نیتریک اکساید

نیتریک اکساید ، رادیکال آزادی است که در سیستم های زیستی تولید می شود و در غلظت های پایین به عنوان مولکول سیگنالی وارد پروسه های فیزیولوژیک می شود نظیر تنظیم کنتزل فشار خون ، نوروترانسمیشنن ، یادگیری و حافظه و در غلظت های بالاتر به عنوان سیتوتوکسین دفاعی وارد عمل می شود.

نیتریک اکساید از جمله میانجی های عصبی است که در نورون ها و برخی دیگر از سلول ها تولید می شود .در بافت های ماهیچه صاف عروقی از سلول های اندوتلیال آزاد شده و موجب شل شدن رگ های خونی می شود.

نیتریک اکساید به عنوان میانجی عصبی در وزیکول ذخیره نمی شود بلکه در هنگتم نیاز سنتز می شود. به روش اگزوسیتوز وابسته به +۲ Ca از پایانه پیش سیناپسی رها نمی شود . NO یک مولکول بی بار است و به راحتی از خلال غشا سلول ها عبور کرده و موجب تغییر و اصلاح فعالیت سایر سلول ها می شود.غیر فعالسازی NO ، بدون حضور هر گونه فرایند فعال می باشد.NO به طور خودبخودی تخریب شده و به نیتریت ، نیترات و آب و اکسیژن تبدیل می شود.

NO تنها با گیرنده های موجود بر سلول های هدف برهمکنش نمی دهد.دامنه اثر آن به مسافتی که در آن منتشر می شود بستگی دارد.بنابراین اثر نیتریک اکساید محدود به جهت پیش سیناپسی-پس سیناپسی نیست. نیتریک اکساید به عنوان یک پیک رتروگراد عمل می کند و عمل پایانه اکسونی را تنظیم می کند که نسبت به نورونی که از آن آزاد می شود در موقعیت پیش سیناپسی قرار گرفته است.۱,۲

سنتز و حذف نیتریک اکساید
در CNS ، آنزیم مورد نیاز برای سنتز نیتریک اکساید ، نیتریک اکساید سنتاز است NOS) ) که در نورون ها یافت می شود اما در گلیاها وجود ندارد.سه ایزوفرم NOS شبیه سازی شده است:
ایزوفرم یک nNOS ) یا cNOS ) که در نورون ها و سلول های اپی تلیالی یافت می شوند.ایزوفرم دو iNOS) ) که در ماکروفاژها و سلول های ماهیچه صاف یافت می شود و تحت القای سیتوکین ها

 

سنتز می شود. ایزوفرم سه eNOS) ) که در سلول های اندوتلیالی پوشاننده عروق خونی یافت می شوند.همه این ایزوفرم ها برای فعالیت نیازمند حضورکوفاکتور تتراهیدروبی پترین و کوآنزیم نیکوتین آمیدآدنین دی نوکلئوتیدفسفات NADPH ) ) می باشند.

ایزوفرم یک و دو با جریان رو به داخل کلسیم خارج سلولی فعال می شوند.ایزوفرم دو iNOS) ) تحت تاثیر سیتوکین ها فعال می شود.مراحل فعالسازی ایزوفرم های NOS ) cNOS , eNOS ) به ترتیب زیرست:۳

۱٫گلوتامات از نورون پیش سیناپسی آزاد می شود. ۲٫گلوتامات بر گیرنده های NMDA واقع بر نورون پیش سیناپسی عمل کرده و در +۲ Ca وارد نورون پس سیناپسی می شود و با کالمودولین اتصال می یابد. ۳٫ کمپلکس کلسیم- کالمودولین ، NOS را فعال می کند. ۴٫فعالسازی NOS منجر به

تشکیل NO و سیترولین از L-Arg می شود. ۵٫NO تولید شده با بخش هم گوانیلات سیکلاز محلول وارد واکنش می شود و تغییر شکل آلوستریک اتفاق می افتد و آنزیم فعال می شود. ۶٫تحریک گوانیلات سیکلاز محلول منجر به تشکیل گوانوزین منوفسفات حلقوی cGMP) ) از گوانوزین تری فسفات (GTP ) در نورون پیش سیناپسی می شود.افزایش سطح cGMP در نورون پیش

سیناپسی به پایانه پیش سیناپسی انتقال می یابد.انتشار NO به پایانه پیش سیناپسی موید این مطلبست که NO یک پیک رتروگراد است. ۸٫NO به نورون های مجاور و گلیاها نیز انتشار می یابد. ۹٫ در گلیاها و نورون ها ، NO گوانیلات سیکلاز محلول را تحریک کرده و سطوح cGMP را افزایش می دهد و در نهایت منجر به پاسخ می شود.essential neuroscience

نیتریک اکساید سنتاز آنزیمی است که اکسیداسیون L-Arg را کاتالیز می کند تا L-citruline در طی واکنش دو مرحله ای هیدروکسی ال-آرژنین را تولید کند که واسطه واکنش می باشد، ۲ مول O2 و ۱٫۵ مول NADPH به ازای تولید هر مول NO مصرف می شود

مهار کننده آنزیم نیتریک اکساید سنتاز

رایج ترین مهار کننده NOS که در مصارف دارویی مورد استفاده قرار می گیرد l-NMMA, l-NNA می باشد که متیل استر آنها (NG-nitro-l-arginine methyl ester, `l-NAME’) و آمینوگوانیدین نیز کاربرد وسیعی دارد.