نظر به این که موضوعات مالیات مبتلا به همه پزشکان بوده و اطلاع بر مقررات آن، گره گشای بسیاری از مشکلات آنان در این رهگذر می باشد، بنا بر این اهم مطالب مربوط به پرداخت مالیات در این فصل به نحو اختصار بیان می گردد:
مالیاتی که پزشک در رابطه با حرفه خود باید به دولت بپردازد بر دو نوع است:
۱- مالیات بر درآمد حقوق ۲- مالیات بر درآمد مشاغل پزشکی.

بخش اول- مالیات بر درآمد حقوق
پزشکان و دندان پزشکان و صاحبان فنون پزشکی که در استخدام بیمارستان های دولتی یا خصوصی بوده و در این رابطه حقوق دریافت می دارند باید مالیات بر درآمد حقوق بپردازند.
ماده ۸۳ قانون مالیات های مستقیم مصوب سال ۱۳۶۶، در تعریف درآمد مشمول مالیات حقوق بیان داشته که: “درآمد مشمول مالیات حقوق عبارت است از: حقوق (مقرری یا مزد یا حقوق اصلی) و مزایای مربوط به شغل اعم از مستمر و یا غیر مستمر قبل از وضع کسور و پس از کسر معافیت های مقرر در این قانون”.
مطابق تبصره ماده ۸۳ قانون فوق الذکر، درآمد غیر نقدی مشمول مالیات حقوق به شرح زیر تقویم و محاسبه می شود:

الف- مسکن با اثاثیه معادل ۲۵%، بدون اثاثیه ۲۰% حقوق و مزایای مستمر نقدی (به استثنای مزایای نقدی معاف از مالیات) در ماه پس از کسر وجوهی که از این بابت از حقوق کارمندان کسر می شود.
ب- اتومبیل اختصاصی با راننده معادل ۱۰% و بدون راننده معادل ۵% حقوق و مزایای مستمر نقدی (به استثنای مزایای نقدی معاف از مالیات) در ماه پس از کسر وجوهی که از این بابت از حقوق کارمند کسر می شود.

 

ج- سایر مزایای غیر نقدی معادل قیمت تمام شده برای پرداخت کننده حقوق.

معافیت های مالیات بر درآمد حقوق
قسمتی از درآمد حقوق، مشمول معافیت های مالیاتی است.
معافیت های مالیاتی بر حسب آن که پزشک در استخدام دولت یا بخش خصوصی باشد متفاوت است.

۱- معافیت های مالیات بر درآمد حقوق پزشکان شاغل در بخش خصوصی
طبق ماده ۸۴ اصلاحی قانون مالیات های مستقیم مصوب سال ۱۳۷۱، تا میزان یک میلیون و هشت صد هزار ریال درآمد سالانه مشمول مالیات حقوق از یک یا چند منبع، از پرداخت مالیات معاف خواهد بود.

۲- معافیت های مالیات بر درآمد حقوق پزشکان شاغل در بخش دولتی
معافیت های مالیات بر درآمد حقوق پزشکانی که حقوق آن ها توسط وزارت خانه ها و سازمان ها و موسسات و شرکت های دولتی و شهرداری ها و یا از محل اعتبارات دولتی پرداخت می شود به شرح زیر عبارت است از:

اولاً- پزشکان و دندان پزشکان و سایر صاحبان فنون پزشکی که در استخدام نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران اعم از نظامی و انتظامی هستند کلاً از مالیات حقوق معاف می باشند.
ثانیاً- افرادی که حقوق آنان توسط وزارت خانه ها و سازمان ها و موسسات و شرکت های دولتی و شهرداری ها و یا از محل اعتبارات دولتی پرداخت می گردد، تا میزان دو میلیون و یکصد و شصت هزار ریال در آمد سالانه مشمول مالیات حقوق آن ها از یک یا چند منبع از پرداخت مالیات معاف است.
ثالثاً- کسانی که در روستاها و در نقاط محروم و دور افتاده کشور طبق لیست سازمان برنامه و بودجه خدمت می کنند تا پنجاه درصد مالیات بر در آمد حقوق آنان بخشوده می شود.
رابعاً- وجوهی که از طرف وزارت خانه ها، موسسات دولتی یا از محل اعتبارات دولتی تحت عناوین اضافه کار، حق محرومیت از مطب، حق الزحمه کار اضافی، حق کشیک و آنکال به پزشکان، دندان پزشکان، پیراپزشکان، دامپزشکان و دکترهای داروساز پرداخت می گردد مشمول مالیات مقطوعی به نرخ ده درصد می باشد و به این درآمدها مالیات دیگری تعلق نمی گیرد.

