چکیده

بیمارستان ها و مراکز بهداشتی درمانی مانند یک واحد صنعتی متشکل از عوامل تولید، سرمایه، نیروی انسانی، تکنولوژی و مدیریت هستند که در جهت تولید محصولی به نام حفظ، بازگشت و ارتقا سلامت انسان ها گام بر میدارند. هدف این مقاله به دلیل اهمیت زمان بیماران در بیمارستان ها به بهینه سازی زمان انتظار یک بیمار در داروخانه اختصاص داده شده است. همچنین مدل صف را به عنوان یکی از گزینههای مناسب مورد استفاده قرار میدهیم. برای استفاده از این تئوری نیاز به آمار دقیق نرخ متوسط سالیانه ورود بیماران و نیز نرخ متوسط ارائه سرویس سرویس دهنده های بیمارستان می باشد، با بررسی آمار سال ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰ برای کلیه بیماران وارد شده به داروخانه بیمارستان، موارد مورد نظر استخراج و مدل با استفاده از نرم افزار Arena شبیه سازی شده است. همچنین برای بررسی صحت برخی فرضیات آزمون مربع کای مورد استفاده قرار گرفته است. به علاوه در سیستم مورد مطالعه بیماران براساس توزیع پواسون با میانگینهای متفاوت در ساعات مختلف وارد می شوند. همچنین سیستم دارای دو مرحله خدمت دهی می باشد که توزیع زمان خدمت دهی مرحله اول، یکنواخت است. اما درمورد مرحله دوم، توزیع در بازه های زمانی مختلف، نمائی با میانگینهای متفاوت است. محاسبه معیارهای عملکردی سیستم مانند متوسط زمان انتظار بیماران نشان داد که بیمارستان نیازمند بازنگری هایی در فرآیند خدمت دهی می باشد. در نهایت نتایج نشان می دهد که با افزایش تنها یک فرد پذیرش کننده زمان انتظار بیماران به مقدار ۳ دقیقه و ۳۹ ثانیه کاهش می یابد.

واژگان کلیدی: داروخانه، بیماران، تئوری صف، بهبود زمان انتظار بیماران، پذیرش
×
The Analysis of the Pharmacy Queuing System of Milad Hospital

×
Abstract

Hospital and health centers are as an industrial unite has involved production factors of capital, manpower, technology and management in order to produce maintain, return and human promotion. The purpose of this paper

KDV GHGLFDWHG WR RSWLPL]H D SDWLHQWʼV ZDLWLQJ WLPH LQ SKDUPDFLHV EHFDXVH RI WKH LPSRUWDQFH RI SDWLHQWʼV WLPH LQ hospital. In addition we have used the queuing model as one of the appropriate options. For using of this theory we need the exact rate of annual averages of entering patients and service providers in hospital, so with these statistics in 1389 and 1390 for all patients that have entered the pharmacies of hospital, these cases has been extracted and the model is simulated by using Arena software. Also we have used the K square test to analyze the verity of some assumptions. Furthermore in this system patients have entered base on Poisson distribution with different hours. The system has two service stages that the time distribution for first stage is Uniform, but the distributions of second

VWDJH LQ YDULRXV WLPH LQWHUYDOV DUH ( [SRQHQWLDO ZLWK GLIIHUHQW DYHUDJHV. 7KH FDOFXODWLRQ RI V\VWHPʼV SHUIRUPDQFH metrics such as average waiting time of patients have showed that the system requires some changing in service process. Finally the results show that increasing just one individual admission person will be greatly reduced the
SDWLHQWVʼ ZDLWLQJ WLPH

×

Keywords: 3KDUPDF\’ 3DWLHQWV’ 4XHXLQJ WKHRU\’ ,PSURYHPHQW RI SDWLHQWVʼ ZDLWLQJ WLPH’ $GPLVVLRQ

-۱ مقدمه

با ازدیاد جمعیت جهان و مسائل گوناگون آن، برای موفقیت در انجام امور اجتماعی لازم است که همه افراد حقوق همدیگر را محترم شمرده و در گرفتن سرویس از جامعه نوبت دیگران را رعایت نمایند. اما گرفتن سرویس از دیگران امروزه به مسأله مهمی تبدیل شده است. اگر تابع این روش باشیم که در مقابل

