منـابع
۱- حسابداري بهاي تمام شده (۱)
ترجمه و تأليف: دكتر ايرج نوروش
انتشارات كتاب نو
۲- حسابداري صنعتي
تأليف: شهرام روزبهاني
انتشارات: شابك
۳- حسابداري صنعتي ۱
تأليف جمشيد اسكندري
انتشارات حفيظ
۴- اصول هزينه‌يابي و روشهاي حسابداري صنعتي جلد دوم
تأليف حسن سجادي‌نژاد
سازمان حسابرسي

مقدمه:
تعريف هزينه‌يابي: هزينه‌يابي عبارتست از طبقه‌بندي و تسهيم صحيح هزينه‌ها به منظور تعيين بهاي تمام شده محصولات و خدمات واحد تجاري و تنظيم و ارائه اطلاعات مربوطه به نحو مناسبي كه براي راهنمايي مديران و صاحبان واحد مزبور درجهت كنترل عمليات آن قابل استفاده باشد. به اين ترتيب وقتي حسابداران صحبت از هزينه‌يابي مي‌كنند منظورشان يك يا چند مورد از موارد زير است:
الف – تعيين بهاي تمام شده ساخت يك محصول، يا
ب – تعيين بهاي تمام شده يك سرويس يا
ج – تعيين روشي كه به وسيله آن بتوان هزينه‌ها را كنترل كرد
در حسابداري بازرگاني ابتدا به تشريح و بررسي دفاتر و حسابهاي يك تاجر مي‌پردازيم كه كالاي بازگاني را خريده و آن را به قيمتي كه متضمن سود باشد مي‌فروشد. در اين قبيل موارد ترازنامه به انضمام حساب عملكرد و سود و زيان براي نشان دادن وضع مالي تاجر كاملاً كافي است. سپس به مرحله تهيه حساب‌ كالا مي‌رسيم و با استفاده از اين حسابها مي‌توانيم بهاي تمام شده كالاي ساخته شده را تعيين كنيم. ولي در مواردي كه چند نوع كالا ساخته شود لازمست حساب توليد يا ساخت كالا را طوري تجزيه كنيم كه بتوان بهاي تمام شده هريك از انواع كالا را از به دست آورد و اين كار مستلزم تجزيه مفصل‌تر اقلام درآمد و هزينه‌هاي توليد خواهد بود. اين تجزيه تفصيلي اقلام درآمد و هزينه به منظور تعيين بهاي تمام شده هريك از محصولات ساخته شده يكي از هدفهاي هزينه‌يابي را كه در بالا ذكر شد تشكيل مي‌دهد.

روشهاي هزينه‌يابي مؤسسات توليدي
هزينه‌يابي چيست و چند نوع مي‌باشد
روشهاي هزينه ‌يابي در واقع روشها و نظامهايي مي‌باشند كه منجر به انجام ثبتهاي حسابداري و تهيه گزارشاتي مي‌گردند كه مديريت را در ارتباط با كنترل هزينه‌هاي مواد، دستمزد و سربار كمك و ياري مي‌نمايند. به طور كلي با توجه به نوع فعاليت موسسات توليدي روشهاي هزينه‌يابي كه مورد استفاده قرار مي‌گيرند ۲ نوع مي‌باشند:
۱- هزينه يابي سفارش كار ۲- هزينه‌يابي مرحله‌اي
برخي از موسسات توليدي سفارش‌پذير يعني در واقع توليدات آنها و هزينه‌هايي كه در آنها صورت مي‌پذيرد با سفارش و يا عقد پيمان ايجاد مي‌شوند. بنابراين براي هزينه‌يابي در اين موسسات از روش هزينه‌يابي سفارش كار استفاده مي‌گردد. نمونه‌بارز اين مؤسسات شركتهاي، پيمانكاري، كارخانجات كشتي‌سازي، هواپيماسازي، بيمارستانها، تعميرگاههاي اتومبيل و ساير موارد مشابه مي‌باشد.