 

در خاتمه این بخش یاد آور می شود که عیدی سالانه یا پاداش آخر سال (اعم از این که توسط بخش دولتی یا خصوصی پرداخت شود) جمعاً تا میزان یکصد هزار ریال از مالیات معاف است.
نرخ مالیات بر درآمد
طبق ماده ۱۳۱ اصلاحی قانون مالیات های مستقیم نرخ مالیات بر درآمد به استثنای مواردی که دارای نرخ جداگانه می باشد به شرح جدول زیر است:

تا میزان ۱۰۰۰۰۰۰ ریال درآمد مشمول مالیات سالانه به نرخ ۱۳%تا میزان ۲۵۰۰۰۰۰ ریال درآمد مشمول مالیات سالانه نسبت به مازاد ۱۰۰۰۰۰۰ ریال به نرخ ۱۸%

تا میزان ۴۰۰۰۰۰۰ ریال درآمد مشمول مالیات سالانه نسبت به مازاد ۲۵۰۰۰۰۰ ریال به نرخ ۲۵%
تا میزان ۹۰۰۰۰۰۰ ریال درآمد مشمول مالیات سالانه نسبت به مازاد ۴۰۰۰۰۰۰ ریال به نرخ ۳۵%
تا میزان ۲۵۰۰۰۰۰۰ ریال درآمد مشمول مالیات سالانه نسبت به مازاد ۹۰۰۰۰۰۰ ریال به نرخ ۴۰%
تا میزان ۵۰۰۰۰۰۰ ریال درآمد مشمول مالیات سالانه نسبت به مازاد ۲۵۰۰۰۰۰۰ ریال به نرخ ۴۵%
تا میزان ۱۰۰۰۰۰۰۰ ریال درآمد مشمول مالیات سالانه نسبت به مازاد ۵۰۰۰۰۰۰۰ ریال به نرخ ۵۰%
تا میزان ۳۰۰۰۰۰۰۰۰ ریال درآمد مشمول مالیات سالانه نسبت به مازاد ۱۰۰۰۰۰۰۰۰ ریال به نرخ ۵۲%

نسبت به مازاد ۳۰۰۰۰۰۰۰۰ ریال به نرخ ۵۴%

نرخ های فوق در مورد مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی که سال حقوقی آن ها از اول سال ۱۳۷۰ به بعد خاتمه می یابد جاری بوده و در سایر موارد از ابتدا سال ۱۳۷۱ اعمال خواهد شد.

بخش دوم_ مالیات بر درآمد مشاغل پزشکی

منظور از درآمد مشاغل پزشکی در این بخش، درآمدی است که پزشکان و دندان پزشکان و سایر صاحبان فنون پزشکی از طریق اشتغال به حرفه تخصصی خود کسب می کنند. فرضا پزشکی که داری مطب است و یا دکتر داروساز که داروخانه تاسیس کرده است و از این طریق درآمدی تحصیل می کند می بایستی مالیات آن را به دولت بپردازد.

به موجب مقررات مندرج در فصل چهارم قانون مالیات های مصوب سال ۱۳۶۷ صاحبان بیمارستان، زایشگاه، آسایشگاه، تیمارستان و درمانگاه و همچنین صاحبان آزمایشگاه و لابراتوار و نظایر آن ها اعم از طبی و غیر طبی و صاحبان رادیولوژی و فیزیوتراپی و موسسات بهداشتی[۱] و هم چنین پزشکان و دندان پزشکانی که دارای مطب هستند، مکلف می باشند اظهار نامه مالیاتی مربوط به درآمد مشاغل خود را در یک سال مالیاتی منتهی تا آخر تیر ماه سال بعد با تراز نامه و حساب سود و زیان متکی به دفاتر قانونی به دفتر ممیزی مالیاتی که مامور وصول مالیات این گونه مشاغل است تسلیم و بر اساس آن مالیات متعلقه را به پردازند.

