تاريخچه شهر سمنان
در زمان کمبوجيه سمنان مانند پلی سه ايالت ری و خراسان و استرآباد را به هم وصل می کرد .در دوره های بعدی نيز منطقه سمنان مورد توجه خاص حکومتهای مرکزی قرار گرفت و منازعه ها و مناقشه های متعدد بر سراين منطقه بين قدرتمندان در گرفت .اشکانيان هم ايران را به هجده ايالت تقسيم کرده بودند که يکی از آنها کميس يا قومس در نواحی سمنان و دامغان بود .از زمان سلسله طاهريان تا غزنويان نيز سمنان اهميت خود را حفظ کرد و ازجمله مناطقی بود که شاهد انبوه کشمکشها بود .يکی از حکام معروف ايالت کومش در زمان غزنويان امير اجل بختياربن محمد معروف به ابوحرب بختيار بود که بانی منار مسجد جامع سمنان و بقعه پير علمدار کرمان بود .سمنان در دوران مغول همچون ساير نقاط ايران از حملات در امان نماند و متحمل خسارات فراوان شد .

 

موقعیت جغرافیایی استان سمنان
استان سمنان با وسعتی برابر ۹۸۵۱۵ کیلومتر مربع ۸/۵ درصد مساحت کل کشور است. این استان از نظر مساحت ششمین استان کشور است. و وسعت آن حدود چهار برابر تهران می باشد.

این استان در حال حاضر دارای ۴ شهرستان ۱۴ شهر ۱۰ بخش و ۲۸ دهستان است. شهر های آن عبارتند از سمنان، شاهرود، دامغان و گرمسار. شهرهای تابعه استان نیز عبارتند از سمنان، مهدی شهر، شهمیرزاد، سرخه، شاهرود، بسطام، تجن، کلاته، خیج، میامی، بیارجند، دامغان، گرمسار، ایوانکی و آرادان.
استان سمنان در دوران باستان بخشی از چهاردهمین ایالت تاریخی ورن (ورنه) از تقسیمات شانزده گانه اوستایی بود. برخی از دانشمندان این ایالت را گیلان فعلی می دانند ولی قدر مسلم این که ورن یا ورنه متشکل از صفحات جنوبی البرز و خوار شمال سمنان, دامغان, خوار, دماوند, فیروزکوه, شهمیرزاد, لاسگرد, ده نمک و آهوان, قوشه, ویمه و نقاط کوهستانی مازندران بوده است.

صنایع دستی
استان سمنان از مراکز قابل توجه صنایع دستی کشور است. در این استان انواع صنایع دستی نظیر قالیبافی، گلیم بافی، نمد مالی، سرامیک و سفالسازی و… وجود دارد که هر یک از آن ها سوغاتی گرانقدری برای بازدیدکنندگان از استان محسوب می شوند. مهم ترین صنایع دستی استان عبارت اند از :
قالیبافی:
قالیبافی و تولید قالی و قالیچه از دیرباز یکی از تولیدات مهم استان سمنان به شمار می رفته است. این منطقه که در دوران قبل، دارای استادان زبردست قالیباف و طراح نقش قالی بود و قالی ها و قالیچه های نفیسی از دارهای آنان به عمل می آمد. به دلیل ورود فرشهای ماشینی به بازار و نداشتن صرفه اقتصادی و همچنین نبود پشتوانه نیروی کاری و طراح قالی و نیز به دلیل کهولت تدریجی استادان و کارگران قالیباف، این رشته دچار رکود فاحش شده است. امروز قالیبافان استان از نقش و طرح سایر مناطق مانند تبریز ، مشهد ، اصفهان ، نائین ، کاشان ، یزد و کرمان استفاده می کنند. در زمینه بعضی از قالی ها گل های اسلیمی، شکوفه ها، غنچه ها و برگ های گوناگون با شاخه های ظریف دیده می شود و در بعضی از طرح های شاه عباسی، افشان، ترنجی، خوشه، برگ فرنگی، درختی، شکارگاه و… مورد استفاده قرار می گیرد یا ترکیبی از این طرح ها هستند.
بخش مهدی شهر و شهرستان شاهرود از مراکز مهم تولید قالی و قالیچه در استان سمنان به شمار می روند.

