مقدمه
كودكان سرمايه هاي ارزشمند وسازنده آينده جامعه هستند. آموزش و پرورش در دوره كودكي كه زمان شكل گيري شخصيت و ايجاد عادات مختلف و پيشگيري از بروز مشكلات است. آينده فرد و جامعه را بنايي نهد و مسير حركت مملكت را مشخص مي سازد. توجه به مسائل و مشكلات كودكان باعث پيشرفت و ترقي جامعه مي شود و غفلت در رفع مشكلات آنان، خسارات جبران ناپذيري به بار مي آورد. از اين رو، سرمايه گذاري و برنامه ريزي در آموزش و پرورش ابتدايي، از حساسترين و مهمترين وظايف دست اندر كاران و مسئولان جامعه است و بايد از اولويت ويژه اي برخوردار باشد.

هدف ما در اينجا آشنا ساختن خواننده با خصوصيات، شيوه هاي شناخت، برقراري ارتباط صحيح، نحوه كاركردن و درنهايت رفع مشكلات كودكان است. براي نيل به اين هدف ابتدا تعاريف، اهداف، تاريخچه، ضرورت و اصول راهنمايي و مشاوره كودك مورد بررسي قرار گرفته، سپس مطالبي درباره خصوصيات دوره كودكي ارائه شده است تا دست اندركاران آموزش و پرورش و مشاوره كودك بتوانند رفتارهاي عادي كودكان را از رفتارهاي غير عادي تشخيص دهند.

آشنایی باآموزش وپرورش پیش دبستان

تعريف لغوي آموزش و پرورش پيش از دبستان
آموزش: عمل آموختن، ياد دادن تعليم: تربيت، پرورش
پرورش: ۱- تربيت، تعليم، تأديب ۲- فرهنگ، تمدن ۳- پرستيدن، پرستش ۴- خوراك، خورش، غذا، طعام
پيش: OIS ]پب. Patis مقابل فلز است.

Paitis، پهـ (۷) [Pe$Pat 1- (ق – مكان) جلو، قبل، قدام. مق. پس، پيش، وضع، حال، نهاد
جزوهاي جسم بود جهشهاي مختلف چنان كه نشستن و برخاستن و ركوع و سجود و چون دست و پا پدر و اندامهاي ديگر را نهادهاي ايشان سوي چشمهاي راست و چپ و زير و زبر (پيش و پس…) دانشنامه الهي ۳۰
۲- (ق- زمان) قبل؛ پس. بعد. پيش از ۳- (هر – اضـ ) نزد ( حضور داشتن چيزي يا كسي را رساند)
۴-(هر – اضـ ) طرف، جانب، سوي (پيش او رفت)

دبستان: ded – estan ]= رب + پب . rdipi نوشتن + ستان – پسـ ۲۰ (امر)
آموزند؛ مكتب ۲- (نو) (مزه) مدرسه ابتدايي- آموزشگاه نوآموزان كه بالاتر از كودكستان و پايين تر از دبيرستان است.

تاريخچه آموزش پيش دبستاني
تاريخچه آموزش پيش دبستاني در ايران به ۸۰ سال پيش باز مي گردد.
در سال ۱۲۹۸ مسيونر هاي مذهبي و اقليت هاي ديني به احداث كودكستان ها و مراكز آموزش پيش دبستاني درتهران مبادرت نمودند .در همان اثنا زنده ياد جبار باغچه‏بان در سال ۱۳۰۳ به احداث باغچه اطفال در شهرستان تبريز مبادرت نموده و چند سال بعد در سال ۱۳۰۷ كودكستان ديگري در شهرستان شيراز داير نمود. گفتني است كه در آن اثنا تنها از كودكان خانواده هاي مرفه و كارمندان عالي رتبه ادارات در اين مراكز ثبت نام به عمل مي آمد . استقبال اين خانواده ها از

عملكرد مراكز آموزش پيش دبستاني (كودكستان ها( سبب گرديدكه طي مدت زمان كوتاهي در تهران وچندين شهر بزرگ ديگر كشور، كودكستان هايي توسط بخش خصوصي داير گردد .از جمله مهمترين برنامه هاي اين مراكز مي توان به بازي هاي مرسوم ، آموزش مقدماتي خواندن و نوشتن ، نقاشي و بازي با عروسك و اشكال هندسي اشاره نمود.در سال ۱۳۰۳ شوراي عالي فرهنگ ،به تصويب انحصاري آيين نامه احداث مراكز آموزش پيش دبستاني در شهرستان

