يوگا، نوعي ورزش هندي است كه فكر را متمركز و جسم و روان را سالم مي كند و باعث محو نگرانيها و گرفتاري هاي زندگي مي شود.
منظور از رياضت كشيدن، انجام يك سري ورزش هاي مخصوص جسمي و روحي است كه سبب افزايش تمركز فكر مي شود. زماني كه تمركز فكر زياد شد، هر لحظه كه انسان، فكر خد را متوجه چيزي كند، خودبخود آن عمل انجام خواهد شد. يكي از روشهايي كه موجب تمركز فكري شديدي مي شود، روش هايي است به نام «سر بزرگ»، كه اعمال و حركات به خصوصي است كه اختراع آن، هندي ها بوده اند و ما، اين حركات و اعمال را تحت مبحث «يوگا» بررسي مي كنيم.

«يوگ» يا «جوك» به معني پيوستن است و اسم فاعل، يعني كننده كار آن يوگي يا جوگي معروف هندي است.
يوگا در اصطلاح فلسفي، نام يكي از شش مكتب فلسفه هندي است كه اصول آن بر آداب رياضت و ورزش بدني قرار دارد، و يوگي يا جوگي در اين معنا، همان مرتاض است.

اما از طرفي ديگر؛ كلمه يوگ، همان يوغ فارسي است به معناي مهار يا رام كردن حيوان سركش و به طور مجازي، به معناي رام كردن نفس حيواني انسان، به كار مي رود.
به گفته «جيمز هويت» كلمه يوگا، از زبان سانسكريت مشتق شده با ريشه هند و اروپايي و به معني «زير يوغ درآوردن» است و نيز مي توان يوگا را يكي شدن و جفت شدن ناميد. يعني يكي شدن روح يك فرد با روح عالم وجود، يعني «خدا».

پايه گذار مكتب يوگا، و دانشمندي به نام Patannmjali بوده كه حدود دو قرن قبل از ميلاد، مي زيسته است.
به گفته دكتر تارا چند، سفير كبير سابق هند، در كتاب «اوپانيشاد» (سر اكبر): «زندگاني نفس همواره مشوش و بيقرار است و مقرون عدم رضايت. زيرا به رنج هاي پنج گانه زير گرفتار است؛

۱- بشر در جهل و اشتباه است. ۲- به لذايذ علاقمند است. ۳- از چيزهاي نامطبوع متنفر است. ۴- عاشق زنده ماندن است. ۵- از مرگ مي ترسد.
و فقط به وسيله رياضتهاي تعيين شده در مكتب يوگا مي توان به عوامل بالا چيره شد و به حالتي رسيد كه ديگر بشر بر جهل و اشتباه پيروز گردد و در اين حال، علاقه اي به لذات مادي ندارد و تمايلاتش از بين مي رود. از مرگ نمي هراسد و اراده اي بسيار قوي پيدا م
به عقيده پاتانجالي (Patanjali)، براي به دست آوردن سلامتي روحي و جسمي كامل يا «نيروي بزرگ طبيعت» تمرينات و ورزش هاي زير بايد انجام شود:
۱- رياضت كشيدن و روزه گرفتن ۲- حالات بدني اعضاي بدن را به سختي نگه داشتن

۳- كنترل و حبس نفس ۴- كناره گيري از شهوات و تمايلات ۵- تمركز افكار و غلبه بر دماغ ۶- از كار انداختن حواس ظاهر و باطن ۷- توجه ثابت به يك چيز خاص ۸- تعمق و عرفان، يا محو شدن در «او».

علاوه بر آن، شخص يوگي، علاوه بر انجام تمرينات فوق، بايستي صفات اخلاقي زير را در خود، پرورش دهد:
۱- ظلم و ستم نكند ۲- صديق و راستگو باشد ۳- دزدي نكند ۴- پاكدامن و عفيف باشد ۵- از كسي چيزي قبول نكند.
يوگا و عصر امروز، كنترل اراده:

از ميان ۸ دستورالعمل ذكر شده در بخش پيش، آن چه امروزه متداول است، تنها دو تمرين ۱) تمرينات تنفسي ۲) حالات بدني خاص مي باشد. اين دو نوع تمرين، تحت عنوان يوگا امروزه در آمريكا و اروپا و بسياري از نقاط ديگر جهان رايج بوده و نتايج بسيار خوبي در معالجات رواني و آرامش فكري دارد.
پيشرفتهاي علم و تكنولوژي، انسان را به شدت حساس و البته خلاق ساخته است و سمت چپ مغز به طور قابل ملاحظه اي توسعه يافته است. همراه شدن با چنين رشدي، انسان را بيش از پيش از تنش و استرس مواجه ساخته است و چيزي كه يوگا در اين عصر پرتنش عرضه مي كند اين است:
«تربيت احساس و عاطفه و به كارگيري نيروي اراده (

نشمندان زيست شناس، نشان داده شده كه يوگا مي توان با كند كردن حركات اعضاي بدن، مرگ را به عقب بيندازد و عمر را طولاني سازد.
به طور كلي يوگا در نهايت باعث تمركز فكر مي شود، اراده انسان بسيار قوي مي گردد.
انسان بر تمام احساسات و تمايلات خود حكومت مي كند. در نتيجه، داراي رواني سالم، روحيه اي قوي و پر از سرور و نشاط خواهد بود. به اين ترتيب، چنين فردي به اراده خود، هر وقت بخواهد مي تواند عصباني شود و قادر است فوراً عصبانيت ساختگي را سركوب كرده و از ته دل بخندد! و …