گلیم بافی :
گلیم به عنوان نخستین زیرانداز بشر، دارای سابقه تولیدی بسیار طولانی است. بافت گلیم اگر چه به گونه بسیار ساده آغاز شده ، اما در طول سالیانی که از عمر آن می گذرد، هنرمندان ایرانی در تکمیل ان نقش فوق الاده چشمگیر ایفا کرده اند و توانسته اند آن را به عنوان محصولی برخوردار از ارزشهای هنری و مصرفی توامان حتی روانه بازارهای خارجی کنند. گلیم که در مقایسه با قالی دارای شیوه بافتی آسانتر است و به همان نسبت قیمت ارزانتری دارد، هنری در انحصار روستا نشینان و عشایر به حساب می آید. روستاهای شهرستان گرمسار ، سمنان و روستاهای کندو، خیج و رضاآباد شاهرود از مراکز تولید اصلی گلیم در استان سمنان هستند.

نمد مالی:
یکی دیگر از صنایع دستی که قدمتی دیرینه در استان سمنان دارد، نمد مالی است. وضعیت فعلی تولید نمد در استان سمنان از نظر کمی و کیفی بسیار مطلوب است و مراکز تولید نمد در استان، شهرستان سمنان، دامغان و روستای ابرسیج شاهرود است.

مواد اولیه مصرف شده در نمد مالی پشم است که در اندازه های مختلف تهیه می شود. آنچه در نمد مالی می توان مشاهده کرد، ذوق و هنر، به همراه تحرک تولید کننده است. تولیدات این زحمات کشان علاوه بر استفاده شخصی به روستاهای شمالی استان و شهرستان مازندران ارسال می شود.
چاپ قلمکار:

چاپ قلمکار، گونه ای از چاپ سنتی روی پارچه بافته شده است. برای نخستین بار، قلم کار سازان ایرانی برای دسترسی به تولید بیشتر و ایجاد هماهنگی و یکنواختی نقش ها، استفاده از مهره های چوبی را جایگزین استفاده از قلمو ساخته اند. برای فراهم آوردن امکاناتی به منظور استفاده مردم، قلم کار را که در گذشته فقط برای روی پارچه های پشمی و ابریشمی انجام پذیر بود بر انواع پارچه از قبیل متقال، کتان، چلوار و کرباس و… انجام دادند. در حال حاضر چاپ قلم کار به وسیله قالب های چوبینی که دارای نقوش برجسته است انجام می شود. در حقیقت رکن اصلی قلمکار سازی را قالب سازی تشکیل می دهد که معمولاً توسط افرادی که حرفه و تخصصشان قالب تراشی است به تفکیک رنگ و حداکثر در

چهاررنگ روی چوب های گلابی و زالزالک تراشیده می شود گروهی از هنرمندان در رشته هایی چون ریشه تابی که پارچه زیر ساخت قلمکار را آماده می سازد یا صحرا کاری که کارهای رنگ رزی، سفید گری، بخار و شستشوی پارچه های قلمکار را به عهده دارد به فعالیت مشغولند مهمترین مرکز این صنعت در استان در شهرستان دامغان قرار دارد که ماهانه مقادیر هنگفتی انواع رومیزی پرده و سفره و سایر محصولات قلمکار تولید و برای صدور به خارج از کشور آماده می کند.

