تاريخچه تحققات اصلاح نباتات در ايران و تاسيس اصلاح و تهيه نهال و بذر

سير تحول تحقيقات اصلاح نباتات ايران را به طور اختصار مي توان به سه دوره تقسيم نمود:
دوره اول:
اين دوره با تاسيس مدرسه فلاحت و سپس دانشكده كشاورزي كرج (زير نظر وزارت كشاورزي) آغاز و ۲۰ سال به طول مي انجامد. اين دوره بيشترين موانع را در خود داشته است. زيرا براي تغيير روش هاي قديمي و دلبستگي هاي تعصب آميزي كه مالكان و كشاورزان آن زمان در استفاده از روش هاي قديمي داشتنت نياز فراواني به افراد تحصيل كرده آشنا به كشاورزي نوين بود.
در همين دوره تاسيسات فني و مزارع آزمايشي مستقلي براي انجام يك سلسله آزمايشات در جنب دانشكده ايجاد شد. از حدود سال ۱۳۱۰ تهيه بذور مرغوب در مزارغ آزمايشي باغ فردوس مدرسه عالي فلاحت آغاز شد و در زمينه غلات، حبوبات و سبزيجات و انواع بذر پنبه نمونه‌هائي از كل كشور جمع آوري و در مزارع كاشته و مطالعه گرديد.

در آن زمان طبق تقاضاي اداره كل فلاحت و صناعت وقت ارقام مختلف چغندر قند نيز از كشورهاي آلمان، دانمارك، بلژيك و شوروي سابق جمع آوري و مورد آزمايش قرار گرفت. از اواخر سال ۱۳۱۱ آزمايشات مقدماتي چغندر قند، پنبه، غلات و ازدياد بذر در مزارع باغ فردوس مدرسه عالي فلاحت شروع و اولين بنگاه اصلاح نباتات در ايران در سال ۱۳۱۴ در كرج تأسيس گرديد كه وظيفه اصلي آن اصلاح و تهيه بذر چغندر قند بود. در همان تاريخ مقدمات اصلاح و تهيه بذر غلات نيز در كرج فراهم شد. در اواخر سال ۱۳۱۵ در ورامين بعنوان يكي از مناطق مهم پنبه خيز شكور بنگاه اصلاح نباتات تاسيس و نسبت به تهيه بذر پنبه و همچنين انواع گندم اقدام نمود.

دوره دوم:
اين دوره تقريبا با خاتمه جنگ جهاني دوم آغاز و تاسيس موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر در سال ۱۳۳۹ ادامه يافت. در واقع اين دوره با آغاز پيدايش و گسترش سريع روش ها و ابزار كشاورزي نوين در كشورهاي پيشرفته شروع گرديد. اين دوره را مي توان دوران آمادگي و تلاش كادر متخصص و مرحله اصلاح بذر و نهال ناميد. در اين دوره بسياري از متخصصين تحصيل كرده كشاورزي در جهت رفع وضع نابسامان بذر و نهال در كشور اقدام به انجام يك رشته مطالعات و آزمايشات مقدماتي نمودند. اين امر ابتدا در مراكز اصلاح و تهيه نهال و بذر كرج ورامين كه امكانات بهتري داشتند آغاز شد.
از سال ۱۳۲۵ تحقيقات باغباني نيز با جمع آوري گونه‌هاي مختلفي از ميوه جات سردسيري داخلي و خارجي و احداث باغ كلكسيون در كرج آغاز شد. اني امر در مورد مركبات در شمال و در زمينه خرما در جنوب انجام گرديد.

از سال ۱۳۲۷ با جدا شدن دانشكده كشاورزي كرج از وزارت كشاورزي امكانات مربوط به جمع آوري و آزمايش توده هاي بومي گندم و جو در بنگاه اصلاحات نباتات كرج متمركز شد.
از سال ۱۳۳۰ تحقيقات پنبه به شكل جدي تري گرفته و به طور وسيع در مركز ورامين آغاز گرديد. در سال ۱۳۳۵ فكر تأسيس اداره تهيه بذر گواهي شده در وزارت كشاورزي شكل گرفته و اين اداره تأسيس گرديد تا نسبت به كنترل مزارع غلات و پنبه در كرج و ورامين اقدام نموده و بعد از كنترل و صدور گواهي بذر مادري در بين كشاورزان توزيع گردد.
با متمركز كردن فعاليت هاي پراكنده قبلي، از سال ۱۳۳۶ تحقيقات برنج نيز در بنگاه كشاورزي لاهيجان به طور جدي آغاز گرديد و با ايجاد ايستگاه برنج رشت در سال ۱۳۳۸ توسعه مي يابد.
حاصل تمامي اين تلاش ها نتايج گرانبهايي داشته است كه شالوده موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر بر همين نتايج استوار گرديده است.
دوره سوم:

در دوره سوم با توجه به پراكندگي تحقيقات در دستگاههاي مختلف وزارت گشاورزي از يك طرف به اين واقعيت كه اداره كل زراعت دقت با تشكيلات محدود و امكانات ناچيز خود مستقيماً قادر به هدايت اين امر مهم نبود. ضرورت تاسيس موسسه اي مستقل با اختيارات وسيع قانوني احساس گرديد. بنابراين تشكيل موسسه اصلاح و تهيه و نهال و بذر براساس لايحه قانوني مصوب مجلس شوراي ملي كه در تاريخ ۳/۸/۱۳۳۸ به تصويب مجلس سناي وقت رسيده مشتمل بر ۶ ماده و يك تبصره به شرح زير مورد موافقت قرار گرفت:

ماده ۱- به منظور اصلاح و تهيه كليه نهال ها و بذر هاي مرغوب و مناسب با اب و هواي نقاط مختلف كشور سازماني به نام موسسه اصلاح و تهيه نهال و بذر تحت نظر وزارت كشاورزي تاسيس مي شود.
ماده۲- رئيس موسسه مي تواند معاملات مربوط به فرآورده هاي كشاورزي را تا يكصد هزار ريال بدون رعايت مقررات و مزايده اجازه دهد. معاملات فرآورده هاي كشاورزي بيش از اين مبلغ راهيأتي مركب از وزيران كشاورزان و دارائي و يا معاونين آن ها و رئيس موسسه در صورت ضرورت از قيود مناقصه و مزايده معاف خواهند نمود.

ماده۳- كمك دولت به بودجه اين موسسه يكجا ضمن بودجه وزارت كشاورزان منظور و در اول هر فصفل يك چهار آن به اختيار موسسه گذاشته مي شود و بودجه جزء موسسه را وزيران كشاورزي و دارائي تصويب مي نمايند. عوايد موسسه جز بودجه آن منظور و مازاد درآمد صرف توسعه و تكميل عمليات موسسه مي گردد.
تبصره- وجوه حاصله از درآمد و صرفه جوئي ها هر سال به سال بعد منتقل و به مصرف توسعه موسسه خواهد رسيد.

ماده ۴-وزارت كشاورزي مجاز است با تصويب هيأت وزيران ورود بذري را كه مصلحت نداند ممنوع نمايد و همچنين كشت و تهيه بذر و چغندر قند و پنبه را در مناطق معيني به وسيله اعلان سه ماه قبل از فصل كشت ممنوع و در صرف تخلف كشت ممنوع شده را معلوم سازد.
ماده۵- موسسه نمي تواند نهال بذور و مرغوب را به تقاضاي كشاورزان و مالكين بيشتر از قيمت تمام شده بفروشد.
ماده ۶- وزارت كشاورزي و وزارت دارائي مامور اجراي اين قانون مي باشد. لايحه قانوني فوق كه مشتمل بر شش ماده و يك تبصره مي باشد در جلسه روز دوشبنه سوم آبان ماه يكهراز و سيصد و سي و هشت شمسي به تصويب مجلس سنا رسيده است.