دفتر قانونی که دارندگان مشاغل پزشکی مکلف به تنظیم و نگهداری آن هستند به “دفتر درآمد و هزینه” معروف است که می بایستی قبل از شروع هر سال آن را تهیه و به مهر و امضا (پلمپ) حوزه مالیاتی مربوطه برسانند.

دفتر باید مرتب و بدون تراشیدگی و قلم خوردگی تحریر گردد و در صورت بروز اشتباه تصحیح آن بلااشکال است.
درآمد روزانه ممکن است به طور تفکیک یا یک جا، در دفتر ثبت گردد ولی تعداد مراجعین پولی و مجانی، عیادت در منزل یا بیمارستان ها- زایمان- تعداد بیماران قراردادی از قبیل بیمه و غیره به ترتیب عناوین مذکور باید ثبت گردد.
کلیه هزینه های از قبیل آب و برق و تلفن و کرایه محل و … باید متکی به اسناد و مدارک بوده و به طور روزانه و به تفکیک در دفتر ثبت شود. تاخیر ثبت هزینه ها در دفتر به مدت متناسب و موجه قابل قبول خواهد بود.
هزینه های استخدامی در حدود متعارف قابل قبول در حساب هزینه خواهد بود. در صورت تعطیل مطب به هر عنوان که باشد مراتب بایستی از طرف خود پزشک با تعیین تاریخ آن به حوزه مالیاتی مربوطه اعلام و شروع مجدد به کار نیز باید به اطلاع حوزه مالیاتی مربوطه برسد. مدت تعطیل مطب و همچنین ایام مرخصی و تعطیلات رسمی جز روز های کار محسوب نخواهد شد.

در مورد اطبایی که ایام به خصوصی را در طی هفته برای معاینه انتخاب کردند فقط همان روزها به عنوان ایام فعالیت منظور خواهد شد و مشخصات کامل این قبیل اطبا با ذکر ایام اشتغال آنها در ظرف هفته از طرف نظام پزشکی تعیین و به ادارات دارایی محل اعلام خواهد شد.
به موجب ماده ۱۰۱ اصلاحیه قانون مالیات های مستقیم، تا میزان یک میلیون و پانصد هزار ریال از درآمد سالانه مشمول مالیات از یک یا چند منبع از پرداخت مالیات معاف است و مازاد آن طبق ماده مقرر در ماده ۱۳۱، مشمول مالیات خواهد بود.

طبق ماده ۱۳۹ اصلاحی، درآمد حاصل از رشته های مختلف پزشکی، بهداشتی و درمانی در نقاط محروم طبق فهرست سازمان برنامه و بودجه و در روستاهای فاقد تسهیلات پزشکی کافی طبق لیست وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از مالیات معاف است.
صاحبان مشاغل پزشکی در صورتی که با سازمان تامین خدمات درمانی یا سازمان تامین اجتماعی و یا سازمان خدمات درمانی نیروهای مسلح در سراسر کشور همکاری نمایند ۳۰% دریافتی آن ها از سازمان در محاسبه درآمد مشمول مالیات، منظور نخواهد شد.

پس از کسر معافیت های فوق الذکر، از درآمد مشمول مالیات به شرح نرخ های مندرج در ۱۳۱ قانون مالیات های مستقیم، مالیات اخذ خواهد شد (رجوع شود به جدول ضمیمه).