تهران و درسال ۱۳۰۴به تصويب اين آيين نامه براي ساير شهرهاي كشور مبادرت نمود.نخستين امتياز تاسيس كودكستان توسط وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستظرفه در سال ۱۳۱۰ صادر گرديد.از اين روي سال۱۳۱۰ آغاز فصل جديدي در تاريخ آموزش پيش دبستاني ايران محسوب مي گردد.نخستين آيين نامه ويژه كودكستانها و مراكز آموزش پيش دبستاني درسال ۱۳۱۲ به تصويب شوراي عالي فرهنگ رسيد. در ماده اول اين آيين نامه ، سن كودكان جهت پذيرش در

كودكستانها ۴ تا ۷ سال قيد شده بود. اين در حاليست كه درسال ۱۳۳۵ ، آيين نامه جديدي جهت اداره كودكستانها به تصويب رسيد كه طي آن سن كودكان ، ۳ تا ۶ سال تعيين شده بود. در سال۱۳۳۴ ، اداره مستقلي جهت رسيدگي و نظارت بر امور كودكستان ها تحت نظارت وزارت فرهنگ تاسيس گرديد. در سال۱۳۴۰ ، اداره امور كودكستانهاي كشور منحل شده و وظايف مربوطه به اداره كل تعليمات ابتدائي محول گرديد. در آن اثنا دولت به تلاش هايي درجهت احداث كودكستان هاي دولتي مبادرت نموده و با احداث كودكستانها در شهرهاي سراسركشور،كودكان خانواده هاي طبقه متوسط را تحت پوشش خود قرار داد. تا سال ۱۳۲۲ در

سراسر كشور تنها تعداد ۷ كودكستان وجود داشت و اين در حاليست كه طي سال۱۳۳۱ به ۷۴ و طي سال ۵۱ ۱۳ به ۴۳۱ مركز بالغ گرديد. در همان اثنا تلاش هايي درجهت تربيت مربيان مراكز پيش دبستاني نيز آغاز گرديد. درسال ۱۳۳۶ ، آموزشگاه هاي كودكياري آغاز به فعاليت نمودند . اولين اساسنامه و برنامه درسي اين آموزشگاهها طي سال ۱۳۴۵ به تصويب شوراي عالي فرهنگ رسيد. چندسال بعد تدريس رشته كودكياري يا آموزش و پرورش پيش ازدبستان در برخي دانشكده هاي علوم تربيتي من جمله مدرسه عالي شميرانات و دانشگاه ابوريحان آغاز گرديد.

درسال۱۳۵۰ ، اداره كل تعليمات ابتدايي به دفتر برنامه ريزي آموزش ابتدايي تغيير نام داده و واحد كودكستان هاي اين اداره، عهده دارمسئـوليت طرح و برنامه ريزي آموزش و پرورش پيش دبستاني گرديد. درسال۱۳۵۴، با توجه به توسعه كودكستانها و تربيت مربيان كودك، دفتر برنامه ريزي آموزش ابتدايي به دفتر آموزش كودكستاني و ابتدايي تغيير نام داده و بالاخره درسال ۱۳۵۹ در اداره كل و سپس در دفتر آموزش عمومي ادغام گرديد . طبق آخرين آيين نامه كودكستانها كه در سال ۱۳۴۹به تصويب شوراي عالي آموزش و پرورش رسيد، تشكيل كلاسهاي آمادگي ضميمه آموزش ابتدايي گرديده و سن كودكان كودكستاني ۳ تا ۶ سال تعيين گرديد. درسال ۱۳۵۳ ، وزارت آموزش و پرورش طبق انتشار بخشنامه اي به اعمال اصلاحاتي در آيين نامه مذكور مبادرت نمود. مطابق اين تغييرات تنها آندسته از كودكاني كه از سن ۵ سال تمام برخوردار بودند از حق ثبت نام دركلاسهاي آمادگي بهره مند گرديدند.

درگذشته امتياز تاسيس مهدهاي كودك ويژه كودكان رده هاي سني ۳ تا ۶ سال به وزارت آموزش و پرورش و مجوز تاسيس مراكز مراقبتي كودكان زير رده سني۳ سال به اتاق اصناف واگذار گرديد. ازسال۱۳۵۴، سازمانهاي دولتي موظف به تاسيس مهدهاي كودك شده و ضوابط آنها از سوي سازمان زنان تنظيم گرديد. درسال۱۳۵۶، در بودجه كل سازمانهاي دولتي، بودجه لازم جهت احداث مهدهاي كودك ويژه فرزندان زنان كارمند پيش بيني شده و سازمان زنان مسئوليت تشكيل و نظارت بر آنها را عهده دار گرديد. پس از انقلاب اسلامي ، بر اساس تصميم گيري هيات وزيران، با انحلال سازمان زنان ، سازمان ملي رفاه خانواده،