 

سفالگری و سرامیک :
سفالگری از مهمترین و قدیمی ترین دست ساخته های بشر است. آثار سفالی برخلاف آثار یافته شده فلزی، چوبین و… در زیر خاک فاسد نمی شود و به خاطر این حالت استثنائی، به اطلاعات گویا درباره آن می توان پی برد. صنعت سفالگری در استان سمنان از پیشینه معتبر برخوردار است. به طوری که دکتر اریک اشمید هنگام حفاری در اطراف دامغان امیدوار به کشف شهر افسانه ای هکاتوم پلیس یا شهر صد دروازه بود، اگرچه موفق به کشف بقایای شهر مورد نظرش نشد، ولی به مجموعه ای از بهترین فراورده های صنعتگران دو تا سه هزار

سال قبل از میلاد مسیح دست یافت این فراورده ها شامل کوزه های بزرگ به اشکال هندسی و دارای لعاب قهوه ای روشن و کرم بودند. از آنجا که زمینه های لازم برای صنعت سفالگری در اکثر نقاط استان فراهم بوده، این صنعت با وجود فراز و نشیبهای تاریخی، به حیات خویش ادامه داده است. در سالهای اخیر، راه اندازی واحدهای آموزش سفالگری و سرامیک در شهر های سمنان و شاهرود موجب احیا و رشد بیشتر این صنعت در استان شد و هم اکنون ضمن تولید و ارسال مقادیر بسیاری از تولیدات این رشته به استانهای دیگر،

زمینه های تولید کالاهایی برای بخش صادرات خارجی نیز فراهم شده است. در حال حاضر سفالگران استان سمنان در کارگاههای سفالگری و سفال سازی در سطح استان به ساختن گونه هایی ارزشمند سفال مشغولند. در این میان، کارگاه سفال گری و سفال سازی قان بیگی در شاهرود از اهمیتی ویژه برخوردار است.
دستباف ها:

در زمانی نه چندان دور، مردمان همین سرزمین پارچه های مورد نیاز خویش را با دست های هنر آفرین خود تهیه می کردند که از نظر تنوع رنگ، نقش، طرح و شیوه های بافت شگفت انگیز بود. هر چند زندگی ماشینی و گرایش به سوی تجدد باعث شد لطمه هایی جبران ناپذیر بر این صنعت وارد آید، هم اکنون نیز در گوشه و کنار استان سمنان، صنایع دستباف رایجند.
دستبافی شامل تولید پرده های سنتی و هنری و حوله و شال گردن و پارچه های متقال زیر ساخت قلمکار است که در استان رایج است. علاوه برآن جاجیم، چادر شب، پلاس و چوفا (چوخا) که عمدتاً توسط روستائیان و عشایر تولید می شود، از دیگر صنایع دست باف مردم استان است. ماهانه مقادیر قابل توجه ای از این تولیدات به استان های دیگر و مراکز ارسال می شود. شهرستان سمنان به ویژه سرخه، مهدی شهر، فولاد محله و روستاهای شهرستان دامغان و روستاهای بسطام از مراکز تولید ات جاجیمچه و دستباف استان به شمار می روند.

بناهای یادبود تاریخی :
-۱کاروانسرای آهوان شاه سلینمانی ، سمنان
-۲عمارت و چشمه علی ، دامغان
-۳دروازه ارگ ،‌سمنان
-۴ آرامگاه بایزید بسطامی ، شاهرود
-۵برج چهل دختر ، سمنان
-۶آرامگاه ابن یمین فرومدی ، شاهرود
-۷ حمام حضرت ، سمنان
-۸تپه ناصار(نوحصار)، سمنان
-۹برج پیرعلمدار ، دامغان
-۱۰ کاروانسرای شاه عباسی ، سمنان
-۱۱آرامگاه شیخ الوالحسن خرقانی ، شاهرود

 

بناهای یادبود مذهبی:
-۱مسجد جامع دامغان ، دامغان
-۲ آرامگاه حضرت علی ابن جعفر ، سمنان

-۳ مسجد جامع سمنان ، سمنان
-۴مسجد تاریخانه ، دامغان
جاذبه های طبیعی :
-۱جنگلها و بیابانها
سمنان؛ گنجينه آثار باستاني‌

