مقدمه
نارسایی مزمن کلیه یکـی از بیمـاریهـای جسـمانی
رایج جوامع بشری است به طوری که امروزه ۲ تـا ۳
درصد مردم جهان مبتلا به این بیمـاری هسـتند. ایـن
مسئله میتواند سـلامت و بهداشـت روانـی افـراد را
دچار مشکل سازد (نریمـانی و رفیـق ایرانـی، .(۱۳۸۷
بنابر اکثر پژوهشها، شیوع بالای اخـتلالات روانـی-
اجتماعی در بیماران کلیـوی مشـاهده مـیشـود. .بـه
عنوان مثال افزایش میل بـه خودکشـی، افسـردگی و
روانشناسیسلامتفصلنامهعلمیپژوهشی/شماره۴ـزمستان۱۳۹۱ اضطراب، اختلالات جنسی و مشکلات روابـط بـین
HealthPsychology/Vol.1.No.4/Winter2013 فردی در این بیماران دیده شـده اسـت (احمدونـد و
همکاران، .(۱۳۹۱ شناخت عوامل مـوثر بـر سـلامت

روان بیماران کلیوی میتواند به آنان در درمـان کمـک
بیشتری کند. به نظر میرسد یکی از عوامل مـرتبط بـا
سلامت روان آنان آلکسیتیمیـا باشـد. آلکسـی تیمیـا
اختلالی ویژه در پردازش هیجانی است، که بیشتر بـه
کاهش توانمندی در شناسایی و تشخیص هیجـانهـا
اشاره دارد(چن۱ و همکاران، .(۲۰۱۱
عقیده بـر ایـن اسـت کـه آلکسـی تیمیـا عامـل

۲ خطرساز برای بسیاری از اختلالهـای روانـی اسـت، زیرا افراد مبتلا به ایـن نارسـایی خیلـی تحـت فشـار همبستههای جسمانی هیجاناتی هستند که به کـلام در نمیآیند (بیان نمیشوند). ایـن نارسـایی مـانع تنظـیم هیجانها شده و سازگاری فـرد را مشـکل مـیسـازد (تیلور و همکاران،۱۹۹۹؛ به نقل از زکـییـی، .(۱۳۹۱ اینفراسکا (۱۹۹۷) معتقد است که این آگاهی هیجـانی محــدود و فرآینــدهای شــناختی معیــوب در زمینــه عواطف افراد مبتلا به آلکسـیتیمیـا، بـه برانگیختگـی فیزیولوژیک طولانی، واکنشهای عصبی و فشـارهای

۱ . Chen

روانی منجر میشود و این عوامل بـه صـورت بـالقوه برسیستمهای اتونومیک، ایمنی و گـذرگاه هیپـوفیز – آدرنال، اثر تخریبی دارند (به نقل از مـارتینز – سـانچز

و همکاران، .(۲۰۰۳ الکسـی تایمیـا، آسـیب پـذیری نسبت به بیماریهای تنـی را تشـدید مـیکنـد. ایـن نظریه که ناتوانی در روند هیجانی و شناختی، استعداد ابتلا به بیماری را تشدید میکند با اساس طـب روان تنی که مدعی اسـت هیجانـات و شخصـیت ممکـن است به طور قابل توجهی بر عملکرد بدن و سلامت جسم تاثیر گذارد،کـاملاً همسـان اسـت (مـارتینز – سانچز۲ واتو- گارسیا ۳ و همکاران، ۱۹۹۸، به نقـل از مکوندی و همکاران، .(۱۳۹۰

رابطه بین آلکسیتیمیا با افسردگی (هونکـالامپی۴

و همکاران ، (۲۰۰۰، اضطراب(کوکس۵ و همکـاران ، (۱۹۹۵ و شماری دیگر از اختلالهای روانی و بـدنی (تیلــور و بگبــی۶، ۲۰۰۴؛ ریچــاردز و همکــاران۷، (۲۰۰۵ در پژوهشهای بسـیاری مـورد تأییـد قـرار گرفته است. پژوهشهای اخیر حاکی از آن است کـه آلکســی تیمیــا بــا بســیاری از اخــتلالات روانتنــی و روانپزشکی مانند افسردگی اساسی، اخـتلال اسـترس پــس از ســانحه، سوءاســتفاده و وابســتگی بــه مــواد، اختلال جسمانی کردن، اخـتلال خـوردن و فـوبیهـا مرتبط است (تیلور۸ ،.(۲۰۰۴ پژوهشهای دیگـر نیـز از جمله پژوهشهـای اسـپیندلر و همکـاران((۲۰۰۹، احـــدی((۱۳۸۸، مظـــاهری و همکـــاران (۱۳۸۹)،

۲ . Martinez – sanchez 3. Ato-Garcia 4. Honkalampi

۵٫ Cox , Swinson , Shulman & Bourdeau 6. Taylor & Bagby 7. Richards, Fortune, Griffiths & Main 8. Taylor

