فصل اول

پايان نامه تجزيه و تحليل فرآيند رنگ آستر
در شركت ايران خودرو ديزل

معرفي سازمان:
درسرزمين پهناوري چون ايران نگرش به شرايط خاص اقليمي حمل و نقل يكي از مهمترين اركان اقتصادي را تشكيل مي‎دهد. گروه صنعتي ايران خودرو ديزل (گروه صنعتي خاور سابق) بر مبناي يك ارزيابي از ميان بهترين توليد كنندگان جهاني خودرو با مونتاژ ساليانه ۱۸۶ دستگاه كاميون مرسدس بنز در سال ۱۳۳۸ پي ريزي و تاسيس شد و با بهره جويي ازشرايط زمان ضمن ارائه بهترين خدمات فروش و بعد از فروش تدريجا سهم خود را در صنعت حمل و نقل به نسبت كيفيت بالا و تنوع توليدات مطابق با نياز

كشور افزايش داد. به طوري كه بعد از انقلاب شكوهمند اسلامي ايران اعتقاد به اصل توانمندي نسبت به توسعه كارخانه و افزايش ظرفيت خطوط توليد تا مرز ۸۰ دستگاه مشاركت فعالي را در شبكه حمل و نقل داخلي ايفا نموده و زمينه هاي لازم را براي صادرات فراهم نموده و پيوسته با سرمايه گذاري در صنايع اقماري از جمله فنرسازي ، صنايع ريخته گري و توليد موتور گامهاي موثري در زمينه خودكفايي برداشته است. ارزيابي عملكرد شركت با توزيع بيش از ۱۳۰۰۰ دستگاه انواع مختلف توليدات تا سال ۱۳۷۰ در ناوگان حمل و نقل داخلي كشور جزء توانايي هاي بالقوه و بالفعل موجود به حساب مي آيد.

در حال حاضر در اين كارخانه كاميون هايي با ظرفيت هاي مختلف شامل مدل هاي ۲۶۲۴، ۱۹۲۱، ۶۰۸ LP مونتاژ مي‎شود. همچنين در اين كارخانه خط توليد خودروي ون راه اندازي شده است. پيش بيني مي‎شود كه گروه صنعتي ايران خودرو ديزل با راه اندازي اين خط توليد بتواند بخش عمده اي از نياز كشور را در زمينه خودروهاي آمبولانس و توريستي تأمين نمايد.

موقعيت جغرافيايي:
كارخانه ايران خودرو ديزل در كيلومتر ۸ جاده تهران- ساوه واقع شده است. كل اين مجموعه تا سال ۱۳۷۱ در زميني به وسعت ۱۲۴۵۰۰ مترمربع بنا گشته است. مطالعات نشان مي‎دهد در طرح اوليه مجموعه ۸۵۹۱۹ مترمربع بنا به خط توليد، ۸۷۳۲ مترمربع بنا به فضاهاي وابسته به توليد و ۲۹۵۲ مترمربع بنا به فضاهاي خدماتي اختصاص داده شده است.
تاريخچه:
شركت ايران خودروديزل با نزديك به ۴۳ سال تجربه و گردآوري كم نظير پرسنل مجرب و كارآزموده داشتن تاسيسات مدرن و توان توليد ساليانه ۱۵۰۰۰ دستگاه كاميون تحت ليسانس بنز، نامي آشنا در صنعت خودروسازي ايران و جهان است.
كارخانجات شركت ايران خودرو ديزل، بيش از ۷۵ درصد ظرفيت توليد كاميون جمهوري اسلامي ايران را در اختيار داشته و حضور بيش از ۱۶۰۰۰ دستگاه كاميون بنز در جاده هاي ايران گواه توان فوق العاده توليدي اين مجموعه بزرگ صنعتي است.