بعضي از موسسات توليد ديگر كه ديگر كه توليدات آنها براي آنكه تكميل گردد مراحل مختلفي را طي مي‌كند و محصولات آنها به صورت انبوه و يكسان توليد مي‌شود از روشهاي هزينه‌يابي مرحله‌اي استفاده مي‌نمايند. كارخانجات نساجي، مواد شيميايي، صنايع نفت، كنش و موارد مشابه نمونه‌هايي اين نوع موسسات مي‌باشند.
اساساً موسساتي كه به صورت سفارش عمل مي‌نمايند و يا آنكه توليدات آنها با حجم زياد و از نظر تعداد كم مي‌باشند و گاهي توليدات آنها قيمت تمام شده بالايي دارند از روش هزينه‌يابي سفارش كار استفاده مي‌نمايند و موسساتي كه توليدات آنها بايد از مراحل مختلفي عبور كند و به صورت انبوه، پيوسته، مداوم و يكنواخت و همگن توليد مي‌شوند و بعضاً توليدات آنها قيمت تمام شده پاييني‌ دارند از روش هزينه‌يايي مرحله‌اي استفاده مي‌نمايند. در اين روش قيمت تمام شده توليد در هر مرحله از توليد تعيين مي‌گردد.

در روش هزينه‌يابي مرحله‌اي محصولات توليد شده در هر مرحله به عنوان مواد خام مرحله بعد محسوب مي‌گردد بايد توجه داشته‌باشيد در اين موسسات بهاي تمام شده توليد، در هر مرحله از توليد تعيين مي‌گردد.
در روش هزينه‌يابي مرحله‌اي محصولات توليد شده در هر مرحله به عنوان مواد خام مرحله بعد محسوب مي‌گردد بايد توجه داشته‌باشيد در اين موسسات معمولاً توليدات متنوع و گاهي همراه با توليد محصولات فرعي و جانبي مي‌باشد.
در برخي صنايع توليدات به شكلي است كه استفاده از هر ۲ روش هزينه‌يابي امكان‌پذير مي‌باشد و عنوان مثال در كارخانه ساخت قطار، قطار به صورت سفارش براي مشتريان ساخته مي‌شود و اين در حالي است كه قطعات موردنياز به صورت انبوه و پيوسته در ساير دواير توليد كارخانه توليد مي‌شود و از روش هزينه‌يابي مرحله‌اي براي تعيين بهاي تمام شده آنها استفاده مي‌گردد.

انتخاب از بين بهايابي سفارش‌كار و مرحله‌اي
يك بساز و بفروش ساختماني را در نظر بگيريد. در بهايابي سفارش‌كار بهاي تمام شده بايد براي هريك از ساختمانها انباشته شود. علاوه بر نگهداري سابقه مصالح ارسالي براي ساختمانهاي متعدد، بايد سابقه‌اي نيز براي مصالح برگشتي از هر ساختمان نگهداري شود. چنانچه كارگران در چند پروژه ساختماني مشغول باشند. بايد سابقه زمان صرف شده توسط آنان براي هر ساختمان نگهداري شود. با اين وجود بهايابي مرحله‌اي به سهولت به ثبت كل بهاي تمام شده متحمله بابت تمام كارها مي‌پردازد. براي اين بساز و بفروش، بهايابي مرحله‌اي ميانگين بهاي تمام ساختمانهاي ساخته شده را ثبت مي‌كند اما او احتمالاً از بهايابي سفارش كار استفاده مي‌كند. يك انبوه ساز ممكن است هر پروژه را يك سفارش كار در نظر گيرد اما از بهايابي مرحله‌اي براي آپارتمانهاي متحدالشكل در قالب هر پروژه استفاده كند.

در بهايابي مرحله‌اي بهاي واقعي متحمله براي هريك از واحدها گزارش نمي‌شود. در صورتيكه تمام واحدها مشابه مي‌باشند، اين فقدان اطلاعات احتمالاً اهميتي نخواهد داشت. آيا به نظر شما براي شركت زمزم اينكه بهاي تمام‌شده محصول ده‌هزار و يكمين نوشابه با ده‌هزار و دومين نوشابه تفاوت دارد يا خير، مهم است؟ پاسخ سؤال، خصوصاً چنانچه بهاي تمام‌شده واحد براي ارزيابي موجودي كالا (جهت گزارش‌گر‌ي مالي برون سازماني استفاده شود) احتمالاً منفي است. كنترل بهاي تمام شده و ارزيابي عملكرد در سيستمهاي مرحله‌اي توسط دايره (نه واحد توليد شده) صورت مي‌گيرد. براي شركتهايي نظير زمزم كه به توليد واحدهاي مشابه اشتغال دارند، منافع مازاد حاصل از بهايابي سفارش كار، بهاي تمام شده مازاد دفترداري اين سيستم را توجيه نمي‌كند.

