مقدمه
توفیق بزرگی برای مراکز فرهنگی آسیا /اقیانوسیه یونسکو(Accu)ودفتر منطقه ای آسیا واقیانوسیه یونسکو(PROAP)است که راهنمایی برای تهیه مواد یادگیری بزرگسالان در سطح محلی تهیه نموده اند این راهنما یک راهنمایی برای تهیّه مواد یادگیری بزرگسالان در سطح محلی تهیّه نموده اند این راهنما یک راهنمای ساده وراهبردی برای همۀ برنامه ریزان مواد یادگیری به ویژه در حوزۀآموزش مداوم بزرگسالان است.

مسألۀ بی سوادی یکی از مهمترین مسائل جامعۀ بشری مخصوصاًکشورهای جهان سوّم است.اهمیّت این مسأله از این روست که بی سوادی وحتی کم سوادی خود ریشه بسیاری از مسائل دیگر،ازجمله مسائل اقتصادی،اجتماعی،فرهنگی وسیاسی جوامع می باشد.به این دلیل است که گسترش آموزش وپرورش وکاهش درصد بی سوادی یکی از شاخص های مهّم پیشرفت محسوب می شود.

زیرا اگر محور اصلی ما در پیشرفت وتوسعه ،رشدوتعالی انسانها باشد،اولّین اقدام ،مجهز ساختن آنها به مهارتهایی است که بتوانند به بهترین شکل با یکدیگر ارتباط برقرار کنند وخود را برای ایفای نقش سازنده واصیل در جامعه آماده نمایند.از این رو تعلیم وتربیت وزیر بنای آن یعنی بی سوادی یکی از راههای مهمّ محسوب می شود.

تجربه های گوناگونی که از برنامه های سواد آموزی در سطح جهانی وکشوری بدست آ»ده نشان می دهد که هر گاه سواد پایه تداوم نیابد وتقویت نشود ،بازگشت به بی سوادی را به دنبال خواهد داشت.فراگیران طرح ملّی جلساتی گرد هم آمده مبادرت به مطالعه کتاب ها وکسب مهارتهای کاربردی می نمایند.
امیدوارم روزی برسد که جوامع بتوانند کلیه استعدادهای نیروی انسانی خود را شکوفا ساخته وبه نحو مطلوبی از آن ها بهره برداری نمایند.

ضرورت واهمیت تحقیق
امروز سهم بسیار مهمّی از بودجه دولت ها در کشورهای در حال توسعه است که صرف امور تحقیقات می شود تحقیقات آموزشی وتبلیغات آموزشی در این میان از اهمیّت فراوان برخوردار است که امروزه آموزش وپرورش هزینه زیادی را برای از بین بردن بی سوادی متقبل می شود.سواد آموزی مقوله ای است که جنبه سیاسی دارد،جدا از راهبرد تدریجی «آموزش وپرورش عمومی ابتدایی»چند نمونه تاریخی از طرح های «ضربتی»نیز در زمینه سواد آموزی بزرگسالان وجود دارد.

هدف تحقیق
توانایی خواندن ونوشتن است که جوامع را با گذشته،حال وآینده پیوند می دهد وموجبات ثبت وضبط تجربیات وعلوم وفنون را فراهم می کند ودر نهایت موجب شکوفایی انسان می شود.هدف جلوگیری از بازگشت به بی سوادی ورواج فرهنگ مطالعه از طریق خود آموزی است وهدف ما از این تحقیق معرفی نهضت سواد آموزی وفعالیت های که انجام می دهد وسال تأسیس آن به پژوهندگان معرفی نمائیم.
اهداف کلی مقطعی ـــ مصلحتی که بیشتر در جاهایی وجود دارند که برای سواد آموزی اولویت کمی قائلند ،لکن به سبب درخواست عمومی وفشارهای بین المللی اقدام به تدارک آن می کنند.

تاریخچه
پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی در بهمن ماه ۱۳۵۷فصل جدیدی در تاریخ سواد آموزی ایران گشوده شد.بعد از گذشت تقریبی یک سال از تأسیس جمهوری اسلامی در ایران وبا توجه به شکست ها وضعف های سازمان های سواد آموزی گذشته وبا برنامه هایی که توسط آنها به اجرا در آمده بود واز توفیق ناچیزی برخوردار بود در ۷ دی ماه ۱۳۵۸ به فرمان امام خمینی (ره)وبر اساس مصوبه شورای انقلاب اسلامی سازمان جدیدی تحت عنوان نهضت سواد آموزی تشکیل شده در نخستین اساسنامه نهضت سواد آموزی آمده است:

«به منظور تحقق بخشیدن به اصل سی ام وبند ۳از اصل سوّم قانون اساسی جمهوری اسلامی در زمینه ازوم تعلیم آموزش در میان همۀ افراد جامعه ونظر به فرمان تاریخی امام در زمینه بسیج عمومی برای ریشه کن کردن بی سوادی وگسترش تعلیم وتربیت به همۀ شهرها وروستاها وتأکید بر اینکه همۀکشوررا به یک مدرسه تبدیل کنیم،سازمان نهضت سواد آموزی تشکیل می شود.»

