بخشي ۱:زندگي مورچه ها بنام خدا
وقتي در اطراف خود بدقت بنگريم مخلوقات فراواني وجود دارند كه هر كدام از آنها دنيايي از شگفتي و تعجب براي ما مي آفرينند. يكي از اين آفريده هاي به ظاهر كوچك اما بسيار شگفت انگيز مورچه مي باشند. قبل از آغاز بمطلب چمد نكته اساسي را مورد توجه بايد قرار داد. مورچگان از دسته حشرات ردار و جستجو كننده هستند كه بطور اجتماعي زندگي مي كنند و تا امروز شش هزار نوع آنها را يافته اند كه هر يك از اين نوع داراي عادت و اخلاق و طرز زندگي مخصوص هستند ولي ما

نمي خواهيم در اين تحقيق در بحث طبقه بندي و انواع مختلف و نادهاي وابسته و يا انواعي كه با آنها شباهت داشته و از حيث تركيب ساختمان هاي بدن ممكن است وحدت نوع و جنس داشته باشند داخل شويم زيرا اين بحث دقيق و طولاني ما را بجاهاي دورتر مي كشاند كه نتيجه اي از آن حاصل نمي گردد.

تشكيلات خانوادگي مورچگان از ملكه، جنس ماده كه زاد و ولد با اوست تشكيل شده و جنس ماده منتها تا ۱۲ سال زندگي مي كند جنس نر و ماده و دسته هاي نامحدود كارگران كه نه نر هستند و نه ماده مانند زنبور عسل سه يا چهار سال عمر دارند و چند دسته از جنس نر كه در فاصله چند هفته از بين مي روند زيرا در دنياي حشرات جنس ماده جان خود را براي

خانواده فدا مي كند. فقط جنس ماده و نر پردازند و پس از اينكه بچه هاي خود را بدنيا آوردند پرهاي آنان نيز ريخته مي شود. در بين مورچگان مانند زنبور عسل فقط يك ملكه يا يك مادر ندارند و بر عكس آنها داراي مادران بسيار زيادي هستند و اين موضوع هم يكي از اسرار زندگي آنها است و ما هنوز نمي دانيم اين مادران در تحت چه اصولي كم و زياد مي شوند.
بخش۲:لانه ي مورچگان

بزرگترين مسئله تحقيقي عبارت است از لانه هاي مورچگان ايت چه كسي در اين لانه ها و يا بمعناي ديگر شهرهاي كورچگان حكومت مي كند آيا مورچگان با هم چگونه رفتار مي كنند. طرز زندگي آنها چگونه است جواب اين سؤالها مشكل است زيرا زندگي مورچه پيچيده و پر حادثه است كه مطالعه در آن چندان آسان بنظر نمي رسد مورچگان با اينكه ميليونها با هم در يك جا زندگي مي كنند از حيث طبقه بندي و طرز زندگي داراي قوانين و مقرراتي بسيار دقيق و مرتب هستند بطوريكه هيچوقت نظام داخلي آنها بهم نمي خورد و چون كسي كه برنامه اي را از سر گرفته بدوم كوچكترين مانع و برخورد تا به آخر جلو مي روند. اين مورچگان با آن تعداد كشيد و نامحدود در داخل لانه هاي طويل و عريض خود تحت قوانين و مقررات معين چون سلولهاي بدن ما كه با رابطه نامعلوم بكارهاي خود مي پردازند آنها هم هر كدام كار و فعاليت هاي جداگانه دارند.

بخش ۳:لانه سازي
وقتي يك مورچه مي خواهد كاري بكند مثل اين است كه نقشه اين كار در فكر و مغز او طرح شده و همانرا بموقع لجرا مي گذارد. مثلا وقتي يكي از آنها دانه اي را در چند متري لانه خود ديد و يا علفي را ميبيند كه نزديك لانه او در حال بلند شده است.فكر اينكه با اين علف مي تواند براي خود لانه اي بسازد در مغزش بوجود مي آيد. مي بينيد كه مورچه در اين حال باطراف اين علف چرخ خورده بلندي و كوتاهي و ضخامت آنرا در نظر مي گيردسپس با مهارت و استادي عجيب اين علفها را كنار هم قرار مي دهد يا اينكه مقداري خاك در اطراف اين