حال اگر بهاي تمام شده دفتر اداري دو سيستم سفارش كار و مرحله‌اي در يك خط توليد برابر باشد. كدام سيستم از سودمندي بيشتري برخوردار خواهد بود؟ در اين صورت بايد گفت سيستم سفارش‌كار ترجيح داده مي‌شود زيرا اين سيستم علاوه سودمندي بيشتري برخوردار خواهد بود در اين صورت بايد گفت سيستم سفارش كار ترجيح داده مي‌شود زيرا اين سيستم علاوه بر تمام اطلاعاتي كه سيستم مرحله‌اي در اختيار مي‌گذارد، اطلاعات ديگري نيز ارائه مي‌كند اما عموماً سيستم‌هاي سفارش كار، گران‌تر از سيستم‌هاي مرحله‌اي تمام مي‌شوند. از اين رو مديران و حسابداران بايد تعيين كنند كه آيا منافع مازاد حاصل از بهاي تمام شد، واقعي هر واحد (در سيستم سفارش كار) پاسخگوي بهاي تمام شد، مازاد دفتر اداري مي‌باشند يا خير. در شركتهايي كه توليد نسبتاً انبوده اقلام غيرمشابه مشغولند. منافع مازاد حاصل از بهايابي سفارش‌كار معمولاً پاسخگوي بهاي تمام شده مازاد آن است.

چرا اطلاعات بهاي تمام شده براي مديريت فرآيندها از اهميت برخودار است؟
فرض‌كنيد مشاور شركت محصولات غذايي مينا هستيد. مديريت شركت مينا در يافته‌است كه رقبا محصولات خود را به مراتب كمتر از شركت قيمت‌گذاري مي‌كنند. محصولات غذايي مينا و ساير رقبا در فروشگاهايي نظير رفاه و شهروند در اختيار مصرف‌كنندگان قرار مي‌گيرد. به سبب خودشناسي و شهرت شركت مينا، گراني محصولات شركت تا حدي توجيه‌پذير است، اما مديريت مي‌داند چنانچه رقبا فروش محصولات خود را با اين قيمتهاي نازل ادامه دهند بيم آن مي‌رود كه شركت است به نحوي كه بهاي تمام شده هريك محصولات مشخص باشد.

از بهاي تمام شده تخصيص باشد، خصوصاً در شرايط رقابتي و دوره‌هاي ركورد اقتصادي، براي كمك به قيمت محصول استفاده بعمل‌ مي‌آيد. از اين بهاي تمام شده‌ها براي شناسايي محصولاتي كه گران تمام شده و نياز به اصلاح دارند، يا توقف توليد آنها احساس مي‌شود، نيز استفاده مي‌گردد. بهاي تمام شده تخصيص يافته به محصولات براي تعيين ارزش موجودي كالا جهت گزارش در صورتهاي مالي و ارزيابي عمليات توليدي نيز مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

هزينه‌يابي مرحله‌اي و جريان گردش محصول
سيستم هزينه‌يابي مرحله‌اي
سيستم‌ هزينه‌يابي مرحله اي زماني بكار گرفته مي‌شود كه محصولات توليدي يك دايره مشابه و اساساً همگن بوده و از يكديگر قابل تفكيك نباشند به عبارت ديگر به صورت مداوم و پيوسته بوده و توليد به صورت انبوه صورت گيرد. اين سيستم در صنايع توليد‌كننده محصولات شيميايي، لاستيك و پلاستيك، سيمان فولاد، نساجي، فرآورده‌هاي نفتي، موادغذايي و نظاير آنها كاربرد داشته و مورد استفاده قرار مي‌گيرد. علاوه بر اين برخي از موسسات ارائه دهنده خدمات عمومي‌نظير شركت آب، برق، گاز نيز مي‌توانند سيستم هزينه‌يابي مرحله‌اي را مورد استفاده قرار دهند به طور كلي ويژگي‌هاي شركتهايي كه از سيستم هزينه‌يابي مرحله‌اي براي تعيين بهاي تمام شده استفاده مي‌كنند به شرح زير است:
۱- توليدات آنها طبق نياز و خواست مشتري خاصي انجام نمي‌شود.
۲- طراحي و شكل محصولات توسط خود شركت ارائه مي‌شود.
۳- توليدات آنها معمولاً تكراري و به صورت انبوه است.
۴- بهاي تمام شده توليدات آنها يكسان است.
۵- ابتدا كالا توليد شده و سپس مشتري تعيين مي‌گردد. به عبارت ديگر محصول توليد شده در بازار ارائه مي‌شود.
۶- رهگيري هزينه‌هاي توليد با هر واحد محصول امكان‌پذير نيست.
۷- قيمت فروش كالا در بازاريابي در مقايسه با ساير شركتها معمولاً هنگفت است. توضيح اينكه در سيستم توليد بهنگام (jIT) هزينه انبارداري وجود ندارد.