وظايفي كه به موجب قانون به عهده موسسه قرار داده مي شود به شرح زير بوده است:
۱- بررسي هاي به نژادي و به زراعي براي اكثر محصولات مهم زراعي مثل گندم، جو و پنبه، برنج، دانه هاي روغني، ذرت، حبوبات، نباتات علوفه‌اي و كنف.
۲- توليد بذور مادري و تهيه بدور گواهي شده به منظور تكثير و تهيه بذر مورد نياز كشور و همچنين ازدياد و توزيع نهال هاي پيوند از ارقام انتخابي مناسب با شرايط آب و هوائي مختلف كشور.
۳- كنترل و گواهي بذري كه توليد كنندگان بذر براساس ضوابط تعيين شده در وزارت كشاورزي و منابع طبيعي وقت توليد مي‌كنند.
بديهي است كه در آغاز كار مشكلات تهيه امكانات و اراضي به قوت خود باقي بوده است ولي موسسه در راستاي ايفاي وظايف محوله اقدام به تشكيل ۴ اداره كل به شرح زير نمود:
۱- اداره كل بررسي هاي باغباني به منظور ازدياد اوليه ارقام ميوه، سبزي و صيفي و سيب زميني.

۲- اداره كل بررسي هاي زراعي به منظور بررسي و ازدياد اوليه بذور پنبه، گندم و جو و ذرت و برنج علوفه و حبوبات و ساير نباتات زراعي.
۳- اداره كل تكثير و گواهي بذر به منظور كنترل بذور توليدي و صدور گواهي بذر.
۴- اداره كل تكثير و توزيع بذر جهت تهيه و توزيع بذور اصلاح شده.

در مرحله بعدي به منظور تجهيز و تكميل امكانات ايستگاهها از نظر ماشين آلات، تأسيسات و تجهيزات، اداره كل امور ايستگاهها نيز در موسسه تشكيل گرديد.
در همين راستا موسسه اقدام به تشكيل لابراتوار اصلاح غلات كرج، لابراتوار اصلاح بذر چغندر قند در كرج، لابراتوار اصلاح ميوه در كرج، لابراتوار اصلاح بذر در ورامين، لابراتوار اصلاح برنج در رشت، لابراتوار اصلاح خرما در اهواز و گلخانه‌هاي مخصوص اصلاح بذور در كرج و ورامين نمود.

همچنين علاوه بر مركز اصلاح نباتات كرج در ورامين سه ايستگاه درجه يك با هدف تبديل بعدي به مراكز اصلاح نباتات مشابه كرج و ورامين شامل ايستگاه كشاورزي مغان، ايستگاه اهواز نيز كه قبلا وجود داشت در همين ايام تبديل به ايستگاه درجه يك شد. ايستگاههاي درجه يك وسعت قابل توجهي داشته و علاوه بر مطالعات و آزمايشاتي كه به ميزان محدودتري درباره اكثر گياهان منطقه و محصولات عمده غذايي و صنعتي به عمل مي آورند، نسبت به تهيه بذر اليت و مادري و همچنين تههيه نهال هاي مرغوب و مناسب محل نيز در حدود برنامه هاي ساليانه اقدام مي كردند و محصول آن ها را در دسترس كشاورزان قرار مي دادند. علاوه بر ايستگاه هاي درجه يك ايستگاههاي اختصاصي نيز با وسعت ۱۰-۵ هكتار تاسيس گرديدند كه براي بررسي ارقام و تهيه بذور و نهالهاي اختصاص داشتند كه با توجه به استعداد و شرايط اقليمي محل بيش از ساير محصولات مورد نياز كشاورزان و باغداران بود.

نهايتاً ايستگاههاي بررسي منطقه‌اي نيز علاوه بر اين مركز تاسيس گرديدند كه بعد از اتمام بررسي ها در مراكز اصلاح نباتات جهت تعيين سازگاري ارقام در مناطق و شرايط اقليمي مختلفي مورد استفاده قرار مي‌گرفتند.
با تأمين نيازها و تجهيزات مورد نياز و به ويژه تأمين نيروي متخصص از يك طرف و افزايش حجم فعاليت ها و بالاخره ضروررت تمركز روي محصولات خاص و افزايش كارآيي و بازده تحقيقات به تدريج تشكيلات موسسه تغيير يافت و به طوري كه در سال ۱۳۴۸ بخش تحقيقات دانه هاي روغني و در سال ۱۳۵۰، اداره كل بررسي هاي باغباني به بخش تحقيقات سبزي و صيفي ادامه فعاليت داد. در راستاي توسعه فعاليت هاي

تحقيقاتي مؤسسه، از سال ۱۳۵۹ بخش تحقيقات حبوبات كه قبلا فعاليت هايي به صورت اداره كل و همچنين طرح حبوبات دانشكده كشاورزي داشت تاسيس گرديد. در سال ۱۳۶۲ در جهت تكميل و توسعه تحقيقات در حال انجام، بخش تحقيقات فيزيولوژي و بيوشيمي و تكنولوژي تاسيس شد و در جهت سرويس دهي به تحقيقات در حال انجام را افزايش كارائي تحقيقات در نيمه دوم همين سال (۱۳۶۲) بخش ژنتيك و آمار نيز در موسسه تاسيس گرديد. به دليل حجم بالاي فعاليت هاي تحقيقاتي و تعدد و تنوع محصولات مختلف سبزي و صيفي و همچنين اهميت روز افزون اين محصولات مختلف سبزي و صيفي و همچنين اهميت روزافزون

اين محصولات روند توسعه فعاليت هاي تحقيقاتي همچنان ادامه يافت و با توجه به اهميت برخي محصولات براي صادرات و مصرف داخلي در سال ۱۳۷۷ بخش تحقيقات سيب زميني، پياز و حبوئبات آبي از اينبخش تفكيك و بخش سبزي و صيفي به ورامين منتقل گرديد. روند توسعه فعاليت هاي تحقيقاتي همچنان ادامه يافت و با توجه به اهميت برخي محصولات يا زمينه‌هاي كاري و لزوم تقويت بيشتر آن‌ها برخي بخش‌ها يا محصولات بخش ها به صورت موسسات تحقيقاتي مستقل تاسيس و از موسسه جدا گرديدند و به طوري كه با توجه به اهميت توليد و صادرات محصولات پسته، خرما و مركبات، در سال ۱۳۷۱ موسسه تحقيقات مركبات در رامسر تاسيس و اين محصولات از موسسه تحقيقات نهال و بذر جدا گرديدند.

همچنين با توجه به نقش ديمكاري در تامين محصولات اساسي كشور از سال ۱۳۷۱ موسسه تحقيقات ديم در مراغه تاسيس و كليه فعاليت‌هاي تحقيقاتي ديم از موسسه تحقيقات نهال و بذر منفك و در اين موسسه متمركز مي گردد. تاسيس موسسه تحقيقات برنج در رشت (۱۳۷۳)، تاسيس موسسه تحقيقات پنبه در گرگان (از سال ۱۳۷۶) و بالاخره تبديل بخش تحقيقات فيزيولوژي و بيوشيمي و تكنولوژي به موسسه تحقيقات بيوتكنولوژي (در سال ۱۳۷۸) از ديگر موارد منفك شده از موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر در جهت تمركز بيسشتر فعاليت هاي تحقيقاتي بر روي محصولات استراتژيكي و صادراتي كشور هستند. لازم به ذكر است كه تشكيلات اين موسسه بجز موسسه بيوتكنولوژي (در سال ۱۳۷۹) در سال ۱۳۷۶ به تصويب رسيده است.

