پیشگفتار
تاریخچه
از آغاز پیدایش انسان ، همواره چگونگی پوشش و نجات او از سرما مطرح بوده است. مصریها نزدیک به ۵۵۰۰ سال پیش هنر ریسندگی و بافندگی پنبه را آموختند و چینیها با پرورش کرم ابریشم در حدود ۳۶۰۰ سال پیش مشکلات پوشش خود را حل کردند. در سده هفدهم دانشمند انگلیسی به نام رابرت هوک “Robert- Hooke” پیشنهاد کرد که می‌توان الیاف را با توجه به شیوه‌ای که کرم ابریشم عمل می‌کند تولید نمود.

پس از آن ، یک بافنده انگلیسی به نام لویزشواب Lois- Schwabe توانست الیاف بسیار ظریف شیشه را با عبور شیشه مذاب از منافذ بسیار ریز تهیه نماید. پس از چندی ، سایر دانشمندان موفق به استخراج سلولز چوب و در نتیجه تولید الیاف شدند در سده‌های هجده و نوزدهم، همراه با انقلاب صنعتی ، رسیدگی و بافندگی مبدل به تکنولوژِی تهیه پارچه از الیاف گوناگون طبیعی و مصنوعی شد.

رده بندی الیاف در صنعت نساجی
در صنعت نساجی الیاف به سه دسته تقسیم می‌شوند که عبارتند از:
الیاف طبیعی “Natural fibers” الیاف طبیعی شامل دو بخش الیاف نباتی و الیاف حیوانی می‌باشند.
الیاف نباتی مانند: پنبه، کتان، کنف، رامی و الیاف حیوانی مانند: پشم و ابریشم
الیاف کانی “Mineral fibres”: الیاف کانی الیافی هستند که مواد اولیه آنها از کانیها بدست می‌آ

یند مانند الیاف شیشه‌ای و الیاف فلزی.
الیاف مصنوعی که شامل دو دسته می‌باشند: یکی الیافی که منشا طبیعی دارند ولی توسط انسان دوباره تهیه می شوند مانند ویسکوز ، استات و تری استات که هر یک ریشه سلولزی دارند. و دیگری الیاف سینتتیک یا مصنوعی که از مشتقات نفتی تولید می‌شوند مانند: نایلون ، داکرون ، ارلون یا بطور کلی پلی آمیدها ، پلی استرها ، پلی اورتانها ، پلی اکریلونیتریل ، پلی وینیل کلراید و … .

مقدمات تکمیل کالای نساجی
تمام پارچه‌های نساجی پس از خروج از سالن بافندگی کم و بیش دارای مقادیری ناخالصی و عیوب می‌باشند. لذا لازم است به منظور آماده کردن پارچه برای عملیات تکمیل اصلی آنرا تحت عملیات مقدمات تکمیل قرار داد. مانند توزین و متراژ پارچه ، کنترل عیوب پارچه ، گره گیری ، رفوگری و گرفتن ناخالصیها بخصوص در مورد پارچه‌های پشمی که دارای ناخالصیهای سلولزی و خرده چوب و … می‌باشد.

روشهای تکمیل کالای نساجی
عملیات و کارهای تکمیل در نساجی برای افزایش نرمی زیر دست ، درخشندگی و بطور کلی افزایش مرغوبیت پارچه می‌باشد. عملیات تکمیل بستگی به چند عامل مهم دارد که عبارتند از: نوع الیاف ، ویژگی فیزیکی الیاف ، ابلیت جذب مواد گوناگون شیمیایی ، حساسیت الیاف نسبت به مواد تکمیل. عملیات تکمیل در مجاورت رطوبت ، دما و فشار معمولا به سه روش انجام می‌گیرد:

روشهای مکانیکی: مانند تراش پارچه ، خار زدن ، اطو کردن ، پرس کردن و … .
روشهای شیمیایی: مانند تکمیل رزین ، سفید کردن و مقاوم کردن پارچه در برابر آتش و غیره. در این روش معمولا در اثر فعل و انفعالات شیمیایی حاصل بین لیف و ماده شیمیایی مصرف شده عمل تکمیل بدست می‌آید و یا اینکه ماده شیمیایی مصرف شده در اثر رسوب کردن و یا اضافه شدن در روی پارچه ، باعث تغییر در خواص پارچه می‌شود، مانند آهار دادن پارچه پنبه‌ای با محلول مواد پلیمری.

