موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران تنها سازماني است در ايران كه بر طبق قانون ميتواند استاندارد رسمي فرآورده‏ها را تعيين و تدوين و اجراي آنها را با كسب موافقت شورايعالي استاندارد اجباري اعلام نمايد. وظايف و هدفهاي موسسه عبارتست از:

(تعيين، تدوين و نشر استانداردهاي ملي – انجام تحقيقات بمنظور تدوين استاندارد بالا بردن كيفيت كالاهاي داخلي، كمك به بهبود روشهاي توليد و افزايش كارائي صنايع در جهت خودكفائي كشور – ترويج استانداردهاي ملي – نظارت بر اجراي استانداردهاي اجباري – كنترل كيفي كالاهاي صادراتي مشمول استاندارد اجباري و جلوگيري از صدور كالاهاي نامرغوب بمنظور فراهم نمودن امكانات رقابت با كالاهاي مشابه خارجي و حفظ بازارهاي بين المللي كنترل كيفي كالاهاي وارداتي مشمول استاندارد اجباري بمنظور حمايت از مصرف كنندگان و توليدكنندگان داخلي و جلوگيري از ورود كالاهاي نامرغوب خارجي راهنمائي علمي و فني توليدكنندگان، توزيع كنندگان و مصرف كنندگان – مطالعه و تحقيق درباره روشهاي توليد، نگهداري، بسته بندي و ترابري كالاهاي مختلف – ترويج سيستم متريك و كاليبراسيون وسايل سنجش – آزمايش و تطبيق نمونه كالاها با استانداردهاي مربوط، اعلام مشخصات و اظهارنظر مقايسه اي و صدور گواهينامه هاي لازم).

موسسه استاندارد از اعضاء سازمان بين المللي استاندارد ميباشد و لذا در اجراي وظايف خود هم از آخرين پيشرفتهاي علمي و فني و صنعتي جهان استفاده مينمايد و هم شرايط كلي و نيازمنديهاي خاص كشور را مورد توجه قرار ميدهد.

اجراي استانداردهاي ملي ايران بنفع تمام مردم و اقتصاد كشور است و باعث افزايش صادرات و فروش داخلي و تأمين ايمني و بهداشت مصرف كنندگان و صرفه جوئي در وقت و هزينه‏ها و در نتيجه موجب افزايش درآمد ملي و رفاه عمومي و كاهش قيمتها ميشود.

تهيه كننده
كميسيون استاندارد آرد
رئيس
سعادت لاجوردي – ناصر دكتر علوم كشاورزي استاد دانشكده كشاورزي
اعضاء
پايان – رسول فوق ليسانس بخش صنايع غذائي مدير گروه علوم و صنايع غذائي انستيتو تغذيه ايران
توكلي – منصور دكتر كشاورزي دانشيار دانشگاه تهران ـ دانشكده كشاورزي
دبير
همايوني – همايون مهندس كشاورزي كارشناس مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

فهرست مطالب

استاندارد آرد كنجاله بادام زميني
هدف
دامنه كاربرد
ويژگيها
بسته بندي و علامتگذاري
نمونه‏برداري
روشهاي آزمون

بسمه تعالي
پيشگفتار
استاندارد ويژگيها و روشهاي آزمون آرد بادام زميني كه بوسيله كميسيون فني مواد غذائي تهيه و تدوين شده و در كميسيون نهائي مادر مورد تائيد قرار گرفته و در سي و يكمين جلسه كميته ملي مواد غذائي مورخ ۶۱/۳/۳۰ تصويب گرديد .
پس از تأييد شورايعالي استاندارد و به استناد ماده يك ( قانون مواد الحاقي به قانون تأسيس مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مصوب آذر ماه ۱۳۴۹) به عنوان استاندارد رسمي ايران منتشر مي‏گردد .

براي حفظ همگامي و همآهنگي با پيشرفتهاي ملي و جهاني صنايع و علوم استانداردهاي ايران در مواقع لزوم و يا در فواصل معين مورد تجديدنظر قرار خواهند گرفت و هر گونه پيشنهادي كه براي اصلاح يا تكميل اين استانداردها برسد در هنگام تجديدنظر در كميسيون فني مربوط مورد توجه واقع خواهد شد .

بنابراين براي مراجعه به استانداردهاي ايران بايد همواره از آخرين چاپ و تجديدنظر آنها استفاده نمود .

