– مقدمه
تاريخچه مختصر از شركت ايران خودرو :
شركت ايران خودرو (سهامي عام ) تحت پوشش سازمان گسترش ونوسازي صنايع ايران مي باشد. تاريخ تاسيس شركت درمرداد ماه ۱۳۴۱ با شماره ثبت ۷۳۵۲ وبا نام شركت سهامي كارخانجات ايران ناسيونال مي باشد.

اولين محصولات توليدي شركت را اتوبوسهاي مدل ۳۲۱و ۳۱۹ وميني بوس تحت ليسانس دايملر بنز تشكيل مي داد سپس درتاريخ ۲۰/۶/۱۳۴۵ اجازه تاسيس كارخانجات انواع خودروسواري ۴ سيلندر از طرف شركت تالبوت به اين شركت اعطاء شد. واز اواخر سال ۱۳۴۵ توليد خودروسواري پيكان ۱۶۰۰ دراين شركت شروع شد. درسال ۱۳۵۰ مطالعه براي

ساخت موتور پيكان وبالابردن تيراژ توليد دراين شركت شروع شد كه نتيجه آن به احداث كارخانه ريخته گري شركت ايران خودرو كه در آن انواع قطعات چدني موتور از قبيل سيلندر ، سرسيلندر ،اگزوزدود فلايويل ،كپه ياتاقان سيلندر وچرخ دنده ميل سوپاپ و… توليد مي شود ،منجر شد ،لازم به توضيح است كه ريخته گري شركت باتوجه به اطلاعاتي كه اينجانب از همكاران شاغل دراين كارخانه بدست آورده ام هم اكنون قطعات جديد ديگري مانند كاسه چرخ –ديسك ترمز – منيفلد هوا و توپي چرخ پيكان را نيز شروع كرده است كه قسمتي از اين

قطعات كه از كيفيت بالائي هم برخودار است به كشورهاي اروپائي مانند فرانسه و آلمان صادر مي شود.كارخانه موتورسازي شركت ايران خودرو نيز درسال ۱۳۵۰ باهدف ساخت بدنه موتور پيكان وهم چنين مونتاژ موتور تاسيس گرديد اين كارخانه شامل دوبخش ماشين شاپ ومونتاژ موتور مي باشد. درقسمت ماشين شاپ قطعات سيلندر ،سرسيلندر كپه ياتاقان –فلاويل ، منيفلد دود درخطوط جداگانه ماشين كاري شده وسپس به قسمت مونتاژ موتور منتقل مي گردند .

وضعيت فعلي كارخانه به شرح زير است :
محصولات توليدي شركت به ترتيب عبارتند از :
۱- خودرو سواري پيكان با موتور انژكتوري وكاربراتور
۲- خودروسواري پژو۴۰۵Gli, 405 Glx

۳- خودروسواري پژو RD
4- خودروسواري سمند
۵- خودرو سواري پارس
۶- خودرو سواري پژو ۲۰۶
۷- خودرو وانت پيكان ۱۶۰۰

۲- معرفي سالن تراشكاري موتورسازي :
تراشكاري قسمت جنوبي سالن موتورسازي :
اين سالن كه درمحوطه اي به مساحت تقريباً ۸۰۰ متر مربع قراردارد درضلع جنوبي سالن موتور سازي واقع شده است. تجهيزاتي كه دراين قسمت موجود است به شرح زير است :
۱- دستگاه تراش تبريز ۸ دستگاه
۲- دستگاه تراش انگليسي ۲ عدد

۳- دستگاه سنگ محور ۳ عدد
۴- دستگاه سنگ كف ساب ۲عدد
۵- دستگاه اسپارك ۲عدد
۶- دستگاه فرز ديجيتال تبريز ۲عدد
۷- دستگاه فرز معمولي تبريز ۲عدد

۸- دريل راديال ۳عدد
۹- صفحه تراش ۲عدد
۱۰- دستگاه جيكس بور ۲عدد
۳-فعاليتهاي انجام شده د رطول دوره كارآموزي: اينجانب با توجه به آشنايي قبلي كه بادستگاه تراش ،فرزودريل دردانشگاه داشتم ،درطول دوره كارآموزي نيز با دستگاههاي فوق كار كردم

۴-معرفي‌ماشينهاي‌ابزار‌ازنظر‌نوع‌كاربرد‌وتوضيح‌عملكرد‌قسمتهاي‌مختلف آنها :
۴-۱دستگاه تراش :