در حال حاضر موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر شامل بخش هاي تحققاتي زير است:
۱- بخش تحقيقات غلات.
۲- بخش تحقيقات ذرت و گياهان علوفه‌اي.
۳- بخش تحقيقات دانه‌هاي روغني.
۴- بخش تحقيقات باغباني.
۵- بخش تحقيقا سبزي و صيفي (در ورامين).
۶- بخش تحقيقات سيب زميني و پياز.
۷- بخش تحقيقات كنترل و گواهي بذر.

بخش تحقيقات سيب زمين و پياز
مقدمه:
همزمان با تاسيس موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر در سال ۱۳۳۹ تحقيقات مربوط به محصولات سيب زميني و پياز نيز بر مبناي يك برنامه مدون ابتدا براي شناخت ارقام بومي و محلي و سلكسيون و خالص سازي آن‌ها شروع و سپس با ورود ژرم پلاسم هاي جديد سيب زميني و پيار و ساير محصولات سبزي و صيفي برنامه شناخت ارقام مناسب جديد و سازگار خارجي از طريق روش هاي علمي و آزمايشات مقايسه ارقام و تعيين نيازهاي زراعي ارقام، توليد بذر مادري و توزيع بذر گواهي شده در قالب برنامه بررسي‌هاي باغباني پي ريزي گرديد. از سال ۱۳۵۸ بخش تحقيقات سبزي و صيفي به طور مستقل فعاليت هاي خود را

تحت مديريت و موسسه اصلاح و تهيه نهال و بذر ادامه داد. در سال ۱۳۷۶ براساس تصميمات متخذه در شوراي عالي سياستگذاري سازمان ؟ تحقيقات سبزي و صيفي به مركز تحقيقات ورامين منتقل گرديد و فعاليت هاي تحققاتي محصولات سيب زميني، پياز و حبوبات ابي تحت عنوان بخش تحقيقات سيب زميني و پياز در كرج فعاليت خود را شروع نمود. فعاليت هاي تحقيقاتي اين محصولات قبل از انقلاب اسلامي علاوه بر كرج در چندين ايستگاه تحقيقاتي توسط ۲۰ كارشناس انجام مي گرديد و در حال حاضر مسئوليت اجراي طرح هاي تحقيقاتي و برنامه توليد بذر كشور بر عهده ۳۶ نفر كارشناس و عضو هيأت علمي مي باشد. اين بخش از ديرباز با مركز بين المللي سيب زمين (CIP) در زمينه آموزش و تبادل ژرم پلاسم ارتباط داشته است. مهمترين اولويت ها و برنامه هاي تحقيقاتي محصولات اين بخش به تفكيك ارائه مي‌گردد.

۱-سيب زميني
سيب زميني در جهان پس از گندم، ذرت و برنج مقام چهارم را از نظر ميزان توليد دارد و در ايران پس از گندم مقام دوم را به خود اختصاص داده است. از نظر ارزش غذايي و توليد پروتئين و انرژي در واحد سطح تقريبا در بين كليه محصولات زراعي بي رقيب است. سطح كشت آن در سال ۱۳۳۹ در حدود بيست هزار هكتار و عملكرد آن ۸/۴ تن در هكتار بود. با تاسيس موسسه تحققات اصلاح و تهيه نهال و بذر در سال ۱۳۳۹ پس از ۴ دهه تلاش هاي ترويجي و تحقيقي سطح زير كشت آن به ۱۶۰ هزار هكتار با ميانگين عملكرد ۲۳ تن در هكتار رسيده است. ميانگين عملكرد جهاني سيب زميني ۱۶ تن در هكتار و ميانگين عملكرد د رايران ۷ تن بيشتر از مقدار مذكور مي باشد.

تحقيقات انجام شده بر روي سيب زميني به طور پراكنده و محدود از سال ۱۳۳۹ شروع گرديد و تا سال ۱۳۵۸ به دليل نداشتن اهميت در جيره غذايي و كشت آن به عنوان يك محصول باغي نسبتا لوكس طبقه بندي شده و فعاليت هاي تحققاتي مربوطه نيز در بخش تحققات باغباني انجام شده اتس. تحقيقات منظم و پي گير سيب زميني به منظور بدست آوردن ارقام مناسب براي كشت در ايران و همچنين بهبود تكنيك هاي كشت از سال ۱۳۴۹ شروع شده است. به موازات افزايش اهميت محصول سيب زميني در كشور در سال ۱۳۵۸ تحقيقات سيب زميني از باغباني جدا شده و بخشي تحت عنوان بخش سبزي و صيفي و سيب زميني در موسسه تكميل مي گردد. بالاخره در اسفند ماه ۱۳۷۶ بخش تحققات سيب زميني و پياز از سبزي و صيفي تفكيك گرديد. به طور كلي تحقيقات سيب زميني از زمان شروع فعاليت هاي تحقيقاتي چهار هدف اصلي را دنبال كرده است:

۱- به نژادي: معرفي ارقام مناسب سيب زمين از نظر مقاومت به بيماري، تنش‌هاي زنده و غير زنده به طوري كه داراي عملكرد مطلوب و كيفيت قابل قبول براي مصرف كننده باشند.
۲- توليد بذر سالم: در طبقات مادري و گواهي شده توليد بذر سيب زميني برخلاف بسياري از محصولات زراعي امري كاملا تخصصي بوده و نقش آن در افزايش كمي و كيفي محصول توليدي به حدي است كه در تمام دنيا مسايل به زراعي و حتي به نژادي را تحت اشعاع قرار داده است تاكنون كليه بذرهاي مادري كشور توسط موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر توليد شده و در زمينه توليد بذر گواهي شده نيز اقدام به عقد قرارداد با بخش‌هاي خصوصي نموده و نظارت و كنترل فني را عهده دار بوده است.
۳- مسائل به زراعي: اهداف تحقيقاتي در اين زمينه بسيار گسترده بوده و كليه مسائل و مشكلات مبتلا به مزرعه از كاشت تا برداشت را شامل مي شود.
۴- نگهدراي سيب زميني در انبار (انبارداري):

تحقيقات و دستاوردهاي سيب زميني در دهه ۴۰:
سطح زير كشت محصول در ابتداي دهه ۲۰۶۰۵ هكتار و در پايان دهه به ۴۸۵۹۳ هكتار رسيده است روند عملكرد نيز سير صعودي داشته و از ۸/۴ تن در هكتار به ۷ تن افزايش يافته است علت افزايش عملكرد در اين دهه عمدتاص ترويج يافته‌هاي تحقيقات در زمينه روش هاي زراعي و آبياري بوده است. در اواسط دهه نقش بذر سالم در افزايش كمي و كيفي محصول نيز مورد توجه قرار گرفته و در مجموع حدود ۳۰۱۲ تن بذر مادري توسط موسسه توليد و در اختيار كشاورزان قرار گرفت. در زمينه به نژادي اقدام زيادي صورت نگرفته و كليه طرح هاي تحقيقاتي انجام شده به زراعي بوده و بر روي دو رقم بومي شده اسلامبولي و پشندي صورت گرفته است.
تحقيقات و دستاوردهاي سيب زميني در دهه ۵۰:
ميانگين سطح زير كشت ساليانه سيب زميني در اين دهه ۵۸۰۲۲ هكتار مي باشد كه نسبت به دهه قبل حدود دو برابر افزايش يافته است بخشي از اين افزايش سطح زير كشت ناشي از بالا رفتن عملكرد و سود آور شدن زراعت سيب زميني مي باشد. در اواخر اين دهه عملكرد سيب زميني به ۸/۱۱ تن در هكتار رسيد. مجموع بذر مادري در اين دهه ۱۸۶۲ تن مي باشد كه نسبت به دهه قبل ۱۱۵۰ تن كاهش نشان مي دهد. بنابراين نقش بذر مادري توليدي در افزايش عملكرد چندان قابل توجه نبوده و افزايش عملكرد عمدتا به دليل ترويج يافته هاي تحقيقاتي در زمينه‌هاي به زراعي و نيازهاي كودي، آبياري و از همه مهمتر ارقام جديد بوده است. مهمترين ارقام معرفي شده در اين دوره عبارتند از:

۱- كوزيما ۲-آلفا ۳-آري ۴-بينچي
برخي از اين ارقام همانند كوزيما به دليل سازگاري به شرايط اقليمي ايران هم اكنون نيز در مناطقي مانند اصفهان در سطح نسبتا وسيعي كشت مي شوند. اين رقم از نظر طول دوره رشد نيمه ديررس محسوب شده و به شرايط هاي خشكي و رطوبتي متحمل است. غده هاي آن بزرگ و به شكل تخم مرغي تا گرد بوده و عمق چشم ها بر روي غده در حد متوسط مي بادش. رنگ گوشت آن زرد و داراي بافت مستحكمي مي باشد.

در اين دهه روش‌هاي كشت كرتي (غرقابي) و فاروپي (جوي و پشته) جنبه‌هاي مختلف نظير عملكرد، ميزان مصرف آب، هزينه‌هاي توليد و سلامت مورد تحقيق قرار گرفته و يافته هاي مربوط به كشاورزان انتقال يافته است. در اواخر اين دهه موسسه از طريق بخش خصوصي اقدام به توليد ۳۳۳۸ تن بذر سيب زميني در طبقه گواهي شده نموده است كه اثرات آن بر عملكرد در ابتداي دهه سوم آشكار مي شود.
در اين دوره سهم ارقام معرفي شده در افزايش عملكرد حداقل ۵۰% بوده است به عبارت ديگر ارقام معرفي شده باعث افزايش محصول به ميزان ۴/۲ تن در هعكتار شده و در سطح كشور به ميزان ۱۸۲۰۰۰ تن توليد سيب زميني را افزايش داده است.

از مهمترين دستاوردهاي تحقيقاتي اين دوره در زمينه توليد بذر طرح سالم سازي ارقام بومي پشندي و اسلامبولي مي باشد كه با همكاري كارشناسان آلماني در سال ۱۳۵۱ شروع شده و حدود ۲۲۰ تن بذر مادري عاري از بيماري از رقم پشندي توليد گرديد.
تحقيقات و دستاوردهاي سيب زميني در دهه ۶۰:
سطح زير كشت سيب زميني در ابتداي دوره ۸۷۰۰۰ هكتار و در انتهاي آن به ۱۴۹ هزار هكتار رسيده است. همچنين ميزان عملكرد در هكتار كه در ابتداي دوره ۱۲ تن بود، در آخر دهه به ۱۷ تن افزايش يافته است. به عبارت ديگر ميزان توليد در واحد سطح حدود ۱۴۲ درصد افزايش نشان مي دهد. براساس آمارهاي بانك اطلاعات FAD- Agrostat ميانگين مصرف سرانه در سال در طي دوره ۳۲ كيلوگرم مي باشد كه نسبت به دهه قبل حدود ۱۵۰ درصد رشد نشان مي دهد.

در اين دوره طرح هاي تحقيقاتي زيادي در زمينه مسايل به زراعي مانند تاريخ كاشت، تعيين نيازهاي كودي ارقام مختلف، روش هاي آبياري و زمان و روش هاي سرزني محصول، انبارداري و توليد بذر انجام شده است. در زمينه به نژادي نيز ارقام زيادي در طي اين دوره معرفي شده اند كه هم اكنون بسياري از مناطق سيب زميني كاري كشور را اشغال كرده اند. مهمترين اين ارقام عبارتند از: ۱- دزيره ۲-باراكا ۳-آئولا ۴-ديامانت
۵-مورن ۶-فاموزا ۷-دراگا ۸-اسپارتان.
رقم دزيره عليرغم عملكرد بالا و كيفيت خوراكي مطلوب به دليل قرمز بودن پوست آن نتوانست سطح زير كشت زيادي را اشغال نمايد ولي رقم باراكا هم اكنون در استان سمنان رقم اصلي محسوب مي شود و ارقام ديگري مانند آئولا،مورن و دراگا تقريبا در اكثر مناطق كشور كشت مي شوند رقم آئولا به دليل بالا بودن ماده خشك و زرد بودن گوشت آن علاوه بر مصرف تازه خوري مورد استقبال كارخانه چيپس نيز مي باشد. اين رقم داراي پوست زرد تيره خوري مورد استقبلا كارخانه هاي چيپسنيز مي باشد. اين رقم داراي پوست زرد تيره با چشم هاي سطحي و طول دوره رشد حدود ۱۵۰ روز (ديررس) است. عملكرد آن و خاصيت انباري آن در حد مطلوبي قرار دارد. در طي اين دوره حدود ۲۷۰۰ تن بذر مادري سيب زميني از ارقام معرفي شده توسط موسسه توليد و به سيستم توليد بذر كشور تزريق شده است. براساس نتايج طرح هاي تحقيقاتي انجام شده تقريبا كليه ارقام معرفي شده نسبت به ارقام مورد استفاده در دهه قبل حدود ۴-۳ تن در هكتار افزايش محصول نشان مي دهند. به عبارت ديگر سهم ارقام معرفي شده در افزايش عملكرد كشور در طي اين دوره ۸۰% . بقيه موارد يعني توليد بذر سالم و نكات به زراعي ۲۰% عملكرد را بالا برده‌اند. در طي اين دهه نيز مسئوليت توليد شده بذر گواهي شده با موسسه بوده است.

تحقيقات و دستاوردهاي سيب زميني در دهه ۷۰‍:
سطح زير كشت سيب زميني در ابتداي دهه ۱۴۱ هزار هكتار مي باشد و در آخر دهه به ۱۶۰ هزار هكتار افزايش يافته است. از سال ۱۳۷۵ به منظور عرضه سيب زميني در زمستان طرح تحت عنوان استمرار توليد سيب زميني به اجرا درآمد. كه براساس آن ساليانه از مناطق استان گلستان و مازندران براي اولين بار در مهرماه به كشت سيب زميني اختصاص يافت. در اين مناطق طرح هاي تحقيقاتي زيادي در زمينه پيش جوانه دار كردن سيب زمين عمق كشت، معرفي ارقام مناسب، تراكم و غيره انجام گرديد. مهمترين مشكل توليد در مناطق طرح‌هاي استمرار عدم وجود بذر پيش جوانه دار شده در مهرماه بود زيرا سيب زميني برداشته شده در مهرماه به دليل داشتن خواب (Dormancy) در صورت كاشته شدن با تاخير سبز شده و با توجه به گرماي هوا درصد زيادي از غده‌ها در زير خاك دچار گنديدگي مي شدند. بوته هاي سبز شده نيز به دليل تك ساقه‌اي شدن عملكرد چنداني نداشتند. بر اين اساس در شروع كار تعداد زيادي از كشاورزان متضرد و نااميد شدند. موسسه اصلاح بذر در سال ۱۳۷۵ علاوه بر ارائه نتايج روش هاي مختلف شكستن دوره خواب