شركت ايران خودرو ديزل كه در سال ۱۳۳۸ در نزديكي تهران بزرگ امروز تاسيس شد و از قديميترين و پرسابقه ترين كارخانجات توليد كاميون در منطقه محسوب مي‎شود.
در ضمن مدرنترين و بزرگترين كارخانه توليد كننده انواع كاميون هاي سبك نيمه سبك، نيمه سنگين و سنگين (۶ تا ۲۶ تن) در خاورميانه و مجموعه توليدكننده كاميون هاي بنز در جهان مي‎باشد.
لازم به توضيح است كه اين شركت تا قبل از تاريخ ۲۷/۴/۷۸ با نام گروه صنعتي خاور فعاليت مي نمود و از آن پس به شركت ايران خودرو تغيير نام يافت. گروه صنعتي خاور درسال ۱۳۳۸ با مونتاژ ۱۸۶ دستگاه كاميون بنز در سال فعاليت خود را شروع كرد و با بهره جويي از شرايط زمان ضمن ارائه خدمات فروش و بعد از فروش به نحوي مطلوب به تدريج سهم خود را در صنعت حمل و نقل كشور افزايش داد. اين شركت با سرمايه بيست و شش ميليون ريال كه به ۲۶۰ سهم يكصد هزار ريالي تقسيم شده بود،

تاسيس گرديد. درسال ۱۳۴۲ با توليد روزانه ۱۸ دستگاه (۶ دستگاه در هر شيفت) حركت رو به جلو را اغاز كرد و درسال ۱۳۵۲ اين توليد ساليانه به ۲۷۰۰ دستگاه رسيد و در سال ۱۳۵۶ به بالاترين رقم يعني ۹۰۰۰ دستگاه رسيد و درسال ۱۳۵۸ مونتاژ كاميون به ۲۷۱۲ دستگاه كاهش يافت. درسال ۱۳۶۴ جهت جلوگيري از ضرر و زيان گروه و بهبود وضعيت توليد سالن L كارخانه راه اندازي شد. اين سالن شامل دو خط مونتاژ جداگانه است. با افتتاح اين سالن بايد ظرفيت اسمي توليد به ۲۵۰۰۰ دستگاه در سال مي رسيد، كه به علت كمبود بودجه ارزي هرگز حتي به اين رقم هم نزديك نشد و در روز حدود ۵۷ دستگاه كاميون مونتاژ مي شد.

در حال حاضر گروه صنعتي ايران خودرو ديزل حدود ۱۷ الي ۲۵ دستگاه كاميون در يك شيفت كاري توليد مي كنند. سرمايه گذاري اين واحد صنعتي توسط سرمايه داران ايراني و با امتيازات كارخانجات دايملر بنز آلمان مي‎باشد. در سال ۱۳۵۲ نوع شركت از سهامي خاص به سهامي عام تبديل گرديد و پس از انقلاب اين شركت در رديف صنايع ملي شده اعلام گرديد و در حال حاضر تحت پوشش سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران قرار دارد كه وابسته به وزارت صنايع مي‎باشد. به طور كلي شركت ايران خودرو ديزل وظيفه توليد و مونتاژ كاميون هاي دايملر بنز از انواع كاميون هاي سبك، نيمه سنگين، و سنگين دار بر عهده دارد.

كارگاههاي زيرمجموعه اين شركت:
گروه صنعتي ايران خودرو ديزل در حال حاضر همواره كوشيده است تا با سرمايه گذاري در صنايع مشروحه گامهاي موثري در زمينه خودكفايي بردارد. اين شركت در حال حاضر داراي واحدهاي و كارگاههاي زير است:

الف- شركت گواه:
كه مسئوليت تهيه و توزيع لوازم يدكي انواع كاميون هاي سبك و نيمه سنگين گروه را برعهده دارد.
ب- شركت خدمات فني خاور
كه مسئوليت رفع عيب موتورهاي مونتاژ شده بر روي كاميون ها و همچنين مسئوليت خدمات پس از فروش كالاهاي تحويل شده به مشتري را بر عهده دارد.
ج- كارخانه رادياتورسازي ايران:

اين كارخانه مسئوليت ساخت رادياتورهاي مصرفي شركت و كارخانه هاي ماشين سازي و شركت هاي داخل كشور را بر عهده دارد.
د- فنرسازي شهرستان ساوه:
جهت توليد فنر و كمك فنر مصرفي شركت و سفارشات واحدهاي ديگر فعاليت مي‎كند.
هـ-كارخانه ريخته گري اراك:
جهت توليد قطعاتي كه امكان ساخت آنها وجود دارد.
مواد اوليه مصرفي شركت:
نحوه تأمين قطعات و مواد مصرفي در شركت ايران خودرو ديزل به صورت زير مي‎باشد:
الف- ريسندگي فومنات:
اين واحد جهت توليد و تهيه انواع نخهاي پنبه اي است.