روشهای مکانیکی- شیمیایی: در این حالت از روشهای مکانیکی و شیمیایی بطور توام بهره گرفته می شود، مانند بشور و بپوش کردن پارچه و یا تثبیت حرارتی پارچه.
انواع تکمیل
تکمیل موقت
در این نوع تکمیل ، کالا را به منظور خاصی تحت عملیات تکمیلی قرار می‌دهند بطوری که اثر تکمیلی آن در عملیات بعدی مثل شستشو و غیره از بین می رود، مانند آهار دادن پارچه‌های پنبه‌ای برای عملیات بافندگی و شستشوی آهار پس از خاتمه عملیات بافندگی.

تکمیل دائم
در این نوع ، اثر تکمیلی تا زمانی که پارچه حالت خود را از دست ندهد (مخصوصا در مقابل شستشو و پوشش) باقی خواهد ماند، مانند رسوب دادن رزینهای مصنوعی مثل استرها و اترهای سلولز در روی پارچه و یا کلرینه کردن کالای پشمی یا تکمیل با فرمالدئیدها.
تکمیل ثابت

در این نوع ، اثر تکمیل مادام العمر در روی کالا باقی می‌ماند و حتی بعد از اینکه پارچه حالت و ماهیت خود را به عنوان پارچه خارجی از دست بدهد، آثار تکمیل در آن باقی خواهد ماند. مانند پلیمریزه کردن بعضی از منومرهای اکریلیکی در روی زنجیرهای اصلی مولکولهای پارچه‌های سلولزی و یا پروتئینی
شستشوی کالای نساجی

عمل شستشو ، اولین عمل تکمیل مرطوب می‌باشد و به منظور بر طرف کردن مواد خارجی مانند روغنهای ریسندگی ، واکسها و ناخالصیهای قابل حل در محلولهای شستشو انجام می‌گیرد. عملیات شستشو عبارتست از عمل کالا با پاک کننده‌های مناسب همراه با مواد قلیایی و یا در غیاب مواد قلیایی. در صورت استفاده از صابون برای عملیات شستشو ، احتیاج به آب نرم می‌باشد. ولی برای پاک کننده‌های مصنوعی چگونگی سختی آب اهمیت ندارد. همچنین برای اصلاح سفیدی پارچه و شفافیت رنگ الیاف آن عمل شستشو انجام می‌گیرد.
آهار زنی و آهار گیری

به منظور افزایش استحکام در برابر پارگی ، کاهش نیروی سایشی و خواباندن پرزهای سطحی الیاف نخهای تار را آهار می دهند. مواد آهاری ، ماکرومولکولهایی هستند که ممکن است بر اثر پیوند بین خود و یا با الیاف تشکیل پوششی به دو نخ دهند. آهار طبیعی عبارتند از: نشاسته‌ها و مشتقات آنها ، مشتقات سلولزی و (پروتئینها)). آهارهای مصنوعی عبارتند از: انواع پلی وینیل الکلها ، انواع پلی اکریلات و انواع کوپلیمراستایرین و مائیک اسید.

قبل از انجام عملیات تکمیل مرطوب لازم است آهار نخ تار پارچه با اندازه کافی بر طرف شود تا در مراحل شستشو ، سفیدگری و رنگرزی یا چاپ ، مزاحمت و نایکنواختی ایجاد نکند و در ضمن مقداری از مواد در تکمیل رنگ را به خود جذب نکند. روشهای آهارگیری عبارتند از: آهار گیری با اسید ، آهار گیری با روش تخمیر ، آهار گیری با اکسید کننده‌ها ، آهار گیری با آنزیمها.

مرسریزاسیون
یکی از عملیاتی که روی پنبه انجام می شود، عمل مرسریزه می‌باشد که شامل تماس پنبه (اعم از الیاف نخ یا پارچه) با محلول سود سوزآور و سپس شستشوی محصول در محلول رقیق اسید و سپس آب سرد به منظور خنثی کردن قلیایی و سرانجام خشک کردن محصول است. بر اثر مرسریزاسیون درخشندگی و جلای پنبه افزایش می‌یابد و ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی آن تغییرات زیادی پیدا می‌کند. معمولا پارچه‌های مرغوب پنبه‌ای پیراهنی ، رومیزی ، ملحفه‌ای و همچنین نخهای قرقره مرسریزه می‌شوند.
سفیدگری