سازمان تربيتي شهرداري تهران و انجمن ملي حمايت از كودكان، اجازه تاسيس مهدهاي كودك به وزارت بهداري و بهزيستي و سپس به سازمان بهزيستي محول گرديد. درحال حاضر صدور مجوز و نظارت بركليه مهدهاي كودك دولتي و خصوصي بر عهده سازمان بهزيستي كشور است. ازسال ۱۳۷۲ كليه كلاسهاي آمادگي ضميمه مدارس دولتي به علت كمبود جا منحل گرديد.گفتني است كه اين كلاسها ۳۰ سال پيش درسال۱۳۴۹ و با تصويب شوراي عالي آموزش و پرورش تشكيل شده بود . ازجمله انواع مهدهاي كودك كه درحال حاضر درسراسركشور فعاليت دارند ميتوان به موارد ذيل اشاره نمود:

ــ مهدهاي كودك خصوصي كه توسط بخش خصوصي احداث گرديده اند.
ــ مهدهاي كودك خود محوركه وابسته به موسسات دولتي بوده و با كمك هزينه هاي دولتي و والدين كودكان اداره ميگردند.
ــ مهدهاي كودك كارگري كه متعلق به كارخانجات بوده و تحت پوشش وزارت كار فعاليت دارند.

ــ مهدهاي كودك ادارات آموزش و پرورش كه به ثبت نام از فرزندان زنان شاغل درآموزش و پرورش مبادرت مي نمايند.
ــ مهدهاي كودك انجمنهاي حمايتي سازمان بهزيستي كه به ثبت نام از كودكان تحت پوشش بهزيستي و درصدي از افراد عادي مبادرت مي نمايند.
ــ مهدهاي كودك انجمنهاي روستايي كه به ثبت نام از كودكان روستايي مبادرت مي نمايند.

تاريخچه فوق بيانگر اين واقعيت است كه سهم دولت در تاسيس مهدهاي كودك بسيار ناچيز بوده و عمدتا به تنظيم آيين نامه ها و اعطاي مجوزهاي قانوني محدود بوده است به نحويكه پس از تشكيل اولين مهدهاي كودك ، وزارت آموزش و پرورش به تاسيس مهدهاي كودك دولتي پس از ۴۲ سال مبادرت نمود. درحال حاضر براي كودكان زنان غير شاغل مهد كودك دولتي وجود نداشته وكلاسهاي آمادگي ضميمه مدارس دولتي نيز از سال ۱۳۷۲ منحل گرديده است. علاوه بر اين

تعداد فارغ التحصيلان رشته كودكياري با توجه به نياز مهدهاي كودك ، بسيار اندك بوده و دوره هاي باز آموزي بهزيستي ويژه مربيان و مديران ، چه از لحاظ مدت زمان و چه از لحاظ تعداد نفرات تحت پوشش هر دوره آموزشي، جوابگوي نياز مهدهاي كودك نمي باشد. . بعنوان مثال از سال ۶۱ ۱۳تا ۶۹ ۱۳يعني ظرف مدت زمان ۸ سال تنها ۱۲۱۵ نفر ازمديران و مربيان موفق به گذراندن دوره هاي آموزشي كوتاه مدت بهزيستي شده اند و اين در حاليست كه اين رقم درمقايسه با تعداد مديران ومربيان مهدهاي كودك بسيار ناچيز مي باشد.

علاوه بر اين تعداد مهدهاي كودك نسبت به جمعيت كودكان در ايران بسيار ناچيز مي باشد.. بعنوان مثال طي سالهاي۱۳۶۰- ۱۳۵۹ تعداد مهدهاي كودك بر۲۹۷۱ ، تعداد كودكان بر ۱۷۲۰۰۲، تعداد كلاسها بر۶۳۴۰ و تعداد كاركنان بر۹۳۵۶ نفر بالغ مي گرديد واين درحاليست كه طي سالهاي ۶۸ ـ ۶۷ تعداد مهدهاي كودك بر ۲۵۴۷ ، تعداد كودكان ثبت نامي بر۱۷۷۹۷۹، تعداد كلاسها بر۵۹۵۱، تعداد كاركنان بر۱۹۸۳و تعداد كودكان رده هاي سني۱ تا ۶ سال بر۱۲ميليون نفر بالغ گرديد . ضــمنا تعداد مهدهاي كودك خصوصي شهرستان تهران طي سال۱۳۷۰ بر۲۰۰ مركز، طي سال۱۳۷۱بر۱۷۴مركز و طي سال۱۳۷۲بر۱۷۰ مركز بالغ گرديد.