ب- انواع موتور كاميون:
كه از كشورآلمان وارد مي‎شود و در كارخانه ايدم تبريز پوسته موتور ريخته مي‎شود.
ج- انواع رادياتور:
كه از كارخانه رادياتورسازي ايران تهيه مي‎شود.
د- باطري:
كه از شركت باطري نيرو اين قطعه تهيه مي‎شود.

هـ-لاستيك:
كه از كارخانجات كيان تاير، بارز، كوير تاير و … تهيه مي‎شود.
و- قطعات لاستيكي:
كه اين قطعات لاستيكي مورد استفاده در داخل كاميونها از كارخانه ايران بارز تهيه مي‎شود.
ز- شيشه:
كه از شركت ميرال و پارس سكوريت عمدتا تهيه مي‎شود.
ح- فنر و كمك فنر:
كه به طور عمده ازشركت ساوه (فنرسازي ساوه) تهيه مي‎شود.
ت- ورق:
ازكشورهاي آلمان و ژاپن و از منابع داخلي كشور جهت ساخت اطاق سرنشين و كمپرسي.
ي- باك، اگزوز، لوله هاي باد، اتاق راننده، صندليها و انواع كابل كه توسط خود كارخانه تهيه مي‎شود.
ن- قطعات مصرفي ديگر:

كه از يدك بنز، آذين گستر، شركت طراحي و مهندسي قطعات خودروهاي سنگين و … علاوه بر شركتهاي ذكرشده در فوق، شركت ايران خودرو ديزل درشركتهاي ريسندگي خاور به ميزان ۱۰۰ درصد و در كارخانجات ريسندگي و بافندگي فومنات به ميزان ۴۹ درصد سهام دارد.

در ضمن براي ارائه خدمات فني بعد از فروش شركت خدمات فني خاور در سال ۱۳۵۲ در كيلومتر ۷ جاده قديم كرج با صد درصد سهام متعلق به گروه صنعتي خاور و تعميرگاه بزرگ خاور در سال ۱۳۶۵ واقع در كيلومتر ۹ جاده سنتو در مشهد با ۶۰ درصد سهام متعلق به شركت صنعتي خاور (ايران خودرو ديزل امروزي) تاسيس گرديد.
معرفي سيستم مورد كارآموزي:
پروسه E.D :
اين پروسه در خط توليد اتوبوس وجود ندارد، ولي در خط توليد كاميون مورد استفاده قرار مي‎گيرد.
آماده سازي سطح به روش شيميايي مرطوب:
آماده سازي عمدتا شامل چهار مرحله مي‎باشد:
۱- چربيگيري
۲- فسفاته كردن
۳- خنثي سازي
۴- شستشو با آب مقطر
شرح مختصر واحد آماده سازي

واحد آماده سازي شامل ۹ ايستگاه (مرحله) به صورت پيوسته مي‎باشد كه در آنها مايعات مختلف بصورت اسپري و غوطه وري مورد استفاده قرار مي‎گيرد.
درجه حرارت و غلظت مواد درهر ايستگاه با توجه به عملكرد آن بايست تنظيم شود. به منظور جلوگيري از كثيف شدن و زنگ زدن بدنه و همچنين جلوگيري از هدر رفتن بخارات تمام ايستگاه توسط يك تونل احاطه شده اند.

براي اينكه بخارات اين واحدها در محيط اطراف پراكنده نشود و براي جلوگيري از آلودگي واحد مجهز به AIR-SEAL-VENTILATION است.
مراحل آماده سازي:

بازديد و تميز كردن اوليه(از بين بردن چربيهاي غليظ، نوشته هاي روي بدنه و اسيدشويي براي از بين بردن مناطق زنگ زده)
B20: چربيگيري اوليه به صورت اسپري
B30 : چربيگيري به صورت غوطه وري و اسپري
B40 : شستشو با آب صنعتي بصورت غوطه وري.
B60 : فعالسازي به صورت غوطه وري.
B70: فسفاته كردن به صورت غوطه وري
B80: شستشو با آب صنعتي و سر ريز آب مخزن و اسپري
B90 : شستشو با آب صنعتي و آب مقطر
B100 : شستشو با آب مقطربصورت غوطه وري.
تميز كردن اوليه: (مرحله صفر ويك)