هزينه‌يابي از طريق دواير:
ماهيت عمليات توليدي واحدهايي كه از سيستم هزينه‌يابي مرحله‌اي استفاده مي‌كنند به گونه‌اي است كه عمليات توليدي در چندين دايره انجام مي‌شود. چنانچه ساخت محصولات در بيش از يك دايره صورت مي‌گيرد، محصولات توليدشده هر دايره به عنوان ماده خام دايره بعدي تلقي مي‌شود.
در سيستم هزينه‌يابي مرحله‌اي، هريك از دواير به عنوان يك مركز هزينه تلقي مي‌شود و كليه هزينه‌هاي انجام شده (مواد مستقيم، دستمزد مستقيم، سربار ساخت) در اين مركز هزينه ثبت مي‌شود و سپس بهاي تمام شده هر واحد از طريق تقسيم كردن جمع هزينه‌هاي منظور شده به حساب‌دايره (مركز هزينه) بر تعداد واحدهاي ساخته شده در آن دايره محاسبه مي‌شود. چنين محاسباتي از طريق گزارش هزينه توليد كه براي هر دايره تهيه مي‌شود، صورت مي‌گيرد.

گردش محصول:
هزينه‌يابي مرحله‌اي در شركتهايي مورد استفاده قرار مي‌گيرد كه ساخت محصولات آنها مستلزم عبور از مراحل و دواير مختلف مي‌باشد در مبحث جريان گردش محصول در واقع مسير حركت توليد در موسسات توليدي مطرح مي‌شود. جريان گردش محصول در موسسات توليدي به صورتهاي زير مي‌باشد:
۱- گردش متوالي
۲- گردش موازي
۳- گردش انتخابي
گردش متوالي محصول:
در گردش متوالي محصول براي ساخت، عمليات يكنواخت و مشابهي به صورت متوالي و پشت سر هم بر روي هريك از اقلام توليد انجام مي‌پذيرد در گردش متوالي محصول. پس از اينكه عمليات ساخت هر دايره خاتمه مي‌يابد. كار انجام شده به دايره بعد از انتقال يافته‌ و عمليات اضافي بر روي آن انجام مي‌شود و نهايتاً پس از تكميل عمليات ساخت، واحدهاي ساخته شده به عنوان موجودي كالاي ساخته شده به انبار محصول منتقل مي‌شوند.
لازم به ذكر است كه در هريك از دواير توليدي بعد از دايره اولي ممكن است مواد اوليه ديگري نيز به محصول اضافه شود يا ممكن است تنها كار اضافي بر روي محصول انجام شود.
گردش موازي محصول:
در گردش موازي محصول برخي از عمليات ساختن به طور همزمان در دو يا چند دايره انجام شده و سپس در مراحل آخر ساخت محصولات دواير مختلف با يكديگر ادغام شده و محصول نهايي بدست آمده و به انبار محصول منتقل مي‌شود.

گردش انتخابي محصول:
در گردش انتخابي محصول، با توجه به محصولي كه نهايتاً توليد خواهد شد. محصول از دواير مختلفي عبور مي‌كند. وجه مشخصه گردش انتخابي محصول اين است كه محصول توليدي يك دايره تماماً ماده اوليه دايره بعد نيست و همچنين بخشي از محصول توليدي ممكن است به عنوان محصول نهايي تلقي شود. در گردش انتخابي محصول ممكن است گردش متوالي و گردش موازي نيز وجود داشته‌باشد.
به عنوان مثال در يك كارگاه كيك‌پزي، خمير تهيه شده كيك مي‌تواند در يك حالت مستقيماً به تنور پخت رفته و به شكل يك كيك ساده بسته‌بندي شود. و در حالت ديگر بخشي از خمير كيك مي‌تواند به مرحله ديگر رفته و مواد شكلاتي به آن اضافه شده و به تنور پخت وارد شود و به صورت كيك شكلاتي بسته‌بندي شود. و يا بخش ديگري از خمير اوليه كيك به مرحله‌اي وارد شود كه به آن اسانس ميوه افزوده شود و به شكل يك كيك ميوه‌اي پخته‌شود و سپس بسته‌بندي گردد.
بنابراين براي ساخت كيك با توجه به بازار محصول خمير كيك مسير انتخابي را طي مي‌نمايد تا به محصول نهايي تبديل شود.

