مقدمه
اصفهان را می توان یکی از معروف ترين مناطق ايران در جهان دانست که قرن هاست به نصف جهان شهره است. وجود بیش از شش هزار اثر تاريخی در استان اصفهان سبب شده لقب نصف جهان برازنده اين خطه ارزشمند از سرزمين ايران باشد. اصفهان آميزه ای از ميراث های فرهنگی باشكوه و طبيعت زيباست كه پيشينه ای به قدمت تاريخ تمدن و فرهنگ ايران دارد. آثار متعدد و با ارزشی که از دوره های مختلف تاريخی در شهرهای مختلف این منطقه برجای مانده، اصفهان را به موزه ای هنری – تاریخی – طبیعی تبدیل کرده که بازدید از آن در لیست آرزوهای گردشگران ایران و جهان قرار دارد.

يادگارهای باارزش منطقه که از دوره های مختلف تاريخی به جای مانده، حاصل موجوديت تاريخی ناحيه ای است که قدمت آن به هزاره سوم پیش از ميلاد می رسد. وجود تپه های باستانی و در راس آن ها تپه های تاريخی سيلک گواه اين مطلب است. قدمت طولانی و معماری ارزشمند بناهای تاريخی اصفهان سبب شده که برخی از آثار تاريخی منطقه مانند: ميدان بزرگ نقش جهان در فهرست آثار ثبت شده، سازمان ملی يونسکو قرارگيرند.

مسجدهای قديمی با ارزش های تاريخی و معماری بالا بيش ترين آثار استان اصفهان را تشکيل می دهند که در شهرستان های مختلف استان پراکنده شده اند. مسجد شيخ لطف الله يكی از زيباترين آثار تاريخی اصفهان است كه هر تماشا كننده‌ای را خيره و به اظهار تحسين و اعجاب وا می ‌دارد. مسجد جامع اصفهان مجموعه‌ای از ساختمان‌ها و آثار هنری دوره‌های بعد از اسلام است كه يادگارهايی از افراد متعدد را در بر دارد

و بخشی از تحولات معماری دوره‌های اسلامی تاريخ ايران را در مدت هزار سال نشان می ‌دهد. محراب الجايتو که در اين مسجد قرار گرفته يكی از شاهكارهای هنر گچ بری به شمار می آيد. اوژن فلاندن ـ سياح و نقاش فرانسوی؛ مسجد بابا سوخته اصفهان را گوهری گران بها در هنر معماری ايران توصيف کرده است. مسجد امام از لحاظ عظمت، جنبه معماری و تزيينات، مهم ترين مسجد دوره صفويه است که در شهر اصفهان واقع شده است.

مسجد جامع اردستان از كهن ‌ترين مساجد ايران به شمار می آيد كه بنای اوليه آن، مربوط به قرون اوليه اسلامی است. مسجد جامع زواره در ۱۵ كيلومتری شمال خاوری اردستان اولين مسجد چهار ايوانی ايران است كه در دوره سلجوقی ساخته شده و مسجد جامع گلپايگان نيز از آثار با ارزش دوره سلجوقی است.

کاخ های تاريخی با معماری های کم نظير از ديگر ديدنی های استان اصفهان هستند. کاخ چهل ستون از جمله بناهايی است که اصفهان ملقب به نصف جهان بخش مهمی از شهرت خود را مديون آن است و عمارت تاريخی هشت بهشت نمونه ‌ای از كاخ ‌های محل سكونت آخرين سلاطين دوره صفوی است. کاخ عالی قاپو نمونه منحصر به فرد و يکی از عجايب معماری كاخ‌های عهد صفوی است.

باغ های باشکوه استان اصفهان با شهرت های جهانی نيز از دیگر آثار باارزش این منطقه به شمار می آيند که همواره نظر جهانگردان را به خود جلب نموده است. باغ فين کاشان از دوره صفويه برجای مانده و از لحاظ باغ آرايی و آب رسانی دارای اهميت ويژه‌ای است ضمن آن که از نظر گردشگری از منابع بسیار ارزشمند ایران به شمار می آید. چهار باغ مجموعه ای عظيم و زيبا است که از باغ های مختلف تشکيل شده و تعداد ی از آن ها هم اکنون نيز بر جاست

. مراکز عبادی غير اسلامی چون آتشکده ها و کليساها نيز از جاذبه های تاريخی استان اصفهان به شمار می آيند. کليسای هاکوپ اولين كليسايی است كه ارامنه در جلفای اصفهان بنا كرده‌اند ولی مشهور ترين كليسای تاريخی جلفا از نظر معماری و تزيينات نقاشی، كليسای سن سور است كه به كليسای وانک شهره است و در سال ۱۰۶۵ ميلادی بنا شده است