علفها جمع مي كند چيزهاي را كه براي ساختن خانه او لازم است از مسافتهاي دور مي آيد و تمام اين كارها نشان مي دهد كه از ديدن يك ساقه علف فكر ساختن منزل در مغز او پيدا شده است سپس بدون اينكه تأمل كند شروع بكار مي كنند. هر وقت يك چيز خوب از آب درآمد قابل قبول انسان واقع مي شود در مورد مورچگان اين مثال كاملا صدق مي كند زيرا پس از اينكه كاري مثبت صورت دادند نتيجه كار آنها بي اختيار توجه ما را جلب مي كند. وقتي ميبينيم كه اين مورچگان ضعيف بي دست و پا با اين مهارت عجيب خانه هاي خود را مي سازند آنوقت است كه اين فكر براي ما حاصل مي شود كه حقيقتا مورچگان هم نثل انسان داراي فكر و نقشه هستند و بدون داشتن هيچ وسيله و اسباب كاري را كه انسان انجام مي دهد بپايان ميرسانند.

بخش ۴:فكر و هوش مورچه ها
موضوع قابل توجه در زندگي مورچگان وقتي است كه آنها مي خواهند براي آينده خود تصميمي بگيرند. در اين وقت است كه صف هاي منظم آنها بصورت يك مهاجرت عمومي مراكب از ارباب و نوكر و كارگر و زن و مرد و مخصوصا انواع مورچگان ديگر كه هر كدام در كارهاي مخصوصي مهارت و سليقه دارند براه مي افتند. تعجب نكنيد از اينكه مي گوئيم انواع مختلف

مورچگان براي اينكه هر يك از انواع مورچگان داراي يك نوع هوش و استعداد هستند و كاري را كه يكدسته بخصوصي انجام مي دهد از عهده دسته ديگر خارج است. يطور مثال يك نوع از مورچگان كه متصدي كارهاي خانه مورچه اي است بنظرش مي رسد كه خانه آنها خوب و مجهز نيست زيرا علاوه بر اينكه وظيفه دارند خدمت اربابان خود را كه هيچوت از منزل غير از مواقعي كه بايد بجنگ برود خارج نمي شودانجام دهند وظايف ديگر بعهده آنها است كه از جمله اين وظايف آن است كه هر وقت نواقص در وضع منزل مشاهده نمايند به رفع نقص ان

اقدام كنند يكي از اين خدمتكاران در حين آمد و رفت احساس مي كند يا بطور واضحتر تشخيص مي دهد كه در همسايگي انها مورچه داني است كه از حيث استحكام و تجهيزات كاملتر از خانه آنها است. در اين وقت با كمك نيش جلو دهان خود، به خواهران خود خبر مي دهد و تقريبا با زور او را به طرف خانه همسايه مي كشاند و مزاياي اين خانه را با انها نشان مي دهد. مثل اين است كه خواهران هم متوجه اين موضوع مي شوند بلافاصله بنظر مي رسد كه عده كثيري بطرف اين خانه راه مي افتند. حال بايد با جنگ و دعوا ساكنين اين خانه را

بيرون بريزند. آيا با هم صحبت مي كنند؟ معلوم نيست در هر حال هر يك از اين كارگران ارباب هاي خود را بدر اين خانه مي برند و كارگران ديگر كه در آنجا منتظر ايستاده اند اربابهاي خود را بسوي اين زير زمين مي كشانند. جنگي واقع نمي شودو همه آنها بدون سر و صدا در اين خانه جديد پذيرفته شده و در انجا طبق معمول شروع به تخم گذاري مي كنند. مورچه حشره باهوشي است هوش و فراست او در همان مطالعات ابتدائي ثابت و مبرهن است او هم مثل انسان در مبارزه زندگي دست و پا مي زند. و در عين حال مي داند كه انسان هم مانند او مواجه با مخاطرات زندگي است. هميشه مورچگان را مي بينيم كه در كارهاي خود از كردار و رفتار يك مورچه كارگر كه حق تقدم بر انها دارد سرمشق مي گيرند. مورچگان مي توانند بدون كمك از نيروي چشم و گوش راهي را كه رفته اند از همان راه به لانه خود مراجعت نمايند.