انواع آلودگي هاي غير امولسيوني و يا ذرات جامدي كه مواد آلي را جذب مي كنند، مانند روغنها و گريسها، روغنهاي امولسيوني و ذرات كثيف كه به صورت سوسپانسيون عمدتا مي باشند و نيز قسمتهاي زنگ زده در مرحله يك از بين مي روند.
براي از بين بردن نوشته هاي ماژيكي روي بدنه معمولا عمليات تينرشويي به روش دستي و با دستمال توسط كارگر پاك مي‎شود. براي اين منظور از مواد شوينده استفاده مي‎شود. در نهايت بايد با يك اسيد مدني مانند اسيد سولفوريك، جاهاي زنگ زده را از بين برد. توجه به اين نكته مهم است كه بعد از اسيدشويي بايد قطعه سريعا وارد حمامهاي آماده سازي شود.

زيرا سطح فلز لخت و آماده زنگ زدن مي‎باشد بخصوص كه از اسيد استفاده شده است. عملا چون چنين چيزي مقدور نيست از مواد قليايي بعد از عمليات اسيدشويي استفاده مي‎شود تا سطح را خنثي كند. مرحله صفر غيراز تميزشويي و خنثي سازي زير يك اتاقك صورت مي پذيرد و هواي آلوده تعويض مي‎شود.
مراحل ۲ و ۳:

در اين دو مرحله بدنه ماشين با محلول سود و آب گرم تميز مي‎شود. در مرحله ۲ چون بيشترين ميزان آلودگي و چربي وجود دارد روش اسپري اعمال مي‎شود چون در صورت استفاده از غوطه وري كل وان بعد از چند بار آلوده مي‎شود. در تمام مراحلي كه عمليات اسپري وجود دارد، سيستم مجهز به شيربرقي است. مثلا در مرحله ۲ فقط وقتي اسكيد حاوي بدنه پايين مي‎آيد و بدنه در وان قرار مي‎گيرد اسپري صورت مي‎گيرد و قبل و بعد ازآن فشار نازلهاي اسپري صورت مي‎گيرد و قبل و بعد از آن تنظيم نازلهاي اسپري صورت مي‎گيرد.

در مرحله ۲ به علت ايجاد بخار بسيار، سيستم بايد مجهز به مكنده هوا باشد. مرحله ۳ نيز مانند مرحله ۲ مي‎باشد. تنها تفاوتشان اين است كه در مرحله ۳ غوطه وري هم علاوه بر اسپري وجود دارد. البته در بالاي وان يك رديف نازل وجود دارد تا در هنگام خروج بدنه از وان چربيهايي كه روي سطح مانده اندشسته و به مرحله بعد نرود. آب داخل تانك ۲ به طور مرتب سيركوله مي‎شود و در طي اين فرآيند از فيلتر عبور كرده و چربي آن گرفته شده و تميز مي‎شود و در ضمن گرم هم مي‎شود و به ازاء مقداري مواد مصرف شده بايد به سيستم مواد تازه افزود. پس از مدتي كه آلودگي محلول بالا رفت افزودن مواد تازه به تنهايي كافي نيست بلكه بايد مقدار قابل توجهي از محتويات و وان ها تخليه شود و با مواد جديد جايگزين شود.

وان B20 مجهز به دو پمپ مي‎باشد. توسط پمپ اول، آب داخل وان تصفيه مي‎شود. به اين صورت كه آب داخل وان از داخل BAG FILTER عبور مي‎كند.
سپس به آن اسپري زده مي‎شود و ذرات جامد توسط آن از محلول جدا مي‎شوند. در طي اين پروسه ، مقاومت BAG Filter همچنين اختلاف فشار بين ورودي و خروجي فيلترها افزايش مي يابد كه بايد به طور مداوم اين اختلاف فشارها را چك كرد تا ازرسيدن صدمه به فيلترها و پمپ جلوگيري شود.

مراحل ED:
بعد از آماده سازي اوليه سه مرحله و سه وان داريم كه بعد از مراحل بدنه داراي رنگ آستري با كيفيت بالا مي‎باشد.
وان B10: رنگ آستر.
وان B20: اولترا فيلتراسيون
اين مرحله براي صرفه جويي در مصرف رنگ مي‎باشد بطوريكه توسط فيلترهايي به نام پيگمنتهاي رنگ جدا مي‎شود و به وان B10 بر مي گردد.
وان B40:
در اين مرحله آب كشي صورت مي‎گيرد.