رابطه آلکسی تیمیا و باورهای مربوط به هیجان با…

میکائیلی و همکاران (۱۳۹۱) و زکی یـی (۱۳۹۱) نیـز تفاوتهای فردی در تجربـه هیجانـات منفـی (مثـل
حاکی از ارتباط بین آلکسیتیمیا با اختلالهای روانـی اضطراب و غمگینـی) در تندرسـتی ضـعیف سـهیم
است. است. نتایج پژوهشی نشان داد که این بعد شخصـیتی
عامل دیگری که ممکـن اسـت سـلامت روانـی گسترده، آسیبپذیری نسبت به بیماری ایجاد میکند
بیماران کلیوی را تهدید کند باورهای مرتبط با هیجـان و روانرنجورخویی و هیجانپذیری منفی بـا کـاهش
است. روانشناسان شـناختی مـدعی هسـتند کـه بـاور طول عمر و افزایش میزان بروز بیماریهای سخت و
مربوط به عدم بیان و یا ابراز هیجانات نقش محـوری خطرناک مرتبط اسـت (اسـمیت۹، ۲۰۰۶؛ بـه نقـل از
در بــروز و ادامــه مشــکلات روانــی دارد (ریمــز و داودی و همکاران، .( ۱۳۹۱
چالدر۱، (۲۰۱۰ و میتواند یک پیشآگهی قوی بـرای هنگامی که فرد با یک موقعیـت هیجـانی روبـرو
شکست درمان باشـد (کورسـتورفین۲، (۲۰۰۶ چنـین میشود احساس خوب و خـوشبینـی بـرای کنتـرل
باورهایی مشکلات عدیدهای برای فرد ایجاد میکنـد، هیجان کافی نیسـت بلکـه وی نیـاز دارد کـه در ایـن
مثلاًٌ این باورها ممکن است به ایـن منجـر شـود کـه موقعیت بهترین کارکرد شـناختی و رفتـاری را داشـته
خودآگاهی و توجه به خود در فرد کاهش پیدا کنـد و باشد و بتواند هیجانهای خود را تنظیم کند. در اصـل
یا توانـایی درک مناسـب و لازم مشـکل را از دسـت در تنظیم هیجان به تعامل بهینهای از شناخت و رفتـار
بدهد (کندیمور و واتسون۳، .(۲۰۰۱ هیجانی جهت مقابله با شرایط منفی نیاز اسـت، زیـرا
باورهای مربوط به عدم بیان هیجانهای منفـی یـا انسانها با هر چه مواجه میشوند آنرا تفسیر مـیکننـد
باور به پیامد ناسازگار بیان احساسـات، در افـرادی بـا و تفسیرهای شناختی تعیین کننده واکـنشهـای افـراد
طیفی از مشکلات گزارش شده است، این مشـکلات هستند (اچسنر و گروس۱۰، .(۲۰۰۵ با توجه به نقـش
شــامل ســندرم خســتگی مــزمن (ســوروی۴، (۱۹۹۵ هیجــان در ســلامت کــه مــورد اشــاره قــرار گرفــت
سندرم روده تحریک پذیر (علی و همکـاران، (۲۰۰۰، پژوهش حاضر با هدف تعیین رابطه بین آلکسیتیمیـا
اخــتلالات روانتنــی (وولــدفولک و آلــن۵، (۲۰۰۷، و باورهای مربوط به هیجان با سـلامت روان بیمـاران
اختلالات خوردن (کـلارک و ولـز۶، (۱۹۹۵، هـراس کلیوی انجام گرفت.
اجتماعی (کورستورفین، (۲۰۰۶، افسـردگی (کرامـر و روش
لانگلویز۷، (۲۰۰۵، و اختلال استرس پـس از سـانحه
(اهلرز و کلارک۸، (۲۰۰۰ است. تصور میشـود کـه پژوهش توصیفی از نـوع همبسـتگی بـود کـه بـرای
انجــام آن از بــین بیمــاران کلیــوی اســتان کرمانشــاه
۱ . Rimes & Chalder
(بیماران دیالیزی و پیونـدی) تعـداد ۱۱۰ نفـر (شـامل
۲ . Corstorphine
3 . Kennedy-Moore & Watson 54 مرد و ۵۶ زن) به روش نمونه در دسترس جهـت

۴ . Surawy
5 . Woolfolk & Allen
6 . Clark & Wells

۷٫ Cramer & Langlois 9. Smith
8. Ehlers & Clark 10 . Ochsner & Gross

۲۰۱۳Winter4/.No.1.VolPsychology/Health 1391 زمستان ـ ۴شماره پژوهشی/ علمی فصلنامه سلامت شناسی روان

