مسجد جمکران

مقدمه :
مسجد در فرهنگ اسلامي جايگاه ويژه اي دارد . اعتبار و اهميتي كه اسلام به مسجد داده است به هيچ نهادي نداده و مسجد را خانه اي براي خداي لامكان معرفي كرده است ، خانه اي از آن خدا كه براي مردم است .
و لذا مي بينيم پس از هجرت پيامبر خدا به مدينه ، اولين بنيادي كه نهاده شد، به مسجد بود ، و رسول گرامي اسلام نخست در قبا و سپس در مدينه مسجدي را پايه گذاري كرد كه كانوني براي انجام عبادات مركزي براي تجمع مسلمانان و پايگاهي براي تصميم گيري هاي مهم باشد .
داستان شورانگيز ساختن اولين مسجد در مدينه و اشتياق مسلمانان براي انجام اين كا و اينكه شخص پيامبر در ساختن مسجد فعاليت مي كرد ، در كنب تاريخ بطور مبسوط آمده و همچنين سرودهايي كه مسلمانان در حال ساختن مسجد زمزمه مي كردند ، در اين كتاب ها نقل شده است ، از جمله اين سرود :
ائن قعدنا و النبي يعمل فذاك من العمل المضلل

اگر ما بنشينيم و پيامبر كار كند اين عمل ما باعث گمراهي خواهد بود . يا اين سرود كه پيامبر و مسلمانان بطور دسته جمعي مي خوانند :
لا عيش الا عيش الاخره اللهم ارحم الانصار و المهاجره
زندگي نيست مگر زندگي آخرت ، خداوندا به انصار و مهاجرين رحمت فرما.
اهميت ساختن مسجد و رفت و آمد و حضور در آن آنچنان زياد است كه در قران و حديث تاكيدهاي فراواني بر آن شده است . خداوند در قرآن كريم درباره ي تعمير مسجد و حضور در آن چنين فرموده است :

انما يعمر مساجد الله من آمن بالله و اليوم الاخره
همانا مساجد خدا را كساني تعمير مي كنند كه ايمان به خدا و روز قيامت داشته باشند .
لمسجد اسس علي التقوي من اول يوم احق ان تقوم فيه
مسجدي كه از نخستين روز بر اساس تقوي ساخته شده ، سزاوار است كه در آن مقيم باشي .
همچنين در روايات از معصومين عليهم السلام سفارشات بسياري درباره¬ي مسجد شده است كه ما به عنوان نمونه ه چند حديث اكتفا مي كنيم :
قال رسول الله «ص» :

كونوا الدنيا ضيافا و اتخذوا المساجد بيوتا .
پيامبر خدا فرمود : در دنيا ميهمان باشيد و مساجد را به خانه ي خود قرار دهيد .
قال رسول الله «ص» : بشر المشائين الي المساجد في ظلم الليل بنور
ساطع يوم القيامه

پيامبر خدا فرمود : مژده بده به كساني كه در تاريكي هاي شب به مساجد مي روند به نوري كه در روز قيامت مي درخشد .
قال الصادق «ع» : من بني مسجدابني الله له بيتا في الجنه
امام صادق فرمود : هركس مسجدي را بنا كند ، خداوند براي او در بهشت خانه اي بنا مي كند .
به خاطر همين سفارش ها و تاكيدهاست كه مسلمانان در تمام بلاد اسلامي در هر محله و روستايي ، مسجد بنا كردند و هيچ محله اي نيست مگر اين كه يك يا چند مسجد در آنجا وجود دارد . انبوهي مساجد مسلمانان ، دليل روشني بر اهتمام فوق العاده آنان بر تاسيس مسجد است . به گفته ي يعقوبي ، در بصره هفت هزار مسجد وجود داشت .

و نيز او مي گويد : بغداد داراي سي هزار مسجد است .
در قرون اوليه اسلامي بخصوص در عهد رسول گرامياسلام «ص» مسجد مركز همه گونه فعاليت هاي فرهنگي و اجتماعي و حتي نظامي بشمار مي رفت . مي توان گفت كه مسجد قلب تپنده ي جامعه ي اسلامي بود .
از يك سو دادگاه ها و محكمه هاي قضايي در مسجد تشكيل مي شد و مسائل حقوقي و كيفري مردم در مسجد تشكيل مي شد و مسائل حقوقي و كيفري مردم در مسجد به داوري گذاشته مي شد و از ديگر سو به عنوان يك مركز نظامي در امور مربوط به جنگ و سازماندهي سپاه و طراحي نقشه هاي نظامي مورد استفاده مي گرفت مسلمانان از طريق مسجد بسيج مي شدند و از سوي ديگر ديد و بازديدها و ملاقات ها و محل تجمع مومنان و جائي براي مشورت ها و تصميم گيري ها بود .