براي تراش قطعاتي با مقطع دايره به فرم واندازه هاي مختلف ازدستگاه تراش استفاده مي شود .اين دستگاه ازنظر نوع وظرفيت درنمونه هاي كوچك وبزرگ توليد شده است اما از نظر ساختمان ونوع كار به سه دسته تقسيم مي شوند :

– دستگاه تراش ومرغك دار : اين دستگاه درتمام كارخانه ها وكارگاها وحتي مراكز آموزشي نمونه هايي از آن وجوددارد (دستگاه تراش معمولي )
– دستگاه تراش پيشاني تراش: از اين دستگاه ،براي تراش قطعاتي با قطر بسيار بالا استفاده مي شود .
– دستگاه‌تراش عمودي : براي تراش قطعات‌بسيار‌بزرگ‌.قطور وسنگيني‌كه‌نمي توان روي سه نظام دستگاههاي فوق الذكر سوار كرد از اين دستگاه استفاده مي شود. محور كارو محور دستگاه به صورت عمودي مي باشد دراين نوع دستگاهها هدايت ابزار روي قطعه كار به مهارت خاصي نيازمند است .
(۴-۱-۱)قسمتهاي مهم دستگاه تراش

باتوجه به شكل زير قسمتهاي مهم يك دستگاه تراش را مي توان چنين معرفي كرد
۱- جعبه دنده اصلي
۲- جعبه دنده پيشروي
۳- سوپرت
۴- دستگاه حامل سوپرت
۵- دستگاه مرغك
۶- بستر ماشين
۷- سيني ماشين

(۴-۲-۱) توضيح كاربرد وقستمهاي مهم دستگاه تراش :
– جعبه دنده اصلي : شامل تعدادي چرخ دنده ،با قطرهاي مختلف مي باشد كه حركت اصلي خودرا از الكتروموتور مي گيرندبا تنظيم سرعت دلخواه توسط اهرم هاي تعبيه شده روي همين قسمت‌،مي‌توان‌محور اصلي (اسپيندل ) را باسرعت هاي متفاوت چرخاند. اين چرخ دنده ها براي تنظيم سرعت وعده دوران مناسب جهت تراش قطعات با قطرها وجنس هاي مختلف تعبيه شده اند.

همانگونه كه گفته شد با تغيير اهرم ها مي توان سرعت دلخواه ومورد نياز را بدست آورد اين سرعت به عوامل زير بستگي دارد :
۱- جنس رنده
۲- جنس قطعه كار
۳- نوع تراش ( خشن كاري يا پرداخت )
۴- مقدار عمق براده برداري
۵- وضعيت وعمر ماشين
۶- چگونگي خنك كاري
-جعبه دنده پيشروي :

منظور از پيشروي ،حركت سوپرت به صورت اتوماتيك به سمت يا دستي محوردستگاه مي باشد.جعبه دنده پيشروي قسمتي از دستگاه تراش است كه به كمك آن مي توان سوپرت را به طور اتوماتيك به طرف محور دستگاه هدايت كرده. تغيير سرعت پيشروي مهمترين كار اين جعبه دنده مي باشد. معمولاً سرعت پيشروي با توجه به نوع تراش و فرم لبة برنده ابزار تغيير پيدامي كند كه اين تغيير سرعت پيشروي با توجه به نوع تراش وفرم لبه برنده ابزار تغيير پيدا مي كند كه اين تغيير سرعت نيز با توجه به جدول پيشروي كه روي همين جعبه دنده نصب شده كم يا زياد مي شود .

-دستگاه حامل سوپرت :دستگاه حامل سوپرت قسمتي از دستگاه تراش است كه سوپرت ورنده گير روي آن بسته مي شوند ودرجهت طولي يعني از طرف مرغك به سمت محور يابالعكس حركت مي كند، حركت اين قسمت بوسيله چرخ دستي اي كه تعبيه شده صورت مي گيرد . اين چرخ دستي به چرخ دنده اي كه روي يك شانه حركت مي كند متصل شده وحركت دوراني را به حركت خطي تبديل مي نمايد. درحالت هاي خاص از اهرمي كه به منظور حركت اتومات پيش بيني شده است ودر نزديكي اين چرخ دستي قرار دارد مي توان كمك گرفت .

