واکسیناسیون و شدت ویروس واکشن متفاوت خواهد بود . کنترل استرسهای محیطی و همچنین مدیریت ، از فاکتورهایی میباشد که سبب موفقیت در اجرای برنامه های واکسیناسیون میشود .