سيب زميني در سمينار برگزار شده در استان هرمزگان طرحي ارائه داد كه بر اساس آن در مناطق گرمسيري شيراز و اصفهان در بهمن و اسفند ماه هر سال اقدام به كاشت بذر بنموده و محصول توليدي را كه در خرداد ماه سال بعد برداشت مي شود به عنوان بذر مناطق طرح‌هاي استمرار در جنوب كشور مورد استفاده قرار مي دهند. زيرا غده‌هاي برداشت شده در خرداد و اوايل تيرماه فرصت كافي براي شكستن دوره خواب و رسيدن به سن فيزيولوژيكي مناسب كشت را دارا خواهند بود. هم اكنون اين طرح عملي شده و ميانگين عملكرد كشت هاي پائيزه‌ (مهرماه) كه در بهمن ماه برداشت مي شوند حتي از ميانگين عملكرد كشت بهاره كشور نيز بالاتر است. اثرات اجراي برنامه ارائه شده به حدي بود كه ميانگين توليد را در منطقه از ۱۰ تن به حدود ۲۵ تن در هكتار ارتقا داد و به عبارت ديگر عرضه سيب زميني در بهمن ماه كه گرانترين زمان قيمت سيب زمين در بازار مي باشد به ميزان ۲۲۵ هزار تن افزايش يافته است.

در اين دوره دستور العمل مديريت نگهداري سيب زميني خوراكي و بذري در انبار تهيه شده و در قالب كلاس هاي آموزشي و بازديد از سردخانه‌ها و انبارهاي معمولي افزايش يافته است.
در اين دوره دستور العمل مديريت نگهداري سيب زميني خوراكي و بذري در انبار تهيه شده و در قابل كلاس هاي آموزشي و بازديد از سردخانه ها و انبارهاي معمولي آموزش هاي لازم به كشاورزان داده شد و با توجه به امكانات طبيعي موجود د رهر منطقه نمونه هايي از انبار هاي نيمه فني ارزان قيمت توسط بخش خصوصي احداث گرديد.
در زمينه توليد بذر عاري از بيماري تحقيقات زيادي بخصوص در مورد كشت بافت صورت گرفته ولي به دليل عدم امكانات مالي در حال حاضر امكان توليد سيب زميني عاري از بيماري در سطح وسيع مقدور نيست در سطح تحقيقاتي هسته اوليه حدود ۱۵ رقم عاري از ويروس كشت مريسم توليد گرديد كه اميد است اين برنامه تداوم يافته و كلسيوني كه با نام بانك In- Vitro تشكيل شده است غني تر شود اين بانك گياهچه هاي اوليه مورد نياز جهت تكثير در سطح تجاري را تامين خواهد كرد.
ميانگين توليد كشور در آخر دهه به ۲۳ تن در هكتار رسبيده است كه نسبت به ابتداي دهه كه ۵/۱۷ تن بوده و ۱۳۱ درصد رشد داشته است. اين افزايش رشد ناشيس از فعاليت هاي توليدي اجرايي و تحقيقاتي به شرح زير بوده است:

۱) توليد بذر سالم:
ميزان توليد بذر مادري در طي دهه حدود ۱۲ هزار تن بوده است كه نسبت به دهه قبل ۴۴۴ درصد افزايش نشان مي دهد. در اواخر اين دوره برنامه‌هاي جامعي براي توليد بذر سيب زميني مورد نياز كشور تدوين و اجرا گرديد كه نقش موسسه درآن كليدي بوده است. در همين قالب حدود ۷۰ نفر بازرس سيب زميني با همكاري اين موسسه، سازمان حفظ نباتات، موسسه بررسي آفات و در رأس آن ها دفتر سبزي و صيفي تربيت شده‌اند. نثش بذرهاي توليدي در سلامت و كيفيت محصولات عرضه شده به بازار كاملات ملموس بوده و از نظر عملكرد نيز حدود ۴۰ درصد از افزايش عملكرد مربوط به توليد بذر سالم در كشور بوده است. غليرغم آنكه قيمت جهاني سيب زميني خوراكي در سال هاي ۹۷-۱۹۹۵ هر تن ۱۵۷ دلار بوده است ولي قيمت سيب زميني بذري وارداتي هر كيلو حدود ۴/۱ دلار تمام مي شود و بنابراين قيمت سيب زميني بذري توليد شده توسط موسسه با توجه به استانداردهاي توليدي در طي اين دوره حدود ۱۷ ميليون دلار بوده است و سهم بذرهاي مادري توليد شده در افزايش عملكرد سيب زميني خوراكي كشور ساليانه به ۴۳۲ هزار تن بالغ مي‌شود.

۲)معرفي ارقام پرمحصول:
معرفي ارقام پرمحصول و داراي كيفيت بالا در اين دهه نيز ادامه يافته كه مهمترين آن‌ها عبارتند از: ۱-آگريا ۲-آرنيدا ۳- پيكاسو ۴-يونتا
۵-آژاكس ۶-كنكورد ۷-دتيال ۸-مارفونا
ارقام آرنيلا، نويتا آژاكس و كنكورد به عنوان ارقام زودرس با دارا بودن دوره خواب كوتاه براي توليد سيب زميني تازه خوري بخصوص در مناطق اجراي طرح هاي استمرار توليد سيب زميني و كشت زمستانه در مناطق نيمه گرمسيري كشور مناسب هستند. رقم اگريا به علت داشتن عملكرد بالا رنگ گوشت زرد بخش الاعظم سطح زير كشت بهاره را تسخير كرده و علاوه بر تامين سليقه مصرف كنندگان به دليل داشتن ماده خشك بالا و ساير صفات كيفي براي سرخ كردن و تهيه خلال (فرانچ فريز) و چيپس مورد استقبال وسيع صنايع تبديلي قرار گرفته است.
رقم مافونا نيز به دليل پتانسيل عملكرد بالا و زودرسي هم اكنون بعد از رقم آگريا دومين رقم از نظر سطح زير كشت در كشور مي‌باشد.
جمع بندي نتايج آزمايشات مقايسه ارقام پر محصول معرفي شده با ارقام قبلي نشان مي دهد كه حدود ۴۰% از مجموع افزايش عملكرد در اين دهه ناشي از نقش ارقام جديد مي باشد و به عبارت ديگر ۴۳۲ هزار تن افزايش توليد كشور در طي اين دهه سهم ارقام جديد مي باشد و حدود ۲۰ درصد ديگر از افزايش عملكرد يعني ۱۹۲ هزار تن از كل محصول توليدي سيب زميني كشور و مربوط به روش هاي جديد آبياري مصرف علف كش و مسايل به زراعي بوده است.
خلاصه اي از جايگاه تحقيقات و توليد سيب زميني در كشور:
در بدود تاسيس موسسه عملكرد سيب زميني ۸/۴ تن در هكتار و هم اكنون حدود ۲۳ تن در هكتار برآورد مي شود. توليد كل كشور نيز در سال ۱۳۳۹ حدود ۹۶ هزار تن بوده است و هم اكنون بيش از ۶/۳ ميليون تن تخمي زده مي‌شود. ضريب خودكفايي در زمينه سيب زمين خوراكي نيز ۱۰۳ درصد برآورده مي وشد. همه اين دستاوردهاي قابل توجه سيستم و يا غير مستقيم مرهون تحقيقات انجام يافته در طي ۴ دهه فعاليت اجرايي و تحقيقاتي موسسه بوده است. مصرف سرانه سيب زميني در سال ۱۳۳۹ حدود ۶ كيلوگرم و هم اكنون ۴۵ كيلوگرم مي باشد. بخش اعظم دلايل افزايش سطح زير كشت سيب زميني از ۲۰ هزار هكتار به ۱۶۰ هزار هكتار در طي ۴ دهه مربوط به سودآور شدن زراعت سيب زميني است. روند رو به تزايد رشد جمعيت كشور ايجاب مي‌كند براي اين محصول از نظر توليد انرژي و پروتئين در واحد سطح در بين محصولات