در تهيه اين استاندارد سعي بر آن بوده است كه با توجه نيازمنديهاي خاص ايران حتي‏المقدور ميان روشهاي معمول در اين كشور و استاندارد و روشهاي متداول در كشورهاي ديگر همآهنگي ايجاد شود .
لذا با بررسي امكانات و مهارتهاي موجود و اجراي آزمايشهاي لازم استاندارد حاضر با استفاده از منابع زير تهيه گرديد .
۱- ۱- Specification for edible
Groundnut flour (expeller pressed) 1975.

۲ ـ كتاب دانه‏هاي روغني تأليف دكتر ناصر سعادت لاجوردي صفحه ۴۷-۵۸ انتشارات دانشگاه تهران سال ۱۳۵۹

استاندارد آرد كنجاله بادام زميني
۱ ـ هدف
هدف از تدوين استاندارد تعيين ويژگيها و روشهاي آزمون و بسته‏بندي و علامت‏گذاري بادام زميني خوراكي است كه روغن آن توسط ادوات مكانيكي مناسب استخراج شده است .
۲ ـ دامنه كاربرد
اين استاندارد شامل ويژگيهاي آرد بادام زميني ۱ روغن گرفته است كه جهت استفاده در غني كردن انواع آرد بكار مي‏رود .
۳ ـ ويژگيها
۳ ـ ۱ ـ ماده اوليه بايد از مغز دانه‏هاي درسته و كامل رسيده , تازه و سالم و عاري از هر گونه آلودگي قابل رويت قارچي و شيميائي تهيه شده و در دستگاههاي تميز به نحو بهداشتي روغن آن استخراج شود .
براي انتخاب دانه‏هاي سالم مي‏توان از بازرسي عيني و يا دستگاههاي الكترونيكي استفاده نمود .
۳ ـ ۲ ـ آرد حاصله از عمل استخراج مكانيكي بايد به رنگ سفيد و يا متمايل به قهوه‏اي روشن باشد و از لحاظ تركيب يكنواخت و عاري از آفات و امراض و بو و طعم نامطبوع بوده و هيچ نوع رنگ و ماده معطر و مواد افزودني نامناسب ديگر به آن اضافه نشده باشد .
۳ ـ ۳ ـ قطر ذرات ـ قطر ذرات آرد بادام زميني بايد به ترتيبي باشد كه حداقل ۹۵ درصد آرد ازالك به قطر چشمه‏هاي ۷۱۰ ميكرون رد شود و ۸۰ درصد وزني ازالك با چشمه‏هاي به قطر ۵۰۰ ميكرون عبور مي‏كند .
۳ ـ ۴ ـ در توليد , بسته‏بندي و نگهداري محصول بايد اصول بهداشتي كارگاه و وسائل مورد استفاده در مدنظر باشد ( باستاندارد مقررات بهداشتي كارگاه ايران شماره ۱۸۳۶ مراجعه شود .)
۳ ـ ۵ ـ آرد بادام زميني روغن گرفته بايد با جدول ويژگيهاي زير مطابقت داشته باشد

۳ ـ ۶ ـ ويژگيهاي باكتريوژيكي : آرد بادام زميني روغن گرفته خوراكي بايد متناوبأ از لحاظ ميزان باكتري آزمون شده و مقدار آن با جدول شماره ۲ مطابقت داشته باشد .