آمارفوق نشانگر افزايش دائمي تعدادكودكاني ثبت نامي مراكز آموزش پيش دبستاني و مهدهاي كودك و كاهش تعداد مهدهاي كودك و كادر ويژه آن مي باشد . آمار سال ۶۸ ـ۶۷ مبين اين واقعيت است كه تنها ۵ ر۱درصد كودكان رده هاي سني ۱ تا ۶ سال و ۵ ر۲درصد كودكان رده هاي سني ۳ تا ۶ سال ا ز امكانات

آموزشي وتفريحي مهدهاي كودك استفاده نموده اند. درضمن تعداد كودكان هركلاس بر ۳۰ نفر و نسبت كودكان به كادر آموزشي به نسبت ۲۵ به۱ بوده است.به عبارت ديگر به ازاي هر ۱ پرسنل، ۲۵ كودك وجود داشته است . چنانكه قبلا نيز بدان اشاره گرديد رده هاي سني ۱ تا ۶ سال در رشد و پرورش شخصيت كودكان ،از نقش اساسي برخوردار بوده و از اين روي آموزش پيش دبستاني به عنوان بخشي از نظام آموزش عمومي محسوب شده و دولتها به برنامه ريزي و سرمايه گذاري در اين عرصه مبادرت مي نمايند .در كشور ايران آموزش پيش دبستاني در واقع به بخش خصوصي واگذار گرديده وبدين ترتيب خانواده هاي كم در آمد و

متوسط قادر به بهره گيري از امكانات مهدهاي كودك نمي باشند و اين درحاليست كه كودكان خانواده هاي مواجه با مشكلات اقتصادي و فرهنگي از نياز بيشتري به توجه و آموزش برخوردار مي باشند. به اين ترتيب به دليل وجود كمبودها ، نواقصات زياد و برنامه هاي نادرست و عدم برخورداري از كادر مناسب و عدم اولويت دولت به آموزش كودكان در دوره هاي پيش دبستاني، اكثريت كودكان با مشكلات عديد ه اي در روند آموزشي و رشد شخصيتي خود مواجه مي گردند.

سرمايه گذاري درامور كودكان پيش دبستاني آثار پيش گيرانه بر آسيب هاي دوران نوجواني و جواني وبزرگسالي دارد . بسياري از انحرافات اخلاقي ريشه دركمبودهاي روحي و رواني دوران كودكي دارند. ارتباط اوليه كودك با الگوهاي شخصيتي، آينده او را رقم ميزنند .برخلاف تصورات عمومي مبني بر عدم سود آوري سرمايه گذاري در مهدهاي كودك چنين سرمايه گذاري هايي به معناي تربيت نيروي خلاق ، هدفمند و آگاه آتيه هر ملت و عوامل بازدارنده بسياري از آسيب هاي اجتماعي مطرح مي باشند . در مقطع آموزش پيش دبستاني ،والدين و مربيان كودك به شناسايي توانايي هاي بالقوه كودكان و رشد وتوسعه چنين توانايي هايي مبادرت نموده، شعور و رفتارهاي هاي رواني كودك شكل گرفته و هـدايت صحيـح تجربيات كودك بــه خصوصيات رواني مي انجامد كه شخصيت او را پرورش ميدهند. درجريان حضور درمراكز آموزش پيش دبستاني است كه كودك شناخت نزديك به واقعيتي از خود بدست آورده و خواسته هاي او به عنوان تبلوري از رشد عاطفي ،عقلي و اجتماعي او شكل مي گيرد.

اهميت و ضرورت آموزش و پرورش پيش از دبستان

۱) براي رشد كلي و همه جانبه كودك اهميت بسزايي دارد.
۲) فرصتهايي ايجاد مي كند تا كودك با بزرگتر، گروه هاي ديگر و همرديفان خود مواجه شود و به تعامل معني دار و غني با آنها بپردازد.
۳) فرصتهايي فراهم مي آورد تا كودك با آزمايشهاي اشيا و مكان هاي متنوع روبرو شده و كسب تجربه كند.
۴) محيطي است كه امنيت عاطفي و حمايتي كودك را تأمين مي كند.
۵) پرورش كامل استعدادهاي كودك، بويژه در اين سالها، نياز به محيطي محرك و برانگيزنده دارد.
۶- شش سال اوليه زندگي كودك، سالهايي حساس هستند زيرا ميزان رشد در اين سالها نسبت به مراحل ديگر رشد، سرعت بسيار بيشتري دارد.

اهداف آموزش و پرورش پيش از دبستان
۱- پرورش سلامت جسم، هماهنگي ماهيچه اي مناسب و مهارتهاي حركتي اساسي در كودك .
۲- پرورش عادات بهداشتي سالم و تشكيل مهارتهاي پايه لازم به منظور سازگاري شخصي كودك، مانند لباس پوشيدن و در آوردن، خوردن، شستن، نظافت و … .
۳- پرورش آداب و نگرش هاي اجتماعي مطلوب، به منظور تشويق در مشاركت گروهي سالم و حساس كردن كودك به حقوق و امتيازات ديگران.
۴- پرورش پختگي عاطفي از طريق راهنمايي كودك به بيان ابراز خود، شناخت پذيرش و كنترل احساسات و عواطف شخصي.
۵- تقويت درك زيباييها در كودك

۶- برانگيختن كنجكاوي ذهني كودك و كمك كردن به او در درك دنيائي كه در آن زندگي مي كند و شكوفا كردن علايق تازه در او از طريق فراهم آوردن فرصت هايي براي پژوهش، جستجو و كسب تجربه.