پیش گفتار
آن قدر که بشر از قلمهای صحیح نفع برده از چیز دیگری نفع نبرده است.
«امام خمینی(ره)»
آموزش بزرگسالان به عنوان شاخه ای از علوم تربیتی امروزه رشد وتوسعۀ بیشتری پیدا کرده واهمیّتی را که بایستی به این شاخه از علوم تربیتی داده می شد ،کسب کرده است.سواد آموزی نیز که بخش عمده ای از مباحث آموزش بزرگسالان را به خود اختصاص داده ویکی از معضلات کشورهای در حال رشد به شمار میرود،از اهمّیت ضرورت خاصّی برخوردار شده است.اکنون که انقلاب اسلامی ایران با رهبریهای راهیانۀ امام فقیدمان (ره)پس از پشت سر گذاشتن آزمایشات سخت وخنثی کردن توطئه های دشمنان ،درصدد ریشه کن کردن جهل وبی سوادی به عنوان پایه ومایۀ اصلی استقلال فرهنگی وتوسعه اجتماعی بر آمده است،می رود که گامهای ارزنده ای در این راه بردارد.

از آنجا که ضرورت توجه به وضع یادگیری بزرگسالان وتفاوت آن با خرد سالان مورد توجه مسئولان نهضت سواد آموزی قرار گرفته است وتوجه به این ضرورت تنها از طریق آموزش صحیح ودر خور این وظیفۀ خطیر آموزشیاری صورت عملی به خود می گیرد،دفتر تحقیق وتألیف برحسب وظیفۀ ومسئولیتی که به عهده دارد در جهت نیل به این هدف ارزنده وتحقق آرمان های امام راحلمان تصمیم به تدوین یک مجموعۀدرسی،تحت عنوان«اصول وفنون آموزشیاری»به منظور تربیت آموزشیاران،این برادران وخواهران تلاشگر وفداکاری که عهده دار وظیفۀ سنگین آموزش سواد به بزرگسالان هستند گرفت تا بتوانند با کسب مهارت ها ومعلومات اساسی در مورد آموزش بزرگسالان ،مسئولیت سنگین خود را به درایت وآگاهی بیشتر ایفا نمایند.

برای این منظور دفتر تحقیق وتألیف نهضت سواد آموزی با همکاریهای ارزندۀجمعی از اساتید دانشگاهها برنامه ریزی این سری متون درسی را آغاز کرد وکتاب حاضر اولین بخش از مجموعه فوق است که تحت عنوان شناخت بزرگسالان وروشهای سوادآموزی تقدیم آموزشیاران عزیز وسایر دست اندرکاران مسائل آموزشی بزرگسالان می گردد.
امید است با مطالعه وعمل به توصیه های آن بتوانند در راه این جهاد مقّدس موفق ومشمول عنایات الهی شوند.

فصل اول

تعریف ومفهوم سواد
همان طور که می دانید در گذشته های نه چندان دور ،تعلیم وتربیت در اغلب ممالک طبقاتی ودر انحصار اعیان واشراف بوده است.آنان به تناسب وضعیت طبقاتی ودوری ونزدیکی به هیأت حاکمه از سطوح مختلف آموزشی از ابتدائی تا عالی بهره مند می شودحتی تحصیل در رشته هائی فلسفه وادبیات وهنر وتاریخ در انحصار کامل اشراف زادگان بوده است.

به هر حال تعابیر وتفاسیر مربوط به بی سوادی وباسوادی از دو دیدگاه ونگرش ریشه می گیرد.
دیدگاه اوّل:
همان دیدگاه سنتی است که منظور از سواد توانائی خواندن،نوشتن وحساب کردن یعنی همان سه مهارت اصلی می داند .
دیدگاه دوّم:
دیدگاه جدید ونوینی است که در آن منظور از سواد ،توانائی آمادگی افراد برای مشارکت در سرنوشت خود وپیشرفت وتوسعه جامعه ارزیابی می شود.
«سواد عبارتست از توانائی خواندن ونوشتن یک برنامۀ ساده به هر زبانی که شخص تکلم می کند»
باسواد کسی است که مطالبی را که می خواند درک کند وبتواند وقایع سادۀ زندگی روزانۀخود را بنویسد کسی که فقط خواندن بداند شبیه با سواد ونیمه باسواد است.