گزارش هزينه توليد
در سيستم هزينه‌يابي مرحله‌اي كليه هزينه‌هاي قابل تسهيم به هر دايره در گزارشي به نام گزارش هزينه توليد، تلخيص مي‌شود.
كه اطلاعات بسيار با اهميتي را در اختيار مديريت قرار مي‌دهد. به عبارت ديگر گزارش هزينه‌توليد، محصول نهايي سيستم هزينه‌يابي مرحله‌اي است و داراي ۴ بخش جداگانه مي‌باشد كه به ترتيب عبارتند از:
۱- جدول مقداري توليد
۲- هزينه هاي منظور شده به حساب دايره
۳- جدول معادل آحاد تكميل شده و محاسبه‌ بهاي تمام شده هر واحد.
۴- نحوه تخصيص هزينه‌هاي دايره.

جدول مقداري توليد
جدول مقداري توليد بيانگر مقدار وروديها (كالاي در جريان ساخت اول دوره و واحدهاي اقلام به توليد يا واحدهاي انتقالي از دايره قبل) و خروجيها (واحدهاي انتقالي به دايره بعد، كالاي در جريان ساخت پايان دوره و ضايعات) هر دايره مي‌باشد. در اين جدول درصد تكميل محصولات و همچنين به سالم يا ناسالم بودن محصولات توجهي نمي‌شود. اطلاعات منعكس در جدول مقداري توليد به منظور تعيين معادل آحاد تكميل شده مورد استفاده قرار مي‌گيرد. بايد توجه داشت چنانچه و اندازه‌گيري مقادير ورودي (براي مثال، برحسب كيلوگرم بيان گردد) با واحد اندازه‌گيري مقادير خروجي (براي مثال برحسب ليتر بيا گردد) متفاوت باشد، در اين صورت واحد اندازه‌گيري مورد استفاده در جدول مقداري توليد بايد بر حسب واحد اندازه‌گيري كالاي ساخته شده (در اين مثال، ليتر) بيان گردد.

حسابهاي منظور شده به حساب دايره
هزينه‌هاي منظور شده به حساب دايره اول هر شركت اقلام زير است:
۱- كالاي در جريان ساخت اول دوره (شامل مواد مستقيم، دستمزد مستقيم و سربار ساخت)
۲- هزينه‌هاي اضافه شده طي دوره به تفكيك مواد مستقيم، دستمزد مستقيم و سربار ساخت.
در دوايري غير از دواير اول، علاوه بر هزينه‌هاي مذكور، هزينه‌ ديگري به نام هزينه‌ انتقالي از دايره قبل نيز به حساب دايره منظور مي‌شود. هزينه انتقالي از دايره قبل در واقع هزينه هاي مواد مستقيم، دستمزد مستقيم و سربار ساخت دايره قبل مي‌باشد كه در دايره بعدي، يك كاسه شد و تحت عنوان «هزينه انتقالي از دايره قبل» در گزارش هزينه توليد، نشان داده مي‌شود.
در تهيه گزارش هزينه توليد، هزينه‌يابي مرحله بايد گفت مهمترين قسمت بخش هزينه‌هاي منظور شده به حساب توليد است چرا كه در اين بخش هزينه كل ايجاد شده در دايره (مرحله) و اجزاء اين هزينه كل يعني مواد مصرفي، دستمزد و سربار يك واحد كالا به تفكيك مشخص مي‌گردد. بنابراين روش محاسبه و تعيين هزينه‌هاي مواد و دستمزد و سربار يك واحد كالا بسيار با اهميت و قابل توجه است. براي محاسبه هزينه‌هاي يك واحد كالا بايد هزينه‌ ايجاد شده موردنظر را به معادل آحاد تكميل شده از لحاظ آن هزينه تقسيم نمود.