استان سمنان براي آناني كه مشتاق ديدن آثار باستاني و طبيعت گردي هستند، بسيار جذاب است.‌
اين منطقه كه در دوران باستان در زمره تقسيمات ۱۶گانه كشوري به شمار مي‌رفت، در زمان مادها و هخامنشيان نيز جزو ايالت بزرگ پارت قلمداد مي‌شد. استان سمنان ۱۰۰۰ اثر تاريخي دارد كه تاكنون بيش از ۴۰۰ اثر آن در فهرست آثار تاريخي به ثبت رسيده است.‌استان سمنان از نظر جاذبه‌هاي طبيعي نيز گفتني‌هاي بسيار دارد و وجود ۲۲۵ هزار هكتار جنگل گواهي بر اين مدعا است.‌

از طرفي در اين استان ايلات و طوايف كوچروي متعددي استقرار يافته‌اند كه صنايع دستي، گويش، آداب و رسوم، پوشاك و غذاهاي سنتي آنان بخشي از جاذبه‌هاي گردشگري منطقه است.‌ كشاورزي در اين استان با توجه به موقعيت اقليمي رونق چنداني ندارد ولي منطقه از نظر مواد معدني يكي از مناطق غني كشور به شمار مي‌آيد.‌
از جاي جاي استان سمنان، اين سرزمين كهن بسيار مي‌توان گفت كه در اين گزارش تنها به گوشه‌هايي از آن اشاره مي‌شود.‌
* شهرستان شاهرود

شاهرود به عنوان بزرگترين شهرستان استان سمنان به خاطر آب و هواي ويژه‌اش از ديرباز قاره كوچك و يا بهشت كوير نام گرفته است. ‌ شاهرود از جمله شهرستانهاي تاريخي و باستاني ايران است كه قدمت آن به هزار سال قبل از ميلاد مسيح مي‌رسد. كوچكترين و كوتاهترين مرز ميان كوير و دريا در شاهرود است.‌
يكي از ويژگيهاي مهم شاهرود وسعت و تنوع اقليم آن است. شهري كه اگرچه بر حاشيه كوير قرار دارد اما هرگز اسير برهوت آن نشده است و بسيار بيشتر از ديگر شهرها سرسبزي دارد. در شاهرود چهار فصل سال را مي‌توان ديد.‌

جنگل ابر-اوج مناظر طبيعي شاهرود در كوه ابر و قطري مشاهده مي‌شود كه حدود ۴۵ دقيقه با شاهرود فاصله دارد. در اين نقطه گويي طبيعت را به طور اعجاب‌انگيزي نقاشي كرده‌اند. مجموعه‌اي از رنگها و فرمها آن هم در تمامي فصول با چشم‌اندازهايي بي‌نظير. بهار با لكه‌هاي برف مانده بر شيار دره‌ها و چمن‌هاي تازه روئيده همچون ماهوت و مخمل، گلهاي زرد، قرمز، بنفش و آبي، چاله‌هاي پرآب حاصل از برف زمستان و پرندگاني زيبا كه در آسمان زيباي آن پرواز مي‌كنند. تابستان با هواي خنك و روح‌بخش و اطراق كردن بر بالاي بلنديها و در شب به نظاره نشستن ماه و ستارگان و تماشاي منظره جنگل. پائيزش كه از زيباترين فصول است با رنگهاي متنوع و آفتاب دلچسب و صداي خش‌خش برگها در زير پا و سرانجام زمستان سرد اما سفيد و زيبا با اشكال ويژه حاصل از يخ زدن برفها بر روي درختان كه تمامي اينها به مانند روياي در يك شب خوش به خاطر مي‌ماند.‌