با سواد کسی است که مطالبی را که می خواند درک کند وبتواند وقایع سادۀ زندگی روزانۀخودرا بنویسد کسی که فقط خواندن بداند باسواد ونیمه باسواد است.
به عبارت دیگر در دیدگاه جدید،سوادآموزی اهداف دیگری به جز خواندن ونوشتن را تعقیب می کند. یعنی آموزش سواد همۀابعاد زندگی فرد را شامل می شود وبر تمام شئونات زندگی او تأثیر می گذارد .

نحوه تأسیس نهضت
۱ـ تعلیمات اکابر :
اولین سازمانی که به طور رسمی برای با سواد کردن بزرگسالان در ایران تأسیس شد اداره تعلیمات اکابر بود. این اداره از سال ۱۳۱۵ شروع به کار نمود وبر طبق قانون مؤظف شد که در تمام مدارس روزانه ،کلاسهای شبانه ،مخصوص با سواد کردن بزرگسالان دایر کند ادارۀ تعلیمات اکابر یکی از ادارات از ادارات وزارت معارف محسوب می شود که رئیس ان از طرف وزیر معارف انتصاب می شد.فعالیت کلاسهای اکابر شهریور ماه سال ۱۳۲۰یعنی تا زمان سقوط رضاخان ادامه داشت ودر این تاریخ کلاسها منحل شدند.

۲ـآموزش سالمندان :
در سال ۱۳۲۲ کلاسهای سواد آموزی بزرگسالان تحت عنوان در آموزش سالمندان ،کار خودرا آغاز نمود این کلاسها وابسته به وزارت آموزش وپرورش بود. در فاصله ۱۳۲۰-۱۳۳۵براداشت تازه ای از آموزش بزرگسالان تحت عنوان تعلیمات اساسی در جهان مورد توجه قرار گرفت.دولت ایران درسال ۱۳۲۳ تصمیم گرفت این برنامه را مستقلاًاجرا کند .برنامه تعلیماتی اساسی با توجه به هزینه سنگینی که در برداشت در سال ۱۳۳۰ متوقف شد،وادارۀ آن به «بنگاه عمران » وزرات کشور محول شد.در این ضمن «بنیاد خاور نزدیک »با استفاده از این فلسفه ،از سال ۱۳۲۸ فعالیت های خود را در منطقه ورامین آغاز کرد.
۳ـ آموزش بزرگسالان :

آموزش بزرگسالان سومین سازمان رسمی وابسته به دولت بود که مسئولیت سواد آموزی بزرگسالان در ایران به عهده گرفت. فعالیت کلاس های آموزش بزرگسالان در سال ۱۳۳۵ با استفاده از تجارب گذشته سر گرفته شد.کلا س های « آموزش بزرگسالان»تا سال ۱۳۴۵ به کار خود ادامه داد.
۴ـ سپاه دانش:

از این رو ۱۳۴۱ طرح سپاه دانش به اجرا در آمد .در آن زمان حدود ۶۸در صد جمعیت ایران روستا نشین بودند ونسبت به بی سوادی در میان بزرگسالان ،بخصوص در مناطق دور افتاده ،گاه از ۹۵ درصد نیز تجاوز می کرد.به این ترتیب مقرر شد بخشی از جوانان دیپلمه در دوره سربازی خود با سواد کردن بیسوادانی در روستاها بپردازند.

۵ـکمیته ملّی بیکار جهانی بابیسوادی :
دو سال پس از تشکیل شپاه دانش یعنی در سال ۱۳۴۳ ،کمیته ملّی بیکار جهانی بابیسوادی تشکیل شد تا به امر سوادآموزی بزرگسالان بپردازند.
به موجب اولین اساسنامه کمیته ملّی پیکار جهانی با بیسوادی مصوب سال ۱۳۴۳ ،وظایف واختیارات این کمیته به شرح ذیل تعیین شد:
۱٫تشکیل کمیته های محلی پیکار با بیسوادی

۲٫ تهیه طرح های لازم برای تعمیم سواد در کشور واجرای آن ها راساًیا توسط سازمانهای دیگر
۶ـجهاد ملّی سواد آموزی:

در سال ۱۳۵۴ با توجه به کمبودها ونارساییها وعدم توفیق برنامه های سواد آموزی واهمیّت مسأله بار دیگر موضوع سواد آموزی در جامعه مطرح شد.این بار فعالیت های سواد آموزی در قالب فریبنده مطرح شد.هدف این طرح که از سال ۱۳۵۵ به اجرا در آمد، ریشه کن ساختن بیسوادی طی ۱۱ سال یعنی تا سال ۱۳۶۶ در ایران بود.