معادل آحاد تكميل شده
معادل آحاد تكميل شده عبارت از بيان مقداري توليد در قالب واحدهاي تكميل شده در يك دايره مشخص طي يك دوره معين مي‌باشد. هدف از محاسبه معادل آحاد تكميل شده، استفاده از آن سهم هر واحد محصول از هريك از عوامل هزينه به گونه‌اي معقول است.
با توجه به اينكه فرايند توليد در خصوص واحدهاي در جريان ساخت پايان دوره تكميل نشده است، لذا به منظور تسهيم معقول هزينه به واحدهاي تكميل شده و واحدهاي در جريان ساخت پايان دوره، لازم است كه واحدهاي در جريان ساخت بر حسب معادل آحاد تكميل شده بيان گردند.
نكته‌اي كه اينجا لازم است به آن اشاره شود اين است كه موجودي كالاي در جريان ساخت از لحاظ مواد اوليه همواره صددرصد تكميل است. مگر آنكه خلاف اين موضوع تصريح شده باشد. علاوه بر اين، گاه ساخت محصول مستلزم مصرف مواد اوليه گوناگون در مقاطع مختلف توليد است. در چنين شرايطي لازم است محاسبات مربوط به معادل آحاد تكميل شده از لحاظ هريك از مواد اوليه مصرفي و هزينه تبديل به طور جداگانه انجام شود.

نحوه تخصيص هزينه‌ها
پس از محاسبه معادل آحاد تكميل شده و بهاي تمام شده هر واحد جمع هزينه‌هاي منظور شده به حساب دايره بايستي به شكلي منطقي بين واحدهاي تكميل شده طي دوره واحدهاي در جريان ساخت پايان دوره تخصيص يابد.
يعني در واقع بهاي تمام شده كالاهاي انتقالي به مرحله بعد و كالاي جريان ساخت در پايان مرحله معين مي‌شوند.
چند نكته:
– اول آنكه در تخصيص هزينه‌هاي دايره ابتدا قيمت تمام شده كالاي تكميل شده انتقالي به مرحله بعد محاسبه مي‌شود.
– دوم آنكه پس از تعيين بهاي تمام شده كالاي تكميل شده بهاي تمام شده كالاي در جريان ساخت محاسبه خواهد شد.
– سوم آنكه بايد بدانيد پس از تخصيص هزينه‌هاي مرحله بايد جمع هزينه‌هاي تخصيص داده شده با جمع كل هزينه‌هاي قابل تخصيص گزارش هزينه توليد برابر باشد
بنابراين پر واضح است مديريت با توجه به اطلاعات فوق تصميمات مناسبي را نسبت به توليد كنترل هزينه‌ها و ساير موارد مي‌تواند اتخاذ كند.
محاسبه معادل آحاد تكميل شده و بهاي تمام شده هر واحد
(زماني كه كالاي در جريان ساخت اول دوره وجود دارد)
هنگامي كه كالاي در جريان ساخت اول دوره وجود داشته باشد. براي تعيين معادل آحاد تكميل شده و بهاي تمام شده هر واحد محصول از روشهاي مختلف گردش هزينه‌ها استفاده مي‌شود. در اينجا سه روش متداول مورد بحث قرار مي‌گيرند:
۱- روش ميانگين موزون
۲- روش اولين صادره از اولين وارده (Fifo)
3- روش اولين صادره از آخرين وارده (Lifo)

روش ميانگين موزون
در روش ميانگين موزون، معادل آحاد تكميل شده عيناً مانند حالتي است كه كالاي در جريان ساخت اول دوره وجود ندارد ليكن براي محاسبه بهاي تمام شده هر واحد كالاي ساخته شده. هزينه‌هاي موجود در كالاي در جريان ساخت اول دوره (مواد مستقيم، دستمزد مستقيم، سربار ساخت و هزينه‌انتقالي از دايره قبل) با اقلام متناظر اضافه شده طي دوره جاري جمع و سپس بر معادل آحاد تكميل شده از نظر عامل هزينه مربوط، تقسيم مي‌شود. بدين‌ترتيب ميانگين موزون بهاي تمام شده يك واحد كالاي ساخته شده طي دوره جاري و دوره قبل بدست مي‌آيد. منظور از ميانگين موزون، ميانگين موزون هزينه‌هاي دوره جاري و هزينه‌هاي دوره قبل كه در مانده حساب كالاي در جريان ساخت اول دوره وجود دارد مي‌باشد.