۱

هر تقاضا فورا سرویس لازم را دریافت کنیم نه تنها با مشکلات زیادی روبرو می شویم بلکه از نظر اقتصادی نیز به صرفه نخواهد بود. پس انتظار، بخشی از زندگی ما را تشکیل میدهد (رشیدیان، .(۱۳۶۲ بیمارستان یکی از مکان هایی است که تشکیل صف و انتظار در آن باعث ناراحتی بیماران می شود. بیمارستان ها به عنوان بزرگ ترین مراکز ارائه کنندهی مراقبت های بهداشتی و درمانی به آحاد جامعه، بخش عمدهی منابع و اعتبارات تخصیص یافته به بخش بهداشت و درمان کشور را به خود اختصاص میدهند (کریمی، .(۱۳۸۳ در بین اجزای مخلتف سیستم بهداشت و درمان، خدمات بیمارستانی عمده ترین عامل رشد هزینه در بسیاری از کشورها هستند (هیالی و مککی۱، .(۲۰۰۲ در واقع وظیفه بیمارستان فراتر از ارایه ی خدمات تخصصی و بالینی بوده و برنامه ریزی در خصوص ارایهی خدمات بهداشتی و ارتقا سلامت از کلیدی ترین وظایف این نهاد است .(۱۹۸۳) در بیمارستان در قسمت هایی مانند پذیرش برای ورود به قسمت های مختلف بیمارستان، اتاق عمل و داروخانه صف تشکیل می شود. در این گزارش صف های انتظار در قسمت های مختلف بیمارستان میلاد تهران بررسی شده و بیشترین صف انتظار در قسمت داروخانه بیمارستان مشاهده شد .(۱۳۹۰) دریافت نوبت در پذیرش داروخانه به صورت دستی انجام می شود که به نوعی برکاهش نرخ خدمت دهی بیماران اثرگذار است. با توجه به کاهش گذردهی سیستم بیمارستان در قسمت داروخانه اثرات نامطلوبی مانند کاهش سطح خدمت، افزایش تاخیر و تراکم بیماران در بخش داروخانه بروز می کند.

با توجه به بررسی های به عمل آمده در خصوص نحوه ورود و خدمتدهی بیماران در داروخانه و بکارگیری آزمون نیکویی برازش، مدل سیستم صف با خدمت دهی دومرحله ای انتخاب شده است. این مدل به کمک نرم افزار Arena شبیه سازی شده، هدف اصلی این تحقیق بهینه سازی زمان انتظار بیماران در داروخانه است.

تکنیک شبیهسازی، تقلیدی از عملکرد فرآیند یا سیستم واقعی با گذشت زمان است. شبیه سازی در حقیقت، یک نمونه ساده شده از یک سیستم است که با ارائه یک تحلیل پویا از سیستم، تصویری واقعی از سیستم را به پژوهشگر نشان می دهد. مدلهای شبیه سازی ، قادر هستند تا تغییر پذیری، تعاملات و پیچیدگی های یک سیستم را نشان دهند . بنابراین یک مدل شبیه سازی، می تواند رفتار چنین سیستم هایی را پیش بینی نموده و تأثیر سیاست های مختلف را بر عملکرد سیستم بسنجد. در نتیجه این ابزار درک تحلیلگر از روا بط سیستم واقعی را بهبود می بخشد و توانایی تحلیلگر را در زمینه طراحی یک سیستم جدید یا تغییر سیستم گذشته ارتقا می دهد. مزایای غیر قابل انکار شبیه سازی به جای تجربه راه حل ها در دنیای واقعی عبارت هستند از: (الدابی و پاول۲، ۲۰۰۱؛ محلوجی، ۱۳۷۶؛ رابینسون۳ و همکاران، (۲۰۰۴ -صرفه جویی در هزینه و زمان -کنترل کامل شرایط تجربه

در سالهای اخیر، کاربرد شبیه سازی در بخش بهداشت و درمان به طور فزایندهای گسترش یافته است. دلیل این مسأله از یک سو موفقیت مطالعات انجام شده با کمک شبیه سازی در شناسایی و حل مسایل بهداشت و درمان و از سوی دیگر پیشرفت چشمگیر نرم افزارهای شبیه سازی است (جان و همکاران، .(۱۹۹۹ با این وجود استفاده از شبیهسازی در تصمیم گیری های بخش بهداشت و درمان مانند سایر حوزه های صنعتی، نظامی و پشتیبانی، گسترش نیافته است و بستر مناسبی برای مطالعه و اجرا در این زمینه به چشم می خورد (الدابی و پاول، ۲۰۰۱؛ ویسرس۴، ۱۹۹۸؛ بارنس۵ و همکاران، ۱۹۹۷؛ توقا و امر۶، ۲۰۰۳؛ اردم۷ و همکاران، ۲۰۱۲؛ سانچز۸ و همکاران، .(۲۰۰۰