۲۱

جهانگیر کرمی، علی زکییی، زینب محبی

شرکت در پژوهش انتخاب شـدند (بـه جهـت عـدم دسترسی به آمار دقیق بیمـاران از ایـن روش اسـتفاده شد). از این تعـداد ۲۲ نفـر مجـرد و ۸۸ نفـر متاهـل بودنــد و میــانگین ســنی آنهــا ۴۶/۷۸ ســال بــود. ملاکهای ورود برای آزمودنیهـا عبـارت بودنـد از تشخیص بیماری کلیوی توسـط پزشـک متخصـص، دارای حــداقل مــدرک تحصــیلی دیــپلم، دارا بــودن شرایط جسمانی جهت پاسـخگویی بـه پرسشـنامه و رضـــایت کامـــل. بـــرای جمـــعآوری دادههـــا از پرسشنامههای زیر استفاده شد:
روانشناسیسلامتفصلنامهعلمیپژوهشی/شماره۴ـزمستان۱۳۹۱ HealthPsychology/Vol.1.No.4/Winter2013 پرسشـــنامه باورهـــای مربـــوط بـــه هیجـــان۱
:(BAES) در ایــن مقیــاس باورهــای مربــوط بــه

هیجان، کنترل احساسـات مثبـت و منفـی نسـبت بـه
دیگران و همچنین هیجاناتی که با دقـت بایـد کنتـرل
شوند سنجیده میشود. در ایـن مقیـاس ۱۱ آیـتم بـه
صورت چند گزینهای وجود دارد. نمره بـالا در ایـن
مقیاس نشان دهنده باورهای مضر در مورد هیجانـات
میباشد. ضریب آلفای کرونباخ ایـن مقیـاس توسـط
ریمس و همکاران (۲۰۱۰)، ۰/ ۸۴ اعلام شده اسـت.

۲۲ ایــن آزمــون در ایــران توســط فولادچنــگ (۱۳۹۰) ترجمـه و هنجاریــابی شــده اسـت و ضــریب آلفــای کرونبــاخ ۰/۷۶ بــه دســت آورده اســت. در پــژوهش حاضر آلفای کرونباخ این پرسشـنامه ۰/۸۹ بـه دسـت آمد.

پرسشــنامه آلکســیتیمیــا :FTAS-20 مقیــاس آلکسیتیمیا تورنتو یک آزمون ۲۰ سؤالی است و سـه زیرمقیاس دشواری در تشخیص احساسات (شـامل ۷ مــاده)، دشـواری در توصــیف احساســات (شــامل ۵ ماده) و تفکر عینی (شامل ۸ مـاده) را در انـدازههـای

۱ . Beliefs About Emotion Scale

پنج درجهای لیکرت از نمره )۱کاملاًمخالف) تا نمـره )۵کــاملاًموافق)، مــیســنجد. یــک نمــره کــل بــرای آلکسیتیمیـا کلـی محاسـبه مـیشـود. ویژگـیهـای روانســنجی مقیــاس آلکســیتیمیــا تورنتــو-۲۰ در پژوهشهای متعدد بررسـی و تأییـد شـده اسـت. در نسخه فارسی (بشارت، (۱۳۸۸ مقیـاس آلکسـیتیمیـا تورنتو-۲۰، ضرایب آلفای کرونباخ برای نمـره کـل و سه زیر مقیـاس دشـواری در تشـخیص احساسـات، دشواری در توصـیف احساسـات و تفکـر عینـی بـه ترتیـب ۰/۸۵، ۰/۸۲، ۰/۷۵ و ۰/۷۲ محاســبه شـد کــه نشانه همسانی درونی خـوب مقیـاس اسـت. پایـایی بازآزمایی مقیـاس آلکسـیتیمیـا تورنتـو-۲۰ در یـک نمونه ۶۷ نفری در دو نوبت با فاصـله چهـار هفتـه از r=0/80 تــا r=0/87 بــرای آلکســیتیمیــا کــل و زیــر مقیاسهای مختلف تأیید شد. روایی همزمان مقیـاس آلکسیتیمیا تورنتو-۲۰ بر حسب همبستگی بین زیـر مقیاسهای این آزمون و مقیاسهای هـوش هیجـانی، بهزیســتی روانشــناختی و درمانــدگی روانشــناختی بررســی و مــورد تأییــد قــرار گرفــت نتــایج ضــریب همبستگی پیرسون نشان داد که بین نمره آزمـودنیهـا در مقیــاس آلکســیتیمیــا کــل بــا هــوش هیجــانی، بهزیســتی روانشــناختی و درمانــدگی روانشــناختی همبستگی معنیدار وجـود دارد. ضـرایب همبسـتگی بین زیر مقیاسهای آلکسیتیمیا و متغیرهای فوق نیـز معنیدار بودند. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نیـز وجـود سه عامل دشواری در تشخیص احساسات، دشـواری در توصـیف احساســات و تفکــر عینــی را در نســخه فارسی مقیاس آلکسیتیمیا تورنتو-۲۰ گـزارش کـرده است (به نقل از زکییی، .(۱۳۹۱ در پـژوهش حاضـر آلفای کرونباخ این پرسشنامه ۰/۹۲ به دست آمد.