هدف از سفیدگری ، از بین بردن رنگدانه‌ها و ناخالصیهای دیگر و در نتیجه سفید جلوه دادن الیاف می‌باشد. البته سفیدگری پنبه بسیار مهم تراز سفیدگری پشم می‌باشد، چون درصد بالایی از پشم بصورت کالای رنگی به بازار عرضه می‌شود. ولی در مقابل ، مقدار زیادی از پارچه‌های پنبه‌ای بصورت سفید و یا پارچه‌های چاپ شده با زمینه سفید مورد استفاده قرار می‌گیرد. پارچه‌های ملحفه‌ای ، رومیزی و پیراهنی نمونه‌هایی از پارچه‌های پنبه‌ای هستند که احتیاج به سفیدگری دارد.
سفیدگری پنبه بیشتر با مواد اکسید کننده مثل کلریت سدیم و هیپوکلریت سدیم و آب اکسیژنه و مواد احیا کننده مانند هیدروسولفیت و سفیدگری پشم با اکسید کننده آب اکسیژنه همراه با آمونیاک یا سیلیکات قلیایی و مواد احیا کننده ، اکسید گوگرد و یا بی سولفیت سدیم و اسید سولفوریک و سفیدگری الیاف مصنوعی با اکسید کننده آب اکسیژنه ، کلریت سدیم و هیپوکلریت سدیم و احیا کننده ، هیدروسولفیت و در صورت لازم مواد سفید نوری به همراه سفید کننده قبلی انجام می‌گیرد.

تکمیل ضد آب و دور کننده آب
تکمیل ضد آب پارچه به دو صورت امکان پذیر می‌باشد.
پوشش کل سطح پارچه توسط مواد هیدروفوب (موادی که آب را به خود جذب نمی‌کنند) است، به نحوی که تمام منافذ پارچه مسدود گردد. این روش تکمیل ضد آب نام دارد. پارچه با کاربردهای خیمه و چادر ماشین با این روش تکمیل می‌گردد.

الیاف و یا نخ از مواد ضد آب پوشیده می‌شوند، به این ترتیب فضای بین نخها در پارچه کاملا باز می‌ماند و امکان انتقال هوا وجود دارد. این روش تکمیل دور کننده آب نام دارد و بیشتر پارچه‌های لباس مثل بارانی ، لباس ورزشی و کاربردهای مشابه با این روش تکمیل ضد آب می‌گردند. بعضی از مواد ضد آب و دور کننده آب عبارتند از: مواد هیدرولیز کننده نمکهای زیرکونیوم ، استره کردن سطح الیاف با اسیدهای چرب ، استفاده از رزینهای هیدروفوب مثل رزین کاربومید ، Permel ، Paraf fion و غیره ، ترکیبات آلی سیلیکونی و اسیدهای چرب کمپلکس گرم.

تکمیل ضد آتش
یکی از روش های تکمیل ضد آتش کالای نساجی ، پوشش آن بوسیله نمکهای آمونیوم می‌باشد که در گرما تولید آمونیاک نموده و بدین ترتیب با محبوس کردن آتش در خود باعث خاموش شدن و عدم پیشرفت آن می‌گردد. مناسبترین نمکهای آمونیوم ، دی آمونیوم فسفات و کربنات آمونیوم می‌باشد. سایر تکمیل کننده‌های ضد آتش عبارتند از: اکسیدهای نامحلول قلع ، آنتیموان و تیتان ، استره کردن سطحی سلولز با اسید فسفریک و یا دی آمونیوم در حضور اوره هیدروکسی متیل فسفونیوم کلراید (THPC) و غیره.
تکمیل ضد باکتری و ضد قارچ

مواد تکمیل کننده ضد باکتری بعنوان محافظت کننده از عرق عمل کرده و از تاثیر باکتریها و یا قارچها بر آن جلوگیری می‌کنند لذا چنانچه لباسهای ورزشی و یا لباس زیر با این مواد تکمیل گردند، از تخمیر عرق بدن توسط باکتریهای موجود در هوا و در نتیجه تجزیه و بوی بد آن جلوگیری می‌کنند. برخی از این تکمیل کننده‌ها عبارتند از: ترکیبات آمونیوم چهارتایی ، Irgasan DP300 ، Dodigen 226 ، پیوند زدن سلولز با نمکهای مس و نقره توسط گروههای کربوکسیل اسید آکریلیک و یا اسید متاکلریلیک و غیره.
نرم کننده‌ها

نرم کننده‌ها مایه لطافت و نرمی زیر دست پارچه می‌شوند و در اثر بیشتر کارهای چاپ و رنگرزی و عملیات تکمیل مانند ضد آتش کردن و ضد چروک کردن پارچه زیردست، حالت خشک و شکننده‌ای پیدا می‌کند که آنها را بوسیله نرم کننده‌ها ، نرم و لطیف می‌نمایند.