تشخیص علی الرأس

هرگاه مؤدی مالیات به تکالیف قانونی خود در خصوص تنظیم دفتر و تقدیم اظهار نامه در مواعد مقرر در قانون عمل نکند، مالیات وی راسا از طرف حوزه مالیاتی مربوطه احتساب و به وی ابلاغ می گردد تا نسبت به پرداخت آن اقدام کند. مطابق ماده ۹۷ قانون مالیات های مستقیم مصوب سال ۱۳۶۷، در مئارد زیر درآمد مشمول مالیات مودی از طریقف علی الراس تشخیص خواهد شد:
۱- در صورتی که تا موعد مقرر حساب در آمد و هزینه تسلیم نشده باشد.
۲- در صورتی که مودی به درخواست کتبی مامور تشخیص مربوطه از ارائه دفاتر و یا مدارک حساب در محل کار خود، خودداری نماید.
هرگاه مودی از ارائه قسمتی از مدارک حساب در محل کار خود، خودداری نماید چنانچه مربوط به هزینه باشد از احتساب آن جز هزینه های قابل قبول خودداری می شود و در صورتی که مربوط به درآمد باشد، درآمد مشمول این قسمت از طریق علی الراس تعیین خواهد شد.

۳- در صورتی که دفاتر اسناد و مدارک ابرازی برای محاسبه درآمد مشمول مالیات به نظر ممیز و تایید سر ممیز مالیاتی غیر قابل قبول رسیدگی تشخیص شود یا به علت عدم رعایت مقررات قانونی، مورد قبول واقع نشود که در این صورت مراتب باید با ذکر دلایل کافی به مودی کتباً ابلاغ و پرونده برای رسیدگی به هیئتی متشکل از سه نفر حسابرس منتخب وزیر امور اقتصادی و دارایی احاله گردد. مودی می تواند ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ با مراجعه بههیاتمزبور نسبت به رفع اشکال رسیدگی و ادای بوضیح کتبی در مورد نحوه رعایت موازین قانونی حسب مورد اقدام نماید و در هر حالهیاتمکلف است ظرف ده روز پس از انقضای یک ماه فوق نظر خود را با توجیهات و دلایل لازم و کافی به حوزه مالیاتی اعلام کند تا بر اساس آن اقدام گردد. نظرهیاتبا اکثریتا مناط اعتبار است.

در موارد تشخیص علی الراس ممیز مالیاتی با توجه به قراین و دلایلی که به دست می آورد می بایستی میزان درآمد را راساً مشخص کند و بر اساس آن و با توجه به ضرایب مالیاتی میزان مالیات متعلقه را معین نماید.
عملکرد فعلی وزارت امور اقتصادی و دارایی در تعیین درآمد پزشکان عبارت است از مراجعه بدون اطلاع قبلی در روزهای مختلف سال به مطب جهت تعیین تعداد بیماران، استعلام از بیمه خدمات درمانی و ارتش و بیمارستان های مختلف در مورد دستمزدهای پرداختی پزشکان و همچنین مقایسه با درآمد سال های قبل.

نحوه احتساب مالیات در تشخیص علی الرأس

 

پس از آن که درآمد سالیانه به طریق فوق الذکر محاسبه شد، با توجه به ضریب مالیاتی، مالیات متعلقه مشخص خواهد شد.
طبق ماده ۱۵۴ قانون مالیات های مستقیم، برای تعیین ضرایب مالیات پزشکان، هر سال کمیسیونی مرکب از نمایندگان وزارت امور اقتصادی و دارایی و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و نماینده نظام پزشکی تشکیل می شود و ضریب مالیات تهران را مشخص و اعلام می دارد و بر مبنای آن مالیات پزشکان در تهران اخذ خواهد شد.

ضریب تعیین شده برای تهران به شهرستان ها هم ارسال خواهد شد و در هر شهرستان در کمیسیونی مرکب از رئیس اداره امور اقتصادی و دارایی و رئیس بانک ملی ایران و نظام پزشکی، موضوع مطرح مس شود. در صورتی که کمیسیون هر شهرستان ضریب تعیین شده در تهران را قبول کند آن را مبنای اخذ مالیات قرار خواهد داد و در صورتی که ضریب را قبول نکند دلایل خود را و همچنین ضریب پیشنهادی را به مرکز اعلام خواهد کرد و در صورتی که نظر کمیسیون به تایید وزارت امور اقتصادی و دارایی برسد مراتب به اداره امور اقتصادی و دارایی محل اعلام می گردد تا بر آن مبنا در شهرستان عمل شود.