خوش ييلاق-پناهگاه حيات‌وحش خوش ييلاق ۱۳۵ هزار هكتار وسعت دارد كه ۳۳ هزار هكتار آن را منطقه امن تشكيل داده است. بخشي از اين پناهگاه در مناطق جنگلي استان گلستان و بخش ديگر در ميان دشتهاي وسيع و عوارض جغرافيايي پست و بلند استان سمنان قرار گرفته است. وجود دو سيستم كلان اقليمي سبب پيدايش اكوسيستمهاي متنوعي در منطقه شده است و با توجه به آن گونه‌هاي مختلفي از جانوران و گياهان را مي‌توان در منطقه مشاهده كرد. وجود ۳۰ تا ۴۰ گونه پستاندار در اين پناهگاه گزارش شده است. پلنگ، خرس قهوه‌اي، گراز، شوكا، آهو، مرال، كل و بز، قوچ و ميش (اوريال)، از بزرگترين و مهمترين پستانداران منطقه به شمار مي‌آيند.‌

مجموعه تاريخي بسطام-شهر بسطام در ۶ كيلومتري شمال شاهرود قرار گرفته است. اين مجموعه شامل چند اثر تاريخي مانند آرامگاه بايزيد بسطامي، مسجد بايزيد، ايوان الجاتيو، مدرسه شاهرخيه، است كه هر يك تاريخچه مربوط به خود را دارد.‌
كاروانسراهاي تاريخي-شاهرود به دليل شرايط ويژه جغرافيايي و قرار گرفتن بين رشته‌كوه‌هاي البرز و سرزمين‌هاي كويري همواره معبري مطمئن براي كاروانهاي تجارتي بوده است به ويژه در دوره قاجار، شاهرود به عنوان قطب تجارتي مهم ايران به شمار مي‌آمده است.‌

مجموعه كاروانسراهاي مياندشت كه در مسير زيارتي تهران، مشهد و نيز در همجواري با جاده تاريخي ارتباطي شرقي غربي ايران قرار دارد شامل ۳ كاروانسرا است كه يكي از آنها مربوط به دوره صفوي و دو كاروانسراي ديگر مربوط به دوره قاجاريه است.‌

كاروانسراي ميامي كه در ۶۰ كيلومتري شرق شاهرود در كنار جاده اصلي شاهرود، سبزوار واقع شده و كاروانسراي بدشت كه در ۸ كيلومتري شاهرود در روستاي بدشت قرار دارد از ديگر كاروانسراهاي اين شهرستان است.‌

موزه شاهرود-بناي فعلي موزه شاهرود در حقيقت ساختمان قديمي شهرداري (بلديه) شاهرود است. اين موزه در سال ۱۳۶۸ گشايش يافت. موزه شاهرود داراي دو بخش مردم‌شناسي و باستان‌شناسي در دو طبقه است. در بخش باستان‌شناسي اين موزه، آثاري از تپه‌هاي تاريخي شاهرود، دامغان و سمنان از جمله تپه سنگ چخماق به نمايش درآمده است. همچنين در بخش مردم‌شناسي، اشيايي همچون پوشاك سنتي، زيورآلات، دست‌بافتها، اسناد و قباله‌ها قرار دارد.‌
بازار شاهرود- بازار شاهرود يكي از بازارهاي تاريخي و بزرگ استان است كه در مركز شهر شاهرود قرار دارد. قدمت اين بازار به دوره قاجاريه بازمي‌گردد، بازار شاهرود علاوه بر راسته اصلي داراي سه سوق و چهار سوق و چندين كاروانسرا، آب انبار، حمام و مدرسه است و از نظر اقتصادي از جايگاه ويژه‌اي در شاهرود برخوردار است.‌
* مجن ماسوله استان سمنان‌

شهر كوچك و زيباي مجن با نماي شهري ويژه خود و طبيعتي باصفا كه به ماسوله استان شهرت يافته همچون نگيني در دامنه كوه شاهوار مي‌درخشد. بافت فشرده سنتي به صورت ‌پلكاني بر بالاي كوه، رو به آفتاب نمايان است به ويژه خانه‌هاي بومي كه به رنگ سرخ زينت داده شده است نگاه هر تازه‌واردي را به خود جلب مي‌كند. مجن به علت داشتن طبيعت دلپذير، معماري بومي و فرهنگ سنتي تا حدي دست نخورده، از جذابترين نقاط ايرانگردي و جهانگردي است.
* مسجد جامع سمنان