-سوپرت
درواقع پركارترين قسمت يك دستگاه تراش ،سوپرت آن مي باشد كه روي دستگاه حامل سوپرت قرار گرفته است. اين قسمت روي راهنماهايي كه به همين منظور تعبيه شده سوار وحركت مي كند. به طوركلي سوپرت را براساس شكل زير مي توان به اجزاء اصلي ومهم زير تقسيم نمود:

۱- سوپرت اصلي ۲- سوپرت عرضي ۳- سوپرت بالايي
-دستگاه مرغك

دستگاه مرغك روي راهنماهاي بستر دستگاه تراش سوار شده ودرطول آن تا نزديكي محور اصلي (سه نظام ) جلو مي آيد مرغك به كمك لقمه هايي كه در زير آن بسته شده روي ريل ها (راهنماها ) نگه داري مي شود، درغير اين صورت بافشارهاي جنبي كه به آن وارد مي شود امكان سقوط ازروي دستگاه زياد مي باشد. لقمه ها به دوگونه مرغك راثابت مي كنند: ياتوسط اهرمي كه معمولاً در پهلوي سمت راست آن قرارگرفته ويا به كمك پيچ هايي كه دركناره هاي آن تعبيه شده است. يعني مرغك را مي توان در هر جاي دستگاه كه لازم باشد بادست هل داده وبراي ثابت كردن آن درجاي مورد نظر مهر ه ها يا اهرم را محكم كرد.

 

-بستر ماشين
پايه ها ، راهنماها (ريل ها ) وقسمت هائي كه وظيفه حمل وهدايت جعبه دندة پيشروي ،مرغك ،دستگاه حامل سوپرت و …رادارند بستر ماشين مي گويند. اين قسمت ميله هايي رانيز كه درطول دستگاه جاسازي شده اند نگهداري مي كند.

سيني ماشين : سيني ،ورق هاي خم شده ايست كه سراسر قسمت پائيني دستگاه را مي پوشاند. درهنگام تراشكاري براده ها يا قطعات كوچكي كه درهنگام تراش به طور مداوم قطع مي شوند روي آن مي افتند، درضمن آب صابون مصرفي پس از آنكه روي قطعه كار ريخته شده، روي سيني مي ريزد تا از كثيف شدن اطراف دستگاه جلوگيري شود .

(۴-۳-۱) متعلقات دستگاه تراش
كار با دستگاههاي تراش بدون بعضي از قطعات كمكي ومتعلقات مربوطه عملاً كار غيرممكني است اين قطعات كمكي ومتعلقات مربوطه به طور فهرست وار عبارتنداز :
۱- نظام ها :شامل سه نظام ،چهار نظام ،صفحه نظام ،صفحه مرغك ،وسه نظام مته
۲- مرغك
۳- گيره قلبي
۴- لينت (كمربند) : كه به دونوع لينت ثابت ولينت متحرك تقسيم مي شوند
۵- درن
۶- رنده‌گير:عبارتنداز رنده گير گردان ،رنده گير روبنده اي ،رنده گير يكطرفه ،رنده گير چهار طرفه
(۴-۴-۱) توضيح كاربرد متعلقات دستگاه تراش

نظام ها :وسايلي هستند كه مي توان قطعات را بطور محكم درداخل آنها بست و عمل تراشكاري را انجام داد بدون استفاده از نظام ،تراشكاري غير ممكن است
سه نظام : براي بستن قطعاتي با مقطع دايره ياشش پهلو به كار مي رود.
چهار نظام : چهار نظام ،نظامي است كه به جاي سه فك داراي چهار فك مي باشد. براي بستن قطعات مدور ، مربعي ، هشت گوشه ،مستطيلي وكليه قطعاتي كه داراي چهار لبه صاف وقرينه باشد به كار مي رود.

صفحه نظام :براي بستن بعضي از قطعات بزرگ ونامنظم كه نمي توان آنها رابوسيله سه نظام يا چهار نظام محكم كرد مورد استفاده قرار مي گيرد. روي صفحه نظام ها شيارهاي T شكل شعاعي ،با فواصل مساوي‌به صورتي تعبيه شده‌كه‌توسط آنها مي توان قطعه را بست ياگيره بندي نمود .

صفحه مرغك : هنگامي كه لازم باشد قطعه كار نسبت به محور خود كاملاً دور بوده وبدون لنگي بسته شود مي توان از صفحه مرغك استفاده نمود. دراين حالت صفحه مرغك بجاي سه نظام ياچهار نظام روي محور اصلي دستگاه بسته مي شود كه درسوراخ مخروطي وسط آن مرغك ثابتي قرار مي گيرد. دراين حالت قطعه كار بين دومرغك سوارمي شود. برا ي جلوگيري كردن از حركت قطعه كارهنگام كار از گيره قلبي استفاده مي شود.