همچنين مسجد جايگاهي بود براي فراگيري علوم و آموزش هاي گوناگوني كه جامعه اسلامي به آن نيازمند بود . در مسجد علاوه بر بيان احكام و مسائل فقهي و تفسير قرآن ، اصول و مسائل فقهي و تفسير قرآن ، اصول عقائد اسلامي و حتي بحث هاي ادبي و عقلي مورد مذاكره قرار مي گرفت . مسلمانان در طول تاريخ به ساختمان مساجد نيثز اهميت خاصي داده اند و گاهي با ساختن يك مسجد شاهكار بزرگ معماري عصر را به وجود آورده اند .
در مساجد ، تجلي انواع هنرهاي اسلامي را مي توان ديد ، مسجد نموداري از هنر معماري كاشي كاري و نقاشي و خطاطي و گچ بري و آئينه كاري و منبت كاري و صنايع دستي و ديگر هنرها كه در قنديل ها و فرش ها و پرده ها و ظرف ها و شمعداني ها به كار رفته است مي باشد ، و مي توان گفت : مسجد گالري هنرهاي اسلامي است .

بعضي از مساجد از لحاظ معنوي خصوصياتي دارند كه مساجد ديگر فاقد آن هستند ، مثلا خاطره ي مهمي را به ياد مي آورند و يا به وسيله و يا دستور عزيزي و وليي از اولياء خدا ساخته شده اند كه همين امر موجب عظمت آن مسجد و توجه ويژه مسلمانان به آن شده است مانند مسجد الحرام كه پايگاه توحيد و محل انجام مناسك عظيم حج است و يا مسجد پيامبر در مدينه كه يادآور خاطره ي خطير پيامبر بزرگوار اسلام و هم محل دفن پيكر پاك آن بزرگوار است . و همچنين مسجد الاقصي يا مسجد كوفه مسجد سهله و يا مسجد براثا كه هر كدام داراي خاطره ها و سوابق درخشان تاريخي است .

يكي از مساجدي كه نام آن همواره يادآور نام گرامي حضرت بقيه الله امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف است ، مسجد مقدس« جمكران» در شش كيلومتري شهر قم مي باشد كه حدود يكهزار سال پيش به دستور خود آن حضرت ساخته شده و از آن زمان به بعد مطمح نظر و مورد توجه عاشضقان و دلباختگان و ارادتمندان ان حضرت قرار گرفته است .

در طول تاريخ اين مسجد كرامات و معجزات بسياري در آنجا ديده شده و شيعيان و علاقمندان حصرت مهدي«ع» از هر سو بار سفر بسته و براي خواندن نماز در اين مسجد همواره از احترام و قداست خاصي برخوردار است . بعضي از علماء و مراجع تقليد و بزرگان ، معجزات و عناياتي درباره ي اين مسجد نل شده كه نشان مي دهد آنان چگونه به اين محل مقدس احترام مي گذاشتند ، از جمله آنها مرحوم آيه الله العظمي حائري موسس حورزه ي علميه ي قم و مرحوم آيه الله العظمي حجت كوه كمري ، آيه الله العظمي امام خميني ، مرحوم آبه الله العظمي سيد محمد تقي خوانساري و مرحوم آيه الله العظمي بروجردي ، و مرحوم آيه الله العظميگلپايگاني و مرحوم آيه الله العظمي نجفي مرعشي ، مرحوم ايه الله العظمي اراكي و غير آنها را مي توان نام برد . عنايت وعلاقه مقام معظم رهبري به اين مسجد مقدس جمكران آنقدر زياد است كه طبق گفته ي مسئولين محترم بارها به اين مسجد شريف جمكران آنقدر زياد است كه طبق گفته ي مسئولين محترم بارها به اين مسجد شريف جمكران تشريف آورده اند ، نظر آنان درباره ي مسجد جمكران در همين كتاب نقل خواهيم كرد .