اين مسجد را مي‌توان در شمار كهن‌ترين آثار اسلامي سمنان به شمار آورد. اين اثر برابر متون تاريخي به قرن سوم ه. – ق تعلق دارد كه در دوره سلجوقي، ايلخاني و تيموري گسترش يافت . در ضلع شمال‌شرقي مسجد مناره‌اي وجود دارد كه ارتفاع آن از سطح زمين ۲۰/۳۱ متر است. در روي بدنه آن كتيبه‌اي به خط كوفي نوشته شده است. مورخان ساخت اين بنا را سالهاي ۴۶۶-۴۱۷ ه. – ق ثبت كرده‌اند.

موزه گرمابه پهنه-اين حمام در سال ۸۵۶ ه. – ق در زمان سلطنت ابوالقاسم بابرخان پادشاه تيموري و به دستور وزير وي خواجه غياث‌الدين بهرام سمناني ساخته شد. سازمان ميراث فرهنگي در سال ۱۳۷۳ پس از مرمت، آنرا به عنوان موزه باستان‌شناسي و مردم‌شناسي بازگشايي كرد. در اين موزه اشياء و آثار مكشوفه از تپه‌ها و محوطه‌هاي تاريخي استان نگهداري مي‌شود كه از مهمترين آنها مي‌توان به اسكلت‌زني باردار اشاره كرد كه در سال ۱۳۷۴ در حفاري تپه حصار دامغان به دست آمد.

دروازه ارگ – يكي از آثار تاريخي و باارزش سمنان دروازه ارگ و بازمانده هنر دوران قاجار است.اين اثر يا دارالحكومه شهر سمنان، در زمان ناصرالدين شاه قاجار بنا شد. يكي از شاهكارهاي اين بناي تاريخي سردر زيباي آن است كه در آن تصوير تاريخي نبرد رستم و ديو سپيد به طرز بسيار زيبايي روي كاشي هفت رنگ نقش بسته است.
نگارگر اين تصوير سيدمحمدباقر طباطبائي سمناني از هنرمندان به نام دوره قاجاريه بود.

بازار سمنان- بازار سمنان در مركز شهر قرار دارد و به دو قسمت شمالي و جنوبي تقسيم مي شود. اين بازار كه به سبك معماري سنتي و با درنظر گرفتن وضعيت آب و هوا ويژه منطقه كويري با سقف‌هاي خشتي و ‌‌آجري حدود ۱۸۰ سال قبل ساخته شد، در حال حاضر بزرگترين مركز خريد و فروش كالاهاي تجاري به شمار مي آيد.
* شهميرزاد

شهميرزاد در ۲۴ كيلومتري شمال سمنان قرار دارد اين شهر با جاذبه‌هاي طبيعي منحصر به فرد يكي از مناطق جالب گردشگري استان سمنان محسوب مي شود و مهمترين ويژگي اين شهر داشتن آب و هواي مطبوع و خنك در فصول بهار و تابستان است.
شهميرزاد با وجود محيط طبيعي و سرسبز، محصوربودن در ميان كوه و آب و هواي مناسب براي رشد درختان سردسيري و بويژه گردو مطلوب است، فائو منطقه شهميرزاد رابه عنوان قطب مهم گردوي ايران مي شناسد.

غار در بند – اين غار واقع در ۱۸ كيلومتري شمال سمنان، يكي از زيباترين و تماشايي‌ترين غارهاي ايران به شمار مي‌رود. طول اين غار ۹۱ متر و عريضترين قسمت آن ۳۶ متراست و بلندترين نقطه سقف آن به ۲۰ متر مي‌رسد.
* شهرستان دامغان