متداولترین نرم کننده‌ها عبارتند از: استرهای اسیدفتالیک و بنزیل فتالاتها برای نرم کردن اغلب رزینها بویژه PVC ، تری ملیتانها برای نرم کردن رزینهای مصرفی در ساخت کابلهای سیم و برق و ساخت سایر عایقها ، هیدروکربنهای نفتی با وزن زیاد که دارای اتم N , S , O می‌باشند در ساخت لاستیکها بکار می‌روند، نرم کننده‌های مقاوم در برابر آتش سوزی مانند فسفاتهای آلی و پارفینهای کلردار ، نرم کننده‌های اپوکسی و پلی اورتان و غیره.
توجه: باتوجه به مطالب ارائه شده در پیشگفتار بعضی از مراحل طی نساجی که در شرکت پارس نخ ابهرعملاً انجام میگیرد به صورت تئوری کارهای انجام شده توضیح داده میشود.
باتشکر

ساختار اداری شرکت پارس نخ ابهر

Dty:
تعریف نخ dty:

مخفف کلمه draw texturingمی باشد.drawبه معنی کشیدن وdraw-textruring یعنی نخی که تحت پروسه کشش و تکسچره شدن باشد.تکسچرایزینگ به معنای انجام عملیات گوناگون روی الیاف مصنوعی جهت نزدیک کردن خواص فیزیکی انها به الیاف طبیعی مثل فرو وموج وحجم دادن و…وغیره می باشد .در این پروسه سه عامل کشیدن دما وتاب به طور همزمان اعمال می شود.
هدف از تکسچره کردن تغییرخواص نخ مصنوعی به نخ طبیعی جذب رنگ ورطوبت قدرت پوشانندگی خاصیت اتو پذیری پفکی شدن می باشد.در این سالن نخ تکسچره شده به دست می اید. به طور کلی سه نوع نخ داریم:
۱)استرچ۲)set3)نیمه ست
۲)نخ استرچ:این هیتر دوم ندارد ونخ حالت کششی دارد.
۳)نخ ست:دمای هیتردوم۴۰-۲۰درجه پایین تر از هیتر اول است.در این نخ تاب زنده یا تاب مجازی صفر می شود.
۴)نخ نیمه ست:دمای هیتر دوم ۶۰-۴۰درجه پایین تر از هیتر اول می باشد.نخ poyصاف وکش دار است که کاربردی در نساجی ندارد به همین دلیل باید طی عمل تکسچر ایزینک قرار گیرد.

انواع نخ :dty
1)simple(ساده):نخ هایی که که از جت هوا عبور نمی کند.
۲)intermingle(گره دار):نخهایی که از جت هوا عبورمی کند.این نخها پفکی هستند
انواع گره:
گره خیلی ضعیف LL گره ضعیف L
گره قوی H گره خیلی قوی HH
مواد اولیه سالن dty:
نخpoyسفید ورنگی جزء مواد اولیه این سالن می باشد.وضعیت دستگاه های موجود در سالن dtyشرکت پارس نخ این سالن دارای ۴دستگاه fk1000ساخت کمپانی barmag المان می باشد.هر دستگاه شامل دو ساید aوbمی باشد.هر دوک یک پوزیشن محسوب می شود هرسایدشامل ۱۰۸پوزیشن می باشد.به هر ۱۲دوک یک section(دهنه)گفته می شود.
*فرایند تولید نخ ساده وگره دار مشابه هم می باشد با این تفاوت که نخ ساده از جت هوا عبور نمی کند .

فرایند تو لیدنخ:
قفسه

قیچی((cuteer

غلتک(کاتس)w1

هیتر اول

منطقه خنک کننده

جت هوا→غلتک w2→سنسور→فریکشن

علتک wx

هیتر دوم

غلتک w3

سنسور

غلتک روغن

)W4پیچش نخ دوربوبین)

)W5علتک شیاردار)

W6(غلتک فریکشن)
اجزایdty به ترتیب مسیر عبور نخ:
قفسه-ابتدا نخ poy ازانباردریافت میشودودوکها روی قفسه چیده می شود.در هر ردیف ۹ قفسه وجود دارد.هرقفسه ۴ردیف و۶دوک درهرردیف جای می گیرد هر دو دوک مربوط به یک پوزیشن میباشد که رزرو یک دوک به سر دیگردوک دیگر گره زده می شود.