همچنين از علماء و اساتيد حوزه علميه و مراجع فعلي نيز كه در حال حيات هستند نمونه هايي در ذكر معجزات و كرامات اين مسجد خواهيم آورد .
ما در اين كتاب تاريخچه ي احداث مسجد جمكران را با تكيه بر منابع فراواني از كتب علماء گذشته ذكر خواهيم كرد و آنگاه نظرات علماء و اساتيد و مرتاجع را خواهيم آورد و نمونه هاي اندكي از معجزات بسياري كه در اين مكان شريف به مقوع پيوسته است نقل خواهيم كرد ، و در پايان مطالب مختصري در پيرامون حضرت مهدي ارواحنا فداء فدا خواهيم آورد .

اين كتاب ارمغاني است براي شيفتگان امام زمان و عاشقان مسجد جمكران كه همواره و بخصوص در سب هاي چهارشنبه از اطراف و اكناف و دور و نزديك آهنگ سفر به مسجد جمكران مي كنند و در گوشه اي از آن باخداي خود با راز و نياز مشغول مي شوند ، و پس از اداي نماز مخصوص مسحد ، به دنبال گمشده ي خود هستند وآن در دانه ي يكتا و عزيز سفر كرده را مي خوانند و راز خود را با او در ميان مي گذارند .
تا تو ز كسي روي نهان كرده اي خون به دل پير و جوان كرده اي

در آخرين فراز از اين پيشگفتار توجه خوانندگان گرامي را به اين نكته جلب مي نمايم كه فرمان لازم الاطاعه ي حضرت بقيه الله – ارواحنا فداه – به شيخ حسن بن مثله جمكراني در بيداري بوده ، چنانچه از متن داستان و تاكيد مرحوم آيت الله حائري به روشني ثابت مي شود ، و بناي فعلي مسجد مقدس جمكران نيز به فرمان آن حضرت است ، چنانچه در منابع و ماخذ بر آن تاكيد شده است.

بر شيفتگان حضرت صاحب الزمان – عج الله تعالي فرجه الشريف – است كه اين مكان مقدس را قدر بدانند و در هر فرصتي به اين مكان مقدس بشتابند و مشكلات خود را با آن امام رئوف در ميان بگذارند و خداي را به نام او بخوانند و سريع الاجاه بيابند ، ما نيز عاجزانه از شيفتگان كويش تقاضا مي كنيم كه هنگام تشرف نخست براي تعجيل در امر فرج دعا كنند و حوائج آن حضرت را بر حوائج خويش مقدم بدارند .
اي عاشقان امام زمان و علاقمندان مسجد جمكران ، قدر خودتان را بيشتر بدانيد كه خداوند اين توفيق را به شما داده است ، در اين مكان مقدس « مسجد جمكران» مشغول عبادت و راز نياز باشيد ، مسجدي كه حضرت اميرالمومنين علي «ع» از آن به پسر يمتني خبر داده است ، مسجدي كه به امر مبارك حضرت ولي عصر امام زمام «ع» بنا گرديد .

امام زمان فرموده : من صلي فيه كمن صلي في البيت العتيق .
مسجدي كه آيات عظام و علماء اعلام پياده به آن مكان مقدس مشرف
مي شدند .
مسجدي كه رفت و آمد حضرت بقيه الله الاعظم امام زمان «ع» به آن
مي باشد ، كه در اين مدت عده اي زياد محضر آن بزرگوار رسيده و از بركات آن حضرت به فيض رسيده اند .
اگر كسي دارد به دل درد و فغان بايدش رو آورد بر جمكران
جمكران دارالشفاي مومن است چون طبيب آن بود صاحب زمان
در خاتمه :
اميدوارم كه اين اثر ناچيز مورد عنايت حضرت رب الارباب و ارواح طيبه حضرات معصومين عليهم الاسلام قرار گيرد و خوانندگان محترم را مفيد فايده و مثمر ثمر باشد برايم باقيات الصالحات باشد ، براي يوم لا ينفع مال و لا بنون ، و الباقيات الصالحات خير عند ربك ثوابا و خير اقلا .