۷- تشويق كودك به استقلاال و خلاقيت از طريق فراهم كردن فرصتهاي كافي براي ابزار خود.
۸- پرورش توانايي كودك براي بيان احساسات و افكار به زباني روان، واضح و صحيح.
اهداف آموزشی

اهداف مقطع آموزش پیش دبستانی ازجمله مهمترین اهداف مقطع پیش دبستانی می توان به مواردذیل اشاره نمود
۱- رشد جسمانی ذهنی عاطفی واجتماعی کودکان برپایه اصول اخلاقی ومذهبی
۲- افزایش سطح تواناییها واستعدادهای کودکان

۳- آماده سازی وتربیت کودکان جهت درک مفاهیم علمی وذهنی
۴- رشد وپویش زبان فارسی همسطح
۵- آماده سازی وتربیت کودکان جهت برقراری همکاریها ومعاشرتهای اجتماعی

۶- حمایت ازخانواده های کم درآمد درروند تربیتی وتحصیلی فرزندان
ازجمله مهمترین اهداف مقطع پیش دبستانی می توان به مواردذیل اشاره نمود
۱- تربیت کودکان درجهت اجرای اصول اسلامی درزندگی شخصی واجتماعی

۲- تقویت احساس همکاری ومشارکت کودکان درفعالیت های اجتماعی وحس مسئولیت پذیری آنان
۳- افزایش قدرت جسمی وذهنی برقراری تعادل جسمی وافزایش مهارت های پایه کودکان
۴- آموزش زبان فارسی درجهت تقویت ارتباطات وابزارهای آموزشی کودکان اعم ازخواندن ، نوشتن، شنیدن وحرف زدن
ازسال ۱۹۸۹ نظربه مشکلات زبانی کودکان مناطق دوزبانه کشور حین ورود به مقطع آموزش ابتدایی ، نرخ بالای تجدید کودکان طی سالهای اولیه آموزش ابتدایی ، عدم تسلط کافی دربرقراری ارتباطات به زبان فارسی ودردسترس نبودن تعددکافی ازمراکز پیش دبستانی ، هرساله کلاس های آمادگی یک ماهه قبل ازشروع سال تحصیلی درمناطق مذکور تشکیل می گردد.گفتنی است که وزارت آموزش وپرورش به فراهم نموده زمینه هایی جهت آمادگی کودکان ساکن مناطق مذکور جهت ورود به مقطع آموزش ابتدایی ازطریق تعیین برنامه های موردنیاز وصدور بخشنامه های مربوطه اقدام می نماید .
استراتژی های آموزشی (۳)
ازجمله مهمترین راهبردهای آموزشی مقطع آموزش پیش دبستانی می توان به موارد ذیل اشاره نمود :
۱- ترغیب اولیای اموروزارت آموزش وپرورش به توجه هرچه بیشتر به سطح آموزش پیش دبستانی
۲- کسب اطمینان ازبرقراری حداکثر هماهنگی ممکن میان نهادهای اداره کننده مرکز آموزش پیش دبستانی دروزارت آموزش وپرورش
۳- اختصاص بیشتر وجوه غیرمستقیم ازسوی آموزش وپرورش به مراکز آموزش پیش دبستانی
۴- آموزش وتربیت نیروی انسانی ماهر ازطریق تمرکز برآموزشهای دوره پیش دبستانی
۵- گسترش فضاهای مستقل آموزش پیش دبستانی
برنامه آموزش و پرورش در دوره پيش از دبستان
۱) آموزش و پرورش در دوران اوليه كودكي برنامه اي است كه بر رشد كلي و همه جانبه كودك متمركز است.
۲) اين برنامه، برنامه اي كودك- محور است كه از رويكرد بازي و فعاليت پيروي مي كند.
۳) اين برنامه، برنامه اي است كه محيط بازي محركي را براي رشد هوشي، كلامي، اجتماعي، عاطفي و جسمي كودك را فراهم مي آورد.
۴) برنامه فوق، برنامه اي است كه كودكان رابراي دوران ابتدائي آماده مي كند.

۵) برنامه اي است كه مبنايي براي رشد خواندن، نوشتن و حساب كردن تشكيل مي دهد.
۶) برنامه اي است كه تعامل با محيط، مشاركت فعال در فعاليت هاي گروهي و توانايي حل مسوله خلاق را در كودكان تقويت مي كند.
۷) برنامه اي است كه بر تدارك تجارب دست اول براي كودكان تأكيد دارد به طريقي كه رشد مهارتهاي مربوط به روند يادگيري را در آنان تضمين كند.
۸) برنامه اي است كه برطراحي از قبل و جدول بندي و نظم در برنامه ها تكيه دارد ولي در عين حال نسبت به نيازهاي كودكان انعطاف پذير است.
۹) برنامه اي است كه به طور غير مستقيم كنترل خود و در نتيجه انضباط دروني را در كودكان بهبود مي بخشد.