۷ـ نهضت سواد آموزی :
پس از پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي در بهمن ماه ۱۳۵۷ فصل جديدي در تاريخ سواد آموزي ايران گشوده شد . هدف نهضت سواد آموزي از بين بردن بيسوادي در كشور است . به طوريكه حداكثر تا ۳ سال ديگر بتوان ميزان با سواد را از مرز ۹۰ درصد بالا برد . بر اساس اين طرح لازم بود هر سال حداقل ۳ ميليون نفر افراد بي سواد با سواد شوند .

 

تشكيل سازمان نهضت سواد آموزي
پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی که به حق باید آن را یک انقلاب فرهنگی عظیم داشت مسئله محو پدیدۀ شوم بی سوادی مورد توجه اندیشمندان ورهبران ارشد سیاسی کشور قرار گرفت.در رأس این دانشمندان ،حکیم وفرازنه حضرت امام خمینی (ره)قرار داشت که با پیام تا ریخی خود در هفتم دی ماه در سال ۱۳۵۸فرمان مبارزۀ ضربتی با بی سوادی صادر فرمود.به دنبال صدور فرمان رهبر کبیر انقلاب ،سازمان نهضت سواد آموزی به صورت کاملاً مستقل تأسیس شد در اغاز از همکاری وامکانات سایر نهاده ها وسازمان ها وادارات دولتی استفاده می کرد. از سال ۱۳۶۱ به تصویب مجلس شورای اسلامی ،این سازمان به وزرات آموزش وپرورش پیوست واساسنامه آن در سال ۱۳۶۳ به تصویب رسید .

اساسنامه سازمان نهضت سواد آموزی
ماده ۱- نهضت سواد آموزی سازمانی است وابسته آموزش وپرورش که به منظور ریشه ساختن بی سوادی با توجه به ماده«۸»انجام وظیفه می نماید.
ماده ۲ـ سازمان دارای رئیس است که به عنوان معاون وزیر آموزش وپرورش ورئیس سازمان انجام وظیفه می کند.
ماده ۳ـ نظارت بر حسن اجرای امور وانطباق فعالیت های انطباق فعالیت های سازمانی جامعه از این اصیل اسلام به عهدۀ نماینده مقام معظم رهبری «در صورت تعیین از طرف ایشان »خواهد بود.

وظایف نهضت سوادآموزی اساسنامه به شرح زیر است
الف)آموزش بزرگسالان در خواندن ونوشتن وآموختن حساب
ب)تهیه کتب لازم وتدوین برنامه وتهیه مواد آموزشی وکمک آموزش منطبق با فرهنگ اسلامی
ج)گزینش اعضاءوتربیت آنان در زمینه های عقیدتی ، آموزش وتعلیم مهارت های لازم
د)ایجاد اشتیاق در مردم از راههای مادی ومعنوی برای شرکت در کلاس های سواد آموزی وتشویق اعضاءآموزشیاران وبیسوادان.

اهداف نهضت سواد آموزی
۱٫کوتاه مدت:
«ما باید بدون از دست دادن وقت وبدون تشریفات خسته کننده برای مبارزه با بی سوادی به طور ضربتی وبسیج عمومی قیام کنیم تا ان شالله در آینده نزدیک هر کس خواندن ونوشتن ابتدایی را آموخته باشد»
۲٫بلند مدت:
«ماباید در برنامه دراز مدت ،فرهنگ وابسته کشورمان را به فرهنگ مستقل وخود کفا تبدیل کنیم .

فصل دوم

نقش آموز شیاران در آموزش های بزرگسالان
۱ـ مربیان ویا آموزشیاران باید تسهیل کننده باشد
۲ـ روش های اکتشافی را در کلاس بهبود بخشد ویا کمتر از شیوه های سخنرانی استفاده کنند.
در در فرآیند انتقال یادگیری نیز آنچه در کلاس درس آموخته می شود انتقال داده نمی شود مگر اینکه یادگیرنده به صورت موفقیت آمیزی آن را کاربرد می کند ،این کاربردی کردن حتی می تواند در جامعه محدودی نیز صورت گیرد .