زراعي بي رقيب مي باشد. سرمايه گذاري تحقيقاتي متناسبي صورت گيرد. تحقيقات انجام شده در طي دهه باعث شده است كه ميانگين عملكرد كشور از ميانگين عمكرد جهاني ۷ تن بالاتر برود. مزيت هاي نسبي اين محصول در زمينه توليد و رقابت با توليد كنندگان و صادركنندگان جهاني آن سرمايه گذاري اساسي تري را در امر تداوم تحقيقات آن ايجاب مي نمايد. عليرغم عبور كشور از مرز خودكفايي در زمينه توليد سيب زميني خوراكي هم اكنون ساليانه به طور ميانگين حدود نيم ميليون دلار صرف واردات هسته اوليه بذور كشور مي شود كه با توجه به امكانات بالقوه و بالفعل موجود در صورت سرمايه گذاري اين معضل نيز حداكثر در ظرف ۳ سال قابل حل خواهد بود. هسته اوليه بذر سالم مورد نياز كشور حدود ۶۰۰ تن برآورد مي شود. كه بهترين و آسان ترين راه حل آن استفاده از تكنيك هاي كشت بافت مي شود. هسته اوليه مذكور پس از چند نسل تكثير متوالي در مزارع و مناطق ايزوليه كل بذور مورد نياز كشور را كه ۴۷۰ هزار تن برآورد مي شود تامين خواهد كرد.

جدول روند وضعيت توليد ومصرف سيب زميني
در سالهاي ۱۳۷۹-۱۳۳۹
سال سطح زير كشت ميزان توليد(تن) نسبت افزايش توليد در هر دهه به دهه قبل عملكرد (تن در هكتار) مصرف سرانه (كيلوگرم)

۱۳۳۹ ۲۰۶۰۵ ۹۸۳۲۱ – ۷۷/۴ ۶
۱۳۴۹ ۴۶۳۰۴ ۳۴۷۲۸۰ ۳۵۳ ۵/۷ ۱۰
۱۳۵۹ ۸۷۰۰۰ ۹۵۷۰۰۰ ۲۷۶ ۱۱ ۸/۲۶
۱۳۶۹ ۱۴۸۶۹۷ ۲۶۰۲۱۹۷ ۲۷۲ ۵/۱۷ ۳۸
۱۳۷۹ ۱۶۰۰۰۰ ۳۶۸۰۰۰۰ ۱۴۱ ۲۳ ۴۵
جدول روند وضعيت عملكرد سيب زميني و سهم هر دسته از فعاليت هاي تحقيقاتي در افزايش عملكرد (۱۳۷۹-۱۳۳۹)
از لحاظ توليد بذر ارقام با گرده افشاني آزاد نرخ خودكفائي پياز خوراكي بر ۸/۱۰۶ درصد برآورد شده است و اميد آن مي رود كه در آينده بتوان شاهد صادرات برنامه ريزي شده اين محصول بود.
تحقيقات و دستاوردهاي پياز در دهه ۴۰:
سطح زير كشت محصول در ابتداي اين دهه ۱۳ هزار هكتار و در پايان دهه به ۴/۲۴ هزار هكتار رسيد. روند افزايش عملكرد نيز سير صعودي داشته و حدود ۸ تن در هكتار به ۱۰ تن در هكتار افزايش يافته است. د راين دهه مصرف سرانه پياز از ۸/۳ كيلوگرم در سال به ۳/۷ كيلوگرم رسيده است. افزايش عملكرد اين دهه در نتيجه فعاليت‌هاي به نژادي و به زراعي و توليد بذر مادري مي‌باشد. فعاليت‌هاي به نژادي بر روش شناسائي و جمع آوري توده‌هاي بومي و انجام آزمايشات مقدماتي ارزيابي توده‌هاي بومي و ارقام خارجي وارداتي و نيز سلكسيون و خالص سازي ارقام بومي برتر متمركز بوده است. آزمايشات مقدماتي مقايسه توده هاي بومي و ارقام خارجي در بيش از ۲۰ ايستگاه سبزي در مناطق واقع در كشور پر قرارداد همكاري هاي دو جانبه امضا شده كه تاكنون ۶ نفر از محققين كشور جهت طي دوره هاي آموزشي كوتاه مدت است به كشور ماكور اعزام شده و رژيم پلاسم هاي زيادي جهت بررسي هاي تحقيقاتي وارد كشور شده است.

۲-پياز:
سطح زير كشت محصول در جهان بر اساس آخرين آمار فائو بيش از ۲/۲ ميليون هكتار و ميزان توليد آن بيش از ۳۶ ميليون تن اعلام شده است. در ايران سطح زير كشت و ميزات توليد پياز خوراكي به ترتيب ۵/۵۵ هزار هكتار و ۷/۱ ميليون تن برآورد شده است. با توجه به مبدا اين محصول كه آسياي مركزي بومي متنوع از لحاظ تندي، رنگ و شكل و خاصيت انبارماني موجب جلب توجه محققان به امر شناسائي و ارزيابي آن ها شده است و امروز كمتر استاني را از كشور مي توان يافت كه داراي توده هاي محلي و بومي ارزيابي شده است.
با عنايت به تاثير كاربرد نتايج تحقيقاتي در كشور امروز علاوه بر خود كفائي كشور
سال سطح زير كشت ميزان توليد(تن) نسبت افزايش توليد در هر دهه به دهه قبل عملكرد (تن در هكتار) مصرف سرانه (كيلوگرم)

۱۳۳۹ ۷۷/۴ – – – –
۱۳۴۹ ۵/۷ ۱۵۷ – ۸۰ ۲۰
۱۳۵۹ ۱۱ ۱۴۷ ۵۰ ۳۰ ۲۰
۱۳۶۹ ۵/۱۷ ۱۵۹ ۸۰ ۱۰ ۱۰
۱۳۷۹ ۲۳ ۱۳۱ ۴۰ ۲۰ ۴۰
ارتباطات بين المللي بخش:

بخش تحقيقات سيب زميني تاكنوندر خصوص تبادل اطلاعاتي علمي و ژرم پلاسم با كشورهاي مختلفي نظير كره، آمريكا، هلند، آلمان، فرانسه، ايرلند و انگلستان ارتباط داشته و تعدادي از كارشناسان و محققين ايراني بخصوص در كشورهاي هلند المان دوره هاي آموزشي كوتاه مدت را در زمينه هاي مختلف توليد و اصلاح سيب زميني گذرانده‌اند و هم چنين با مركز بين المللي سيب زمين (CIP) مختلف كشور انجام گرفته و منتج به معرفي توده هاي بومي برتر از لحاظ عملكرد عمر انباري و بازار پسندي و ساير صفات مانند، آذرشهر، سفيدكاشان، قرمزري، شماره ۱ كرج و همچنيني ارقام خارجي مانند سوايت سوئيت اسپانيش، كريستال وايت واكس، ارلي يلوگلوب وارلي گرانو شده است. اقدام بعدي در اين دهه سلكسيون و خالص سازي رقم آذرشهر و سفيد كاشان و بعضي از ارقام محلي برتر بوده است. متعاقب اين اقدامات مصرف بذر اصلاح شده قرمز آذرشهر و سفيد كاشان در اكثر مناطق پياز كاري رايج گردد.

