چکیده

دوران کودکی، دوران سرنوشتساز و حساسی در زندگی است و مشکل است که شخصـیت کـودك را در خـارج از موقعیـت خانواده در نظر بگیریم. بنابراین با توجه به نقش حساس فضاي تعاملی اعضاي خـانواده در حرمـتخـود فرزنـدان، پـژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه انسجام خانواده با حرمت خود فرزندان صورت گرفته است. روش این پژوهش توصیفی- مقطعـی و از نوع همبستگی است. جامعه آماري شامل کلیه دانش آموزان دختر پایه پنجم مشغول به تحصیل در دبستان هاي دولتـی شهر ساري در سال تحصیلی ۹۳-۹۴ است، که تعداد ۲۵۴ نفر با استفاده از روش نمونـهگیـري تصـادفی خوشـهاي انتخـاب شدهاند. براي جمع آوري داده ها از پرسشنامه انسجام خانواده سامانی (۱۳۸۱) و پرسشنامه حرمتخود (پوپ و مـک هیـل، (۱۹۸۸ استفاده شد. یافتههاي پژوهش حاضر نشان داد که بین انسجام خانواده بـا ابعـاد حرمـت خـود عمـومی (r = 0/38)، حرمتخود تحصیلی (r = 0/31)، حرمتخود جسمی (r = 0/28)، حرمتخود خانوادگی (r = 0/43)، حرمتخـود اجتمـاعی (r = 0/28) و حرمتخود کلـی (r = 0/44) در سـطح معنـاداري ( p=0/001) همبسـتگی مثبـت و معنـاداري وجـود دارد. همچنین نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که حدود ۲۰ درصد از واریانس متغیر حرمتخود توسط متغیـر انسـجام خـانواده قابل پیشبینی است. بر این اساس می توان نتیجه گرفت که انسجام خانواده به طور معناداري با حرمتخود فرزندان رابطـه داشته و می تواند تا حدي آن را پیشبینی کند.

کلیدواژهها: انسجام خانواده، حرمتخود، فرزندان

National Conference

٢٠١٥/ ٨/٢٧ Kome elmavaran danesh R.S. Institute
٣٢١٧ Article Code:

١

.۱ مقدمه

از آنجایی که، کودکان قشر عمدهاي از جمعیت هر جامعهاي را تشکیل میدهند، در هر جامعه، سلامت کودکان و نوجوانـان

æ بهداشت روانی آنان از اهمیت ویژهاي برخوردار میباشد تا از نظر روانی و جسمی سالم بوده و بتوانند نقش اجتماعی خـود را بهتر ایفا کنند. حرمتخود یا احساس خود ارزشمندي در فرزنـدان از اساسـیتـرین عوامـل در رشـد مطلـوب شخصـیت کودکان و از مهم ترین کارکردهاي خانواده براي پرورش نسلی سالم به حسـاب مـیآیـد. زیـرا درك کودکـان از خودشـان و احساس خودارزشمندي در حال شکلگیري کودکان بر مبناي ارزیابی و نگرشهاي اعضاي خانواده، همسالان و دیگـر افـراد مهم اطراف وي بهخصوص پدر و مادر میباشد. و بر اساس آن براي خصوصیات خود، ارزش منفی یا مثبت قائل میشوند.

حرمتخود عقیدهاي است که فرد درباره مجموعـه توانـاییهـا، ویژگـیهـا و شایسـتگیهـاي خـود دارد، همچنـین، حرمتخود درجه تصویب، تأیید، پذیرش و ارزشمندي است که شخص نسبت بـه خـود احسـاس مـیکنـد (دبیـري، دلاور، صرامی و فلسفی نژاد، .(۱۳۹۱ حرمتخود مفهومیدر ارتباط با مفاهیم خودانگاره و وجدان فرد است. روشی است کـه در آن هر فردي خودش را در رابطه با گروهی که به آن تعلق دارد، مقدار ارزشی که براي او قائل هستند و نگرش مثبت یـا منفـی شخص بر اساس سـطح رضـایتی کـه نسـبت بـه خـودش دارد، مـیسـنجد (موگونـا و موگونـب۱، .(۲۰۱۴ جیمـز (۱۸۹۰) حرمتخود را به عنوان فرایند ارزیابی فرد تلقی می کند. وي بیان میکند که حرمتخـود در سـادهتـرین شـکل آن، نسـبت موفقیت شخص به شایستگی ها و تظاهراتش۲ است. تظاهر که بخش آسیب پذیر حرمتخود مـیباشـد، بـه عنـوان اهـداف و مقاصد فرد در نظر گرفته شده است. در حالیکه موفقیت عبارت از ادراك دستیابی فرد بـه ایـن اهـداف اسـت. هرگـاه فـرد بیشتر از آنچه که شایستگی داشته باشد، موفقیت کسب کند، به همان نسبت حرمتخود وي رشد میکند و اگـر برداشـت

æ ادراك فرد از دستیابی به اهدافش پایین باشد، در مقایسه با دیگران در همان عرصه حرمتخود وي کاهش مییابد (پـوپ، ۱۹۸۸؛ ترجمه تجلی، .(۱۳۹۱ پوپ (۱۹۸۸) حرمتخود را یکی از ارزشهاي اساسی انسان می داند و آن را به عنوان ارزیابی هر فرد از خود تعریف می کند. پوپ تاکید میکند که حرمتخود به عنوان تفاوت خود واقعی و خـود ایـدهآل ارزیـابی شـده است. خودواقعی بر اساس اطلاعات درك شده در مورد خود است. خود ایدهآل یک تصویر شخصی اسـت کـه فـرد بخواهـد باشد. حرمتخود زمانی بالا است که خود واقعی و خود ایدهآل در توافق هم هستند و زمانی پایین اسـت کـه آنهـا متنـاقض باشند هوسوگی،( اُکادا، فوجی، نوگوچی و واتاناب۳، .(۲۰۱۲

در شکلگیري حرمتخود، تجربههاي کودك در دوران کودکی، کنار والدین و اعضاي خانواده، با توجه به نوع نگرش

æ رفتاري که نسبت به او دارند و همچنین انسجام و نحوه تعامل اعضاي خانواده با یکدیگر نقش قابلتوجهی ایفا میکنـد. در خانوادههاي منسجم، پشتیبانی و درك متقابل بین اعضاي خانواده وجود دارد (لیان و یوسـوف۴، (۲۰۰۹، روابـط والـدین بـا یکدیگر بهصورت حسنه می باشد، اعضاي خانواده نیازها و نگرانیهاي خود را آزادانه بیان می کنند، حاضـر بـه مـذاکره بـراي حل مشکلات همدیگر هستند، نسبت به مسائل همدیگر نگران هستند و درگیري کمتري بین اعضـا رخ مـی دهـد (هـیمن، زینک و هیس۵، .(۲۰۰۸ خانوادههاي منسجم و انعطافپذیر که حمایتکننـده و سـازگار در رفتـار خـود هسـتند، احسـاس امنیت را در کودکان ایجاد می کنند. همچنین حرمتخود و حـس کنتـرل آنهـا بـر رفتارشـان را تقویـت مـیکننـد. چنـین ۶خانوادههایی با استفاده از کاهش اثرات منفی عوامل خطرساز دوران بلوغ نقش حفاظتی دارند و بهتر نیازهاي روانـی اولیـه