علاقه زنان به کسب سواد
تمایل زنان برای شرکت در برنامه های سواد آموزی تا حدودی مربوط به تغییراتی است که در نقش اجتماعی مردان وزنان بوجود آمده است در حال حاضر در بسیاری از کشورهای جهان سوّم بویژه در آفریقا زنان در گیر کارهایی شده اندکه سابقاً به مردان اختصاص داشته است مردان برای یافتن کار به شهرها مهاجرت می کنند وزنان مسئولیت امور کشاورزی وکارهای عمومی مربوط به بهبود وضعیت خانه را به عهده می گیرند .در نتیجه زنان در چنین موقعیتی سواد را به عنوان وسیله ای تلقی می کنند که به کسب آن می توانند از عهده مسئولیت هایشان بر آیند .

هدف از تشکیل گروه
علاوه بر اینکه حفظ آموخته ها وافزایش آگاهی را برای فراگیران در بر خواهد داشت یک هدف نهایی ونمایی دیگر را نیز دنبال می کند وان اینکه در طی ۳ مرحله است :
۱٫ارتقاءسطح معلومات
۲٫جلوگیری از رجعت
۳٫رساندن افراد به خود آموزی
آموزش غیر رسمی:
روند آموزش مداوم که هر فرد ارزشها ،نقطه نظرها،دانش ومهارت هایی را از طریق تجارب روزانۀخود به کمک عوامل مؤثر آموزشی ومنابعی که در محیطش یا فت می شود از جمله خانواده وغیره .

آموزش مداوم «آموزش پیگیر»
تعلیم وتربیت اولین وآخرین تجربه نیست که به دوران کودکی محدود باشد بلکه جریانی است که باید در طول مدت زندگی ادامه یا بد زندگی یک روند یادگیری مداوم است .آموزش مداوم شامل کلیۀتجارب اتفاقی وارادی انسان در طول زندگی است.
آموزشیار :
آموزشیاردر کلاس های سواد آموزی بزرگسالان ،فردی است هماهنگ کننده گروه که در بحث وگفتگو با بزرگسالان وتعامل با آنان به یاددهی ویادگیری می پردازد.
با سواد : کسی که بتواند یک متن ساده وکوتاه در زمینه زندگی روزمره اش را بخواند ،بنویسد وآن را درک کند.
بزرگسال:
زمانی که تحول رشد جسمانی وی تقریباًبه اتمام رسیده است وهنورز نشانه های تنزل وافول دوره پیری آشکار نگردیده است وفردی یه به این درجه از رشد جسمی نرسیده است.

بزرگسالی :
الف)دورانی که بلافاصله پس از نوجوانی شروع می شود وتا سنین پیری ادامه دارد.
ب)ویژگی های رشد جسمانی ،روانی واجتماعی که به این دوران اختصاص دارد.

نظام آموزشی سازمان نهضت سواد آموزی دارای پنج دوره آموزشی به شرح زیر است
دوره مقدماتی:
اولین دوره تحصیلی است شرکت کنندگان حروف الفبای نظام نوشتاری زبان فارسی وترکیب آنها در ساخت واژه ها وجمله های زبان فارسی را بشناسند واز مهارت خواندن ونوشتن برخوردار باشند وهمچنین در ریا ضیات به حد تسلط برسند مواد آموزشی این دوره عبارتند از کتاب فارسی وکتاب ریا ضی ودو جلد راهنمایی تدریس فارسی وریاضی در اختیار آموزشیاران گذاشته می شود وچند کتاب جهت تقویت مهارت خواندن در اختیار سواد آموزان قرار می دهند.

