چکیده

ترکیبات دارویی و از جمله آنتی بیوتیکها از طریق فاضلابهای شهری و صنعتی شامل کارخانجات داروسازی، بیمارستانها و دامداریها وارد محیطهای آبی و محیط زیست میشوند. سمیت، زیست تخریب ناپذیری و ایجاد مقاومت دارویی در آنتی بیوتیکها باعث شده که به این ترکیبات آلاینده های شبه پایدار در محیط زیست اطلاق گردد. روشهای معمول تصفیه آبهای آلوده شامل فرآیندهای زیستی در حذف آنتی بیوتیکها عموما کارآمد نمیباشند. فرآیندهای اکسیداسیون پیشرفته، براساس تشکیل گروه رادیکال هیدروکسیل و یا سایر عوامل واسطه با میل واکنش پذیری بالا با آلایندههای سمی و زیست تخریب ناپذیر، مورد استفاده قرار میگیرند. عوامل مختلفی از قبیل pH، دما و زمان واکنش، نوع و غلظت کاتالیست، نوع و غلظت آنتی بیوتیک و ماده اکسیدکننده برعملکرد فرآیند مذکور تاثیرگذارند. در این تحقیق به مروری بر پژوهشهای انجام گرفته تا به امروز در این زمینه و ارائه چالشهای مرتبط پرداخته شده است. طبق نتایج بدست آمده، متوسط راندمان حذف آنتی بیوتیکها به روش فرآیندهای اکسیداسیون پیشرفته ۷۵ تا ۹۶درصد گزارش شده است. مقدار pH بهینه بسته به نوع آنتی بیوتیک مصرفی و شرایط عملیاتی در مقادیر اسیدی حدود ۴ تا ۵ برآورد گردیده است. غلظت بهینهی کاتالیست ZnO برابر ۱/۵g/lو برای ماده اکسیدکننده آب اکسیژنه حدود ۵۰mg/l توصیه شده است.

کلمات کلیدی

آنتی بیوتیکها، تصفیه فاضلاب، صنایع دارویی، فرآیندهای اکسیداسیون پیشرفته، محیط زیست

مقدمه

در سالهای اخیر به همراه رشد فزاینده جمعیت، گسترش صنعت و کشاورزی و کمبود آب سالم در جهان و به خصوص در ایران ضرورت تصفیه و بازیابی آب های مصرفی اهمیت خاصی پیدا کرده است. پیشرفت فعالیتهای صنعتی و ورود پسابهای آلوده ناشی از آنها به منابع آب، تهدید بزرگی برای محیط زیست محسوب میشود .[۲] از جمله صنایعی که در کشور ما گسترش یافته اند، صنایع دارویی میباشند که مقدار قابل توجهی فاضلابهای آلوده حاوی دارو از جمله آنتی بیوتیکها را تولید میکنند. میانگین ۹ساله مصرف دارو در کشور حاکی از این است که آنتی بیوتیکها پرمصرف ترین دارو در کشور میباشند. ده داروی پرمصرف کشوری در سال۱۳۹۰، توسط سازمان غذاودارو منتشر شده است که در شکل۱ ارائه میشود .[۱]

اولین همایش ملی محیط زیست دانشگاه پیام نور ۱ – خرداد ماه -۱۳۹۳اصفهان

درصد
تجویز
شده

نام دارو

شکل:۱ ده داروی پرمصرف کشوری در سال[۱] ۱۳۹۰

آنتی بیوتیکها از طریق پسابهای صنایع داروسازی وکارخانه های سازنده آنتی بیوتیکها، بیمارستانها، فاضلابهای انسانی و فاضلابهای حیوانی به محیط زیست و عمدتا محیطهای آبی وارد میشوند. این ترکیبات منجر به صدمات جبران ناپذیر زیست محیطی میشوند به طوری که در خاک رسوب میکنند و در صورت جاری شدن روان آبها از روی خاک، در آبهای سطحی و زیرزمینی ماندگار میشوند و در نهایت به آب آشامیدنی انسانها راه مییابند .[۱۵,۱۷] در شکل۲، مسیرهای ورود مواد دارویی به آب و خاک و درکل به محیط زیست نشان داده شده است .[۱۶]

واحدهای خانگی و غیرخانگی
تانک سپتیک شامل صنایع، بیمارستان ها و
خدمات آب آشامیدنی

تخلیه مستقیم فاضلاب

تصفیه آب آشامیدنی
واحد تصفیه فاضلاب

مزرعه داری/کشاورزی آبزی پروری

پساب
آب سطحی

لجن
آب زیرزمینی

خاک

محل های دفن زباله

شکل:۲ مسیرهای ورودی مواد دارویی به محیط زیست [۱۶]