۴ ـ بسته بندي و علامتگذاري
۴-۱- بسته‏بندي : آرد بادام زميني روغن گرفته بايد در كيسه‏هاي پلي‏اتيلن و يا كيسه‏هاي كنفي كه داراي لايه پلي‏اتيلن باشد و يا در ظروف فلزي مناسب بسته‏بندي گردد .
چنانچه آرد در كيسه بسته‏بندي شود درب كيسه بايد بوسيله دست و يا ماشين دوخته شود . چنانچه اين عمل با دست انجام مي‏گيرد دهانه كيسه پس از دوبار تا كردن و يا دوبار رويهم برگرداندن دوخته شود . عمل دوخت بايستي دو رديفه باشد و تا حد امكان از كوكهاي ريز استفاده شود .
۴ ـ ۲ ـ علامتگذاري : روي هر بسته بايستي اطلاعات زير نوشته و يا برچسب شود .
۴ ـ ۲ ـ ۱ ـ نام فرآورده
۴ ـ ۲ ـ ۲ ـ نام و آدرس سازنده و يا توليدكننده
۴ ـ ۲ ـ ۳ ـ شماره ساخت
۴ ـ ۲ ـ ۴ ـ وزن خالص
۴ ـ ۲ ـ ۵ ـ تاريخ توليد
۴ ـ ۲ ـ ۶ ـ پروانه ساخت از وزارت بهداري
۵ ـ نمونه‏برداري
براي انتخاب نمونه‏هائيكه معرف كل محصول باشد از روشهاي پيشنهادي در استاندارد تدوين شده آرد گندم ايران شماره ۱۰۳ استفاده گردد .
۶ ـ روشهاي آزمون
براي آزمون ويژگيهاي مندرج در بند ۳-۴ و ۳-۳ و جداول شماره ۱ و ۲ به بندهاي مربوطه اين استاندارد مراجعه شود .
مواد شيميائي مورد مصرف در آزمونها بايد از نوع خالص باشد .
۶ ـ ۱ ـ اندازه‏گيري قطر ذرات
۶ ـ ۱ ـ ۱ ـ اندازه‏گيري با الك
دو الك را رويهم سوار كنيد به نحوي كه قطر چشمه‏هاي الك روئي ۷۱۰ ميكرون و قطر چشمه‏هاي زيرين ۵۰۰ ميكرون باشد . اين مجموعه مجهز به در پوشي است كه بعد از افزايش بار الك روي آن گذاشته مي‏شود و در زير آن نيز قابي قرار مي‏گيرد كه رد شده از الكها درون آن جمع‏آوري مي‏شود .
يادآوري ۱ ـ در صورت عدم دسترسي به الكهاي فوق مي‏توان از الكهاي مشابه به ترتيب زير استفاده كرد بجاي الك به قطر چشمه‏هاي ۷۱۰ ميكرون از الك ۲۲ مش S.B و يا از ۲۵ مش ASTM و يا از الك ۲۴ مش استفاده نمود .
بجاي الك با قطر چشمه‏هاي ۵۰۰ ميكرون از الك ۳۰ مش S.B و يا ۳۵ مش ASTM و يا ۳۲ مش استفاده كرد .
۶ ـ ۱ ـ ۲ ـ روش كار : ۱۰۰ گرم از نمونه آزمودني را به دقت توزين نمائيد و روي الك فوقاني مجموعه دو الك فوق‏الذكر بند الف ۱-۱ ريخته و ردپوش آنرا گذاشته و روي دستگاه تكان دهنده برقي مربوطه قرار داده و به مدت ۵ دقيقه دستگاه را بكار اندازيد و سپس دستگاه را خاموش كرده و باقيمانده روي هر يك از الكها را با يك برس روي پتري ريخته و به دقت وزن كنيد .
۶ ـ ۱ ـ ۳ ـ روش محاسبه
۶ ـ ۱ ـ ۳ ـ ۱ ـ درصد مواد باقيمانده روي الك ۷۱۰ ميكروني كه در آن
M1 = وزن ( جرم ) برحسب گرم ماده باقيمانده روي الك ۷۱۰ ميكرون
M = وزن ( جرم ) اوليه بار الكها ( نمونه آزمودني )
۶ ـ ۱ ـ ۳ ـ ۲ ـ محاسبه مانده روي الك ۵۰۰ ميكرون = درصد جرم برحسب گرم كه در آن :
M2 = وزن ( جرم ) برحسب گرم مانده روي الك ۵۰۰ ميكرون
M = وزن ( جرم ) اوليه بار الكها ( نمونه آزمودني )
۶ ـ ۲ ـ اندازه‏گيري مقدار رطوبت
۶ ـ ۲ ـ ۱ ـ روش كار
ده گرم از ماده آزمودني را به دقت وزن كرده و روي يك پتري چيني , شيشه‏اي و يا پلاتين كه قبلا در يك اتو بطور كامل خشك شده و توزين گرديده است بريزيد و در يك اتو معمولي در حرارت ۱۰۵±۲ درجه سانتيگراد ثابت نگاهداشته به مدت ۵ ساعت قرار دهيد . سپس نمونه را در داخل يك دسيكاتور سرد كرده و توزين نمائيد و مجددا در اتو و با مشخصات فوق‏الذكر به مدت ۳۰ دقيقه قرار داده به دسيكاتور منتقل نموده و پس از سرد شدن توزين نمائيد و اين عمل را در فواصل نيم ساعت ادامه داده تا اختلاف وزن بين دو توزين به كمتر از يك ميلي‏گرم برسد كمترين وزن را يادداشت كرده و مبناي محاسبه قرار دهيد .
يادآوري ۲ ـ نمونه خشك شده فوق را براي آزمايش اندازه‏گيري خاكستر تام نگهداريد .
۶ ـ ۲ ـ ۲ ـ نحوه محاسبه
محاسبه مقدار رطوبت را به ترتيب زير انجام دهيد .