آموزش پیش دبستانی (۱)
بر اساس تجربيات و بررسيهاي روان شناختي و تربيتي ، سال هاي اوليه زندگي كودكان نقش اساسي در رشد و پرورش آنان ايفا مي نمايدچراكه ۸۰ درصـد شخصيت كــودك ظرف۶ سال اوليه حيات او شكل ميگيرد. براين اساس آموزش و پرورش پيش دبستاني از اهميت ويژه‏اي برخوردار بوده و تلاش عمده دولت ها بر اين بوده است كه هرروزه تعداد بيشتري از كودكان تحت پوشش آمــوزشهاي اين دوره قرار گرفته و بــا توجه به ويژگي ها ونيــازهاي فردي ،از آموزشهاي مناسب

وسازنده برخوردار گردند. اولين ارتبـاطات انساني- اجتماعي كودكان دردوران پيش دبستانـي شـكل گرفته و شكوفـائي و رشد اين ارتباط منوط به آموزش عشق ورزيدن ، محبت نمودن ، …. و نشان دادن راه صحيح برقراري ارتباط توسط والدين و مربيان آنان مي باشد . در واقع پايه هاي اوليه اعتماد به نفس ، مسئـوليت پذيري و استقلال و خلاقيت كودكان در دوران پيش از دبستان استوار مي گردد. توجه دقيق و مناسب به كودكان به رشد و شكوفائي استعدادهاي آنان كمك مي نمايد. مهدهاي كودك‏ و مربيان اين مراكز نقش اساسي وحياتي در تربيت و رشد شخصيت كودكان و نيل به اهداف فوق ايفــا مي نمايند.
برنامه هاي آموزشي

از جمله مهمترين برنامه هاي آموزشي مقطع آموزش پيش دبستاني مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:
۱-برنامه هاي علمي و عملي آموزشي كه بر مشاهده و بازديد ، آموزش زبان فارسي ، رياضيات مقدماتي ، مفاهيم ابتدايي علوم و اعتقادات مذهبي مشتمل مي گردد.

۲- فوق برنامه هاي آموزشي كه بر صنايع دستي ، خمير بازي ، بريدن و چسباندن اشياء ، نقاشي ، بازيهاي فكري ، قصه گويي ، شعرخواني و تمرينات بدني مشتمل مي گردد.

برنامه ريزي و مديريت آموزشي
اولين مركز مستقل آموزش پيش دبستاني در سال ۱۹۲۴ در جهت ارائه دوره هاي آموزش اختياري (سيستم آموزش غير اجباري در سيستم آموزش رسمي)احداث گرديد در طول دهه ۱۹۸۰ از مراكز فوق تحت عناوين مختلف اعم از مراكز مراقبت روزانه،كودكستانها، مدارس پيش دبستاني ياد مي گرديد.مراكز مذكور عمدتا در محل سازمانها و وزارتخانه هاي دولتي استقرار يافته و به مراقبت از كودكان با والدين شاغل در سازمان يا وزارتخانه مربوطه مبادرت مي نمايند. مراكز مذكور به طور خصوصي وتحت نظارت سازمان بهزيستي وتحت سرپرستي وزارت آموزش و پرورش فعاليت مي نمايند.
هدف عملي مراكزفوق مراقبت و تربيت كودكان برخوردار از والدين شاغل و ارائه تسهيلات به آنان بود. از جمله تقسيم بندي هاي به عمل آمده توسط مراكز پيش دبستاني كشور مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:
كودكان رده هاي سني۴ تا ۱۸ ماه
كودكان رده هاي سني ۱۸ ماهه تا ۳ سال
كودكان رده هاي سني ۳ تا ۵ سال
كودكان رده هاي سني ۵ سال
از مراكز ويژه كودكان رده سني زير ۵ سال تحت عنوان(مراكز مراقبتي روزانه) و از مراكز ويژه كودكان رده سني ۵ سال تحت عنوان مدارس آمادگي ياد مي گردد.
مسئوليت برنامه ريزي ، آماده سازي و توسعه متدهاي آموزشي وتفريحي مراكز پيش دبستاني برعهده اداره برنامه ريزي و توسعه متون درسي كشور مي باشد.
وظيفه نظارت بر عملكرد مراكز مذكور به دايره آموزش ابتدايي و مسووليت تدارك امكانات و تسهيلات رفاهي به (( مديريت عمومي تعاون و رفاه اجتماعي )) وزارت آموزش و پرورش تفويض گرديده است. معلمين ومربيان مراكز آموزش پيش دبستاني از ميان فارغ التحصيلان رشته هاي تربيتي مراكز تربيت معلم و يا از ميان فارغ التحصيلان دانشگاهي علوم تربيتي در حوزه آموزش پيش دبستاني انتخاب مي گردد.وجود تغييرات اقتصادي، فرهنگي ، اجتماعي و سياسي دو دهه اخير در ايران ، افزايش نسبت زنان شاغل و ضرورت مراقبت از كودكان به افزايش نرخ ثبت نام كودكان در مراكز پيش دبستاني منجر گرديده است.برگزاري كنفرانس