صف شامل مجموعهای از افراد، اشیاء و یا سیگنالهای منتظر میباشد (رونالد۹ و همکاران، .(۲۰۰۱ زمان انتظار در صف زمانی است که یک فرد یا شیئی یا سیگنال پیش از آنکه روی آن کاری انجام شود و یا خود کاری بر روی سیستم انجام دهد، سپری میکند (باندی۱۰، .(۱۹۹۶ صفها در سیستمهای مختلفی مانند بیمارستانها، داروخانهها، بانکها، سوپرمارکتها، سیستمهای حملونقل عمومی و …. تشکیل میشوند (پرابهو۱۱، .(۱۹۹۷ صف را می توان به عنوان

۱ Healy, Mckee 2 Eldabi T, Paul 3 Robinson 4 Vissers 5 Barnes 6 Tugha, Emre 7 Erdem 8 Sanchez 9 Ronald 10 Bunday 11 Prabhu

۲

مشتریانی که جهت استفاده از خدمات وارد شده اند، انتظار جهت استفاده از سرویس اگر فورا در اختیار نباشد، و اگر برای استفاده از سرویس در انتظار باشند، سیستم را پس از گرفتن سرویس ترک می کنند، در نظر گرفت (آدان۱۲ و همکاران، .(۲۰۰۱
ویژگی های اساسی فرایندهای صف به قرار زیر هستند (گراس و هریس۱۳، .(۲۰۱۱
– الگوی ورودی مشتریان: الگوی ورودی یا ورودی به یک سیستم صف اغلب بر حسب میانگین تعداد ورودی ها در واحد زمان (میانگین نرخ ورودی) یا میانگین زمان بین ورودی های متوالی اندازه گیری می شود. اغلب توزیع زمان ورود مشتریان پواسون در نظر گرفته می شود .

-الگوی سرویس (خدمت) سرویس کنندگان: الگوی سرویس را می توان به وسیله یک نرخ (تعداد مشتریانی که در هر واحد زمان خدمت دریافت میدارند) یا به عنوان یک زمان (زمان لازم برای سرویس شدن مشتری) توصیف کرد. اغلب توزیع زمان خدمت دهی نمائی در نظر گرفته می شود .

-نظم صف: نظم صف اشاره به رفتاری می کند که مشتریان برای سرویس انتخاب می شوند. عادی ترین و معمول ترین نظمی که روزمره می توان مشاهده کرد اولین فرد ورودی ، اولین فرد برای سرویس (FCFS14) است.

-ظرفیت سیستم: در بعضی از فرآیندهای صف یک محدودیت فیزیکی برای اندازه مکان انتظار وجود دارد. این امر موجب می شود موقعی که صف به طول معینی می رسد، دیگر نتوان به مشتریان اجازه ورود داد تا زمانی که با تکمیل یک سرویس فضا مهیا شود. در این سیستم ها صف دارای ظرفیت می باشد.

– تعداد کانال های سرویس (خدمت): تعداد کانال های سرویس اشاره به تعداد ایستگاه های سرویس موازی دارد که میتوانند به طور همزمان به مشتریان سرویس بدهند. شکل ۱ یک سیستم صف تک کاناله و شکل ۲ یک سیستم صف چند کاناله را نشان می دهند.

مشتریان دریافت کننده خدمات
ترک می کنند مشتریان وارد می شوند
سرویس
مشتریان مأیوس ترک می کنند

شکل.۱ سیستم صف تک کاناله

– تعداد مراحل سرویس (خدمت): یک سیستم صف ممکن است تنها یک مرحله برای سرویس داشته باشد، نظیر مثال های آرایشگاه و سوپرمارکت، یا ممکن است دارای چندین مرحله باشد. مثالی از یک سیستم صف چند مرحله ای روش معاینه فیزیکی بوده، جایی که هر بیمار باید از چندین مرحله، مانند تاریخ طبی، معاینه گوش، بینی و غیره بگذرد.