۲٫دوره تکمیلی :
دومین دوره تحصیلی است. ارزش دوره مقدماتی معادل با پایه سوم ابتدایی است.هدف این دوره که سواد آموزان را با واژه ها جمله ها ومتون فارسی آشنا سازد وهمچنین در زمینه ریاضیات ورو خوانی قرآن مجید مهارت لازم را به دست آورند ومواد آموزشی این دوره عبارتند از کتاب فارسی ،کتاب ریاضی،کتاب قرآن وکتاب فرهنگ اسلامی وکتابهای ویژه ای برای آموزشیاران وچند کتاب جهت تقویت مهارت خواندن در اختیار سواد آموزان قرار می دهند.
۳٫دوره پایانی :
این دوره که ارزش آن بالاتر از دوره های بعدی است برابر با چهارم ابتدایی است مواد آموزش این دوره عبارتند از کتاب فارسی،کتاب قرآن ،کتاب فرهنگ اسلامی،کتاب ریاضی،کتاب تعلیمات اجتماعی(جغرافی ،تاریخ،مدنی)کتاب علوم تجربی که اکثرآن ها دارای کتاب راهنمای تدریس ویزه آموزشیاران هستند وچند کتاب جهت تقویت مهارت خواندن در اختیار سواد آموزان قرار می دهند.
۴٫ دوره پنجم بزرگسال:
این دوره همانند دانش آموزان پایه پنجم ابیتدایی وبا استفاده از کتابهای وزرات آموزش وپرورش است ومی توانند در مقطع راهنمایی ادامه تحصیل دهند.
۵٫دوره آموزش گروه های پیگیر سواد:
تشکیل گروه های پیگیر ادامه روندسواد آموزی به شیوه غیر رسمی که از سال ۱۳۷۳در جریان است مجموعه کتاب هایی که برای این مرحله وجود دارد ۴۲ کتاب بهداشتی، دینی ،تربیتی،اجتماعی،اقتصاد و علمی وکاربردی است.

محتوای آموزش گروهای پیگیرشامل
۱- كتب آموزشي ( در مجموع ۳ مرحله ۳۸ جلد كتاب )
۲- قران مجيد جزء۳۰
۳- محتواي كاربردي شامل آموزش هاي خواهد بود .
کتب آموزشی شامل یک مجموعه ۱۴ جلدی زندگانی ائمه ویک مجموعه ۱۴ جلدی مرکب از ۴ جلدی مسائل بهداشتی ۹جلد ارزش های فرهنگی ویک جلد دانستنیهای مفید می باشد.
قرآن مجید که برای هر جلسه به صورت همخوانی پیش بینی شده شامل جزء۳۰قرآن خواهد بود که هر روز ۱۰ آیه از انتهای دوره به صورت همخوانی قرائت کنند.محتوای تابعی با توجه به شرایط اقلیمی ،فرهنگی نیاز منطقه انجام خواهد شد وشامل آموزش های خیاطی،قلاب بافی وغیره.
چه کسانی می توانند گروه تشکیل دهند:
۱٫ آموزشیاران نهضت سواد آموزی که علاقه وتوانایی اداره گروه ها را دارند.
۲٫ کتابداران کتابخانه های عمومی وشهری وروستایی که دوره های تو جیهی را گذارنده اند.
۳٫ اعضای کادر ونهضت که دوره های تو جیهی را گذرانده اند.
۴٫ آموزگاران آموزش وپرورش که دوره تو جیهی را گذرانده .

سه سطح مهارت های سوادآموزی

سطح
خواندن نوشتن حساب کردن

سطح (۱) پایه
خواندن وفهمیدن پاراگرفهای
چاپی ساده
نوشتن نامه های ساده
حساب کردن و شناخت
اعداد ۱۰۰۰-۱

سطح (۲)متوسط خواندن وفهمیدن داستا نها،
آوازه ها دستورالعمل و
متون ساده روزنامه
نوشتن یادادشت های
نامه های ساده
مهارت در جمع و
تفریق

سطح(۳)خودآموزی
تجزیه وتحلیل وترکیب
کردن عقاید اصلی و مطالب
خواندنی

نوشتن یک یا دو صفحه
در باره عناوین مشخص
جمع وتفریق اعداد
بزرگ با دقت وسرعت

انو اع مواد واهداف یادگیری هر یک

نوع مطلب

اهداف

انگیزشی

برای ایجاد انگیزش در فراگیران (آوازه،پوستر،داستانهای نمایشی،…)

مشارکتی

برای اطمینان از مشارکت فراگیران(بازی،گفت گو،غیره…)

آموزشی

برای فراهم آوردن آموزش ودانش ها(بروشور،نمودار،غیره…)

پی گیری تداوم

برای افزایش مهارت های سواد ودانش های کسب شده(جزوه،بروشور،غیره…)

فصل سوم

آشنایی با برخی واژه ها واصطلاحات آموزش بزرگسالان وسواد آموزی
آموزش از راه دور
آموزش از طریق مکاتبه،رادیو،تلویزیون،روزنامه ومانند آنها ،بدون تماس مستقیم میان معلم وفراگیر، آموزشاز طریق موادی که در اختیار فرد یا گروه قرار می گیرد،میزان پیشرفت افراد به وسیله توار یا نوشته هایی تعیین می شود.
آموزش بزرگسالان
جریانی است که در آن افرادی که به نحوه ی به مراکز آموزشی راه نیافته اند ویا دورۀ آموزشیاران قطع شده است آگاهانه برای آموختن مهارت های گوناگون ودگرگونی یا پیشرفت اطلاعات ،دانش ومهارتهای خویش را انجام دهند.
آموزش پایه بزرگسالان
آموزش هایی در زمینه دانش پایه مثل خواندن،نوشتن وحساب کردن ،مهارت های اولیه مربوط به زندگی فردی واجتماعی ودرک بهتر از زندگی اجتماعی که برای شرکت مسئولانه فرد در جامعه ضروری است .