۶ ـ ۳ ـ اندازه‏گيري مقدار پروتئين
براي اندازه‏گيري اين مواد از روش كلدال بشرح زير استفاده مي‏نمايند .
۶ ـ ۳ ـ ۱ ـ روش كار : ۰/۲۵ گرم از ماده مورد آزمايش را به دقت توزين كرده در يك بالن هضم كلدال به ظرفيت نيم ليتر بريزيد دقت نمائيد كه ذرات به دهانه بالن نچسبد ( براي اين منظور بهتر است مقدار نمونه را در يك كاغذ بدون ازت توزين پيچيده و داخل بالن بيندازيد ) حدود ۱۰ گرم سولفات سديم يا پتاسيم بدون آب و ۰/۲ تا ۰/۳ گرم سولفات مس از كاتاليزر مناسب استفاده شود و حدود ۲۰ ميلي‏ليتر اسيد سولفوريك غليظ به بالن هضم اضافه كنيد سپس بالن را به صورت مورب روي اجاق قرار داده بآرامي در كمتر از درجه حرارت نقطه جوش اسيد سولفوريك حرارت دهيد تا كف كردن متوقف شود . سپس حرارت را بالا برده تا اسيد سولفوريك بشدت بجوشد و عمل هضم كردن را به مدت ۳۰ دقيقه پس از شفاف شدن محلول ادامه دهيد . پس از سرد شدن محتوي بالن ۲۰۰ ميلي‏ليتر آب مقطر بآن اضافه كرده و به خوبي مخلوط نموده چند دانه گلوله شيشه يا قطعات ريز كاشي شكسته كه با اسيد شسته شده باشد درون آن بيندازيد و ۵۰ ميلي‏ليتر سود ۵ درصد را به آرامي به نحوي كه نوك روي جدار دهانه بالن ريخته شده و بتدريج به محلول اضافه گرديده و ته بالن قرار گيرد سپس به آرامي مخلوط كرده و بالن را به دستگاه تقطير وصل نمائيد و عمل تقطير را تا جمع شدن تمامي گاز آمونياك در بشر محتوي اسيد سولفوريك با عيار مشخص ( نرمال ) و دو يا سه قطره معرف قرمز متيل ادامه دهيد انتهاي دستگاه تقطير را در داخل بشر با آب مقطر به خوبي بشوئيد و با محلول ئيدروكسيد سديم ( ) عيار سنجي نمائيد .
يادآوري ۳ ـ آزمايش مشابهي بدون افزودن نمونه آزمودني به عنوان آزمايش شاهد انجام دهيد .
۶ ـ ۳ ـ ۲ ـ روش محاسبه : مقدار پروتئين را با روش زير محاسبه نمائيد .

كه در آن :
B = حجم محلول هيدروكسيد سديم استاندارد به ميلي‏ليتر كه براي خنثي كردن اسيد در آزمايش شاهد بكار برده شده است .
A = حجم محلول هيدروكسيد سديم استاندارد به ميلي‏ليتر كه براي خنثي كردن اسيد در آزمايش نمونه بكار برده مي‏شود .
N = نرماليته محلول هيدروكسي سديم استاندارد بكار برده شده .
M = مقدار نمونه بكار رفته به گرم
m = درصد وزني رطوبت نمونه
۶ ـ ۴ ـ اندازه‏گيري خاكستر تام
۶ ـ ۴ ـ ۱ ـ روش كار : نمونه بدست آمده از اندازه‏گيري رطوبت ( پيوست ب ) را در يك بوته آزمايش با يك شعله مناسب آتش زده و حدود يك ساعت آنرا بسوزانيد . سپس عمل آتش زدن را با قرار دادن نمونه در داخل يك كوره با درجه حرارت ۵۵۰ تا ۶۰۰ درجه سانتيگراد ادامه دهيد تا اينكه خاكستر سفيد رنگ شده اثري از ذرات كربن سياه رنگ ديده نشود . سپس نمونه را در داخل دسيكاتور سرد كرده و وزن نمائيد . عمل قرار دادن در كوره را نيم ساعت به نيم ساعت تكرار كنيد تا اينكه اختلاف وزن بين دو توزين متوالي كمتر از يك ميلي‏گرم بشود و در اينحالت كمترين وزن را يادداشت كرده و مبناي محاسبه قرار دهيد .