ر

مقدمه

لکنت یک اختلال چند عاملی کلامی است و از بین عوامل مؤثّر بر لکنت، سیستم لیمبیک نقش تعیین کنندهاي دارد. از جمله اجزاي سیستم لیمبیک، هیپوکامپ و آمیگدال است که در عملکردهاي شناختی و پردازش اطّلاعات هیجانی نقش متفاوتی دارند. هیپوکامپ و آمیگدال به عنوان دو سیستم متفاوت حافظه هیجانیاند، آمیگدال در عملکرد حافظه ضمنی و هیپوکامپ در عملکرد حافظه آشکار نقش دارد. حافظه آشکار حافظهاي است که در آن یادآوري اطّلاعات

به صورت خودآگاه صورت میگیرد در حالی که حافظه ضمنی حافظهاي است که در آن

یادآوري به صورت ناخودآگاه انجام میپذیرد. در مدار عصبی پاپز۱، ارتباطات آمیگدال و هیپوکامپ با مناطق حرکتی گفتار بیانگر تأثیر حافظه هیجانی بر روي برنامهریزي حرکتی گفتار است (اسکوارتز، ۲۰۰۰ ؛ به نقل از گازانیگا۲، آیوري۳، من گان۴، ۱۹۹۸؛ کندل۵ و شوارتر۶،

.(۲۰۰۰ پردازش موازي حافظه ضمنی در آمیگدال و حافظه آشکار در هیپوکامپ، اعمال حرکتی خاصی را با رنگ هیجانی همراه می کند (دارل۷ و داگ۸، .(۲۰۰۳ این اطّلاعات از این نظریه حمایت میکنند که لکنت در نتیجه درون داد غیرعادي سیستم لیمبیک به مناطق مختلف زیر قشري و قشر حسی- حرکتی مربوط به گفتار، اتّفاق می افتد (لوگان۹، .(۱۳۸۲ مور۱۰

(۱۹۸۲) و ونکاتاجري(۲۰۰۴) ۱۱ در پژوهشهاي خود آسیب عملکردهاي حافظه در افراد مبتلا به لکنت را نشان دادند (ونکاتاگیري، ۲۰۰۴؛ مور، .(۱۹۸۲ علاوه بر این، در پژوهش هیتمن

۱- Papez

۲- Gazzaniga, M. S.

۳- Ivery, R. B.
4- Mangun, G. R. C.

۵- Kandel, R.
6- Schwartz, H. M.

۷- Darrell, M.
8- Dodge, M. A. 9- Logan

۱۰- Moore, W. H.

۱۱- Venkatagiri, H. S.

٢٥

(۲۰۰۴) مشخّص شد در افراد مبتلا به لکنت برخلاف افراد عادي براي پردازش اطّلاعات زبانی، نیمکرة راست نیمکرة غالب محسوب میشود در حالی که در افراد عادي نیمکرة غالب براي پردازش اطّلاعات زبانی نیمکرة چپ است (هیتمن۱، .(۲۰۰۴ علاوه بر این نیمکرة راست بیشتر در پردازش هیجانهاي منفی و نیمکرة چپ در پردازش هیجانهاي مثبت درگیر میشود

(جورج. (۲۰۰۱ ۲

روش

این پژوهش از نوع مورد ـ شاهدي است. آزمودنیها شامل ۳۰ فرد مبتلا به لکنت مراجعه

کننده به کلینیکهاي گفتار درمانی تهران از مهر تا بهمن ماه سال ۱۳۸۴ بودند. گروه شاهد شامل ۳۰ فرد عادي همتا از نظر سنّ، جنسیت، تحصیلات و دوزبانگی با گروه آزمایشی بود.

ابزار پژوهش و روش جمع آوري دادهها شامل آزمون »تکمیل کردن ریشه واژه۳« به منظور سنجش حافظه ضمنی، آزمون »یادآوري نشانهاي۴« براي سنجش حافظه آشکار و پرسشنامه سلامت عمومی (GHQ285) براي سنجش میزان اضطراب و افسردگی، میشد. براي دقّت در زمان ارایه واژهها از نرمافزار۶DMDX استفاده شد (فورستر، .(۲۰۰۲ اعتبار و روایی آزمون یادآوري نشانهاي و آزمون تکمیل کردن ریشه واژه در پژوهشهاي قبلی تعیین شد. در این پژوهش اعتبار هر یک از آزمونها با استفاده از آلفاي کرونباخ %۷۵ به دست آمد.

در ابتدا پرسشنامه سلامت عمومی از سوي هرآزمودنی تکمیل میشد. براي این که حافظه آشکار تأثیري روي حافظه ضمنی نداشته باشد ابتدا آزمون تکمیل کردن ریشه واژه و سپس آزمون یادآوري نشانهاي اجرا شد. برنامه نرمافزار به صورتی تنظیم گردید که هر کدام از واژهها به مدت ۳ ثانیه روي صفحه نمایش به آزمودنی نشان داده میشد. واژههاي مورد استفاده در این پژوهش از فهرست واژههاي با بار عاطفی مورد استفاده در پژوهشهاي فرهنگی (۱۳۷۵)

۱- Hettman, R.

۲- George, J. 3- Word stem completing test 4- Cue recall test
5- General Hygiene Questionnaire(GHQ28) 6- Dmaster – version 3

٢٦

برگرفته از دنی۱ وهانت(۱۹۹۲) ۲ انتخاب شد. در آزمون تکمیل کردن ریشه واژه ابتدا ۳۰ واژه در سه گروه با بار عاطفی مثبت، منفی و خنثی (شامل ۱۰ واژه مثبت، ۱۰ واژه منفی و ۱۰ واژه خنثی) به هر آزمودنی ارایه و از او خواسته می شد تا در زمان مشاهدة هر واژه، حرف اول و آخر آن واژه را روي برگهاي یادداشت نماید