چکیده

محدودهی مورد مطالعه در برگهی ۱:۱۰۰۰۰۰زمین شناسی میناب واقع شده، که در کمربند متالوژنی کرومیت در جنوب شرق ایران قرار دارد. واحدهای سنگی مجموعه افیولیت ملانژ این کمربند حاوی ذخایر کرومیتی است که هر سال، مقدار قابل توجهی کرومیت از آنها استخراج می گردد. در این پژوهش برای مشخص کردن آنومالیهای کرومیت و مناطق سرپانتینیزه شده، از تصاویر لندست ETM+ استفاده گردید. قبل از شروع مطالعات دورسنجی شناخت خصوصیات طیفی جسم مورد نظر ضروری میباشد، از این رو در این مقاله در ابتدا خصوصیات طیفی سنگهای اولترامافیک ارائه شده است. تکنیکهای آنالیز مولفهی اصلی((PCA و نسبتهای باندی((Band Ratios برای جداسازی این مناطق به کار گرفته شد . نسبتهای باندی استفاده شده در این پژوهش در مناطق مختلفی از جمله افیولیتهای عمان به کار گرفته شده است. هر دو تکنیک استفاده شده، به خوبی مناطق سرپانتینیزه را تفکیک نموده و با اندیسها و معادن موجود در منطقه مطابقت دارد.

واژههای کلیدی: کرومیت، میناب، آنالیز مولفهی اصلی، نسبت باندی، لندست ETM+

Detection of chromite potential area using ETM+ Landsat satellite data in geology map of Minab by 1:100000 scale

Ahmad Amiri Roodbar, Mansoor Ziaii, Hamid Aghajani

Abstract Research area located in geology map of Minab by 1:100000 scale, which this area located in metallurgy belt of chromite at east southern of Iran. Rock units of Ophiolite mélange in this belt were having Chromite deposits, which reasonable amount of Chromite mining annually. In this study used images of the Lansat ( ETM+) for identifying of chromite anomalies and Serpentinized area. Before remote sensing studies , identifying of spectral properties of material abject is essential. Therefore, in this paper initially we presented spectral properties of ultramaphic rocks. For separation of these areas, we used Principle Component Analysis ( PCA) and Band Ratios

techniques. The band ratios which used in this study were implied in deferent area including Oman ophiolite. Here we used two techniques that separated Serpentinized area and the area coordinated with index and chromite

mines.

Keywords: chromite, Minab, principal component Analysis, band ratio, ETM+ Landsat.

۱

-۱ مقدمه

محدودهی مورد مطالعه در این پژوهش در برگهی ۱:۱۰۰۰۰۰ زمین شناسی میناب با مختصات طول جغرافیایی ۵۷° ۰۰´ تا ۵۷° ۳۰´ و عرض جغرافیایی ۲۷°۰۰´ تا ۲۷°۳۰´ واقع شده است و از نظر موقعیت جغرافیایی، لبهی شرقی این محدوده در ۷۰کیلومتری شرق بندر عبّاس قرار دارد. این منطقه در کمربند متالوژنی کرومیت در جنوب شرق ایران واقع شده است. در این کمربند بیش از ۳۰ کانسار کرومیت تاکنون مورد اکتشاف قرار گرفته است. واحدهای سنگی مجموعه افیولیت ملانژ این کمربند حاوی ذخایر کرومیتی است که هر سال به مقدار قابل توجهی کرومیت از آنها استخراج می گردد. واحدهای سنگی ناحیه، شامل گروههای ( ۱ سنگهای دگرگونی پالئوزوییک (دونین) که متعلق به زون سنندج سیرجان است، (۲ سنگهای اولترامافیک تودهی سرخبند که در اصل به قسمتهای زیرین سنگهای دگرگونی فوق تعلق دارد، ولی در اثر حرکات زمین ساختی در موقعیت جدا قرار گرفتهاند، (۳ شیستهای گلوکوفاندار مربوط به واحد آمیزهی رنگین و (۴ آمیزهی رنگین، است (قربانی، .(۱۳۸۱

کرم از عناصر نادر محسوب شده و با آلومینیوم و آهن در پوستهی زمین همراه است. میانگین غلضت کرم در پوسته، ppm190 اندازه گیری شده است. در هنگام جریان ماگمایی، کرم در لایههای کوچک بلوری خیلی زود انباشته میشود. هنگامی که در محیط غلضت کرم افزایش مییابد، سیلیس هم افزایش یافته و به مقدار قابل ملاحظهای آهن و منیزیوم محیط، کاهش مییابد. میانگین غلضت کرم در سنگهای اولترابازیک(پیروکسنیت، پریدوتیت و دونیت) ppm 2000 ، در سنگهای بازیک از قبیل گابرو ppm 200 و در گرانیتها میزان کمی در حدود ppm 25 دارد. کانیهای اصلی کرم ساختاری سه وجهی و شش وجهی دارند. کانهی اصلی آن کرومیت است که در واقع یک اسپینل کرم دار محسوب می-شود. از نظر تئوریک کرومیت دارای ۶۷٫۹ درصد Cr2O3 ، ۶ تا ۱۸ درصد FeO، صفر تا ۳۰ درصد Fe2O3، صفر تا ۱۶ درصد MgO و صفر تا ۳۰ درصد Al2O3 است(.(Angelica et al, 1997 لندست ۶، که به هنگام پرتاب در اکتبر ۱۹۹۳ از بین رفت، نسخهی جدیدی از سنجندهی TM لندست به نام ETM را سوار بر خود داشت. لندست ۷ که در ۱۵ آوریل ۱۹۹۹ به فراز زمین پرتاب شد و تا اواسط ۲۰۰۳ به کار مشغول بود، نسخهی جدیدی از ETM، به نام ETM+ را با خود حمل میکرد. این دستگاه رادیانس فراز آمده را در همان ۷ باند TM ، میسنجد و علاوه بر آن دارای یک باند پانکروماتیک با توان تفکیک ۱۵ متر است. توان جداسازی مکانی کانال مادون قرمز حرارتی به جای ۱۲۰ متر در باند حرارتی TM، ۶۰ متر است. همچنین یک سیستم کالیبراسیون سوار بر ماهواره، توان جداسازی رادیومتریک دقیقی(± ۵ درصد) را فراهم میآورد. لندست ۷ در واقع از همان خصیصههای عملکردی لندستهای ۴ و ۵ مانند مداری خورشید آهنگ با ارتفاع ۷۰۵ کیلومتر و زاویهی میل ۹۸/۲°، پهنای گذر ۱۸۵ کیلومتر و زمان گذر ۱۰:۰۰ از استوا، بهره میبرد(پاول ام میتر، .(۱۳۸۸در این پژوهش برای مشخص کردن آنومالیهای کرومیت و مناطق سرپانتینیزه شده، از تصاویر لندست ETM+ استفاده شده است. تکنیکهای آنالیز مولفهی اصلی((PCA و نسبتهای باندی( Band (Ratios برای جداسازی این مناطق به کار برده شده است.

-۲ روش، بحث و بررسی

قبل از شروع مطالعات دورسنجی شناخت خصوصیات طیفی جسم مورد نظر، ضروری میباشد. از آنجائیکه ذخایر کرومیت در ارتباط با سنگهای اولترامافیک و مافیک از قبیل دونیت، هارزبورژیت، پیروکسنیت، گابرو و … میباشند، لذا شناخت خصوصیات طیفی این نوع سنگها برای اکتشاف کرومیت لازم میباشد.

۲