بعد از اين مراحل بدنه وارد كوره مي‎شود و به مدت min 30 در كوره توقف دارد تا رنگ پخته شود. شرح كامل فرآيندها و زمان آنها در قسمتهاي ديگر گزارش آورده شده است.
تجهيزات، مواد، ابزار و وسايل مورد استفاده درسالن رنگ ED (الكتروكاتافورز)

– كانوايرهاي زميني و هوايي جهت انتقال اسكيدها
– ليفتراك
– كليه فيكسچرها، پين ها و خارها جهت اتصال و ثابت نگه داشتن.
– كليه دستمال ها براي شستشوي بدنه با تينر.
– ميزهاي گردان جهت انتقال بدنه يا اسكيد به ايستگاه بعدي.

– انواع پمپهاي آبي و بادي جهت اسپري مواد يا تزريق مواد به وانها.
– فيلترهاي UF ، bug ، جانبي و مغناظيسي.
– انواع نازلهاي اسپري جهت پاشش به بدنه ها.
– تمامي فلاكس ريت هاي موجود
– جرثقيل هاي سقفي جهت بارگيري بدنه ها روي اسكيد
– تمامي فيلتراسيونهاي موجود، مبدلهاي حرارتي.

– ابزارهايي هم رديف انبر، آچار و …
– آب كارخانه Factory water
– آب يوني Deinise water
– انواع زنگبر
– مواد چربيگيري Ridoline/ Ridosol
– شتاب دهنده Fixodineseth

– فسفاته Granodine/ Granotoner/ Granostarter
– رنگ آستر ED:
محلول رزين/ خمير پيگمنت/ حلال كنترل كننده ضخامت / بوتيل سلوسالو/ افزودني ضد باكتري/ فلواديتو
و در آخر تنظيم كننده هاي قدرت اسپري به همراه اسيد استيك.
تعريف واژه هاي خاص:
pt: pretreatment آماده سازي سطح
ED :‌Electro Deposition پوشش دهي از طريق غوطه وري
Dip : واني كه مواد در آن غوطه ور مي‎باشد.
SP : اسپري
B100- B90- B80- B70- B60- B40- B30- B20 : نام وانهاي قسمت pt هستند كه وضعيت كاركردشان در فصل سوم آمده است.
B40- B20- B10 : نام وانهاي ED هستند كه توضيح چگونگي عملكردآنها در فصل سوم آمده است.
آب Di : Deionise water آبي است كه يونهاي مثبت و منفي آن گرفته شده است.
فيلتر bag: فيلترهايي كه مواد چربيگيري يا رنگ ED ازآنها عبور مي كند، قبل از اينكه به داخل وان تزريق شود يا اسپري شود.
محصولات شركت:
نام محصولات شركت با ذكر مشخصات:

(VAN) سواري كار بنز مدلMB 140 ، آمبولانس بنز مدل ۱۴۰ MB اتوبوس C 355، كاميون بنز ۶۰۹ و ۸۰۹ CP/CPK كاميون بنز ۴۲۰۰ و ۱۹۲۴ LK ، اتوبوس C 457 ، ميني بوس هيونداي CHORUS ، كاميون كشنده بنز ACTROS 1843.
كشنده اكسور ۱۸۴۳ LS ، كشنده اكتروس ۳۳۴۰ ، كشنده اكتروس ۱۸۴۴ ، كاميون كمپرسي اكتروس ۴۰۴۰ ، كاميون اتگو ۲۶۲۸، كاميون اتگو L 25628 (ATEGO) آتگو L 1828 ، آتگو آتش نشاني F 1325
كاميون اتگو ۸۱۵ ، كاميون كمپرسي خاور ۲۶۲۴ در دو نوع L و LK ، كاميون خاور L/LK 1924‌، كاميونت خاور L/LPK 808/608 ، كاميونت مايتي هيوندايي ، اتوبوس بين شهري SC- 457 ، اتوبوس دو طبقه بين شهري اسكاي لاينر، اتوبوس مگاترنس سه محور (داخل شهري)، اتوبوس شهري با سوخت گاز طبيعي فشرده، اتوبوس شهري O-45V ، اتوبوس شهري SO 457.