عناوین پژوهشی پیشنهادی برای آموزشیاران
۱٫راهکارهای بهبود آموزش فراگیران دیر آموز در دوره مقدماتی
۲٫چگونه می توان از فراموش کردن اموخته ها توسط فراگیران جلوگیری کرد
۳٫را ههای بهبود واصلاح املای سواد آموزان
۴٫راه های ارزشیابی مناسب از فراگیران بزرگسال
۵٫راه های تشویق فراگیران به انجام دادن تکالیف تعیین شده

سمینار علمی چیست؟
کاراموزی کارمندانی که مسئول طراحی واجرای فعالیت های آموزشی مربوط به توسعه مخصوصاً برنامه های سواد آموزی عالی هستند،بدون شک عامل کلیدی موفقیت چنین فعالیتهایی محسوب می شود.

آماده کردن مواد خواندنی
مواد خواندنی که مخصوصاًبرای کمک به نو سوادان طراحی ،تولید وتوزیع می شود برای این که دانشی را که به تازگی کسب شده است :
۱٫کتابهای که مورد علاقه عموم بوده که بزرگسالان،این نوع مواد خواندنی شامل مقالات کوتاه وغیره را می پسند که اطلاعات عملی مربوط به شرایط زندگی واقعی ورشد را فراهم می سازد.
۲٫نشریات ،نوشته های درسی را با اطلاعات جاری که با وقایع اخیر می باشد.از قبیل مطبوعات روستایی که مشارکت فعال یونسکو توزیع می شود.
۳٫هر کجا که وسایل سمعی وبصری (رادیو ،تلویزیون )در دسترس باشد ،می توان از آن ها به عنوان وسایل اصلی حمایت از توزیع یا بهره برداری از مواد خواندنی مخصوص نو سوادان استفاده نمود.

رویۀ تهیه وایجاد مواد سوادآموزی برای نو سوادان
بعد از انتخاب موضوع وشکل ارائه موادی که باید تولید شود،مراحل عملی تهیه وتولید مواد ـــ از قبیل آماده سازی وطراحی دست نوشته ها وشکل های ارائه آن ها وغیره ـــ شروع می شود مراحل مربوط به آماده سازی مواد در نمودار نشان داده شده است :

تنظیم وویرایشتصویرها آماده ساختن دست نوشته  تنظیم ومحتوا  انتخاب موضوع
تولید انبوه تجدید نظر آزمایش میدانی قطع نمودن عناون ها زیر عنوان ها 

فضا ومکان سوادآموزی
این مکان ها در شهر ها وروستا ها ودر دور افتاده ترین مناطق روستایی گاهی با حداقل امکانات وتجهیزات وجود دارند.بعلاوه محیطی یادگیری حدومرز ندارد،فردی می تواند در خانه،مدرسه ودیگر مکانها که حضور دارد،یاد بگیرد.مکان ها سواد آموزی در نهضت سواد آموزی بر اساس نوع کار آیی ونوع طرح های سواد آموزی متفاوت هستند .
در صورتیکه در مدارس هم میانگین سواد آموزان کلاسها بالاتر بوده وهم افت کمی وکیفی کلاس ها کمتر بوده است.

آموزش ضمن خدمت رؤسای ادارات نهضت سواد آموزی شهرستان
با هدف ارتقای سطح دانش وآگاهی وتوانایی های اجرایی وآموزش وارزیابی از برنامه های آموزشی وبه منظورتجهیزنیروی انسانی در سطوح مدیران رؤسای ادارات که وظیفۀ برنامه ریزی ونظارت بر حسن اجرای برنامه های آموزشی را بر عهده دارند این سازمان هرچند سال یک بار اقدام به برنامه ریزی وآموزش مسئولین با طرح وبرنامه مدون بر اساس نیاز سنجی های انجام شده می نماید.