مهم ترين كليسای تاريخی جلفا از دوره شاه عباس اول نيز كليسای مشهور بيدخم يا بيت اللحم است كه در ميدان جلفا و در مجاورت كليسای مريم واقع شده است. آتشگاه كوه سنگی كهن‌ترين ميراث پيشينه اصفهان است كه هم اكنون بقايای بنای آن در كوه سنگی درارتفاع ۱۶۸۰ متر واقع شده است. شايد بتوان قديمی ‌ترين مركز اجتماعی انسان‌ها در منطقه را حول و حوش اين كوه سنگی جستجو كرد. آتشكده باستانی نياسر نيز بر فراز صخره بلندى به نام تالار نياسر در كنار چشمه آبی برپاست و از اهميت زيادی برخوردار است.

مناره های قديمی با معماری های خاص از ديگر جاذبه های تاريخی استان اصفهان هستند. منار جنبان يكی از نمونه‌های ابنيه سبک مغولی ايران است كه از آن دوره، كاشی كاری ‌هايی نيز به يادگار دارد. جالب ترين نکته اين بنای تاريخی آن است كه با حركت دادن يكی از مناره ها نه تنها مناره ديگر به حركت در‌ می آيد، بلكه تمامی اين ساختمان مرتعش می ‌شود. مناره گلپايگان نيز از بلندترين مناره‌های دوره سلجوقی است که به سده ۵ هـ . ق تعلق دارد.

خانه های اعيانی و عمارت های قديمی نيز از ديگر ديدنی های استان اصفهان هستند که نظير آن ها در ديگر مناطق ايران کم تر يافت می شود. عمارت های زيادی در سراسر شهرستان ها ی استان پراکنده هستند ولی مهم ترين آن ها را در شهرستان کاشان و اصفهان می توان ديد.
خانه بروجردی ها در کاشان يكی از نمونه‌های تكامل يافته ساختمان‌های كاشان است كه شكل و حجم و پوشش آن در ميان ساير خانه‌ها نمونه است و عمارت عباسيان نيز يكی از جالب ترين نمونه‌ها است که به لحاظ تنوع و تعدد فضاهای خانه قابل اهميت است.

خانه وثيق انصاری در شهر اصفهان حدود ۱۵۰ سال پيش ساخته شده و از زيباترين خانه‌های دوره قاجار به شمار می آيد. خانه ها و عمارت های زيادی در گوشه و کنار شهرستان های استان اصفهان واقع شده اند که هر یک از آن ها از اهميت معماری و تاريخی قابل توجهی برخوردار هستند.

بازارهای شهرستان های مختلف استان اصفهان نيز دارای اهميت گردشگری هستند. مهم ترين اين بازارها بازار بزرگ اصفهان است که يکی از بزرگ ترين و جالب ترين بازارهای ايران و حتی جهان اسلام به شمار می رود. در اين بازار دکان هايی وجود دارند که از ۴۰۰ سال قبل تا امروز به عرضه تنها يک نوع کالا مبادرت نموده اند. در بين شهرهای بزرگ و سنتی ايران، کم تر شهری بازاری به با شکوهی و شهرت بازار اصفهان دارد.

پل های تاريخی با معماری کم نظير از ديگر جاذبه های تاريخی استان اصفهان به شمار می آيند. پل معروف سی و سه پل که از شهرت جهانی برخورداراست از شاهكارهای بی ‌نظير دوره شاه عباس اول صفوی است که به نظارت الله وردی خان، سردار معروف شاه عباس بنا شده است.

اين پل از مهم ترين پل های ايران است که بر روی يکی از زيباترين رودخانه های ايران بنا شده است. پل خواجو که در قسمت خاور رودخانه زاينده رود واقع شده به دستور شاه عباس دوم در سال ۱۰۶۰ هجری به صورت امروزی آن ساخته شده و يکی از زيباترين پل های ايران است. پل شهرستان درناحيه جی قديم،

کهن ترين پلی است كه بر روی زاينده رود ساخته شده است.
کاروان سراهای تاريخی، شهر، دهستان و محله های قديمی، غارهای باستانی، ميدان های جنگ، کتيبه ها وسنگ نبشته های باستانی نيز از ديگر ديدنی های استان اصفهان هستند که در شهرستان های مختلف استان پراکنده شده اند و جلوه های بديعی ازمعماری، فرهنگ و تمدن اصيل ايرانی را به نمايش گذاشته اند.

مجموع آثار کم نظير و متعدد تاريخی و باستانی استان اصفهان، ارزش، اعتبار و شهرت جهانی جاذبه های جهانگردی ايران را افزايش داده و سفر به اصفهان را در فهرست روياهای جهانگردان کشورهای مختلف جهان قرار داده است.