چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی گروه درمانی رابطه والد- کودك بر پرخاشگري کودکان پیش دبستانی انجام شد. روش این پژوهش از نوع طرح شبه آزمایشی با پیش آزمون – پس آزمون توأم با گروه کنترل بود که در آن تعداد ۴۵ کودك پرخاشگر( ۲۵ پسر و۲۰ دختر) با استفاده از روش نمونه گیري در دسترس انتخاب شده و به صورت تصادفی به دو گروه آزمایش و گواه تقسیم شدند. به منظور سنجش پرخاشگري کودکان، مربیان مهد کودك هاي آنان پرسشنامه پرخاشگري پیش دبستانی را تکمیل نمودند. والدین در ۱۰ جلسه، گروه درمانی رابطه والد – کودك را بر اساس دستور العمل لندرث و براتون دریافت نمودند. پس از اتمام جلسات درمان، دوباره از مربیان مهد پس آزمون و نیز پس از یک ماه آزمون پیگیري به عمل آمد. با استفاده از آزمون تحلیل کواریانس نتایج نشان داد که گروه درمانی رابطه والد- کودك، با آموزش مهارتهاي فرزند پروري در کاهش پرخاشگري کلامی و فیزیکی کودکان پیش دبستانی مؤثر است. اما، گروه درمانی رابطه والد- کودك طی یک دوره درمانی ۱۰ جلسه اي براي کاهش پرخاشگري رابطه اي کودکان کافی نیست. این امر لزوم طراحی یک مداخله جامع و مناسب براي کاهش انواع پرخاشگري را یادآور میسازد.

واژه هاي کلیدي: رابطه والد-کودك، پرخاشگري آشکار، پرخاشگري رابطه اي، گروه درمانی

National Conference

٢٠١٥/ ٨/٢٧ Kome elmavaran danesh R.S. Institute
٣٢٠٧ Article Code:

١

مقدمه

خشم و پرخاشگري از شایع ترین مشکلات کودکان و نوجوانان و از دلایل مهم ارجاع آنها به مراکز مشاوره و رواندرمانی است .[۲] پرخاشگري را می توان به عنوان رفتاري تعریف کرد که منجر به آسیب یا صدمه زدن به دیگران می شود[۱] یکی از انواع پرخاشگري که در اوایل سال هاي پیش دبستانی پدیدار می شود پرخاشگري خصمانه۱ است که شامل دو حالت پرخاشگري آشکار۲ و رابطه اي۳ می باشد .[۱] پرخاشگري آشکار – فیزیکی۴ و کلامی-۵ شامل رفتارهاي خصمانه نظیر زدن، هل دادن، لگد زدن و نیز تهدید به انجام این اعمال به صورت کلامی است .[۲] پرخاشگري رابطه اي، شکلی از پرخاشگري است که فرد پرخاشگر با هدف برهم زدن روابط دوستانه و بین فردي قربانی، اقدام به پخش شایعات یا بدگویی

æ وادار کردن افراد به قطع ارتباط با فرد می نماید و از این طریق باعث منزوي شدن او میگردد .[۸] مطالعات نشان داده اند که پسران در سنین پیش دبستانی، کودکی اولیه و میانه بیش از دختران از پرخاشگري فیزیکی استفاده می کنند .[۷] این تفاوت در بسیاري از گروه هاي اجتماعی اقتصادي مختلف و فرهنگهاي گوناگون مشاهده شده است .[۷] با این حال، تاکنون یافته هاي متناقضی درباره تفاو ت هاي جنسیتی از لحاظ شیوع پرخاشگري رابطه اي به دست آمده است .[۱۹˛۲۰˛۸˛۲] پرخاشگري در سال هاي اولیه زندگی باعث به وجود آمدن مشکلات بسیاري در قلمرو فردي و بین فردي زندگی کودك پرخاشگر از جمله خودپنداره ضعیف [۲۰]، طرد از سوي همسالان [۸]، عملکرد تحصیلی ضعیف [۲۰] و بسیاري مشکلات دیگر [۱۲] می شود. مطالعات همچنین بیانگر تداوم اشکال مختلف پرخاشگري در طول زمان و اثرگذاري آن بر جنبه هاي مختلف زندگی فردي و اجتماعی فرد در آینده می باشند .[۸] هر چند تاکنون پژوهش هاي بسیاري براي بررسی اثربخشی مداخلات درمانی مختلف بر پرخاشگري کودکان انجام گرفته است . اما اغلب این پژوهش ها داراي محدودیتهاي اساسی هستند. بنابر گفته لف۶ و کریک[۱۸] ۷ این محدودیت ها شامل تمرکز بیشتر بر پسران در مقایسه با دختران پرخاشگر، تمرکز بیشتر بر اشکال آشکار پرخاشگري در مقایسه با اشکال ظریف تر و ماهرانه تر آن مانند پرخاشگري رابطه اي و ارائه درمان هایی مدرسه محور میباشد. علاوه بر این، خانواده درمانی نیز با وجود اثربخشی بسیار بر مشکلات رفتاري کودکان، مستلزم صرف هزینه زیاد زمان و پول می باشد .[۲۰] توجه به این محدودیت ها، لزوم بکارگیري مداخلات جدید را نمایان می سازد . در انتخاب و کاربست این مداخلات بایستی عوامل خطر اولیه پرخاشگري را مورد توجه قرار داد؛ چرا که شناخت عوامل خطر اولیه منجر به دیدگاهی جامع تر نسبت به مسأله شده و انتخاب بهتر را میسر می سازد . ملاحظه ادبیات پژوهشی در این باشد که تحقیقات در این زمینه بر نقش فعال رفتار والدینی، شیوه فرزند پروري