علاوه بر فعاليت هاي به نژادي و تعيين ارقام مناسب براي شرايط اقليمي كشور آزمايشات به زراعي از جمله تعيني تاريخ ها و فاصله كشت مناسب و تعيين نياز كودي ارقام برتر در مناطق كرج، اصفهان، عراقي محله گرگان، اروميه و خرم آباد، همدان، زابل، داراب، مغان و همدان و بجنورد مياندوآب، ورامين، طرق شهر، ايران شهر و خاش انجام گرفته است. از مهمترين دستاوردهاي به زراعي ذيل قابل ذكر است:
(دستيابي به تاريخ مناسب كشت ارقام سفيد كاشان، قرمز آذرشهر و قرمز ري در مناطق سردسير (نيمه اسنفد تا نيمه فروردين)
دستيابي به تاريخ مناسب كشت رقم سوئيت اسپاپينش در مناطق جيرفت و مغان (اول تا بيستم مهرماه)

تحقيقات و دستاوردهاي پياز در دهه ۵۰‍:
سطح زير كشت محصول و عملكرد در آخرين دهه به ترتيب ۳۸ هزار هكتار و ۱۶ تن در هكتار مي باشد. معرف سرانه نيز از ۳/۷ كيلوگرم در دهه گذشته به ميزان۱۲ كيلوگرم در سال افزايش يافت. فعاليت هاي به نژادي در اين دوره شامل شناسائي و خالص سازي ارقام بومي و با استفاده از روش هاي اصلاحي (سلكسيون توده‌اي) و همچنيني انجام آزمايشات مقايسه ارقام بومي و ارقام وارداتي خارجي ادامه مي يابد. از جمله به سلكسيون و خالص سازي توده محلي اصفهان و معرفي ارقام روز كوتاه را مهرمز، بهبهان و رقم خارجي تگزاس ارلي گرانو كه در آزمايشات مقايسه ارقام مناسب كشت در مناطق جنوبي كشور مي باشند مي توان اشاره نمود.
در خصوص توليد بذر اصلاح شده پيازهاي روز بلند مناسب كشت بهاره (قرمزآذرشهر سفيد كاشان). گفتني است هرساله حدود يك تن بذر مادري توليد شده است. افزايش عملكرد مشاهد شده در اين دهه به دليل ترويج يافته هاي تحقيقاتي در زمينه‌هاي به زراغي، ‎آبياري نيازهاي كودي و نيز استفاده از ارقام اصلاح شده پر محصول بوده است.

تحقيقات و دستاوردهاي پياز در دهه ۶۰:
در اين دهه نيز سير صعودي افزايش سطح زير كشت و عملكرد در هكتار قابل ملاحظه است به طوري كه در سال ۱۳۶۹ به ترتيب ۴۵ هزار هكتار و ۲۴ تن در هكتار بوده است. اين روند در خصوص معرف سرانه نيز صادق است. (مصرف دسرانه در سال ۱۳۶۹، ۱۵ كيلوگرم بوده است.)
در اين دهه علاوه بر فعاليت هاي به نژادي كه شامل سلكسيون و خاصل سازي ارقام روز بلند بوده است اقدام به سلكسيون وخالص سازي پيازهاي روز كوتاهي مانند پياز را مهرمز و بهبهان به روش سلكسيون توده‌اي شده است. لازم به ذكر است كه در اواخر اين دهه در خوزستان در بيش از ۳۰۰۰ هكتار از اراضي زير سد دز شامل مناطق را مهرمز، شوش، شوشتر، هنديجان و بهبهان رقم اصلاح شده را مهرفرو رقم تگزاس توليد داخل برتري نداشته است (ارقام روز كوتاه مناسب كشت پاييزه در مناطق جنوبي كشور هستند و در هنگام برداشت محصول در فصل بهار خلاء بازار را به دلايل اتمام پيازهاي انباري برطرف كرده و باعث كاهش قيمت پياز در كشور مي شوند).
علاوه بر فعاليت هاي به نژادي فعاليت هاي به زراعي شامل آزمايشات تعيين فاصله و تاريخ كشت مناسب تعيين نياز غذايي ارقام و تعيين نياز آبي و روش‌هاي آبياري و … انجام گرفته است. براي نمونه مي توان به تعيين ميزان مصرف بذر در شكت مكانيزه كه در جنوب كشور (خوزستان) متداول است اشاره نمود. كه ميزان ۵ كيلوگرم بذر در هكتار با فاصله ۲۵ سانتي متر توصيه شده است.
تحقيقات و دستاوردهاي پياز در دهه ۷۰:

سطح زير كشت در پايان اين دهه به بيش از ۵/۵۵ هزار هكتار رسيده و افزايش عملكرد نيز سير صعودي داشته و از ۲۴ تن به ۳۰ تن در هكتار رسيده است. مصرف سرانه پياز به ۲۰ كيلوگرم در سال افزايش يافته است. در اين فعاليت هاي به نژادي شامل سلكسيون و خالص سازي ارقام بومي ادامه يافته و بذر اصلاح شدة پيازهاي سركرة برازجان، سفيدسازي، سفيدگرگان، كمرة خمين و ديگر ارقام توليد شده است. در اين دهه براي اولين بار اينبردلاين هاي ۱۶ رقم پياز برتر ايراني ايجاد شده كه در توليد بذر سينتتيك و هيبريد به كار خواهد رفت. در آزمايشات مقايسه ارقام خارجي رقم‏هاي هيبريد روز كوتاه خارجي مانند رقم پريماورا و ساوانا سوئيت و .. معرفي گرديده‏اند و در حال حاضر رقم پريمادرا در سطح وسيعي در مناطق جنوبي كشت مي شود.

در اين دهه آزمايشات به زراعي جهت تعيين نيازهاي زراعي و فيزيولوژيك براي استفاده از حداكثر پتانسيل عملكرد كمي و كيفي ارقام پياز با راههاي مقرون به صرفه و با حفظ محيط زيست صورت گرفته است كه با آزمايشات زير مي توان اشاره كرد:

تعيين تاريخ كشت مناسب، روش و سيستم كشت، تراكم بذر (جهت توليد پياز بذري يا پياز خوراكي)، تعيين نيازهاي غذائي و الگوي مناسب تغذيه ارقام، نحوه و ميزان آبياري. نحوة پيشگيري و تعيين مناسب‏ترين روش‏هاي مبارزه باآفات و بيماري‏ها و علف‏هاي هرز و تعيين مناسب‏ترين روش‏هاي نگهداري پياز در انبار.
در اين دهه با مركز بين المللي AVRDC براي تبادل ژرم پلاسم همكاري بعمل آمده است.
۳-حبوبات:
فعاليت هاي تحقيقاتي موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر بر روي گونه‌هاي مختلف حبوبات از سال ۱۳۴۲ با همكاري دانشكده كشاورزان كرج آغاز گرديد. دانشكده با همكاري ساير مراكز بين المللي و همچنين كارشناسان اين موسسه اقدام به جمع آوري توده هاي مختلف بومي حبوبات در ايران و نيز دريافت نمونه هايي از ساير نقاط جهان نمود. به طوري كه حدود۱۲۰۰-۱۰۰۰ نمونه جمع آوري شد و در نتيجه اين فعاليت هاي مشترك چندين رقم از گونه هاي مختلف حبوبات نامگذاري و معرفي گرديدند.
پس از انقلاب شكوهمند اسلامي كشت حبوبات بيش از پيش مورد استقبال كشاورزان قرار گرفت و تقاضاي دريافت بذرهاي اصلاح شده حبوبات افرايش يافت. به منظور پاسخ به نياز روز افزون كشاورزان از اواخر سال ۱۳۵۸ بخش تحقيقات حبوبات در موسسه تشكيل گرديد. در ابتدا فعاليت هاي تحقيقاتي محدود به كرج و چند ايستگاه بوده ولي به تدريج دامنه فعاليت آن گسترش يافت.
با تشكيل بخش برنامه هاي تحقيقاتي حبوبات با ده محقق و ده نفر تكنسين در ستاد و با تعداد حدود ۲۴ نفر محقق و تكنسين در بيش از ۲۰ ايستگاه تحقيقاتي در كشور آغاز شد. در ابتدا فعاليت هاي تحقيقاتي حبوبات بر روي شش گونه نخود، عدس، لوبيا چشم بلبلي، ماش و باقلا با دريافت ژرم پلاسم از مراكز تحقيقات بين المللي و انجام آزمايشات بر روي آن ها آغاز شد. در سال ۱۳۷۳ با سياستگذاري سازمان تحقيقات آموزش و ترويج كشاورزي تحقيقات نخود و عدس رسماً به موسسه تحقيقات ديم واگذار گرديد. از اسفندماه ۱۳۷۶، تحقيقات لوبيا، ماش و باقلا در قالب واجد حبوبات با حدود ده محقق و هفت تكنسين در بخش تحقيقات سيب زميني و پياز در حبوبات آبي، ادامه يافت.
تحقيقات و دستاوردهاي حبوبات در دهه ۵۰:

در اين دهه فعاليت هاي تحقيقاتي حبوبات در زمينه هاي به زراعي، به نژادي و توليد بذر مادري محصولات شش گانه لوبيا، ماش، لوبيا چشم بلبلي باقلا نخود و عدس آغاز گرديد.
در زمينه به زراعي تعيين تاريخ مناسب كاشت حبوبات تعيين مناسب ترين تراكم كاشت گونه‌هاي مختلف تعيين نيازهاي غذايي و آبي اين محصولات و اجراي طرح هاي تحقيقي- ترويجي به منظور مقايسه برتري ارقام اصلاح شده با ارقام محلي از اهداف عمده اين دهه مي باشد.

تحقيقات به نژادي با اولويت شناسائي ارقام مناسب و سازگار با شرايط آب و هوايي مناطق توليد، دستيابي به ارقام مناسب برداشت مكانيزه و نيز متحمل به تنش هاي زنده و غير زنده اجرا شده است.
در زمينه توليد بذر مادري در اين دهه براي تمام گونه هاي مورد تحقيق حدود ۶۰ تن بذر در سال توليد شده است . از مهمترين دستاوردهاي اين دهه معرفي رقم باقلاي بركف در سال ۱۳۶۳ مي باشد. اين رقم دانه درشت و داراي عملكرد بالا (حدود ۵ تن در هكتار) و سازگار با شرايط آب و هوايي مناطق شمالي كشور مي باشد. تاثير معرفي اين رقم به حدي است كه تمام كشاورزان مناطق شمالي ايران در مازندران، گلستان و گيلان از اين رقم به جاي رقم هاي تجاري مرسوم استفاده كرده و از عملكرد آن رضايت كامل داشتند.

از ديگر دستاوردها و يافته هاي قابل اشاره در اين دهه مي توان دستيابي به ارقام اميدبخش ذيل اشاره نمود:
لوبيا چيتي Cos-16: مبدا اين رقم كلمبيا است. ارتفاع بوته ۵۰-۴۰ سانتي متر متحمل به ويروس موزائيك و مقاوم به ريزش است. دوره رشد آن ۹۰ روز با عملكرد حدود ۳ تن در هكتار است. و مناسب برداشت مكانيزه مي باشد. فواصل مناسب آن ۵۰*۱۰ سانتي متر است، منطقه عمده كاشت اين رقم زنجان است.

لوبيا سفيد ۷۹-Emerson: مبدا اين رقم تركينه است. ارتفاع بوته ۵۰ سانتي متر رنگ دانه سفدي روشن و بازار پسند است، دوره رشد آن ۹۰-۸۵ روز با عملكرد حدود ۲/۲ تن در هكتار است.
ماش رقم VC- 1973A: مبدا اين رقم تايوان است. ارتفاع بوته ۴۶ سانتي متر، تيپ بوته ايستاده، رنگ دانه روشن با عملكرد حدود ۲ تن در هكتار است. مناطق مناسب اين رقم كرج اصفهان و گرگان است.
تحقيقات و دستاوردهاي حبوبات در دهه ۷۰:

كار تحقيقات به زراعي به نژادي و توليد بذر مادري گونه هاي حبوبات همانند دهه اول و با توسعه برنامه هاي دو رگ گيري و مطالعه بر روي ويژگي‌هاي غذايي و بقاياي ارقام مختلف حبوبات مانند افزايش درصد پروتئين هاي قابل هضم و بررسي بر روي خاصيت كنسروي گونه هاي لوبيا و باقلا تداوم يافت. ميزان توليد بذر مادري با توجه به حذف عدس و نخود از برنامه توليد بذر ساليانه حدود ۲۰ تن بذر لوبيا و ۱۰ تن بذر باقلا بوده است.
مهمترين دستاوردهاي اين دهه در زمينه هاي مختلف عبارتند از:

۱-تحمل لوبيا چيتي Cos-16: به كنه تارتن كه مهمترين آفت لوبيا در اكثر مناطق كشور مي باشد و هر ساله خسارت شديدي در مناطق مختلف كشور از جمله استان مركزي و استان لرستان وارد مي آيد.
۲-معرفي سه رقم لوبيا قرمز به نام هاي اختر، صياد و درخشان.
۳-ارتباطات با مراكز تحقيقاتي بين المللي: در اين دهه ارتباط خوبي با مراكز سيات، ايكار دا وايكر سايت برقرار شده است. در اين زمينه مي توان به اخذ ژرم پلاسم گونه هاي مختلف كارآموزي در مركز بين المللي سيات برگزاري دوره آموزشي داخلي كشور با همكاري مركز سيات اشاره نمود.

قسمت اول: سيب زميني
مقدمه:
سيب زميني (Solanom tubrerosum) يكي از پر توليد ترين محصولات است كه به طور گسترده اي در جهان كشت شده و تقريبا در هر هكتار دو برابر برنج و گندم كادري توليد مي‌كند. اين گياه به دامنه وسيعي از اقليم ها سازگار بوده وهم در محيط هاي گرمسيري و هم معتدل و همچنين در ارتفاعات تا ۴۰۰۰ متر از سطح دريا يافت مي شود. اروپاي غربي و مركزي، شوروي سابق و چين مناطق توليد اصلي سيب زميني است. اين گياه هم در سطح وسيع و هم در باغچه خانه ها كشت مي‌شود. سيب زميني بسيار مغذي و حاوي ويتامين C و اسيدهاي آمينه ضروري براي تغذيه مطلوب انسان است. چون سيب زميني گياهي مهم در سطح جهان است در سال ۱۹۷۱ مركز بين المللي سيب زميني (International Center) (CIP) (ريسماي پرو (نزديك جايي كه سيب زميني اهلي شده است.) به منظور افزايش كشت و كار سيب زميني در كشورهاي بدر حال توسعه تاسيس گرديد.