شهرستان دامغان با وسعتي حدود ۱۳۰۸۰ كيلومتر‌مربع در فاصله ۳۳۷ كيلومتري تهران قرار دارد. دامغان كه در دوران قديم به صد دروازه شهرت داشت جزو شهرهاي باستاني و قديمي ايران با مركزيت ايالت قومس بود و بناي دامغان را به ۳۵۰۰ تا ۴۰۰۰ سال قبل از ميلاد مسيح نسبت مي‌دهند. عده‌اي اين شهر را پايتخت كيانيان مي‌دانند. اين شهرستان بيش از ۸۰ هزار نفر جمعيت دارد. دامغان با توجه به قدمت خود آثار تاريخي بسياري داردكه از آن ميان مي‌توان به مسجد تاريخانه، تپه حصار،‌ مسجد جامع، برج چهل‌دختر، پيرعلمدار، برج طغرل و چشمه‌علي اشاره كرد.

مسجد تاريخانه-اين مسجد نمونه كاملي از مساجد قرون نخستين اسلامي به شمار مي‌رود. شيوه معماري اين مسجد برگرفته از معماري دوره ساساني است. اين مسجد كه در قرون متمادي بارها مرمت و بازسازي شد، پس از مسجد جامع فهرج يزد جزو يكي از كهن‌ترين مساجد ايران است.

تپه حصار-اين تپه باستاني يكي از مهمترين محوطه‌هاي دوران پيش از تاريخ در فلات ايران به شمار مي‌آيد و براي نخستين بار توسط پروفسور هرتسفلد و سپس به وسيله اريك اشميت مورد كاوشهاي باستان‌شناسي قرار گرفت. باتوجه به نتايج حاصله از اين كاوشها و اشياء كشف‌شده تپه حصار دامغان داراي سه دوره است.
چشمه علي دامغان-اين چشمه واقع در ۳۵ كيلومتري دامغان محلي باصفا است كه در گذشته از تفريحگاههاي فرمانروايان و سلاطين بوده است. دو بنا در اين محل وجود دارد كه يكي توسط آغامحمد خان قاجار و ديگري به دستور فتحعليشاه ساخته شد. در چند سال اخير به چشمه علي دامغان چندان توجهي نشده و به نظر بسياري از بازديدكنندگان از زيبايي آن روز به روز كاسته مي‌شود.

بازار دامغان-بافت قديمي‌بازار سرپوشيده دامغان واقع در مركز اين شهر هنوز مانند گذشته است و براي مسافران حتي اگر قصد خريد نداشته باشند محلي بسيار ديدني به شمار مي آيد.
غار شيربند-اين غار يكي از زيباترين نمونه‌هاي غارهاي ايران است كه ۱۲ كيلومتر از شمال‌شرقي شهرستان دامغان فاصله دارد. در اين غار قنديل و ستونهاي زيباي آهكي به رنگ و اندازه‌هاي مختلف از سقف آويزان است. زمين‌شناسان قدمت ستونهاي اين غار را به ۱۳۶ تا ۱۹۰ ميليون سا قبل نسبت مي‌دهند.
در ديواره‌هاي غار بر اثر رسوب كربنات كلسيم محلول در آب، اشكال بسيار سپيد و زيبايي همانند گچ‌بري‌هاي كاخ‌ها و منازل به صورت گل‌كلمي و اجتماع بلورهاي سوزني‌شكل‌،پديد آمده اند كه از شاهكارهاي آفرينش است.

برج مهماندوست-اين برج كه با ارتفاع ۱۲ متر در سال ۴۹۰ ه. – ق در جنوب روستاي مهماندوست ساخته شد، به برج معصوم‌زاده شهرت دارد و در آن طاق‌نماهاي بلند و مقرنس كارهاي جالب آجري و دو كتيبه در بالاي برج به چشم مي‌خورد.
* شهرستان گرمسار