در اينجا فرصت را مغتنم شمرده ، از آيات عظام و علماء اعلام و حجج اسلام و بزرگان و دوستان عزيزي كه از تاليفات قبلي اينجانب استقبال كردند و مرا مورد تشويق قرار دادند صميمانه سپاسگذاري مي كنم ثوابي از آن به ارواح مقفدسه علماء و شهداء و صالحين از مومنين و بانيان خير و اموات دوستاني كه ما را در چاپ اين كتاب پر ارزش مسجد جمكران تجلي گاه صاحب الزمان «ع» ياري نمودند و والدين اينجانب و اخوي محترم مرحوم مغفور آيت الله حاج سيد قادر مير عظيمي قرار دهد ، آمين يا رب العالمين بحق محمد و آله الطاهرين .

پيشگويي امير مومنان علي عليه السلام از مسجد مقدس جمكران
در خلاصه البلدان اين حديث مذكور است از كتاب مونس الحزين از تاليفات شيخ صدوق ، با اسناد صحيح و معتبر از اميرالمومنين عليه السلام كه فرمود :
« اسي پسر يماني در اول ظهور خروج نمايد قائم آل محمد از شهري كه آن را قم مي گويند و مردم را دعوت مي كند به حق و همه خلايق از شرق و غرب به آن شهر قصد كنند و اسلام تازه گردد و هر كه از خوف اعداء پوشيده و مخفي باشد بيرون آيد و حوش و طيور در مساكن و اوطان خود ايمن بخوبد و چشمه آب حيات از آن شهر ظاهر شود و آبي كه هر كس بخورد نميرد و از آب چشمه ها منفجر شود و از آن موضع رايت حق ظاهر شود و ميراث جمله انبياء بر پشت زمين به آن باشد ، اي پسر يماني اين زمين مقدسه است كه پاك است از تمام لوثها و از خداي تعالي در خواسته كه بهترين خلق خود را ساكن او گرداند و دعايش

مستجاب شده و حشر و نشر مردم در اين زمين باشد و بر اين زمين اساس و بنياد قصري عظيم نمايند ، بعد از اينكه بناي قصر مجوس بوده باشد و آن قصر از صاحب شهرت ملك روم باشد و از اين زمين گوسفند ايراهيم خليل را آوررند و قربان كنند و بر اين زمين هزار صنم و بت از اصنام اهل روم بشكنند و بر اين زمين اثر نور حق ساطع شود و از اين زمين رايحه و بوي مشبك شوند ، حق تعالي بيت العتيق را به اين شهر فرستد و بناها و آسياب ها بر اين زمين شود و منازل و

مواضع زمسين هاي اينجا عالي و گرانبها گردد كه چندان زمين كه پوست گاوي باشد به پانصد دينار بدهند و عمارت آن هفت فرسنگ در هشت فرسنگ باشد و رايت وي بر اين كوه سفيد بزنند ، به نزد دهي كهن كه در جنب مسجد است و قصري كهن كه قصر محبوس است و آن را جمكران خوانند از زير يك مناره آن مسجد بيرون آيد نزديك آنجا كه اتشخانه ي گبران بوده و حضرت امام سفطي از زر بسته باشد و بر براق سوار شده و با ملائكه مقب و حاملان عرش گردش نمايد و منطق آدم با او باشد و حلم خليل الله و حكمت حضرت داود و عصاي موسي وخاتم حضرت سليمان و تاج طالوت و بر سر آن نوشته است نام هر پيغمبري و وصي و نام هر مومني و موحدي .

توضيح و بيان : حضرت امير «ع» مي فرمايد در اين حديث شريف كه چشمه آب حيات در شهر قم ظاهر شود كه هر كس بنوشد نميرد شايد مراد آن باشد كه دلش نميرد و هميشه منور باشد به نو ايمان يا آنكه كنايه باشد از طول عمر كه روايت است كه در زمان ظهور حضرت حجت در زمان رجعت ائمه مردم زياد عمر مي كنند واحتمال اولي انسب است .

و ايضا حضرت امير عليه السلام خبر از اين مسجد جمكران داده و فرموده كه كوه سفيد به نزديك دهي كهن در جنب مسجد است و الحال همين طريق است كه جمكران نزديك مسجد است و قصري كهن كه قصر مجوس است كه در زمان صاحب تاريخ قم قصر موجود بوده ، همين بس است در فضيلت اين مسجد كه حضرت امير«ع» خبر داده از او و حال آنكه در زمان آثار مسجد نبوده .