سه نظام مته :معمولاً براي نگهداري مته وجهت عمليات سوراخكاري مورد استفاده قرار مي گيرد. سه نظام مته داخل سوراخ مخروطي محور دستگاه مرغك قرار مي گيرد و از مته هاي ۲ تا ۱۲ را مي توان داخل آن محكم نمود.
مرغك : بدليل اينكه قطعات بلند به هنگام براده برداري مرتعش مي شوند وامكان خم شدنشان بسيار زياد است ،بايد مسير آزاد قطعه كار را با ابزاري مهار كرد . اين ابزار مرغك مي باشد كه درداخل دستگاه مرغك قرار مي گيرد مرغك از ارتعاش وخم شدن قطعه كار جلوگيري كرده وباعث بهتر شدن كيفيت سطح كار وهمچنين افزايش دوام رنده مي گردد.
-گيره قلبي يانوك گير : براي تراشيدن كار هاي بلند از روش مرغك به مرغك استفاده مي شود دراين حالت نوك گير درانتهاي ميله مورد نظر بسته مي شود. دنباله نوك گير درداخل يكي از شيارهاي صفحه مرغك قرار مي گيرد وميله موردنظر بين دومرغك بسته مي شود .گيره قلبي ها معمولاً داراي يك يا دو پيچ بود كه با محكم كردنشنان قطعه كاررادرجاي خود نگه مي دارند واز حركت قطعه كار درهنگام كار جلوگيري مي كنند.

۱-لينت :براي تراش قطعات بلند باقطر زياد ، ازروش‌سه‌نظام ‌به‌مرغك‌ استفاده مي شود وتقريباً مشكلي هم پيش نمي آيد اما اگر قطر قطعه كم وطول آن زياد باشد ،در
اين حالت هنگام تراشكاري ابزار هر چه به وسط قطعه نزديك شود ارتعاش آن را بيشتر نموده وباعث مي شود كه از قطر قطعه كار كاسته شود. يعني وسط قطعه كار قطري كمتر از طرفين خواهد داشت ،علاوه بر تغيير قطر احتمال دو پهن شدن وناهمواري سطح قطعه كار نيز زياد مي باشد ،بنابراين براي جلوگيري از همه موارد گفته شده از لينت استفاده مي شود .
درن :درن ابزار ساده ايست كه براي گرفتن قطعاتي كه ضخامت كمي داشته ودرضمن داراي سوراخي دروسط باشند به كار مي رود مانند پولك ها يا فولي ها درواقع درن ،ميله ايست به صورت مخروطي ،با شيب كم درطول زياد.

رنده گير : براي آنكه رنده ها درهنگام براده برداري بتوانند نيروهاي حاصل از برش به راخوبي تحمل نمايند آنها را بااستفاده از وسايل مناسبي‌به‌نام‌رنده گير محكم مي بندند .

(۴-۵-۱) عمليات اصلي تراشكاري :

بطوركلي كارهايي كه مي توان بادستگاه تراش انجام داد بسيار زياد مي باشد اما فهرست عملياتهاي اصلي كه مي توان بادستگاه تراش انجام عبارتنداز :
۱-پيشاني تراشي ۷- مخروط تراشي
۲-مته مر غك زني ۸-فرم تراشي
۳-روتراشي ۹-داخل تراشي

۴-شيار تراشي ۱۰-پيچ تراشي
۵-پله تراشي ۱۱-برش
۶-آج زني
(۴-۶-۱) انواع رنده ها
رنده ها رابرحسب نوع تراشي كه انجام مي دهند ،يابرحسب جنس رنده ،نوع كار ويا براساس جهت لبه برنده آنها (موقعيت و وضعيت قطعه ورنده ) نامگذاري مي كنند.
لبه برنده : براي تراش قطعات‌گوناگون از لبه برنده رنده ها استفاده‌مي شود .رنده هايي كه لبه برندة آنها درسمت چپ باشد راست تراش ورنده هايي كه لبه برندة آنها درسمت راست باشد چپ تراش مي نامند.