شهرستان گرمسار با وسعت ۹۲۳۳ كيلومتر مربع در فاصله ۱۰۰ كيلومتري تهران واقع است. در قديم اين شهرستان خوار يا خوار ري ناميده مي‌شد و در طول تاريخ تقريباً جزيي از ري بود.
از آثار تاريخي گرمسار مي‌توان به امامزاده كوشك، امامزاده علي‌اكبر (ع)، تپه ملك‌آباد، تپه غول‌آباد، كاروانسراي ده‌نمك و قصر بهرام‌، قلعه استوناوند اشاره كرد. ارتفاعات روستاي رامه و قاليباف از مناظر طبيعي اين شهرستان است.
مجموعه بناهاي سياه‌كوه – مجموعه بناهاي سياه‌كوه كه شامل قصر‌بهرام، كاروانسراي عين‌الرشيد، بناي حرمسرا، تأسيسات آبي و جاده سنگفرش است در ۶۵ كيلومتري جنوب گرمسار قرار دارد. اين مجموعه در ميانه راه تاريخي اصفهان – ساري بين سالهاي ۱۰۲۵ – ۱۰۲۸ ه. – ق در زمان شاه عباس صفوي ساخته شد.

كاروانسراي قصر بهرام – اين كاروانسرا از مهمترين بناهاي مجموعه سياه كوه است كه با پلان مستطيل شكل ساخته شد. مصالح عمده براي ساخت اين كاروانسرا سنگ و آجر است. دو دروازه جنوبي و شمالي تنها راه ورود و خروج به كاروانسرا بوده كه چهار برج در ۴ گوشه و دو برج در وسط دو ضلع شرقي و غربي دفاع از اين بناي بزرگ سنگي را ميسر مي ساخت.
پارك ملي كوير-ذخيره‌گاه زيستكره كوير شامل پارك ملي و منطقه حفاظت‌شده با وسعت ۶۷۰ هزار هكتار در شهرستان گرمسار واقع است. اين منطقه نه تنها به جهت حفظ و نگهداري

جانوران وحشي و حمايت از آنها در برابر گرسنگي، تشنگي، صيد و شكار بي‌رويه و عوامل و حوادث موردحمايت قراردارد بلكه به جهت انجام تحقيقات و بررسي‌هاي علمي و اقتصادي در زمينه گونه‌هاي جانوري و گياهي به ويژه گونه‌هاي نادر و در حال انقراض نيز از اهميت زيادي برخوردار است. گونه‌هاي بارز جانوران اين پارك ملي كوير عبارتند از جبير، آهو، قوچ و ميش و…
امامزاده علي‌ اكبر (ع)- اين امامزاده واقع در ۱۴ كيلومتري جنوب‌شرقي گرمسار، يكي از مكانهاي زيبا و قديمي گرمسار به شمار مي‌آيد.
بخش اصلي اين امامزاده به دوره ايلخانيان است و شبستان و ايوان چسبيده به آن در دوره قاجار ساخته شد. جلوخان، سردر ورودي وهشتي بسيار زيباي اين بنا نيز از ديگر بخشهاي مربوط به عصر قاجاريه اين مجموعه تاريخي است.

در اواسط خيابان حکيم الهی و بر سر راه شهر به محلات ثلاث برج کهنه و قديمی و نيمه مخروبه ای وجود دارد که بنام برج چهل دختر يا چهل دختران ناميده ميشود . وجه تسميه اين برج چنين است که مردم معتقد برج مذکور را چهل دختر که دست از تعلقات دنيوی کشيده و تارک دنيا شده بودند با گل و خشت ساخته اند .قدر مسلم اين است که تاريخ بناي برج با آتشکده به زمان قبل از اسلام بر ميگردد. همانطور که از نام کوشمغان و زاوغان که در نزديکی برج قرار دارد برمي آيد و با توجه به مقام مغ که پيشوای زردشتيان بود می توان اطمينان داشت که برج مذکور زمانی آتشکده و يکی از اماکن متبرکه زردشتيان بوده است . اين بنا به صورت برج هشت ضلعی است که هر ضلع آن در خارج ۴٫۵ و در داخل ۲٫۸۰ متر است , ارتفاع برج در بعضی قسمتها ۱۰ متر و در قسمتهای نسبتا سالم ديگر به دوازده متر ميرسد ضخامت ديوار تقريبا ۵۰ تا ۶۰ سانتيمتر است .