و ايضا حضرت امير«ع» در اول اين حديث فرمودند : اي پسر يماني اول ظهور خروج نمايد از شهري كه آن را قم گويند و در آخر همين حديث تعيين
مي كند حضرت امير«ع» كه از كدام قطعه زمين قم بيرون آيد قائم آل محمد«ع» مي فرمايد از زير يك مناره آن مسجد كه مراد مسجد جمكران باشد .
الحاصل آنكه از اين حديث چنين مستفاد مي شود كه حضرت حجه از قم ظهور نمايد يا از زير يك مناره آن مسجد يا آنكه بگوييم از نزديك مناره ي آن مسجد بيرون آيد ، هر سه را احتمال مي رود لكن روايتي وارد شده از حضرت رسول «ص» كه ابتداي ظهورش از كرعه مي باشد هم جناني كه در نجم الثاقب مذكور است در روايتي و در روايات معتبره وارد شده كه از مكه ظهور خواهد نمود ، لكن جمع ما بين اين روايات سهل و آسان است بعد از اينكه ابتدا بر سه قسم مي باشد ابتداي حقيقي و اضافي و عرفي مي توان گفت حضرت اين هر سه شهر را بقدوم خود منور مي سازد .

همچناني كه كلام فرزندش حضرت حجت دال بر همين مطلب است كه فرمودند : به حسن بن مثله كه به حسن بن مسلم بگو اين زمين شريفي است و خداي تعالي اين زمين را برگزيده از زمين هاي ديگر و شريفش نموده پس آنچه مستفاد مي شود از كلام حضرت حضرت آن است كه اين زمين را خداي محترما خلق نموده و برگزيده از ساير زمين ها كه جايز نيست تصرف و حيازت او به خلاف و خداوند عالم زمين را خلق نمود از براي نبي نوع انساني كه جايز است تصرف و حيازت نمايد يا كه تصرف مالكانه نمايد بلكه او را محترما و شريفش خلق كرد و خانه خود را بر روي او قرار داد كه بدگانش بروند در آم نوضع شريف عبادت كنند او را و اگر مثل ساير زمين ها بود هر آينه حضرت حجت نمي فرمود كه چرا حسن بن مسلم اين زمين را تصرف گرفته و زراعت مي كنند و پس معلوم مي شود كه

اين قطعه زمين به مثل كعبه و بيت الله الحرام مي باشد كه شريك است با موضع كعبه و مسجد الحرام در اين شرافت و فضيلت كه ابتداء خلقتشان مسجد و محترما خلق نموده كه اين از براي احدي جايز نبوده و نخواهد بود حيازت و تصرف مالكهنه نمودن هم چناني كه موضع را خدا مسجد جمكران هم امتياز دارد از ساير مساجد به جهت آنكه اين موضع ا خدا مسجد خلقش كرده پس امتياز دارد از مساجدي كه آن را مخلوق مسجد نمايند .
اگر چه كعبه حريم خداي لم يزلي است بناء مسجد صاحب زمان به قم ازلي است
بناء كعبه حريم خداي سبحان است
نگر كه مژده مسجد روايتش ز علي است

صاحب الزمان «ع» مسجد جمكران
اماكني كه قدوم مبارك حضرت صاحب الزمان «ع» زينت يافته اند و دعا براي تعجيل فرج آقا امام زمان «ع» در آنجاها تاكيد شده است از جمله : مسجد الحرام ، عرفات ، سرداب مبارك در شهر سامره ، حرم حضرت سيد الشهداء «ع» ، حرم مولايمان حضرت رضا «ع» ، جرم عسكريين عليهما السلام ، حرم هر يك از امامان عليهم السلام ، مسجد كوفه ، مسجد سهله ، مسجد صعصعه و مسجد مقدس جمكران قم و غير اينها از مواضعي كه بعضي از علماء اعلام و مراجع عاليقدر و صلحا آن حضرت را در آنجاها ديده اند يا در روايات آمده كه آن جناب در آنجا توقف دارد مانند مسجد الحرام و نعظيم و احترام ساير چيزهاي كه به آن حضرت اختصاص دارد .