جنس رنده : برا ي تراش قطعات‌باجنس‌هاي‌مختلف نياز به رنده هاي‌ مناسب مي باشد بنابراين رنده ها رابراساس جنس به دسته هاي زير تقسيم بندي مي كنند:
الف )رنده هاي غير آلياژي ب) رنده هاي آلياژي پ) رنده هاي سراميكي
ت) رنده هاي كار بيدي ث) رنده هاي سمنتيت كاربيدي
نوع كار :رنده ها را براساس نوع كاري كه انجام مي دهند نيز طبقه بندي مي كنند. رنده ها براساس نوع كار به انواع زير تقسيم ميشوند:
الف ) رنده برش (شيار تراش )

ب) رنده بغل تراش
پ) رنده هاي فرم تراش
ت) رنده پيچ تراش
ث) رنده هاي داخل تراش (۲)دستگاه فرز
(۱-۲)عمليات اصلي فرزكاري

دستگاههاي فرز يكي از پركارترين ودقيق ترين دستگاههاي مورد استفاده دربراده برداري مي باشد كه كارهاي گوناگوني را مي توان با اين دستگاهها انجام داد .مهم ترين اين عمليات به صورت فهرست وار عبارتنداز :

۱- كف تراش ۲- بغل تراش ۳- شيار تراش
۴- فرم تراش ۵- چرخ دنده تراش
دستگاههاي فرز ازنظر ساختمان به دونوع فرزافقي وفرزعمودي تقسيم ميشوند كه تقريباً مشخصات هردو يكسان است اما كاربرد اين دونوع براي كارهاي متفاوت كمي مختلف است .درهنگام كار با دستگاههاي فرزحتماً بايد توجه داشت كه پيش از شروع به كار لازم است تاكليه قسمت هاي دستگاه مرتب وروغنكاري شده ،لوازم وابزارآلات كمكي ووسايل اندازه گيري كاليبره شود واز متعلقات درجاي خود ،به طور دقيق نگهداري به عمل آيد شكل هاي زيربه ترتيب دستگاههاي فرز افقي وعمودي را
نشان ميد هد :

(۲-۲) قسمت هاي‌مهم اين دونوع‌دستگاه‌را كه از متداولترين آنهاست مي توان چنين معرفي كرد : ۱- پايه ميز ۲- فلكه تنظيم ارتفاع ميز (فلكه حركت عمودي ميز) ۳-كشوي حركت عرضي ميز ۴- فلكه تنظيم حركت عرضي ميز ۵- ميز اصلي ماشين ۶- دسته حركت طولي ميز ماشين ۷- اهرم حركت اتومات ميز ۸- سردستگاه (درفرز افقي ) وكلگي ماشين (در فرز عمودي )كه قابل تنظيم است ۹- ضامن كلگي (درفرز افقي ) وفلكه تنظيم حركت عمودي محور (درفرز عمودي ) ۱۰- محور كار يا درن (درفرز افقي ) ومحوركار يا گلويي (درفرز عمودي ) ۱۱- اهرم تغيير عده دوران
۱۲- اهرم تنظيم مقدار پيشروي ۱۳- محدود كننده هاي حركت اتومات ميز
(۳-۲) متعلقات دستگاه فرز
متعلقات دستگاههاي فرز نسبت به عملياتي كه انجام مي چندان متنوع وزياد نيست اما از اهميت بسيار بالايي برخوردارند .متعلقات وتجهيزات فرزهاي افقي وعمودي تفاوتي با هم ندارند ،به جزوجود بوش هايي كه داخل محور كار (درن ) دستگاه فرز افقي قرار مي گيرند. اين وسايل عبارتنداز :
(۴-۲) ۱- كلت وگيره فشنگي : وسيله است براي گرفتن تيغ فرزهايي كه داراي دنباله استوانه اي هستند. كلت ها معمولاً داراي دوقسمت مي باشند :قسمت فشنگ گير كه اصطلاحات فشنگي نام گرفته وتيغ فرز رادرخود جاي مي دهد وبدنه مخروطي شكل كه فشنگي داخل آن قرار مي گيرد.

۲-بوش :بوش ها دردستگاههاي فرز افقي مورد استفاده قرار مي گيرند به همان ترتيب كه گفته شد بنا به محل قرار گرفتن قطعه كار روي ميز ياداخل گيره بايد درن را از بوش پركرد وسپس تيغ فرزرا باكمك يك خار روي محل مناسبي از درن جاسازي كرده و مجدداً تعدادي بوش داخل درن قرارداد .اين بوششها معمولاً داراي يك جاي خار هستند و مخصوصاً دردرن هايي كه داراي خار ثابت سراسري مي باشد مورد استفاده قرار مي گيرند . اين نوع درن ها وبوش براي كارهاي سنگين توصيه مي شود .
۱- زيرسري وروبنده :زيرسري ها ، مكعبهاي كمكي ديگري هستند كه درروبنده ها مورد استفاده قرار مي گيرند.