-Yarn cuteer زمانیکه نخ از unitensخارج می شود این قسمت نخ را قطع می کند.که برای اعلام به اپراتور چراغ قرمز روشن می شود.غلتک تغذیهw1-این غلتک وظیفه تغذیه نخ را بر عهده دارد.به طور کلی قبل از هر غلتک عمل yarn displacement صورت می گیرد.این قسمت نخ راروی غلتکها جا به جا می کند چون عبور نخ از یک نقطه باعث فرسایش موضعی غلتکها می شود ومسیر عبورنخ به قوس ایجاد می شود.به همین دلیل غلتکهاراهر۶ماه یکبار سنگ می زنند تا یک لایه نازک از روی ان برداشته شود.جنس این غلتکها پلی یورتان می باشد عمل جابه جا توسط غلتک بادامکی انجام میشود

String up –twist stopper-سیستم بالا بر دستگاه می باشد که پنیوماتیکی میباشد ونخ رابه بالای هیترمنتقل می کند. روی این قسمت قطعه ای وجود دارد که باعث می شود که نخ بین غلتک تغذیه وهیتراول تاب نبیند وفقط در هیتراول تاب ببیند.در بالا twist stopper(تاب گیر)وجود دارد تا ازنفوذتاب به عقب جلوگیری کند.
هیتراول-نقش ان اماده سازی نخ برای ایجاد فر میباشد .هیتر نخ را گرم می کند تا امادگی لازم برای تغییر فرم در ان ایجاد شود .دمای ان به دنیر نخ مصرفی بستگی دارد هرچه دنیر نخ بالاتر دما بالاتر میرود.درواقع این هیتر وظیفه گرم کردن نخ تا بالای دمای tg برای اماده کردن نخ جهت ایجاد تغییر شکل را دارد هر هیتر مربوط به دو پوزیشن است .تعداد ۵۴هیتر وجود دارد وهر هیتر ۴شیار دارد دو شیار مربوط به یک پوزیشن ودو شیار دیگر مربوط به پوزیشن دیگر است.دمای هیتر اول ۲۳۰cاست.هیتر هر بخش جداگانه روشن و خاموش میشود.
*نکات

*روی هر هیتر اول مکنده وجود دارد یکی قبل از هیتر ویکی بعد از هیتر.روغنی که در نخ poy وجود دارد در اثر گرم شدن بخار می شود .مکنده بخار روغن را خا رج می کند تا ادامه کشمش امکانپذیر باشد.
*هر چه dpf(دنیر در فیلامنت)کمتر باشد دمای هیتر اول را کاهش می دهیم .چون افزایش بی رویه دما باعث فیلامنت پارگی می شود .هر چه فیلامنت ها بیشتر حساسیت به دما بیشترمیشود .

Cooling rails(ناحیه خنک کننده)-در این دستگاه عا مل خنک کننده وجود ندارد ونخ قبل از اینکه به تا ب دهنده برسد دمای ان با ید به پا یین تر از دمای tg برسد.برای اینکه تغییر شکل حاصله در نخ ثا بت بماند وfreez شود ناحیه خنک کننده ای از جنس یک انبار وجود دارد .این الیاژدما را به ۱۰۰-۹۰ درجه کاهش می دهد.

Friction-فر یکشن دارای دیسکها یی می باشد ودر حین عبور از دیسکها در نخ حا لت شکست ایجاد می شود کار اصلی فریکشن تغییر فرم یعنی ارایش یا فتگی را به حد اقل میرساند .به طور کلی فریکشن دارای سه بخش است:۱)guide disk که بیشترین کشش(tension )را به نخ وارد میکند.۲)word disk اعمال تا ب را انجام میدهد.
۳)knife diskکه ایجاد tight spot (نقا ط به هم فشرده)میکند و فیلامنتها را بهم می فشارد .در فریکشن ها یی که سرعت بالا دارند شماره ۱و۳ وجود ندارد.فریکشنی که در این شرکت بکار رفته ۱ ۵ ۱ می باشد یعنی ۵ دیسک اعمال تاب را بر عهده دارد.

مشخصه فریکشن :دو نوع فریکشن وجود دارد: sوz .فریکشن zسرامیک خروجی (راهنمای خروجی)دارد ولی فریکشن s ان را ندارد چون موازی جنک کننده قرار میگیرد ولی فریکشن z حا لت زاویه دار میگیرد.