جامتين و تأكيد كليه كشورهاي شركت كننده بر اهميت ضرورت ارائه مقطع آموزش پيش دبستاني به كليه شهروندان باعث اعمال توجه بيشتر به اين جنبه از آموزش گرديده است. طي دهه پاياني قرن بيستم به اطمينان از برقراري هماهنگي ميان وزارت آموزش و پرورش و سازمان بهزيستي به عنوان دو مجموعه مسئول در جهت رشد وتوسعه هر چه بيشتر آموزش پيش دبستاني تأكيد شد. با اين وجود در نتيجه تمركز نامحسوس در برنامه ريزي ، مديريت و سرپرستي مقطع آموزش پيش دبستاني ، هر يك از سازمانهاي دولتي به تنظيم استراتژي هاو سياست جاري خود با توجه به نيازها و امكانات كارشناسان مبادرت مي نمايند.

آیادوره پیش دبستانی لازم است :؟
مرکز پیش دبستانی می تواند باوجو.د آوردن زمینه فعالیت های مثل کارها ی دستی ، گردش علمی ، پرورش حواس واستعدادها وآشنا کردن کودک باطریق وفنون حل مشکل دررشد عقلی کودک کمک کند .
امروزه اهمیت وضرورت آموزش وپرورش پیش دبستان بیش ازگذشته احساس می شود تحقیقاتی که دراین زمینه انجام می شود همه مویداین مطب است که وجود دوره های آتی آنان می شود علاوه براین مشاغل بودن تعدادزیادی از والدین ونداشتن وقت وآگاهی کافی جهت رسیدگی وآموزشهای لبازم برای کودکان موجب می شود که روز به روز برمتقاضیان آموزشهای فوق اضافه شود .آموزشهای پیش ازدبستان بادرنظر گرفتن اهداف خودتلاش می کند تامحیطی مساعد برای رشد استعدادها فراهم آورد محیطی که کودک تشویق به یادگیری شود ودرآن فرصت آزمایش کردن وتجربه راداشته باشد .
آموزش وپرورش ابتدایی نقطه ورود به یک حرکت طولانی درزندگی ماست

کودک درخانه تجربیات فراوانی کسب می کند وازطریق این محیط کوچک است که بادنیای خارج آشنا می شود واوطرز معاشرت بادیگران ، ایده آل ها ، فلسفه اجتماعی زندگی وآموزش زندگی راازازرفتار والدین وتماس بادیگران می آموزد وباری ورود به زندگی اجتماعی آماده می شود امادراین میان آموزشهای تخصصی تری نیزبرای ورود به دنیای خارج ازخانه یعنی مدرسه لازم است .بعلاوه قرارگرفتن درگروه همسن یکی ازنیازهای کودک است که اگر برآورده شود به رشد اجتماعی منجر می شود درحقیقت گروه همسن مربی خوبی برای آموزش کودک است .کودک باعضویت درگروه توانایی ها ومهارتهای متعددی ازقبیل تعاون، رقابت ، مسئولیت پذیری راکه به رشداجتماعی اوکمک می کندبدست می آورد.

بررسی نظام اموزشی وپرورشی دردوره پیش دبستانی درسایر کشورها

نظام آموزشی فرانسه
آموزش پيش دبستاني
ساختار آموزشي
حضور در دوره‌هاي آموزش پيش دبستاني در كشور فرانسه اختياري و رايگان بوده وبه منظور آموزش كودكان رده هاي سني ۵-۲ سال در نظر گرفته شده است. شايان ذكر است آندسته از كودكاني كه تا روز اول سال تحصيلي مدارس به سن ۲ سالگي رسيده باشند، مورد پذيرش واقع مي‌گردند اقداماتي نيز در خصوص اولويت احداث مدارس مذكور در نواحي محروم اجتماعي كشور صورت گرفته است.