فصل چهارم

توصیف وعملکرد وتحلیل آن
براساس آمار موجود در اداره آمار نیروی انسانی در مجموع ۱,۴۲۴,۳۰۱نفر دانش آموز زیر پوشش آموزش لازم التعلیم قرار گرفته اند واز این تعداد ۶۱۱۲۴۴نفر به دختران یعنی ۹/۴۲درصد و۸۱۳۰۵۷نفر به پسران یعنی ۱/۵۷درصد اختصاص یا فته است.از این مجموعه ۱,۱۷۱,۶۵۲نفر موفق به دریافت کارنامه قبولی شده اند که تعداد ۴۵۴۴۳۸نفر به دختران یعنی ۴۳ درصد وتعداد ۶۰۱۲۲۲۷نفر به پسران یعنی ۵۷ درصد شامل شده اند در صد شرکت کنندگان در امتحان نوبت سوم نسبت به تحت پوشش در مجموع برابر ۱/۹۴درصد است.

عملکرد مراکز یادگیری
یکی از مهم ترین وظایف مدیران ومربیان مراکز یادگیری انتخاب عملکردی مناسب با نیازهای فراگیران وکلیه کسانی است که به نوعی از این گونه مراکز استفاده می کنند.
ضروری است تا همه مراکز یادگیری دارای چهار دسته از عملکردهای زیر باشند:
الف)تعلیم وتربیت
ب)اطلاع رسانی،در اختیار گذاشتن مواد یادگیری ورسانه ای مناسب
ج)توسعه اجتماعی وفرهنگی
د)ایجاد هماهنگی میان مراکز سازمان های دولتی وغیر دولتی
وظیفه اصلی وعملکرد ویژۀ مراکز یادگیری اجرای برنامه های آموزش وپرورش از سطح مبتدی تا پیشرفته وارتقای سطح دانش،آگاهی ومهارت های مخاطبان براساس نیاز آن هاست.از دیگر وظایف اینگونه مراکز تدارک مهارت های خاص وحمایت افراد برای افزایش در آمد آنهاست

انواع برنامه ریزی
هم چنانکه گفته شده برنامه ریزی درسی به عنوان تنظیم متغییرات داخلی یعنی طرح های برنامه های درسی،روش های آموزش وشیوه های ارزشیابی به قصد رسیدن به هدف های معین(کلی وعینی)حیطه های برنامه های درسی وبنابراین برنامه ریزی از نظر دامنه عمل ممکن است:
۱٫جامع وکلی باشد وهمه هدف ها وحیطه های مربوط به سطوح مختلف آموزش وپرورش را در بر می گیرد
۲٫برنامه ریزی می تواند در سطح ملی باشد،مانند برنامه ریزی درسی برای آموزش وپرورش ابتدائی در سطح کشور ،یا برنامه ریزی درسی برای آموزش وپرورش متوسط در سطح کشور .

مدیریت وبرنامه ریزی
کارکنانی در استخدام فعالیت آموزش وپرورش ،کارآموزی وسوادآموزی هستند،در چندین وزارتخانه،اداره وسازما نهای دولتی وغیر دولتی پراکنده می باشند.از این رو،در اداره عملیاتی که هدفش نیل به اهداف آموزش وپرورش مورد نظر است،نبود نیروی کار وعدم جذب آن به چشم می خورد .بنابراین،موضوع اساسی این است که چگونه می توان کلیه کارکنان را در آماده سازی،اجرا وارزشیابی فعالیت های برنامه به صورتی کامل ومداوم درگیر ساخته.

برنامه ریزی سواد آموزی
که به چهار قسمت می شود:
۱٫در سطح مرکزی:
هیئت برنامه ریزی ملّی ،تمام برنامه ها ،از جمله برنامه سواد آموزی را هماهنگ ساخته وارتباط میان برنامه سواد آموزی را با سایر برنامه های تو سعه ای تأمین می نماید.وزرات دارایی برای هزینۀهر یک از طرحها وبرنامه ها وتداوم ان ها منابعی را اختصاص می دهد.

۲٫در سطح محلی:
هیئت برنامه ریزی محلی ،کلیه طرح های محلی از جمله برنامه سواد آموزی را مطابقت داده وهماهنگ می سازد.دفتر محلی آموزش وپرورش وفرهنگ ،همراه با گروه هماهنگ کننده ،توسعه روستایی محلی ،طرح های کلی آموزش وپرورش را براساس طرح های اولیه ای که از شعبه دفاتر منطقه ای شهری دریافت می کند،از جمله برنامه سواد آموزی وبرنامه های متعاقب آن را تنظیم می نماید.