كودكان رده سني ۲سال(حدود ۴۰% ) منحصرا در چارچوب مدارس و ظرفيت كلاسهاي آموزشي موجود و كليه كودكان رده سني۳‌سال مورد پذيرش قرار مي‌گيرند و اين در حاليست كه در سال۱۹۶۰ ميلادي تنها ۳۶% از كودكان فرانسوي مورد پذيرش مراكز آموزش پيش دبستاني قرار گرفتند. هدف غائي وزارت آموزش و پرورش، پژوهش و فن‌آوري فرانسه از ارائه دوره‌هاي آموزش پيش دبستاني، ارتقاء توانمنديهاي كودكان، در جهت شكل دهي به شخصيت اجتماعي آنان ميباشد. از سال ۱۹۹۵ ميلادي، طرح آموزش واقعي پيش دبستاني با اهداف دقيق و كارآموزان متبحر به‌اجرا گذارده شد. درتمام مدت ۲۶ ساعت آموزش در

هفته، آموزش زبان از امتياز ويژه اي برخوردار بوده و تسلط شفاهي و آشنايي با نوشتار،تقويت قدرت احساس، تخيل و قدرت خلاقيت دانش آموزان از طريق پرداختن به آموزش هنري توسعه مي‌يابد.گفتني است كه بالغ بر۲۰هزار مركز آموزش پيش دبستاني به ثبت نام از بيش از۲ميليون كودك فرانسوي مبادرت

مي‌نمايند. در صورت عدم وجود كلاس‌هاي پيش دبستاني،كودكان رده سني ۵ سال به كلاس‌هاي آمادگي و مدارس ابتدايي پيوسته و به چرخه آموزش ابتدايي ومقدماتي وارد مي‌گردند.از آنجاييكه كشور فرانسه از تجربه فراواني در ارائه آموزش پيش دبستاني به كودكان برخوردار مي‌باشد، از اين روي بيش از۹۹% كودكان رده سني۳ سال در اين مدارس حضور مي‌يابند. رقم مذكور درخصوص كودكان رده سني۲سال بر۲/ ۳۵ % بالغ مي‌گردد.تحصيل در مدارس عمومي‌پيش

دبستاني رايگان مي‌باشد واين در حاليست كه مراكز خصوصي به اخذ شهريه تحصيلي مبادرت مي‌نمايند. مدارس عمومي‌پيش دبستاني نيز توسط شهرداري ها احداث و اداره مي‌گردند. طبق قانون اصلاحيه آموزشي مصوب۱۵جولاي۱۹۸۹و قانون مصوب ۱۹۷۵كليه كودكان فرانسوي رده سني۳ سال از امكان حضور در مهدهاي كودك برخوردار مي‌باشند.علاوه بر اين قانون مصوب۶ سپتامبر ۱۹۹۵ نيز كه در خصوص نمايش ساختار و نحوه عملكرد مهدهاي كودك تصويب گرديده بر تقويت خصيصه‌هاي بالقوه كودكان، به فعل در آوردن آن در جهت شكل گيري شخصيت آنان و فراهم آوردن بهترين امكانات در جهت موفقيت كودكان در مدارس ويادگيري بيشتر تأكيد دارد.

گفتني است درمهدهاي كودك كشور فرانسه از تخصصهاي سرباز معلمان جهت آموزش كودكان استفاده مي‌گردد چرا كه خدمت سربازي درحال حاضر در كشور فرانسه به حالت تعليق در آمده و با اجراي طرح جامع جذب سرباز معلم JAPD جايگزين گرديده است.از سوي ديگر،جهت جبران به حد نصاب نرسيدن تعداد ثبت نام كنندگان مهدهاي كودك،كه معمولاً در مناطق كم جمعيت وكوهستاني كشور رخ مي‌دهد، كودكستانهاي بين منطقه اي تأسيس گرديده است كه به ارائه خدمات آموزشي به كودكان نواحي مختلف مبادرت مي‌نمايند.در مناطق كم جمعيت نيز كلاس‌هاي موقتي پاره وقت تشكيل مي‌گردد.به طور كلي دانش آموزان به سه رده سني كودكان،رده سني نوجوانان ورده سني جوانان تقسيم مي‌گردد. گفتني است، تقسيم بندي فوق در جهت مد نظر قرار دادن بلوغ فكري و

استعداد يادگيري رده‌هاي‌سني از انعطاف پذيري برخوردار مي‌باشد.تيم تدريس، با مشورت والدين به تعيين جايگاه كودكان در رده‌هاي سني آموزشي مطابق با استعداد ها و نيازهاي آنان مبادرت مي‌نمايند. سه رده سني مذكور با اولين چرخه آموزشي تطابق داشته در حالي كه رده سني جوانان و مقطع آموزش مقدماتي متوسطه با چرخة آموزشي پايه و مقدماتي تطابق دارد. چرخه‌هاي آموزشي چندين ساله نيز با هدف برآورده نمودن نيازهاي كودكان طراحي گرديده است. متوسط آموزش هفتگي۲۶ ساعته به كودكان مقطع پيش دبستاني ارائه مي‌گردد.